पत्र सूचना कार्यालय

GAGAN (GPS Aided GEO Augmented Navigation) হৈছে ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা (ISRO) আৰু ভাৰতীয় বিমানবন্দৰ প্ৰাধিকৰণ (AAI)-এ বিকশিত কৰা ভাৰতৰ থলুৱা উপগ্ৰহ-ভিত্তিক বৃদ্ধিকল্প প্ৰণালী (Satellite-Based Augmentation System)। ই GPS-ৰ সঠিকতা বৃদ্ধি কৰে আৰু অধিক সুৰক্ষিত বিমান পৰিচালনাৰ বাবে অখণ্ডতাৰ তথ্য (Integrity Information) প্ৰদান কৰে। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানদণ্ড অনুসৰি প্ৰমাণিত GAGAN-এ উপগ্ৰহ-ভিত্তিক অৱতৰণ ব্যৱস্থাক সমৰ্থন কৰে আৰু বিমান পৰিবহনৰ বাহিৰেও বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ হয়। নিজস্ব নেভিগেচন ক্ষমতা শক্তিশালী কৰাৰ জৰিয়তে GAGAN-এ ভাৰতৰ প্ৰযুক্তিগত আত্মনিৰ্ভৰতা আৰু উপগ্ৰহ নেভিগেচনত বিশ্ব নেতৃত্বৰ দৃষ্টিভংগীক শক্তিশালী কৰে।

নিখুঁত নেভিগেচনৰ প্ৰয়োজনীয়তা: ভাৰতে কিয় GAGAN সৃষ্টি কৰিলে?

বিমান পৰিবহণত অতি সঠিক নেভিগেচনৰ প্ৰয়োজন হয়, য’ত সামান্যতম অৱস্থানগত ভুলেও বিমান সুৰক্ষাত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। Global Positioning System (GPS)-এ বিমানক নিজৰ অৱস্থান নিৰ্ধাৰণ কৰাত সহায় কৰে যদিও ইয়াৰ সংকেত বায়ুমণ্ডলীয় পৰিস্থিতি আৰু অন্যান্য ভুলৰ উৎসৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হ’ব পাৰে। ভাৰত যেতিয়া এক বৃহৎ বিমান পৰিবহণ বজাৰ হিচাপে আগবাঢ়ি গৈছে, তেতিয়া নিখুঁত আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য নেভিগেচনৰ প্ৰয়োজনীয়তা এক ৰাষ্ট্ৰীয় অগ্ৰাধিকাৰ হৈ পৰিছে।

এই প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা (ISRO) আৰু ভাৰতীয় বিমানবন্দৰ প্ৰাধিকৰণ (AAI)-এ যৌথভাৱে GAGAN (GPS Aided GEO Augmented Navigation) ব্যৱস্থা বিকশিত কৰে। ই এটা উপগ্ৰহ-ভিত্তিক বৃদ্ধিকল্প প্ৰণালী (Satellite-Based Augmentation System) চমুকৈ SBAS, যি বাস্তৱ সময়ৰ সংশোধন আৰু অখণ্ডতাৰ তথ্য Real-time Correction আৰু Integrity Information প্ৰদান কৰি GPS-ৰ উন্নতি কৰে। Integrity Information-এ পাইলটসকলক সতৰ্ক কৰে যদিহে GPS সংকেত নেভিগেচনৰ বাবে উপযুক্ত নহয়।

GAGAN প্ৰকল্প ২০১৫ চনৰ পৰা সম্পূৰ্ণৰূপে কাৰ্যক্ষম হৈ আছে। ই ভাৰতক আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, ইউৰোপ আৰু জাপানৰ সৈতে operational SBAS থকা নিৰ্বাচিত দেশসমূহৰ ভিতৰত স্থান দিছে। আজি GAGAN-এ ভাৰতীয় আকাশসীমাত অধিক সুৰক্ষিত বিমান পৰিচালনাত সহায় কৰে আৰু বিমান পৰিবহণৰ বাহিৰেও ইয়াৰ ব্যৱহাৰ আছে। ই ভাৰতৰ নিজস্ব নেভিগেচন ক্ষমতা শক্তিশালী কৰে আৰু আত্মনিৰ্ভৰ ভাৰতৰ দৃষ্টিভংগীক আগুৱাই লৈ যায়।

ভাৰতৰ নেভিগেচন ব্যৱস্থাত GAGAN

আৰম্ভণিৰ পৰা GAGAN-এ ধীৰে ধীৰে এক বিশ্ব স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত নেভিগেছনেল ছেটেলাইট ব্যৱস্থা হিচাপে বিকশিত হৈছে। বছৰবোৰৰ ভিতৰত ই গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰমাণপত্ৰ আৰু কাৰ্যকৰী মাইলষ্টোন লাভ কৰিছে। ইয়াৰ শেহতীয়া সফলতা আহিছিল ২০২৬ চনৰ জুন মাহত, যেতিয়া অসামৰিক বিমান পৰিবহণ সঞ্চালকালয়(DGCA)-এ GAGAN ব্যৱহাৰ কৰি বাণিজ্যিক জেট বিমানত ভাৰতৰ প্ৰথম উপগ্ৰহ-ভিত্তিক অৱতৰণ ব্যৱস্থা পদ্ধতি সফলতাৰে সম্পন্ন কৰে।

GAGAN-ৰ মুখ্য উপাদানসমূহ

GAGAN-এ স্থল ষ্টেচন, যোগাযোগ ব্যৱস্থা, আৰু ভূ-স্থিৰ উপগ্ৰহৰ এক সংহত নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে কাম কৰে। এই উপাদানসমূহে GPS সংকেতসমূহ বাস্তৱ সময়ত পৰ্যবেক্ষণ কৰে, সংশোধন গণনা কৰে আৰু বিমানলৈ উন্নত নেভিগেচন তথ্য প্ৰেৰণ কৰে।

আপুনি জানেনে?

Geostationary Satellites-এ পৃথিৱীৰ ঘূৰ্ণনৰ একে গতিত পৰিভ্ৰমণ কৰে, যাৰ ফলত সেইবোৰ একে স্থানৰ ওপৰত স্থিৰ যেন দেখা যায়। GSAT-8, GSAT-10 আৰু GSAT-15 হৈছে ভাৰতৰ Geostationary Satellites, যিবোৰে GAGAN Payload বহন কৰে। এইবোৰ বিশেষ নেভিগেচন ব্যৱস্থা যিয়ে ব্যৱহাৰকাৰীলৈ GAGAN-ৰ Correction আৰু Integrity Information প্ৰচাৰ কৰে।

অঞ্চলজুৰি নেভিগেচনৰ সঠিকতা আৰু নিৰৱচ্ছিন্ন কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি কৰি, ই উপগ্ৰহ-সক্ষম বিমান সেৱাত ভাৰতৰ নেতৃত্ব শক্তিশালী কৰি আছে।

ভাৰতৰ থলুৱা নেভিগেচন ব্যৱস্থা

GAGAN-ৰ সংহত গঠন ভাৰতৰ বৃহৎ উপগ্ৰহ নেভিগেচন কাৰ্যসূচীৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। GAGAN-ৰ লগতে ভাৰতে Navigation with Indian Constellation (NavIC) বিকশিত কৰিছে, যি ভাৰতৰ থলুৱা আঞ্চলিক নেভিগেচন উপগ্ৰহ ব্যৱস্থা। NavIC-এ Positioning, Navigation আৰু Timing Service প্ৰদান কৰে, আনহাতে GAGAN-এ GPS সংকেত উন্নত কৰি নিখুঁত বিমান নেভিগেচন আৰু অৱতৰণত সহায় কৰে।

আপুনি জানিছিলনে?

২০২৫ চনত ভাৰতে South Africa-ৰ সৈতে NavIC Reference Station স্থাপনৰ বাবে এক চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে। এই পদক্ষেপে ভাৰতৰ নিজস্ব উপগ্ৰহ নেভিগেচন ব্যৱস্থাৰ কাৰ্যক্ষমতা আৰু বিস্তৃতি বৃদ্ধি কৰিব। এই অংশীদাৰিত্বই নেভিগেচন সহযোগিতা শক্তিশালী কৰে আৰু ভাৰতৰ মহাকাশ-ভিত্তিক Positioning আৰু Timing Capability-ৰ ওপৰত বৃদ্ধি পোৱা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিশ্বাস প্ৰদৰ্শন কৰে।

বিশ্বব্যাপী নেভিগেচন নেটৱৰ্কৰ সৈতে আন্তঃকাৰ্যক্ষম

GAGANক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অসামৰিক বিমান পৰিবহণৰ মানদণ্ড অনুসৰি বিকশিত কৰা হৈছে আৰু ই বিদেশী ব্যৱস্থাৰ সৈতে আন্তঃকাৰ্যক্ষম যিয়ে GPS সংকেতৰ সঠিকতা উন্নত কৰে। যেনে:

• আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ Wide Area Augmentation System (WAAS)
• ইউৰোপীয় Geostationary Navigation Overlay Service (EGNOS)
• জাপানৰ Multi-functional Satellite Augmentation System (MSAS)

GAGAN হৈছে বিষুৱীয় অঞ্চলৰ বাবে প্ৰমাণিত প্ৰথম SBAS, যাৰ ফলত ভাৰত থলুৱা উপগ্ৰহ-ভিত্তিক বৃদ্ধিকল্প প্ৰণালী (Operational Satellite-Based Augmentation System) থকা কেইখনমান দেশৰ ভিতৰত অন্যতম হৈছে।

থলুৱা উদ্ভাৱনক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানদণ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি GAGAN-এ ভাৰতৰ বিমান সুৰক্ষা আৰু নেভিগেচন সেৱা শক্তিশালী কৰি আছে।

GAGAN in Action: বিমান পৰিবহণৰ বাহিৰেও বহুক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ

যদিও GAGANক মূলতঃ অসামৰিক বিমান পৰিবহণৰ বাবে বিকশিত কৰা হৈছিল, ইয়াৰ উচ্চ-সঠিকতাৰ Positioning আৰু Navigation Capability-এ আন বহু ক্ষেত্ৰত সহায় কৰে। GPS সংকেতৰ সঠিকতা আৰু নিৰ্ভৰযোগ্যতা বৃদ্ধি কৰি GAGAN-এ অধিক সুৰক্ষিত পৰিচালনা, উন্নত পৰিকল্পনা আৰু অধিক দক্ষ সেৱা প্ৰদান সক্ষম কৰে।

সামুদ্ৰিক নেভিগেচন: উপকূলীয় আৰু অফশ্ব’ৰ জলভাগত অধিক সঠিক অৱস্থান নিৰ্ধাৰণ সক্ষম কৰে।

পথ পৰিবহণ আৰু ঘাইপথ: Intelligent Transport System আৰু Fleet Management-ত সহায় কৰে।

ৰে’লৱে: পৰিচালনাগত দক্ষতা আৰু সুৰক্ষা বৃদ্ধি কৰে।

দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা: জৰুৰী অৱস্থা আৰু প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ সময়ত সঠিক Location Tracking সক্ষম কৰে।

প্ৰতিৰক্ষা আৰু সুৰক্ষা: প্ৰতিৰক্ষা কাৰ্যকলাপৰ বাবে নেভিগেচন শক্তিশালী কৰে।

দূৰসংযোগ: টেলিকম আন্তঃগাঁথনিৰ নিৰ্ভৰযোগ্য সমন্বয় সমৰ্থন কৰে।।

জৰীপ আৰু মেপিং: ভূমি সমীক্ষা আৰু ভূ-স্থানীয় মেপিং (Geospatial Mapping)ৰ সঠিকতা বৃদ্ধি কৰে।

বিমান পৰিবহণৰ বাহিৰেও নিখুঁত উপগ্ৰহ নেভিগেচনৰ সুবিধা বিস্তাৰ কৰি GAGAN-এ অধিক দক্ষ জনসেৱাত অৱদান আগবঢ়াইছে।

আগন্তুক পথ

আগলৈ GAGAN-এ ভাৰতৰ উপগ্ৰহ নেভিগেচন ব্যৱস্থাক অধিক শক্তিশালী কৰি যাব, সুৰক্ষিত বিমান নেভিগেচন, উন্নত Air Traffic Management আৰু দেশজুৰি উপগ্ৰহ-ভিত্তিক নেভিগেচন সেৱাৰ বিস্তাৰত সহায় কৰিব। NavIC-ৰ সৈতে মিলি ই থলুৱা নেভিগেচন প্ৰযুক্তি আগুৱাই নিয়া আৰু বিদেশী ব্যৱস্থাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰতা হ্ৰাস কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিব। পৰিবহণ, দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা, জৰীপ আৰু অন্যান্য ক্ষেত্ৰত বৃদ্ধি পোৱা ব্যৱহাৰৰ সৈতে GAGAN সংযুক্ত, আত্মনিৰ্ভৰ আৰু প্ৰযুক্তি-চালিত ভৱিষ্যতৰ দিশত ভাৰতৰ যাত্ৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্তম্ভ হিচাপে থাকিব।

তথ্যসূত্ৰ

মহাকাশ বিভাগ

https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=130384&reg=48&lang=2

পিআইবি বেকগ্ৰাউণ্ডাৰ

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2181865&reg=48&lang=2

অসামৰিক বিমান পৰিবহন মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=124704®=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=123209®=3&lang=2

ইউ আৰ ৰাও চেটেলাইট চেণ্টাৰ

https://www.ursc.gov.in/navigation/gagan.jsp

ইছৰ’

https://www.isro.gov.in/Navic.html

pdf ফাইলৰ বাবে ইয়াত ক্লিক কৰক

****

পিআইবি গৱেষণা