Technology
ডিজিটেল ইণ্ডিয়া
ৰূপান্তৰৰ ১১ বছৰ
Posted On:
27 JUN 2026 5:06PM
ডিজিটেল ইণ্ডিয়া কাৰ্যসূচীয়ে সমগ্ৰ দেশজুৰি নাগৰিকসকলে কেনেদৰে সংযোগ স্থাপন কৰে, শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে, লেনদেন সম্পন্ন কৰে আৰু ৰাজহুৱা সেৱাসমূহ লাভ কৰে, তাক এক নতুন ৰূপ দিছে। বিগত ১১ বছৰত, ভাৰতে বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ ডিজিটেল ৰাজহুৱা আন্তঃগাথনি (DPI) পৰিৱেশতন্ত্ৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ পৰিসৰ গঢ়ি তুলিছে। ডিজিটেল প্লেটফৰ্মসমূহে স্বাস্থ্যসেৱা, শিক্ষা, দক্ষতা বিকাশ, কৃষি আৰু কল্যাণমূলক সেৱালৈ প্ৰৱেশাধিকাৰ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে, বিশেষকৈ গ্ৰাম্য আৰু সুবিধাবঞ্চিত অঞ্চলসমূহত। ডিজিটেল পেমেণ্ট আৰু ডিজিটেল শাসন ব্যৱস্থাৰ উদ্ভাৱনত ভাৰতে বিশ্বব্যাপী এক অগ্ৰণী দেশ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। বৰ্তমান India Stack একাধিক দেশলৈ সম্প্ৰসাৰিত হোৱাৰ লগে লগে, ডিজিটেল ইণ্ডিয়াই অন্তৰ্ভুক্তিমূলক, নাগৰিক-কেন্দ্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তি-চালিত উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ গোলকীয় নেতৃত্ব অধিক শক্তিশালী কৰি তুলিছে।
ডিজিটেল ইণ্ডিয়াৰ বিকাশ যাত্ৰা
ডিজিটেল ইণ্ডিয়া কাৰ্যসূচীয়ে ১ জুলাই ২০২৬ তাৰিখে ১১ বছৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব, যিয়ে ভাৰতৰ ডিজিটেল ৰূপান্তৰৰ যাত্ৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি চিহ্নিত কৰিছে। ২০১৫ চনৰ পূৰ্বে, ৰাজহুৱা সেৱা লাভ কৰা মানে প্ৰায়ে দীঘলীয়া শাৰী, কাগজ-পত্ৰ আৰু সীমিত সংযোগ ব্যৱস্থা বুজাইছিল। ডিজিটেল ইণ্ডিয়াই ইণ্টাৰনেট সংযোগ সম্প্ৰসাৰণ আৰু সেৱাসমূহ অনলাইনলৈ আনি ডিজিটেল বিভাজন দূৰ কৰাত সহায় কৰিছে। ই ডিজিটেল শাসন ব্যৱস্থাক শক্তিশালী কৰিছে আৰু সেৱাসমূহ অধিক দ্ৰুত, স্বচ্ছ আৰু অধিক সহজলভ্য কৰি তুলিছে। বৰ্তমান লাখ লাখ লোকে স্বাস্থ্যসেৱা, শিক্ষা, বেংকিং আৰু কল্যাণমূলক সুবিধা লাভৰ বাবে ডিজিটেল প্লেটফৰ্ম ব্যৱহাৰ কৰিছে। ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনিৰ ক্ষেত্ৰত চৰকাৰী বিনিয়োগে গ্ৰাম্য আৰু নগৰীয়া ভাৰতজুৰি সংযোগ ব্যৱস্থা উন্নত কৰিছে। এই কাৰ্যসূচীয়ে সুলভ ইণ্টাৰনেট আৰু জনসাধাৰণৰ স্তৰত ডিজিটেল প্ৰৱেশাধিকাৰৰ জৰিয়তে ডিজিটেল প্ৰযুক্তিৰ গণতান্ত্ৰিকীকৰণকো উৎসাহিত কৰিছে।
বিগত এটা দশকত, ডিজিটেল ইণ্ডিয়া ভাৰতৰ ডিজিটেল অৰ্থনীতি আৰু ডিজিটেল ৰাজহুৱা আন্তঃগাথনিৰ ভিত্তি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। বৰ্তমান ভাৰতে বিশ্বব্যাপী বাস্তৱ-সময়ৰ ডিজিটেল পেমেণ্ট ব্যৱস্থাত নেতৃত্ব দিছে, য'ত UPI-এ বিশ্বব্যাপী লেনদেনৰ প্ৰায় ৪৯% পৰিচালনা কৰে। ডিজিটেল অৰ্থনীতিয়ে ভাৰতৰ জি.ডি.পি.ৰ প্ৰায় ১২–১৪% অৰিহণা যোগায়। অহা এটা দশকৰ ভিতৰত ই জি.ডি.পি.ৰ প্ৰায় এক-পঞ্চমাংশ অৰিহণা যোগাব বুলি আশা কৰা হৈছে। ডিজিটেল ইণ্ডিয়াই বিভিন্ন খণ্ডত উদ্ভাৱন, ষ্টাৰ্টআপৰ বিকাশ আৰু প্ৰযুক্তি গ্ৰহণৰ গতি ত্বৰান্বিত কৰিছে। ইয়াৰ লগতে ই কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), ক্লাউড কম্পিউটিং আৰু চাইবাৰ সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো ভাৰতৰ সক্ষমতা শক্তিশালী কৰিছে। ভাৰতে ‘বিকশিত ভাৰত ২০৪৭’-ৰ দিশে আগবাঢ়ি যোৱাৰ লগে লগে, ডিজিটেল ইণ্ডিয়াই সমগ্ৰ দেশজুৰি অন্তৰ্ভুক্তিমূলক বিকাশ, প্ৰযুক্তিগত আত্মনিৰ্ভৰশীলতা আৰু নাগৰিকৰ ক্ষমতায়নক আগুৱাই নিয়াই আছে।
ডিজিটেল ইণ্ডিয়াৰ ৯টা স্তম্ভ
ডিজিটেল ইণ্ডিয়া কাৰ্যসূচী নটা স্তম্ভৰ আধাৰত গঢ়ি তোলা হৈছিল, যাতে ডিজিটেল প্ৰৱেশাধিকাৰ সম্প্ৰসাৰিত কৰা আৰু উদ্ভাৱনক উৎসাহিত কৰাৰ বাবে এক একীভূত কাঠামো প্ৰদান কৰিব পাৰি।
স্তম্ভ ১: ব্ৰডবেণ্ড হাইৱে
সমগ্ৰ দেশজুৰি ডিজিটেল বিভাজন দূৰ কৰাৰ বাবে মোবাইল সংযোগ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰতনেট-১ (BharatNet-1) আৰু ভাৰতনেট-২ (BharatNet-2)-ৰ অধীনত দেশজুৰি ২.২২ লাখতকৈ অধিক গ্ৰাম পঞ্চায়ত সংযোগ কৰাৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল। জানুৱাৰী ২০২৬ পৰ্যন্ত, প্ৰায় ২.১৫ লাখ গ্ৰাম পঞ্চায়ত অৰ্থাৎ প্ৰায় ৯৭% সংযুক্ত কৰা হৈছে, আৰু সমগ্ৰ দেশজুৰি প্ৰায় ৭ লাখ কিলোমিটাৰ অপ্টিকেল ফাইবাৰ কেবল বিছোৱা হৈছে। ইয়াৰ ফলত গ্ৰাম্য ভাৰতত ই-শাসন (e-Governance), ডিজিটেল পেমেণ্ট, অনলাইন শিক্ষা, টেলিমেডিচিন আৰু স্থানীয় উদ্যোগীকৰণ উল্লেখযোগ্যভাৱে শক্তিশালী হৈছে।
স্তম্ভ ২: মোবাইল সংযোগলৈ সাৰ্বজনীন প্ৰৱেশাধিকাৰ
ডিজিটেল শাসন আৰু অন্তৰ্ভুক্তিমূলক অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ বাবে নিৰ্ভৰযোগ্য ব্ৰডবেণ্ড অতি প্ৰয়োজনীয়। ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ শেষলৈ ব্ৰডবেণ্ড ইণ্টাৰনেট গ্ৰাহকৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পাই ১০৬.৫৮ কোটি হৈছে। ইয়াৰ ফলত গ্ৰাম্য ভাৰতজুৰি নিৰ্ভৰযোগ্য শেষ-মাইল ডিজিটেল সংযোগ অধিক শক্তিশালী হৈছে।
স্তম্ভ ৩: ৰাজহুৱা ইণ্টাৰনেট প্ৰৱেশ কাৰ্যসূচী
সহজলভ্য ডিজিটেল কেন্দ্ৰসমূহে নাগৰিকসকলক তেওঁলোকৰ ঘৰৰ ওচৰতে সেৱা লাভ কৰাত সহায় কৰে। বৰ্তমান ৬.৫ লাখতকৈ অধিক কমন চাৰ্ভিচ চেণ্টাৰ (Common Service Centres) আৰু ১.৬ লাখ ডাকঘৰে ডিজিটেল সেৱা আগবঢ়াই আছে। এই কেন্দ্ৰসমূহে গ্ৰাম্য আৰু সুবিধাবঞ্চিত অঞ্চলসমূহত ই-শাসন, বেংকিং আৰু নাগৰিক সেৱা প্ৰদান কৰে।
স্তম্ভ ৪: ই-গভৰ্নেন্স: প্ৰযুক্তিৰ জৰিয়তে চৰকাৰী ব্যৱস্থাৰ সংস্কাৰ
ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে সেৱা প্ৰদানৰ উদ্দেশ্যে গঢ়ি তোলা ই-গভৰ্নেন্সে কাগজবিহীন, সমন্বিত আৰু জনমুখী প্ৰশাসনক উৎসাহিত কৰে। বৰ্তমান DigiLocker আৰু National Single Sign-On পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ দৰে প্লেটফৰ্মসমূহে প্ৰমাণপত্ৰ, আবেদন, পৰিশোধ আৰু ৰাজহুৱা সেৱাসমূহলৈ নিৰৱচ্ছিন্ন প্ৰৱেশাধিকাৰ প্ৰদান কৰে, যাৰ ফলত কাগজ-পত্ৰৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস পোৱাৰ লগতে জীৱনযাপনৰ সহজতা বৃদ্ধি পাইছে।
স্তম্ভ ৫: ই-ক্ৰান্তি: ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে সেৱা প্ৰদান
ডিজিটেল ইণ্ডিয়াৰ সেৱা প্ৰদানকাৰী স্তম্ভ হিচাপে ই-ক্ৰান্তিয়ে ভৌতিক শাসনৰ পৰা ডিজিটেল শাসনলৈ ৰূপান্তৰ ত্বৰান্বিত কৰিছে। e-Hospital, e-Sanjeevani আৰু e-Courts-ৰ দৰে সমন্বিত প্লেটফৰ্মসমূহে প্ৰমাণপত্ৰ, স্বাস্থ্যসেৱা আৰু ন্যায়িক সেৱালৈ প্ৰৱেশ সহজ কৰি তুলিছে, যাৰ ফলত শাসন ব্যৱস্থা অধিক কাৰ্যক্ষম আৰু নাগৰিক-কেন্দ্ৰিক হৈ উঠিছে।
আপুনি জানেনে?
e-Courts মিছন মোড প্ৰকল্পই ভাৰতৰ কাগজ-ভিত্তিক ন্যায়িক ব্যৱস্থাক এক ডিজিটেল ন্যায় পৰিৱেশতন্ত্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে। ৬৬০ কোটিতকৈ অধিক পৃষ্ঠা ডিজিটেল ৰূপত সংৰক্ষণ কৰা হৈছে, আৰু ১.০৭ কোটি মামলাই অনলাইনযোগে দাখিল কৰা হৈছে।
স্তম্ভ ৬: সকলোৰে বাবে তথ্য
এই স্তম্ভই চৰকাৰী তথ্য সহজলভ্য কৰি আৰু ডিজিটেল প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে নাগৰিকৰ অংশগ্ৰহণ উৎসাহিত কৰি স্বচ্ছ আৰু অংশগ্ৰহণমূলক শাসন ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰে। MyGov আৰু Open Government Data-ৰ দৰে পদক্ষেপসমূহে নাগৰিকসকলক তথ্য লাভ কৰিবলৈ আৰু চৰকাৰী কাৰ্যসূচী আৰু সেৱাসমূহৰ সৈতে বাস্তৱ সময়ত সংযুক্ত হৈ থাকিবলৈ সক্ষম কৰে।
স্তম্ভ ৭: ইলেক্ট্ৰনিক্স উৎপাদন
ডিজিটেল ইণ্ডিয়াই নীতিগত সহায়, উদ্ভাৱন আৰু বিনিয়োগৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ ইলেক্ট্ৰনিক্স উৎপাদন পৰিৱেশতন্ত্ৰ শক্তিশালী কৰিছে। ২০১৪-১৫ বিত্তীয় বৰ্ষত ১.৯ লাখ কোটি টকাৰ পৰা ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈ ইলেক্ট্ৰনিক্স উৎপাদন বৃদ্ধি পাই প্ৰায় ১২ লাখ কোটি টকা হৈছে। বৰ্তমান ভাৰতে বিশ্বৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ মোবাইল ফোন উৎপাদক দেশ, যিয়ে গোলকীয় ইলেক্ট্ৰনিক্স মূল্য শৃংখলত ইয়াৰ বৰ্ধিত ভূমিকাক প্ৰতিফলিত কৰে।
স্তম্ভ ৮: চাকৰিৰ বাবে আই.টি.
ভাৰতৰ ডিজিটেল অৰ্থনীতিয়ে বৃহৎ পৰিসৰত কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰি আছে। NASSCOM-ৰ মতে, ২০২৪-২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত আই.টি. আৰু আই.টি.ই.এছ. (IT & ITeS) উদ্যোগে আনুমানিক ২৮৩ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰ ৰাজহ আহৰণ কৰিছে। ভাৰতৰ ২,১০০-তকৈ অধিক গ্ল’বেল কেপাবিলিটি চেণ্টাৰ (GCCs)-এ অভিযান্ত্ৰিক, বিশ্লেষণ, চাইবাৰ সুৰক্ষা আৰু এআই-চালিত ভূমিকা আদিত প্ৰায় ২৬ লাখ পেছাদাৰক নিয়োজিত কৰি আছে।
স্তম্ভ ৯: আৰ্লি হাৰ্ভেষ্ট প্ৰগ্ৰামসমূহ
বায়’মেট্ৰিক উপস্থিতি, সুৰক্ষিত চৰকাৰী ই-মেইল, ৰাজহুৱা ৱাই-ফাই হটস্পট, ই-বুক, এছ.এম.এছ.-ভিত্তিক বতৰ সতৰ্কবাণী আৰু ডিজিটেল যোগাযোগ প্লেটফৰ্মৰ দৰে দ্ৰুত-প্ৰভাৱশালী পদক্ষেপসমূহে প্ৰযুক্তি-চালিত শাসনৰ তাৎক্ষণিক সুফল প্ৰদৰ্শন কৰিছিল।
এই ৯টা স্তম্ভই ডিজিটেল ইণ্ডিয়াৰ কৌশলগত কাঠামো প্ৰদান কৰে, যিয়ে এক সংযুক্ত আৰু ভৱিষ্যৎ-প্ৰস্তুত জাতিৰ ভেটি স্থাপন কৰিছে।
অন্তৰ্ভুক্তিমূলক এটা দশকক শক্তি যোগোৱা মুখ্য পদক্ষেপসমূহ
ডিজিটেল ইণ্ডিয়া কাৰ্যসূচীয়ে ডিজিটেল বিভাজন দূৰ কৰাৰ এক পদক্ষেপৰ পৰা বিকশিত হৈ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ ডিজিটেল ৰাজহুৱা আন্তঃগাথনি (DPI) পৰিৱেশতন্ত্ৰসমূহৰ ভিতৰত এটালৈ পৰিণত হৈছে, যিয়ে বিভিন্ন খণ্ডত শাসন ব্যৱস্থাক শক্তি যোগাই আহিছে।
JAM Trinity: ডিজিটেল ইণ্ডিয়াৰ ভেটি
JAM Trinity— জন ধন (Jan Dhan), আধাৰ (Aadhaar) আৰু মোবাইল সংযোগে ভাৰতত বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তি আৰু কল্যাণমূলক সুবিধা প্ৰদান ব্যৱস্থাত বৈপ্লৱিক পৰিৱৰ্তন আনিছে। ইয়াৰ জৰিয়তে লাখ লাখ লোক আনুষ্ঠানিক বেংকিং ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে আৰু চৰকাৰী সেৱাসমূহলৈ নিৰৱচ্ছিন্ন প্ৰৱেশাধিকাৰ লাভ কৰিছে।
জন ধন যোজনাই সমগ্ৰ দেশজুৰি দ্ৰুতগতিত বেংকিং সুবিধাৰ সম্প্ৰসাৰণ ঘটাইছে। বেংক একাউণ্টৰ সংখ্যা ২০১৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত ১৪.৭২ কোটিৰ পৰা ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহলৈ ৫৭.৭৮ কোটিলৈ বৃদ্ধি পাইছে। একে সময়ছোৱাত জমা ধনৰ পৰিমাণ ১৫,৬৭০ কোটি টকাৰ পৰা বৃদ্ধি পাই ২.৯৪ লাখ কোটি টকালৈ উপনীত হৈছে।
ইয়াৰ উপৰিও, আধাৰে সুৰক্ষিত আৰু তাৎক্ষণিক ডিজিটেল প্ৰমাণীকৰণৰ বাবে এক বিশ্বাসযোগ্য বায়োমেট্ৰিক পৰিচয় প্লেটফৰ্ম সৃষ্টি কৰিছে। আধাৰ নামভৰ্তিৰ সংখ্যা ২০১০-১১ বৰ্ষত ০.৪২ কোটিৰ পৰা ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈ ১৪৪ কোটিতকৈ অধিকলৈ বৃদ্ধি পাইছে।
মোবাইল সংযোগে সমগ্ৰ ভাৰতত ডিজিটেল প্ৰৱেশাধিকাৰ সম্প্ৰসাৰণৰ জৰিয়তে JAM পৰিৱেশতন্ত্ৰক অধিক শক্তিশালী কৰিছে। ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈ ভাৰতৰ ৮৫.৫% পৰিয়ালৰ কমেও এখন স্মাৰ্টফোন আছে, আৰু ১০৯ কোটিতকৈ অধিক লোকে ইণ্টাৰনেট ব্যৱহাৰ কৰে।
একেলগে, JAM ডিজিটেল ইণ্ডিয়াৰ অন্তৰ্ভুক্তিমূলক শাসন ব্যৱস্থাৰ মেৰুদণ্ডত পৰিণত হৈছে। ২০২৬ চনৰ জুন মাহলৈ, ৫১ লাখ কোটি টকাতকৈ অধিক মূল্যৰ প্ৰত্যক্ষ লাভ হস্তান্তৰ (Direct Benefit Transfer) ১৭৬ কোটি নাগৰিকলৈ প্ৰত্যক্ষভাৱে স্থানান্তৰ কৰা হৈছে, যাৰ ফলত স্বচ্ছতা আৰু ডিজিটেল শাসন ব্যৱস্থা অধিক শক্তিশালী হৈছে।
কেছ ষ্টাডি: ভাৰতে কেনেদৰে নিজৰ ডিজিটেল পৰিচয় ব্যৱস্থাত বৈপ্লৱিক পৰিৱৰ্তন আনিলে
আধাৰৰ পূৰ্বে, লাখ লাখ ভাৰতীয়ৰ কোনো সত্যাপনযোগ্য পৰিচয় নাছিল, যাৰ ফলত বেংকিং, কল্যাণমূলক আঁচনি আৰু ৰাজহুৱা সেৱাসমূহলৈ তেওঁলোকৰ প্ৰৱেশ সীমিত আছিল। আধাৰে এক সুৰক্ষিত বায়োমেট্ৰিক-ভিত্তিক ডিজিটেল পৰিচয় প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে এই প্ৰত্যাহ্বানৰ সমাধান কৰিছে। এই কাৰ্যসূচীৰ অন্তৰ্ভুক্তিৰ লক্ষ্যক প্ৰতীকীভাৱে প্ৰতিফলিত কৰি, মহাৰাষ্ট্ৰৰ টেম্ভালি গাঁৱৰ জনজাতীয় মহিলা শ্ৰীমতী ৰঞ্জনা সোনাৱানে দেশৰ প্ৰথম আধাৰধাৰী হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। আধাৰে কেৱল মূলসুঁতিৰ নাগৰিকসকলৰ বাবেই নহয়, জনজাতীয় আৰু সুবিধাবঞ্চিত সম্প্ৰদায়সমূহৰ বাবেও বেংকিং, প্ৰত্যক্ষ লাভ হস্তান্তৰ (Direct Benefit Transfer) আৰু চৰকাৰী সেৱাসমূহলৈ প্ৰৱেশাধিকাৰ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে। ২০১৬ চনৰ আধাৰ আইনে UIDAI-ক বৈধ সাংবিধানিক মৰ্যাদা প্ৰদান কৰাৰ লগতে আধাৰক এক মৌলিক ডিজিটেল ৰাজহুৱা আন্তঃগাথনি (DPI) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়াৰ পিছত এই ৰূপান্তৰে অধিক গতি লাভ কৰে।
আধাৰে বৃহৎ পৰিসৰত বেংক একাউণ্ট খোলা, প্ৰমাণীকৰণ আৰু বিত্তীয় সেৱাসমূহ সহজলভ্য কৰি ভাৰতৰ বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তি ব্যৱস্থাক পুনৰগঠন কৰিছে।
মধ্যস্থতাবিহীন কল্যাণমূলক সুবিধা:
আধাৰে সুৰক্ষিত আৰু স্বচ্ছ সেৱা প্ৰদানৰ জৰিয়তে কল্যাণমূলক সুবিধা বিতৰণ ব্যৱস্থাক ৰূপান্তৰিত কৰিছে। বৰ্তমান খাদ্যশস্যৰ ৰাজহুৱা বিতৰণ ব্যৱস্থাৰ (Public Distribution System) ৯৮% তকৈ অধিক আধাৰ-প্ৰমাণীকৃত। যোগ্য হিতাধিকাৰীসকলে আধাৰ-ভিত্তিক প্ৰমাণীকৰণ ব্যৱহাৰ কৰি ৩,১০০-তকৈ অধিক Direct Benefit Transfer (DBT) আঁচনি আৰু ৩৬০-তকৈ অধিক ৰাজহুৱা সেৱাৰ সুবিধা লাভ কৰে।
সত্যাপন সম্পূৰ্ণ কাগজবিহীন:
আধাৰে বিভিন্ন খণ্ডত পৰিচয় সত্যাপন প্ৰক্ৰিয়াও সহজ কৰি তুলিছে। ৩০ এপ্ৰিল ২০২৫ পৰ্যন্ত সামগ্ৰিক e-KYC লেনদেনৰ সংখ্যা ২,৩৯৩ কোটি স্পৰ্শ কৰিছে, যাৰ ফলত কাগজ-পত্ৰৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস পাইছে আৰু ৰাজহুৱা সেৱাসমূহলৈ দ্ৰুত প্ৰৱেশ নিশ্চিত হৈছে।
ইয়াৰ শেহতীয়া সংস্কৰণ, Aadhaar App, মুকলি হোৱাৰ পাঁচ মাহৰ ভিতৰতে ৩.১ কোটিৰ অধিক ডাউনলোড অতিক্ৰম কৰিছে। ই মোবাইল নম্বৰ আৰু ঠিকনা ডিজিটেলভাৱে হালনাগাদ কৰাৰ দৰে সেৱা প্ৰদান কৰে, যাৰ ফলত কাগজবিহীন সত্যাপন দৈনন্দিন ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰতো সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।
বিশ্বই লক্ষ্য কৰি থকা এক আদৰ্শ:
বৰ্তমান আধাৰক বিশ্বব্যাপী ডিজিটেল ৰাজহুৱা আন্তঃগাথনি (DPI)-ৰ এক মানদণ্ড হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। মিচৰ, নাইজেৰিয়া, ইণ্ডোনেছিয়া আৰু পাপুৱা নিউগিনিৰ দৰে দেশসমূহে এই আৰ্হি অধ্যয়ন কৰি আছে। আধাৰ বৰ্তমান বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ আৰু আটাইতকৈ বিশ্বাসযোগ্য ডিজিটেল পৰিচয় ব্যৱস্থাসমূহৰ ভিতৰত এটা, যিয়ে বিশ্বজুৰি ডিজিটেল শাসন ব্যৱস্থাৰ আৰ্হিসমূহক অনুপ্ৰেৰণা যোগাই আছে।
ডিজিল’কাৰ(DigiLocker)
ডিজিল’কাৰ(DigiLocker-এ ভৌতিক নথি-পত্ৰৰ পৰিৱৰ্তে এক সুৰক্ষিত ডিজিটেল ৱালেট প্ৰদান কৰি আছে, আৰু সমগ্ৰ ভাৰতজুৰি নথি-পত্ৰ সংৰক্ষণ আৰু সত্যাপন ব্যৱস্থাক ৰূপান্তৰিত কৰি আছে। ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈ, এই প্লেটফৰ্মত ৭০.৬৯ কোটিতকৈ অধিক ব্যৱহাৰকাৰী পঞ্জীয়ন হৈছে আৰু ৮৫০ কোটিতকৈ অধিক নথি জাৰি কৰা হৈছে, যাৰ ফলত সত্যাপন অধিক দ্ৰুত, কাগজবিহীন আৰু অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য হৈ পৰিছে।
Unified Payments Interface (UPI)
২০২৬ চনত দহ বছৰ সম্পূৰ্ণ কৰা UPI-এ নাগৰিক আৰু ব্যৱসায়ীসকলৰ বাবে তাৎক্ষণিক আৰু সুৰক্ষিত লেনদেনৰ জৰিয়তে ডিজিটেল পৰিশোধ ব্যৱস্থাক ৰূপান্তৰিত কৰি আছে। এটা সাধাৰণ পৰিশোধ প্লেটফৰ্ম হিচাপে আৰম্ভ হোৱা এই ব্যৱস্থাই এতিয়া সমগ্ৰ ভাৰতত দৈনন্দিন ডিজিটেল বাণিজ্যক শক্তি যোগাইছে। লেনদেনৰ সংখ্যা ২০১৬-১৭ বিত্তীয় বৰ্ষত মাত্ৰ ২ কোটিৰ পৰা বৃদ্ধি পাই ২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত ২৪,১৬২ কোটিতকৈ অধিক হৈছে। UPI-ৰ বৈশ্বিক উপস্থিতি এতিয়া নটা দেশলৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে, য'ত ভ্ৰমণকাৰীসকলৰ বাবে নিৰৱচ্ছিন্ন UPI-ভিত্তিক পৰিশোধ সক্ষম কৰা শেহতীয়া দেশ হৈছে কম্বোডিয়া। অধিক জানিবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক।
আপুনি জানেনে?
BHIM (Bharat Interface for Money) হৈছে National Payments Corporation of India (NPCI)-ৰ দ্বাৰা বিকশিত চৰকাৰ-সমৰ্থিত UPI এপ। ই UPI-ৰ জৰিয়তে তাৎক্ষণিক ধন স্থানান্তৰৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে, যাৰ ফলত সুৰক্ষিত আৰু নগদবিহীন ডিজিটেল পৰিশোধ লাখ লাখ ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে সহজ আৰু সহজলভ্য হৈ পৰিছে।
জনস্বাস্থ্যক শক্তিশালী কৰা ডিজিটেল প্লেটফৰ্মসমূহ
বিগত এটা দশকত, ডিজিটেল ইণ্ডিয়াই জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থাক অধিক দ্ৰুত, সংযুক্ত আৰু সহজলভ্য কৰি ৰূপান্তৰিত কৰি আছে। Online Registration System (ORS)-এ ৰোগীসকলক ডিজিটেলভাৱে সাক্ষাৎৰ সময় বুকিং কৰাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে, যাৰ ফলত শাৰী আৰু কাগজ-পত্ৰ দুয়োটাই হ্ৰাস পাইছে। ২৪ জুন ২০২৬ পৰ্যন্ত, ORS-ত ১.৩৭ কোটিতকৈ অধিক অনলাইন সাক্ষাৎ বুকিং লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই পৰিৱেশতন্ত্ৰক সমৰ্থন কৰি, ক্লাউড-ভিত্তিক eHospital প্লেটফৰ্মে চিকিৎসালয়ৰ কাৰ্যকলাপ ডিজিটেলকৰণ কৰি আছে, আনহাতে eBloodBank-এ স্বাস্থ্য প্ৰতিষ্ঠানসমূহত ৰক্তৰ উপলব্ধতা আৰু ব্যৱস্থাপনা উন্নত কৰি আছে।
eSanjeevani-ৰ জৰিয়তে স্বাস্থ্যসেৱালৈ প্ৰৱেশ অধিক সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। এই টেলিমেডিচিন প্লেটফৰ্মে বিশেষকৈ গ্ৰাম্য আৰু সুবিধাবঞ্চিত অঞ্চলসমূহত ৰোগীসকলক দূৰৱৰ্তীভাৱে চিকিৎসকৰ সৈতে সংযোগ কৰি আছে। ইয়াৰ ফলত ভ্ৰমণ ব্যয় আৰু অপেক্ষাৰ সময় হ্ৰাস পোৱাৰ লগতে সমগ্ৰ দেশতে বিশেষজ্ঞ স্বাস্থ্যসেৱালৈ প্ৰৱেশাধিকাৰ বৃদ্ধি পাইছে। ২৪ জুন ২০২৬ পৰ্যন্ত, eSanjeevani-এ ৪৮ কোটিতকৈ অধিক পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰিছে আৰু ২.৩ লাখতকৈ অধিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদানকাৰীক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে, যাৰ ফলত টেলিমেডিচিন জনস্বাস্থ্য সেৱা প্ৰদানৰ এক মুখ্য স্তম্ভত পৰিণত হৈছে।
COVID-19 মহামাৰীৰ সময়ত সঁহাৰি জনোৱাৰ সময়ত, ভাৰতে Aarogya Setu আৰু CoWIN-ৰ দৰে প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে নিজৰ ডিজিটেল স্বাস্থ্য পৰিৱেশতন্ত্ৰ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। Aarogya Setu-এ প্ৰথমে সংস্পৰ্শ অনুসৰণ (contact tracing) আৰু স্বাস্থ্য-সংক্ৰান্ত পৰামৰ্শ প্ৰদানত সহায় কৰিছিল। পিছত ই Ayushman Bharat Digital Mission-ৰ অধীনত এক National Health App হিচাপে বিকশিত হয়। CoWIN-এ ভাৰতৰ টিকাকৰণ কাৰ্যসূচীৰ ডিজিটেল মেৰুদণ্ড হিচাপে কাম কৰিছিল। ই ২২০ কোটিতকৈ অধিক টিকাৰ ড'জ পৰিচালনা কৰিছিল আৰু ডিজিটেল জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থাৰ এক বৈশ্বিক আৰ্হি হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।
Tele MANAS-এ ১৪৪১৬ আৰু ১-৮০০-৮৯১-৪৪১৬ নম্বৰৰ জৰিয়তে সমগ্ৰ দেশজুৰি বিনামূলীয়া টেলি-পৰামৰ্শ আৰু মানসিক স্বাস্থ্য সহায় প্ৰদান কৰে। ২০২৬ চনৰ জুন মাহলৈ, ই ৪০.৪২ লাখতকৈ অধিক কল লাভ কৰিছে। সমগ্ৰ দেশত ৫৩টা Tele MANAS কোষ, ২৩টা মেণ্টৰিং প্ৰতিষ্ঠান আৰু ৫টা আঞ্চলিক সমন্বয় কেন্দ্ৰ আছে। ইয়াৰ উপৰিও, MANAS (Madak-Padarth Nished Asoochna Kendra)-এ নাগৰিকসকলক UMANG এপ আৰু টোল-ফ্ৰী নম্বৰ ১৯৩৩-ৰ জৰিয়তে ড্ৰাগ সৰবৰাহ আৰু সংশ্লিষ্ট অপৰাধৰ বিষয়ে নাম গোপন কৰি তথ্য দিবলৈ সুবিধা প্ৰদান কৰে। এই প্লেটফৰ্মে পৰামৰ্শ আৰু পুনৰ্বাসন সহায়ো আগবঢ়ায়। ২০২৬ চনৰ জুন মাহলৈ, ই ২.১৬ লাখতকৈ অধিক ড্ৰাগ-সম্পৰ্কীয় তথ্য আৰু ১৬,২০০-তকৈ অধিক কাৰ্যকৰী ড্ৰাগ সৰবৰাহ গোপন তথ্য লাভ কৰিছে, যাৰ ফলত দেশজোৰা "ড্ৰাগ-মুক্ত ভাৰত" অভিযান অধিক শক্তিশালী হৈছে।
প্ৰযুক্তিৰ জৰিয়তে বাণিজ্যক শক্তিশালীকৰণ
Government e-Marketplace (GeM)-এ ৰাজহুৱা ক্ৰয় ব্যৱস্থাক স্বচ্ছ, কাৰ্যক্ষম আৰু কাগজবিহীন কৰি ৰূপান্তৰিত কৰিছে। ২০২৬ চনৰ জুন মাহলৈ, ই সামগ্ৰিকভাৱে ১৮.৪ লাখ কোটি টকাতকৈ অধিক Gross Merchandise Value (GMV) লিপিবদ্ধ কৰিছে, যাৰ ভিতৰত ২০২৫–২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত ৫ লাখ কোটি টকা অন্তৰ্ভুক্ত আছে, আৰু ১১ লাখতকৈ অধিক MSME-ক চৰকাৰী বজাৰলৈ প্ৰৱেশৰ সুযোগ প্ৰদান কৰিছে।
Open Network for Digital Commerce (ONDC)-এ এক উন্মুক্ত আৰু আন্তঃকাৰ্যক্ষম (interoperable) ডিজিটেল বাণিজ্য পৰিৱেশতন্ত্ৰ গঢ়ি তুলিছে, যিয়ে বিভিন্ন প্লেটফৰ্মৰ ক্ৰেতা আৰু বিক্ৰেতাসকলক সংযুক্ত কৰে। ২০২৬ চনৰ জুন মাহলৈ, ONDC-এ ২০ কোটিতকৈ অধিক ক্ৰেতা, ৫ লাখ বিক্ৰেতা, ১,০০০খন চহৰত উপস্থিতি আৰু প্ৰতি মাহে প্ৰায় ৯০ লাখ লেনদেনলৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। ONDC-এ India Post-কো এক লজিষ্টিকছ সেৱা প্ৰদানকাৰী হিচাপে সংযুক্ত কৰিছে, যাৰ ফলত সমগ্ৰ দেশজুৰি অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য আৰু বিস্তৃত ই-কমাৰ্চ বিতৰণ ব্যৱস্থা শক্তিশালী হৈছে। আন্তঃকাৰ্যক্ষমতাক উৎসাহিত কৰি আৰু প্লেটফৰ্ম-নিৰ্ভৰতা হ্ৰাস কৰি, ONDC-এ সৰু ব্যৱসায়সমূহৰ বাবে অধিক বজাৰ সুবিধা সৃষ্টি কৰিছে আৰু অন্তৰ্ভুক্তিমূলক ডিজিটেল বাণিজ্যৰ বিকাশক উৎসাহিত কৰিছে।
এই প্লেটফৰ্মসমূহে ক্ৰয় প্ৰক্ৰিয়া সহজীকৰণ, সৰু ব্যৱসায়সমূহৰ বাবে বজাৰ সুবিধা সম্প্ৰসাৰণ আৰু প্ৰতিযোগিতামূলক মূল্য ব্যৱস্থাক উৎসাহিত কৰিছে। GeM আৰু ONDC-এ ব্যৱসায় কৰাৰ সহজতা (Ease of Doing Business) শক্তিশালী কৰাৰ লগতে ভাৰতত ৰাজহুৱা সেৱা প্ৰদান ব্যৱস্থাৰ বহল ডিজিটেলকৰণকো আগুৱাই নিছে।
আপুনি জানেনে?
eSaras আৰু Indiahandmade-এ আত্মসহায়ক গোটসমূহক (SHGs), তাঁতী আৰু শিল্পীসকলক পোনপটীয়াকৈ ডিজিটেল বজাৰলৈ প্ৰৱেশৰ সুবিধা প্ৰদান কৰি গ্ৰাম্য জীৱিকাৰ সমৰ্থন আৰু পৰম্পৰাগত হস্তশিল্প সংৰক্ষণত সহায় কৰিছে। ONDC-ৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱাৰ ফলত ১১টাতকৈ অধিক Buyer App-ত তেওঁলোকৰ দৃশ্যমানতা অধিক সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।
সামাজিক কল্যাণৰ বাবে প্ৰযুক্তি-সক্ষম ৰাজহুৱা সেৱাসমূহ
UMANG একক ডিজিটেল প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে চৰকাৰী সেৱাসমূহৰ বাবে পৰিগণিত হৈছে। ২০১৭ চনত ১৬৬টা সেৱাৰ পৰা বৃদ্ধি পাই ২০২৬ চনৰ জুন মাহলৈ ২,৫৭২টা সেৱালৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। লেনদেনৰ সংখ্যা ৩.৯ কোটিৰ পৰা বৃদ্ধি পাই ৭৯৬.৬৯ কোটিলৈ উপনীত হৈছে, যিয়ে ব্যাপক ডিজিটেল গ্ৰহণক প্ৰতিফলিত কৰে। বিভিন্ন নাগৰিক সেৱাক একেটা প্লেটফৰ্মত সংযুক্ত কৰাৰ জৰিয়তে UMANG-এ ৰাজহুৱা সেৱা লাভৰ সুবিধা, সহজলভ্যতা আৰু সুবিধাজনক ব্যৱহাৰ উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰিছে।
Goods and Services Tax Network (GSTN)-এ পঞ্জীয়ন, ৰিটাৰ্ণ দাখিল, কৰ পৰিশোধ আৰু e-Invoicing-কে ধৰি পৰোক্ষ কৰ ব্যৱস্থাক আধুনিকীকৰণ কৰিছে। ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহলৈ, মুঠ GST সংগ্ৰহ প্ৰায় ₹২.৪৩ লাখ কোটিলৈ উপনীত হৈছে। এই প্লেটফৰ্মে কৰ পৰিপালন উন্নত কৰিছে, স্বচ্ছতা বৃদ্ধি কৰিছে আৰু GST ব্যৱস্থাৰ অধিক দ্ৰুত, প্ৰযুক্তি-চালিত প্ৰশাসন নিশ্চিত কৰিছে।
POSHAN Tracker-এ পুষ্টি সেৱাৰ বাস্তৱ-সময়ৰ নিৰীক্ষণ সক্ষম কৰিছে। ই ১৩.৩৫ লাখ Anganwadi Centre-ক সংযুক্ত কৰি ৮.৯ কোটিতকৈ অধিক হিতাধিকাৰীক সেৱা প্ৰদান কৰে, যাৰ ভিতৰত গৰ্ভৱতী মহিলা, স্তনপান কৰোৱা মাতৃ, ০-৬ বছৰৰ শিশু আৰু আকাংক্ষিত জিলা (Aspirational Districts) আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলীয় ৰাজ্যসমূহৰ কিশোৰী ছাত্ৰীসকল অন্তৰ্ভুক্ত। এই ডিজিটেল প্লেটফৰ্মে তথ্য-ভিত্তিক নিৰীক্ষণ সক্ষম কৰিছে আৰু মহিলা আৰু শিশুৰ পুষ্টি আৰু কল্যাণমূলক কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যক্ষমতা উন্নত কৰাত সহায় কৰিছে।
আপুনি জানেনে?
Poshan Helpline (১৫১৫ নম্বৰত ডায়েল কৰক) হৈছে Mission Saksham Anganwadi & Poshan 2.0 আৰু Pradhan Mantri Matru Vandana Yojana (PMMVY)-ৰ হিতাধিকাৰীসকলৰ বাবে এক নিৰ্দিষ্ট চৰকাৰী সহায় ব্যৱস্থা। ই ১৭টা ভাষাত তথ্য, অভিযোগ নিষ্পত্তি আৰু কাৰিকৰী সহায় তাৎক্ষণিকভাৱে প্ৰদান কৰে।
PM GatiShakti-এ সমন্বিত আন্তঃগাঁথনি পৰিকল্পনাৰ বাবে এক GIS-ভিত্তিক প্লেটফৰ্ম সৃষ্টি কৰিছে। ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহলৈ, Network Planning Group-এ ১৬.১০ লাখ কোটি টকা মূল্যৰ ৩৫২টা প্ৰকল্প মূল্যায়ন কৰিছে, যাৰ ভিতৰত ২০১টা অনুমোদিত আৰু ১৬৭টা ৰূপায়ণৰ পৰ্যায়ত আছে। বিভিন্ন খণ্ড আৰু মন্ত্ৰালয়ৰ মাজত সমন্বিত পৰিকল্পনা সক্ষম কৰাৰ জৰিয়তে, এই প্লেটফৰ্মে কাৰ্যক্ষমতা বৃদ্ধি কৰিছে, লজিষ্টিকছৰ ব্যৱধান হ্ৰাস কৰিছে আৰু আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন ত্বৰান্বিত কৰিছে।
MY Bharat (মেৰা যুৱা ভাৰত)
MY Bharat (Mera Yuva Bharat) হৈছে ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ ডিজিটেল ৰাজহুৱা আন্তঃগাথনি (DPI) যুৱ প্লেটফৰ্ম, যিয়ে স্বেচ্ছাসেৱা, অভিজ্ঞতামূলক শিক্ষা, ইণ্টাৰ্নশ্বিপ, চাকৰি, দক্ষতা বিকাশ, নেতৃত্ব, উদ্ভাৱন আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় পদক্ষেপসমূহৰ সৈতে যুৱ নাগৰিকসকলক সংযোগ কৰা এক একীভূত, সুৰক্ষিত আৰু বৃহৎ পৰিসৰত ব্যৱহাৰযোগ্য প্লেটফৰ্ম প্ৰদান কৰে। ৩১ অক্টোবৰ ২০২৩ তাৰিখে মুকলি কৰা এই প্লেটফৰ্মত ২.২১ কোটিতকৈ অধিক যুৱক-যুৱতী পঞ্জীয়ন হৈছে। ই ১.৫২ লাখতকৈ অধিক স্বেচ্ছাসেৱাৰ সুযোগ, ২৮,০০০-তকৈ অধিক Experiential Learning Programme (ELPs) সক্ষম কৰিছে আৰু ১.১৯ লাখতকৈ অধিক সংস্থাক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে। AI, বহুভাষিক সমৰ্থন, মোবাইল-প্ৰথম সেৱা, Gamification, Open APIs আৰু বাস্তৱ-সময়ৰ বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত নিৰ্মিত MY Bharat-এ চৰকাৰ আৰু অংশীদাৰ সংস্থাসমূহক একক ৰাষ্ট্ৰীয় ডিজিটেল পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ জৰিয়তে লাখ লাখ যুৱক-যুৱতীক সংযুক্ত, স্বীকৃত আৰু ক্ষমতায়িত কৰিবলৈ সক্ষম কৰিছে, যিয়ে ডিজিটেল ইণ্ডিয়া আৰু বিকশিত ভাৰত@২০৪৭ৰ দৃষ্টিভংগীক আগুৱাই লৈ গৈছে।
আপুনি জানেনে?
MY Bharat-এ "এটা সপ্তাহত অনলাইন কুইজত সৰ্বাধিক ব্যৱহাৰকাৰীৰ অংশগ্ৰহণ" শীৰ্ষক Guinness World Record স্থাপন কৰি ভাৰতৰ ডিজিটেল ৰাজহুৱা আন্তঃগাথনি (DPI)-ৰ শক্তি প্ৰদৰ্শন কৰিছিল, য'ত ৩,৯০,৮১২ জন সত্যাপিত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।
AgriStack: প্ৰযুক্তিৰ জৰিয়তে কৃষকক ক্ষমতায়ন
Digital Agriculture Mission-ৰ অধীনত বিকশিত AgriStack হৈছে এক কৃষক-কেন্দ্ৰিক ডিজিটেল ৰাজহুৱা আন্তঃগাথনি (DPI), যিয়ে e-NAM-ৰ জৰিয়তে অনলাইন কৃষি বাণিজ্য আৰু Kisan e-Mitra নামৰ AI-চালিত Chatbot-ৰ দৰে সেৱাসমূহক শক্তি যোগায়। এই Chatbot-এ তাৎক্ষণিক কৃষি তথ্য আৰু চৰকাৰী আঁচনি-সম্পৰ্কীয় সহায় প্ৰদান কৰে। কৃষক, ভূমি আৰু শস্যৰ তথ্য একত্ৰিত কৰি, AgriStack-এ ঋণ, বীমা, ৰাজসাহায্য, ক্ৰয় আৰু ব্যক্তিগতকৃত পৰামৰ্শমূলক সেৱাসমূহলৈ নিৰৱচ্ছিন্ন প্ৰৱেশাধিকাৰ নিশ্চিত কৰে। ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈ, ৯.২০ কোটিতকৈ অধিক Farmer ID সৃষ্টি কৰা হৈছে।
আপুনি জানেনে?
বৈজ্ঞানিক আৰু প্ৰযুক্তি-চালিত কৃষিক উৎসাহিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে ভাৰতে ৭৩১টা Krishi Vigyan Kendra (KVKs) স্থাপন কৰিছে। Kisan Sarathi ডিজিটেল পৰামৰ্শ প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কৃষকসকলে KVKs, ICAR আৰু কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ পৰা বাস্তৱ-সময়ৰ পৰামৰ্শ লাভ কৰে, যাৰ ফলত কৃষি জ্ঞান অধিক সহজলভ্য হোৱাৰ লগতে জলবায়ু-সহনশীল আৰু কৃষক-কেন্দ্ৰিক কৃষি পদ্ধতিক সমৰ্থন কৰে।
শিক্ষাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ বৃদ্ধি কৰা ডিজিটেল প্লেটফৰ্মসমূহ
ডিজিটেল ইণ্ডিয়াই শ্ৰেণীকোঠা আৰু ভৌগোলিক সীমা অতিক্ৰম কৰি গুণগত শিক্ষাক সহজলভ্য কৰি শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত থকা বৈষম্য দূৰ কৰি আছে।
DIKSHA (Digital Infrastructure for Knowledge Sharing)-এ পাঠ্যক্ৰম-সংলগ্ন ডিজিটেল শিক্ষণ সমল আৰু শিক্ষক প্ৰশিক্ষণৰ জৰিয়তে বিদ্যালয় শিক্ষা ব্যৱস্থাক ৰূপান্তৰিত কৰি আছে। এই প্লেটফৰ্মে QR-কোডযুক্ত পাঠ্যপুথি, ইণ্টাৰেক্টিভ সমল আৰু AI-সক্ষম শিক্ষণ সঁজুলি ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু শিক্ষকৰ বাবে প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ উপৰিও, ই ভাৰতীয় সাংকেতিক ভাষা (Indian Sign Language) সম্পদ আৰু সহজলভ্য ডিজিটেল সমলৰ জৰিয়তে অন্তৰ্ভুক্তিমূলক শিক্ষাকো সমৰ্থন কৰি আছে। ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈ, DIKSHA-ত সমগ্ৰ দেশজুৰি ২ কোটিতকৈ অধিক পঞ্জীয়নভুক্ত ব্যৱহাৰকাৰী হৈছে।
ইয়াৰ উপৰিও, SWAYAM (Study Webs of Active Learning for Young Aspiring Minds) আৰু SWAYAM Prabha-এ শ্ৰেণীকোঠাৰ বাহিৰতো গুণগত শিক্ষালৈ প্ৰৱেশাধিকাৰ সম্প্ৰসাৰিত কৰি আছে। SWAYAM-এ অগ্ৰণী শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ জৰিয়তে নবম শ্ৰেণীৰ পৰা স্নাতকোত্তৰ স্তৰলৈ বিনামূলীয়া অনলাইন পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায় আৰু ২০২৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহলৈ বিভিন্ন বিষয়ত ৪,৪০০-তকৈ অধিক পাঠ্যক্ৰম উপলব্ধ কৰিছে। ইয়াৰ পৰিপূৰক হিচাপে, SWAYAM Prabha-এ ৪৮টা নিবেদিত DTH চেনেলৰ জৰিয়তে শিক্ষামূলক অনুষ্ঠান সম্প্ৰচাৰ কৰে, যাৰ ফলত সীমিত ইণ্টাৰনেট সংযোগ থকা অঞ্চলতো শিক্ষাৰ সুযোগ নিশ্চিত হয়।
এই পদক্ষেপসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি, PM e-Vidya-এ DIKSHA, SWAYAM, SWAYAM Prabha, Community Radio আৰু নিবেদিত শিক্ষামূলক টেলিভিছন চেনেলসমূহক একক কাঠামোৰ অধীনত একত্ৰিত কৰিছে, যাতে অবিৰত আৰু বহু-মাধ্যমভিত্তিক শিক্ষা প্ৰদান কৰিব পাৰি। ই গুণগত শিক্ষালৈ প্ৰৱেশাধিকাৰ সম্প্ৰসাৰিত কৰাৰ লগতে বিশেষভাৱে সক্ষম শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে বিশেষভাৱে প্ৰস্তুত কৰা সমলৰ জৰিয়তে অন্তৰ্ভুক্তিমূলক শিক্ষাকো উৎসাহিত কৰি আছে।
আপুনি জানেনে?
APAAR (Automated Permanent Academic Account Registry)-এ প্ৰতিজন শিক্ষাৰ্থীক এক অনন্য ডিজিটেল একাডেমিক পৰিচয় প্ৰদান কৰে, য'ত একাডেমিক নথি-পত্ৰসমূহ সুৰক্ষিতভাৱে সংৰক্ষণ কৰা হয় আৰু নামভৰ্তি, বৃত্তি আৰু অন্যান্য সেৱাৰ বাবে কাগজবিহীন সত্যাপন নিশ্চিত কৰা হয়। ২০২৬ চনৰ জুন মাহলৈ, ৩৩.৭৪ কোটিতকৈ অধিক APAAR ID সৃষ্টি কৰা হৈছে।
ভাৰতৰ ডিজিটেল কৰ্মশক্তিক শক্তিশালী কৰা
ডিজিটেল ইণ্ডিয়াই সমগ্ৰ দেশজুৰি ডিজিটেল দক্ষতা, উদীয়মান প্ৰযুক্তি আৰু কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ সম্প্ৰসাৰণৰ জৰিয়তে ভৱিষ্যৎ-প্ৰস্তুত কৰ্মশক্তি গঢ়ি তুলিছে।
PMGDISHA-এ স্মাৰ্টফোন ব্যৱহাৰ, ইণ্টাৰনেট ব্যৱহাৰ, ডিজিটেল পৰিশোধ আৰু অনলাইন সেৱাৰ প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰি গ্ৰাম্য ডিজিটেল বিভাজন দূৰ কৰিছে। ২০২৪ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈ, ই ৬.৩৯ কোটি গ্ৰাম্য নাগৰিকক প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰি নিজৰ লক্ষ্য অতিক্ৰম কৰিছে।
FutureSkills Prime-এ AI, Cloud Computing, Cybersecurity আৰু Data Analytics-ৰ দৰে উদীয়মান প্ৰযুক্তিৰ বাবে শিক্ষাৰ্থীসকলক প্ৰস্তুত কৰি আছে। ইয়াত ২৬ লাখতকৈ অধিক প্ৰাৰ্থীয়ে পঞ্জীয়ন কৰিছে আৰু NASSCOM-ৰ Talent Connect-ৰ জৰিয়তে শিক্ষাৰ্থীসকলক চাকৰিৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে।
Skill India Digital Hub (SIDH) হৈছে দক্ষতা বিকাশ, প্ৰমাণপত্ৰ আৰু কৰ্মসংস্থাপন সেৱাৰ বাবে এক একীভূত প্লেটফৰ্ম। ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈ, ইয়াত ৩২ লাখতকৈ অধিক প্ৰাৰ্থীয়ে নামভৰ্তি কৰিছে আৰু PMKVY, PM Vishwakarma, বিভিন্ন চৰকাৰী আঁচনি আৰু Digital Learning Partners-ৰ অধীনত পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়োৱা হৈছে।
IndiaAI Mission-এ AI শিক্ষা, আন্তঃগাঁথনি আৰু দায়িত্বশীল AI গ্ৰহণক শক্তিশালী কৰি আছে। IndiaAI Kosh-ৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে বিদ্যালয়, উচ্চ শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান আৰু পেছাদাৰী প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীত AI-ভিত্তিক দক্ষতা বিকাশক উৎসাহিত কৰা হৈছে। IndiaAI Mission-ৰ বিষয়ে অধিক পঢ়ক।
আপুনি জানেনে?
ভাৰতে ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত IndiaAI Impact Summit-ৰ আয়োজন কৰিছিল, যাৰ ফলত Global South-ৰ প্ৰথম দেশ হিচাপে এখন বৈশ্বিক AI সন্মিলনৰ আয়োজন কৰাৰ গৌৰৱ অৰ্জন কৰে। এই সন্মিলনত ১০০-তকৈ অধিক দেশৰ অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।
ভাৰতৰ ডিজিটেল নেতৃত্ব আৰু আগন্তুক পথ
ভাৰতে বৃহৎ পৰিসৰত প্ৰয়োগযোগ্য আৰু নাগৰিক-কেন্দ্ৰিক ডিজিটেল শাসন প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে ডিজিটেল ৰাজহুৱা আন্তঃগাথনি (DPI)-ৰ ক্ষেত্ৰত এক বৈশ্বিক নেতা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰি আছে। ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহলৈ, ডিজিটেল পৰিচয়, পৰিশোধ, তথ্য বিনিময় আৰু সেৱা প্ৰদান ব্যৱস্থাৰ ক্ষেত্ৰত India Stack আৰু DPI ব্যৱস্থাৰ সহযোগিতাৰ বাবে ভাৰতে ২৪খন দেশৰ সৈতে বুজাবুজি চুক্তি (MoUs) স্বাক্ষৰ কৰিছে। UPI বৰ্তমান সংযুক্ত আৰব আমিৰাত, ছিংগাপুৰ, ফ্ৰান্স, মৰিচাছ আৰু শ্ৰীলংকাকে ধৰি আঠখনতকৈ অধিক দেশত চালু আছে, যিয়ে ভাৰতৰ বৈশ্বিক FinTech উপস্থিতিক অধিক শক্তিশালী কৰিছে। Aadhaar, DigiLocker, CoWIN, GeM, DIKSHA, UMANG আৰু eSanjeevani-ৰ দৰে প্লেটফৰ্মসমূহে ক্ৰমাগতভাৱে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ডিজিটেল শাসন ব্যৱস্থাৰ আৰ্হি গঢ়ি তুলিছে। ২০২৩ চনত অনুষ্ঠিত G20 সভাপতিত্বৰ সময়ত ভাৰতে India Stack Global আৰু Global DPI Repository-ও মুকলি কৰিছিল, যাৰ ফলত ভাৰতীয় ডিজিটেল সমাধানসমূহৰ বৈশ্বিক প্ৰৱেশাধিকাৰ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। ডিজিটেল ইণ্ডিয়াই নিজৰ পৰৱৰ্তী দশকত প্ৰৱেশ কৰাৰ লগে লগে, অন্তৰ্ভুক্তিমূলক বিকাশ, ডিজিটেল ক্ষমতায়ন আৰু বৈশ্বিক সহযোগিতাৰ বাবে প্ৰযুক্তিক এক শক্তিশালী সঁজুলি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ ভাৰত আগবাঢ়ি গৈছে।
তথ্যসূত্ৰসমূহ
যোগাযোগ মন্ত্ৰালয়
বিত্ত মন্ত্ৰালয়
পঞ্চায়তী ৰাজ মন্ত্ৰালয়
ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়
বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়
আইন আৰু ন্যায় মন্ত্ৰালয়
কৃষি আৰু কৃষক কল্যাণ মন্ত্ৰালয়
ৰাজ্যসভা
অন্যান্য:
pdf ফাইলৰ বাবে ইয়াত ক্লিক কৰক।
******
(Explainer ID: 159073)
आगंतुक पटल : 7
Provide suggestions / comments