पत्र सूचना कार्यालय

Security

രാജ്യത്തെ സുരക്ഷിതമാക്കുന്നു

ശക്തമായ തീരുമാനങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും ഒരു ദശാബ്ദം

കഴിഞ്ഞ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിനിടയിൽ ഇന്ത്യ അതിന്റെ ദേശീയ സുരക്ഷാ ഘടനയിൽ ഏറ്റവും സമഗ്രമായ പരിവർത്തനങ്ങളിലൊന്നാണ് നടപ്പിലാക്കിയത്. ഭീകരവാദത്തിനെതിരെ സീറോ ടോളറൻസ് നയമാണ് ഗവൺമെന്റ് സ്വീകരിച്ചത്. ആക്രമണങ്ങളോട് കേവലം പ്രതികരിക്കുന്ന രീതിക്കും അപ്പുറം, മുൻകൂട്ടി പ്രതിരോധിക്കുന്ന, ഗവൺമെന്റിന്റെ എല്ലാ സംവിധാനങ്ങളെയും ഏകോപിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഒരു സമീപനം രാജ്യം കെട്ടിപ്പടുത്തു. ഭീകരവാദത്തിന് പണം നൽകുന്ന ശൃംഖലകൾ തകർക്കപ്പെട്ടു. അന്വേഷണ ഏജൻസികൾക്ക് കൂടുതൽ അധികാരം നൽകി. അതിർത്തി നിരീക്ഷണം ശക്തമാക്കി. സുരക്ഷാ സ്ഥാപനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഏകോപനം വർധിപ്പിച്ചു. നയതന്ത്ര നീക്കങ്ങൾ അന്താരാഷ്ട്ര വേദികളിൽ ഇന്ത്യയുടെ ശബ്ദം ഉയർത്തുകയും ഭീകരവാദത്തെ സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ആഗോളച്ചെലവ് ഉയർത്തുകയും ചെയ്തു.

പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തെ നിരന്തരമായ പരിശ്രമം പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന മൂന്ന് ഫലങ്ങളിലൂടെ മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിക്കുന്ന ഒരു പരിവർത്തനത്തിന് വഴിതുറന്നു. 'വിശ്വാസ്' എന്നത് ദൃഢമായ നടപടികളിലൂടെ പൊതുജനങ്ങളുടെ ആത്മവിശ്വാസം വീണ്ടെടുക്കുന്നതാണ്. 'വികാസ്' എന്നത് ശക്തമായ ഒരു നിയമ-സ്ഥാപന സുരക്ഷാ ഘടനയുടെ വികസനമാണ്. 'ജൻ-കല്യാൺ' എന്നത് വികസനത്തിനും അന്തസ്സിനും സാധാരണ ജീവിതത്തിനും അഭിവൃദ്ധിപ്പെടാൻ സാധിക്കുന്ന കൂടുതൽ സുരക്ഷിതമായ ഒരു അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിക്കുന്നതാണ്.

ഈ ഫലങ്ങൾ യാദൃശ്ചികമായി ഉണ്ടായതല്ല. നയതന്ത്രം അതിന്റെ പരിധികളിൽ എത്തിയപ്പോൾ സൈനിക കൃത്യതയോടെ പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള സന്നദ്ധതയിലൂടെയാണ് ഇവ കെട്ടിപ്പടുത്തത്. അന്വേഷണ ഏജൻസികൾക്ക് കൂടുതൽ മൂർച്ചയേറിയ ആയുധങ്ങളും വിപുലമായ അധികാരങ്ങളും നൽകിയ ചരിത്രപ്രധാന നിയമനിർമ്മാണ പരിഷ്കാരങ്ങളിലൂടെയാണ് ഇവ കെട്ടിപ്പടുത്തത്. രാജ്യത്തിന്റെ സുരക്ഷാ സംവിധാനത്തെ തത്സമയം പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ച സാങ്കേതികവിദ്യാധിഷ്ഠിത ഇന്റലിജൻസ് പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലൂടെയാണ് ഇവ കെട്ടിപ്പടുത്തത്. ഭീകരവാദത്തെ വെറുതെ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന രീതിയിൽ നിന്നും അതിനെ നിലനിർത്തുന്ന സാഹചര്യങ്ങളെത്തന്നെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന രീതിയിലേക്ക് ദൃഢമായി മാറിയ ഒരു ഭരണകൂടത്തെയാണ് ഈ കാലയളവിലെ ഇന്ത്യയുടെ ഭീകരവിരുദ്ധ ചരിത്രം പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്.

എങ്കിലും ഇതിനെല്ലാം ഒരു തുടക്കമുണ്ടായിരുന്നു. 2014 മെയ് മാസത്തിൽ ഈ ഗവൺമെന്റ് അധികാരം ഏറ്റെടുക്കുമ്പോൾ പതിറ്റാണ്ടുകളായുള്ള അവഗണനയും സ്ഥാപനപരമായ പോരായ്മകളും വിവിധ മേഖലകളിൽ പരിഹരിക്കപ്പെടാത്ത സംഘർഷങ്ങളും കൊണ്ട് രൂപപ്പെട്ട ഒരു സുരക്ഷാ അന്തരീക്ഷമാണ് പൈതൃകമായി ലഭിച്ചത്. എന്താണ് പൈതൃകമായി ലഭിച്ചതെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നത് എന്താണ് കെട്ടിപ്പടുത്തതെന്ന് വിലമതിക്കുന്നതിന് അത്യാവശ്യമാണ്. ഗവൺമെന്റ് നേരിട്ട വെല്ലുവിളികൾ സാധാരണമായിരുന്നില്ല. അവ വ്യവസ്ഥാപിതവും കഠിനവുമായിരുന്നു.

വെല്ലുവിളികളുടെ പശ്ചാത്തലം

2014-ൽ ഇന്ത്യ ഒരു വഴിത്തിരിവിലായിരുന്നു. ഒരേസമയം ഒന്നിലധികം മേഖലകളിൽ ആഭ്യന്തര സുരക്ഷാ അന്തരീക്ഷം ഗുരുതരമായി തകർന്നിരുന്നു. ഇതിന് തൊട്ടുമുമ്പത്തെ ദശാബ്ദത്തിൽ (2004-2014) 7,217 ഭീകരാക്രമണ സംഭവങ്ങളാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയത്. ഭീകരവാദം, സായുധ കലാപങ്ങൾ, തീവ്രവാദം എന്നിവയെല്ലാം ചേർന്ന് നാല് പതിറ്റാണ്ടിനിടെ ഏകദേശം 92,000 പൗരന്മാർക്ക് ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നു. വെല്ലുവിളികൾ നിറഞ്ഞ ഈ പശ്ചാത്തലം ആവശ്യപ്പെട്ടത് ഘട്ടംഘട്ടമായുള്ള പരിഷ്കരണമല്ല, മറിച്ച് വ്യവസ്ഥാപിതമായ ഒരു പരിവർത്തനമായിരുന്നു.

ജമ്മു കശ്മീരിലെ നിയന്ത്രണരേഖയ്ക്ക് (LoC) അപ്പുറത്തുനിന്നുള്ള കടന്നുകയറ്റം നിരന്തരവും വർധിച്ചുവരുന്നതുമായ ഒരു വെല്ലുവിളിയായിരുന്നു. പാകിസ്ഥാന്റെ ഇന്റർ-സർവീസസ് ഇന്റലിജൻസ് (ISI), ലഷ്കർ-ഇ-തൊയ്ബ, ജയ്ഷെ മുഹമ്മദ്, ഹിസ്ബുൽ മുജാഹിദീൻ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള നിരോധിത ഭീകര സംഘടനകൾക്ക് പരിശീലനവും ആയുധങ്ങളും സാമ്പത്തിക സഹായവും നൽകുന്നു. ഈ ഭീകര ഗ്രൂപ്പുകളെ പിന്നീട് രാജ്യത്തിന്റെ സമാധാനവും സ്ഥിരതയും തകർക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. 166 പേരുടെ ജീവൻ അപഹരിച്ച 2008-ലെ മുംബൈ ആക്രമണം ഐ.എസ്.ഐയുടെ സജീവ പിന്തുണയോടെ ലഷ്കർ-ഇ-തൊയ്ബ ഭീകരരാണ് നടത്തിയത്. ഇത്തരം ഭീകരാക്രമണങ്ങൾ ഭരണകൂടം സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്ന ഭീകരവാദത്തിന്റെ വിനാശകരമായ ശേഷിയെ തെളിയിച്ചു. എങ്കിലും വിശ്വസനീയമായ ഒരു പ്രതിരോധ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ അഭാവത്തിൽ ഇതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം നിർണ്ണയിക്കപ്പെടാതെ അവശേഷിച്ചു.

അതേസമയം, അതിർത്തി കടന്നുള്ള പിന്തുണയിലൂടെയും പ്രാദേശിക സമാഹരണ ശൃംഖലകളിലൂടെയും നിലനിന്നിരുന്ന കശ്മീരിലെ വിഘടനവാദം രാജ്യത്തെ സമാധാനത്തിനും ഭരണനിർവഹണത്തിനും വലിയൊരു വെല്ലുവിളി ഉയർത്തി. 2010 മുതൽ 2014 വരെ ഓരോ വർഷവും ശരാശരി 2,654 ആസൂത്രിതമായ കല്ലേറ് സംഭവങ്ങൾ നടന്നിരുന്നു. ഓവർ ഗ്രൗണ്ട് വർക്കർ (OGW) ശൃംഖലകൾ കടന്നുകയറുന്ന ഭീകരർക്ക് സജീവമായ പിന്തുണ നൽകി. ആർട്ടിക്കിൾ 370-ന് കീഴിൽ ഭരിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന അന്നത്തെ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയവും ഭരണപരവുമായ ചട്ടക്കൂട് ഫലപ്രദമായ ഭരണനിർവഹണത്തെയും സുരക്ഷാ പ്രതികരണങ്ങളെയും സങ്കീർണ്ണമാക്കുന്ന ഘടനാപരമായ സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചിരുന്നു.

പ്രചാരണം, റിക്രൂട്ട്‌മെന്റ്, ധനസമാഹരണം, പ്രവർത്തന ഏകോപനം എന്നിവയ്ക്കായി സോഷ്യൽ മീഡിയ, എൻക്രിപ്റ്റ് ചെയ്ത ആശയവിനിമയ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ, ഡാർക്ക് വെബ്, ക്രിപ്‌റ്റോകറൻസികൾ എന്നിവയും ഭീകരവാദ ഗ്രൂപ്പുകൾ ചൂഷണം ചെയ്യുന്നുണ്ടായിരുന്നു.

2014-ന് ശേഷമുള്ള ഇസ്ലാമിക് സ്റ്റേറ്റിന്റെ (ISIS) ആഗോള ഉദയം ഇന്ത്യയുടെ സുരക്ഷാ ആശങ്കകൾക്ക് ഒരു പുതിയ മാനം നൽകി. ഓൺലൈൻ തീവ്രവാദവൽക്കരണത്തിന്റെയും തീവ്രവാദ പ്രചാരണങ്ങളുടെയും വർധന ഇന്ത്യൻ പൗരന്മാർക്കിടയിൽ റിക്രൂട്ട്‌മെന്റ് ഭീഷണി ഉയർത്തുകയും സാധാരണക്കാരായ ആളുകൾ കൂടുന്ന സ്ഥലങ്ങളെ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള സ്വയം തീവ്രവാദികളായവർ നടത്തുന്ന തീവ്രത കുറഞ്ഞ ആക്രമണങ്ങളുടെ ഭീഷണി വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഈ ഭീഷണിയുടെ പശ്ചാത്തലം, തീവ്രവാദ വിരുദ്ധത, സൈബർ നിരീക്ഷണം, ഇന്റലിജൻസ് ഏകോപനം എന്നിവയിൽ പുതിയ ശേഷികൾ വികസിപ്പിക്കാൻ സുരക്ഷാ ഏജൻസികളോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു.

ഏത് മാനദണ്ഡം വെച്ച് നോക്കിയാലും 2014-ൽ പൈതൃകമായി ലഭിച്ച സുരക്ഷാ അന്തരീക്ഷം അങ്ങേയറ്റം വെല്ലുവിളി നിറഞ്ഞതായിരുന്നു. അതിന് തൊട്ടുമുമ്പത്തെ ദശാബ്ദത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ഭീകരാക്രമണ സംഭവങ്ങൾ നടന്നിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. ജമ്മു കശ്മീരിലെ കടന്നുകയറ്റവും ഭീകരവാദവും ഒരു കുറവുമില്ലാതെ തുടർന്നു. സായുധ കലാപങ്ങൾ ജീവൻ അപഹരിക്കുന്നത് തുടർന്നുപോന്നു. വ്യക്തികളെ ഭീകരരായി പ്രഖ്യാപിക്കാനുള്ള അധികാരം ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിർണായക വ്യവസ്ഥകൾ അന്നത്തെ നിയമ ചട്ടക്കൂടിൽ കുറവായിരുന്നു. ഈ വെല്ലുവിളികളുടെ വ്യാപ്തി ഇന്ത്യയുടെ സുരക്ഷാ സിദ്ധാന്തത്തിലും സ്ഥാപനപരമായ ശേഷികളിലും പ്രവർത്തനപരമായ പ്രതികരണ സംവിധാനങ്ങളിലും അടിസ്ഥാനപരമായ ഒരു പുനഃക്രമീകരണം ആവശ്യപ്പെട്ടു.

ഇന്ത്യയുടെ ഭീകരവിരുദ്ധ നയം: ഭീകരവാദത്തിനെതിരായ സഹിഷ്ണുതയില്ലാത്ത നിലപാടിന്റെ പുതിയ യുഗം

അധികാരമേറ്റ ആദ്യ ദിവസം മുതൽ ഭീകരവാദത്തിനെതിരെ ഒട്ടും സഹിഷ്ണുതയില്ലാത്ത അചഞ്ചലമായ തത്വം മാത്രമാണ് ഗവൺമെന്റ് പിന്തുടർന്നത്. ഭീകരാക്രമണങ്ങളോട് കേവലം പ്രതികരിക്കുക മാത്രമല്ല, ഭീകരവാദ ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ സമ്പൂർണ്ണ വിതരണ ശൃംഖലയെത്തന്നെ ഇല്ലാതാക്കുക എന്നതായിരുന്നു ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. ഭീകരർക്കും അവരുടെ പിന്തുണാ സംവിധാനങ്ങൾക്കും എതിരെയുള്ള നിരന്തരമായ നടപടികൾ, ഭീകരവാദ ഫണ്ടിംഗിന്മേലുള്ള കർശനമായ അടിച്ചമർത്തൽ, പ്രതിരോധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ, കടന്നുകയറ്റം തടയൽ, കലാപ വിരുദ്ധ ശൃംഖല ശക്തമാക്കൽ, സുരക്ഷാ ഉപകരണങ്ങളുടെ ആധുനികവൽക്കരണം, തീവ്ര CASO (കോർഡൻ ആൻഡ് സെർച്ച് ഓപ്പറേഷൻസ്) പ്രവർത്തനങ്ങൾ, തത്സമയ ഇന്റലിജൻസ് പങ്കിടൽ, തന്ത്രപ്രധാനമായ നാക്കകൾ (nakas), സമാധാനവും സ്ഥിരതയും നിലനിർത്തുന്നതിനായുള്ള രാപ്പകലില്ലാത്ത പ്രദേശാധിപത്യം എന്നിവ ഇതിലെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

പന്ത്രണ്ട് വർഷ കാലയളവിൽ ഈ തന്ത്രം തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ നാല് സ്തംഭങ്ങളിലായാണ് രൂപപ്പെട്ടത്. ഒന്നാമത്തെ സ്തംഭം കൂടുതൽ ശക്തമായ ഭീകരവിരുദ്ധ നിയമങ്ങളിലൂടെയും ദൂരവ്യാപകമായ നിയമപരിഷ്കാരങ്ങളിലൂടെയും നിയമപരമായ ശാക്തീകരണം നിർമ്മിച്ചെടുത്തു. രണ്ടാമത്തെ സ്തംഭം വിവിധ സ്ഥാപനങ്ങളെയും ഇന്റലിജൻസ് ശൃംഖലകളെയും അന്വേഷണ ശേഷികളെയും ശക്തിപ്പെടുത്തി. മൂന്നാമത്തെ സ്തംഭം അതിർത്തി കടന്നുള്ള ഭീകരവാദത്തിനെതിരെയുള്ള ദൃഢമായ നടപടികളുടെ ഒരു സിദ്ധാന്തം സ്ഥാപിക്കുകയും അതിർത്തി പരിപാലനം മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. നാലാമത്തെ സ്തംഭം ഭീകരവാദത്തിനെതിരെയുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര സഹകരണത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ നിലപാട് കൂടുതൽ ശക്തമാക്കിക്കൊണ്ട് ശക്തമായ ഒരു ബഹുമുഖ-നയതന്ത്ര ഭീകരവിരുദ്ധ ഘടന കെട്ടിപ്പടുത്തു.

ഈ നാല് സ്തംഭങ്ങളും പെട്ടെന്ന് ഒരു ദിവസം പൂർണ്ണരൂപത്തിൽ ഉയർന്നുവന്നവയല്ല. അവ ഘട്ടംഘട്ടമായി കെട്ടിപ്പടുക്കുകയും പ്രവർത്തനതലത്തിൽ പരീക്ഷിക്കുകയും അനുഭവങ്ങളിലൂടെ പരിഷ്കരിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്തവയാണ്. 2026 ആയപ്പോഴേക്കും പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തെ നിയമപരിഷ്കരണങ്ങളും സ്ഥാപനപരമായ നിർമ്മിതികളും പ്രവർത്തന സിദ്ധാന്തങ്ങളും നയതന്ത്ര ഇടപെടലുകളും ചേർന്ന് ഔദ്യോഗികമായി ക്രോഡീകരിക്കാൻ തക്കവണ്ണം ശക്തമായ ഒരു ഭീകരവിരുദ്ധ പ്രവർത്തനശൈലിക്ക് രൂപം നൽകി. ആ ക്രോഡീകരണം 'പ്രഹാർ' (PRAHAAR): ഇന്ത്യയുടെ നാഷണൽ കൗണ്ടർ ടെററിസം പോളിസി ആൻഡ് സ്ട്രാറ്റജി എന്ന രൂപത്തിലാണ് നിലവിൽ വന്നത്.

മുമ്പത്തെ ദശാബ്ദത്തിൽ കെട്ടിപ്പടുത്തതിനെ പ്രഹാർ അസാധുവാക്കുന്നില്ല. മറിച്ച് പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തെ ഭരണനിർവ്വഹണത്തിലൂടെ സ്ഥാപിതമായ തത്വങ്ങൾക്കും പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും ഇത് ഏകീകൃത രൂപം നൽകുകയും അവയെ വ്യവസ്ഥാപിതമാക്കുകയും ഔദ്യോഗികമായ ഒരു നയരേഖയായി അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് പ്രതിരോധം, ദ്രുതഗതിയിലുള്ള പ്രതികരണം, സമഗ്രമായ ഗവൺമെന്റ് ഏകോപനം, മനുഷ്യാവകാശങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠിതമായ പ്രക്രിയകൾ, അന്താരാഷ്ട്ര സഹകരണം എന്നിവയെ ഒരു ഏകീകൃത ദേശീയ സിദ്ധാന്തത്തിലേക്ക് സമന്വയിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ കഴിഞ്ഞ പന്ത്രണ്ട് വർഷങ്ങളിൽ പ്രായോഗികമായി തെളിയിക്കപ്പെട്ട എല്ലാ കാര്യങ്ങൾക്കും ഇത് ഒരു ഔദ്യോഗിക ആവിഷ്കാരം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.

തുടർന്നുവരുന്ന ഭാഗങ്ങൾ ഈ നാല് സ്തംഭങ്ങളിൽ ഓരോന്നിനെയും കുറിച്ച് വിശദമായി പരിശോധിക്കുന്നു. ഇന്ത്യ എങ്ങനെയാണ് ഒരു പ്രതിരോധാത്മക സുരക്ഷാ നിലപാടിൽ നിന്നും സജീവവും പ്രതിരോധശേഷിയുള്ളതും വ്യക്തമായ തത്വങ്ങളാൽ നയിക്കപ്പെടുന്നതുമായ ഒരു ഭീകരവിരുദ്ധ ഘടനയിലേക്ക് മാറിയതെന്ന കഥയാണ് ഇവ വിവരിക്കുന്നത്.

സ്തംഭം 1: നിയമപരമായ ശാക്തീകരണം

ഫലപ്രദമായ ഭീകരവിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ശക്തമായ ഒരു നിയമ അടിത്തറ ആവശ്യമാണ്. 2014 മുതൽ ഭീകരവാദത്തിനെതിരെയുള്ള അന്വേഷണം, വിചാരണ, പ്രതിരോധം എന്നിവ ശക്തമാക്കുന്നതിനായി ഗവൺമെന്റ് വലിയ രീതിയിലുള്ള നിയമപരിഷ്കാരങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഈ നടപടികൾ സുരക്ഷാ ഏജൻസികളെ ശാക്തീകരിക്കുകയും ഭീകരവിരുദ്ധ നിയമങ്ങൾ കൂടുതൽ കർശനമാക്കുകയും ഭീകരവാദ ഫണ്ടിംഗ് തടസ്സപ്പെടുത്തുകയും വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന സുരക്ഷാ ഭീഷണികളെ നേരിടാനുള്ള ഇന്ത്യയുടെ ശേഷി വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

നിയമവിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ (തടയൽ) ഭേദഗതി നിയമം, 2019

കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റിന്റെയും അന്വേഷണ ഏജൻസികളുടെയും അധികാരം വിപുലീകരിച്ചുകൊണ്ട് UAPA ഭേദഗതി ഇന്ത്യയുടെ ഭീകരവിരുദ്ധ നിയമ ചട്ടക്കൂടിനെ ശക്തിപ്പെടുത്തി. ഈ ദശകത്തിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ നിയമപരിഷ്കാരമാണിത്. 2019 ഓഗസ്റ്റ് 2-ന് പാർലമെന്റ് ഇത് പാസാക്കുകയും 2019 ഓഗസ്റ്റ് 14-ന് വിജ്ഞാപനം പുറപ്പെടുവിക്കുകയും ചെയ്തു.

ഈ നിയമപ്രകാരം സംഘടനകളെ മാത്രമല്ല, വ്യക്തികളെയും ഭീകരരായി പ്രഖ്യാപിക്കാൻ ഈ ഭേദഗതി കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റിന് അധികാരം നൽകി. ഭീകരവാദ കേസുകൾ അന്വേഷിക്കാൻ നാഷണൽ ഇൻവെസ്റ്റിഗേഷൻ ഏജൻസിയിലെ (NIA) ഇൻസ്പെക്ടറും അതിനു മുകളിലുള്ളതുമായ റാങ്കിലുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും ഈ ഭേദഗതി അധികാരം നൽകി. ഭീകരവാദവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സ്വത്തുക്കൾ കണ്ടുകെട്ടുന്നതിനോ മരവിപ്പിക്കുന്നതിനോ അനുമതി നൽകാൻ എൻഐഎ ഡയറക്ടർ ജനറലിനെ ഇത് പ്രാപ്തനാക്കുകയും ചെയ്തു. മനുഷ്യക്കടത്ത്, കള്ളനോട്ട്, സൈബർ ഭീകരവാദം, ഇന്ത്യൻ താൽപ്പര്യങ്ങളെ ബാധിക്കുന്ന വിധത്തിൽ ഇന്ത്യയ്ക്ക് പുറത്ത് നടക്കുന്ന കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസുകൾ അന്വേഷിക്കുന്നതിനായി ഈ ആക്ട് എൻഐഎയുടെ അധികാരപരിധി വിപുലീകരിച്ചു.

ഭേദഗതി നിലവിൽ വന്നതിനുശേഷം ഗവൺമെന്റ് 57-ലധികം വ്യക്തികളെ ഭീകരരായി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. മസൂദ് അസ്ഹർ (JeM), ഹാഫിസ് സയീദ് (LeT), സാക്കി-ഉർ-റഹ്മാൻ ലഖ്വി (LeT), ദാവൂദ് ഇബ്രാഹിം എന്നിവരും ഗുർപത്‍വന്ത് സിംഗ് പന്നൂൻ (സിഖ്സ് ഫോർ ജസ്റ്റിസ്), ഹർദീപ് സിംഗ് നിജ്ജാർ (ഖാലിസ്ഥാൻ ടൈഗർ ഫോഴ്സ്), വധാവ സിംഗ് ബബ്ബർ (ബബ്ബർ ഖൽസ ഇന്റർനാഷണൽ) ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രധാന ഖാലിസ്ഥാൻ അനുകൂലികളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

നാഷണൽ ഇൻവെസ്റ്റിഗേഷൻ ഏജൻസി ഭേദഗതി നിയമം, 2019 (NIA ഭേദഗതി നിയമം)

എൻഐഎയുടെ (NIA) അധികാരപരിധി വിപുലീകരിക്കുന്നതിനായി എൻഐഎ ഭേദഗതി നിയമം ഭേദഗതി ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യൻ താൽപ്പര്യങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമായി ഇന്ത്യയ്ക്ക് പുറത്തുനടക്കുന്ന ഭീകരവാദവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ അന്വേഷിക്കാൻ ഈ ഏജൻസിക്ക് ഇപ്പോൾ അധികാരം ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു. സൈബർ ഭീകരവാദം, സ്ഫോടകവസ്തുക്കളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മനുഷ്യക്കടത്ത് എന്നിവ കൂടി ഉൾപ്പെടുത്തി ഇതിന്റെ അന്വേഷണ അധികാരം വിപുലീകരിച്ചു. ഏജൻസി അന്വേഷിക്കുന്ന കേസുകളിൽ സ്വത്തുക്കൾ നേരിട്ട് കണ്ടുകെട്ടുന്നതിനും മരവിപ്പിക്കുന്നതിനും അനുമതി നൽകാൻ എൻഐഎ ഡയറക്ടർ ജനറലിന്റെ (DG) അധികാരത്തെ ഈ ഭേദഗതി ഉയർത്തുകയും ചെയ്തു.

കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ തടയൽ നിയമം (PMLA) വ്യവസ്ഥകൾ ശക്തമാക്കൽ

PMLA നിയമത്തിൽ വരുത്തിയ തുടർച്ചയായ ഭേദഗതികൾ, ഭീകരവാദവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആസ്തികൾ കണ്ടെത്താനും മരവിപ്പിക്കാനും കണ്ടുകെട്ടാനുമുള്ള കൂടുതൽ മൂർച്ചയേറിയ ആയുധങ്ങൾ എൻഫോഴ്‌സ്‌മെന്റ് ഡയറക്ടറേറ്റിന് (ED) നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ജമ്മു കശ്മീരിലെ ഹവാല ഇടപാടുകൾ, ഖാലിസ്ഥാൻ ശൃംഖലകളുടെ ക്രിപ്‌റ്റോകറൻസി അധിഷ്‌ഠിത ധനസഹായം, നിരോധിത സംഘടനകളുമായി ബന്ധമുള്ള ഗുണ്ടാ ശൃംഖലകൾ വഴി വഴിതിരിച്ചുവിടുന്ന തട്ടിയെടുക്കൽ പണത്തിന്റെ ഇടപാടുകൾ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിത (BNS), 2023 – ശിക്ഷാ നിയമത്തിലെ ഒരു പുതിയ യുഗം

1860-ലെ ഇന്ത്യൻ ശിക്ഷാനിയമത്തിന് (IPC) പകരമായാണ് 2023-ലെ ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിത (BNS) നിലവിൽ വന്നത്. ഇത് 2024 ജൂലൈ 1 മുതൽ പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു. പുതിയ ക്രിമിനൽ നിയമങ്ങൾക്ക് കീഴിൽ ആദ്യമായാണ് ഭീകരവാദവും സംഘടിത കുറ്റകൃത്യങ്ങളും നിർവചിക്കപ്പെടുകയും കർശനമായ ശിക്ഷകൾക്കുള്ള വ്യവസ്ഥകൾ ഏർപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നത്.

മാരകമായ അക്രമം, നിർണ്ണായക അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെ തകർച്ച, തട്ടിക്കൊണ്ടുപോകൽ അല്ലെങ്കിൽ കള്ളനോട്ട് പ്രചരിപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെ ഇന്ത്യയുടെ പരമാധികാരം, ഐക്യം, അഖണ്ഡത, സുരക്ഷ അല്ലെങ്കിൽ സാമ്പത്തിക സ്ഥിരത എന്നിവയെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്ന ഏതൊരു പ്രവൃത്തിയെയും ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിത (BNS) ഒരു ഭീകരവാദ പ്രവൃത്തിയായി നിർവചിക്കുന്നു. ഭീകരവാദ പ്രവൃത്തി മരണത്തിന് കാരണമാകുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഈ നിയമം വധശിക്ഷയോ ജീവപര്യന്തം തടവോ വ്യവസ്ഥ ചെയ്യുന്നു. മറ്റ് ഭീകരവാദ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾക്ക് കുറഞ്ഞത് അഞ്ച് വർഷം മുതൽ ജീവപര്യന്തം തടവ് വരെയുള്ള കഠിന ശിക്ഷയാണ് ഇത് നൽകുന്നത്.

ഗൂഢാലോചന, റിക്രൂട്ട്‌മെന്റ് (ആളുകളെ ചേർക്കൽ), പരിശീലനം നൽകൽ, ഭീകരർക്ക് അഭയം നൽകൽ, ഭീകരപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന സ്വത്തോ പണമോ കൈവശം വെക്കൽ എന്നിവ കുറ്റകരമാക്കിക്കൊണ്ട് BNS ഒരു സമഗ്ര സമീപനം സ്വീകരിക്കുന്നു. ഈ വ്യവസ്ഥകൾ ഭീകരവാദവും സംഘടിത കുറ്റകൃത്യങ്ങളും തടയുന്നതിനും അന്വേഷിക്കുന്നതിനും വിചാരണ ചെയ്യുന്നതിനുമുള്ള ഇന്ത്യയുടെ നിയമ ശേഷിയെ ഗണ്യമായി ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു.

ആയുധ (ഭേദഗതി) നിയമം, 2019

2019-ലെ ആയുധ (ഭേദഗതി) നിയമം നിയമവിരുദ്ധ ആയുധ ശൃംഖലകളെ ലക്ഷ്യം വച്ചുകൊണ്ട് ഭീകരവാദം, തീവ്രവാദം, സംഘടിത കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ എന്നിവയ്‌ക്കെതിരെയുള്ള ഇന്ത്യയുടെ പ്രതികരണത്തെ ശക്തമാക്കി. നിരോധിത ആയുധങ്ങളുടെയും വെടിക്കോപ്പുകളുടെയും നിയമവിരുദ്ധമായ കടത്ത്, നിയമവിരുദ്ധമായി കൈവശം വെക്കൽ, നിർമ്മാണം, വിൽപ്പന, കൈമാറ്റം എന്നിവയ്ക്ക് ഈ നിയമം കർശനമായ ശിക്ഷകൾ അവതരിപ്പിച്ചു. സുരക്ഷാ സേനയിൽ നിന്ന് ആയുധങ്ങൾ മോഷ്ടിക്കുന്നതിനും സംഘടിത കുറ്റകൃത്യ സിൻഡിക്കേറ്റുകളിൽ പങ്കാളികളാകുന്നതിനും ഇത് കടുത്ത പിഴകളും ശിക്ഷകളും ചുമത്തി. അതിർത്തി കടന്നുള്ള ആയുധക്കടത്ത് തടയുന്നതിലൂടെയും ഡിജിറ്റൽ ലൈസൻസിംഗ് സംവിധാനങ്ങളിലൂടെ തോക്കുകളുടെ ഉറവിടം കണ്ടെത്തുന്നത് മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിലൂടെയും രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള ഭീകരവാദ, തീവ്രവാദ പ്രവർത്തനങ്ങളെ നിലനിർത്തുന്ന നിർണ്ണായകമായ ഒരു വിതരണ ശൃംഖലയെ തകർക്കാൻ ഈ നിയമത്തിന് സാധിച്ചു.

ഈ നിയമനിർമ്മാണ നടപടികൾ ഉയർന്നുവരുന്ന സുരക്ഷാ വെല്ലുവിളികളെ നേരിടുന്നതിനായി ഇന്ത്യയുടെ സുരക്ഷാ-അന്വേഷണ ഏജൻസികളെ ആധുനിക നിയമപരമായ ആയുധങ്ങളാൽ സജ്ജമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പരിഷ്കാരങ്ങൾ സ്ഥാപനപരമായ ശേഷി വർധിപ്പിക്കുകയും ഏജൻസികൾ തമ്മിലുള്ള ഏകോപനം മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ഭീകരവാദത്തിനെതിരെ നിർണ്ണായകമായി പ്രതികരിക്കാനുള്ള കഴിവ് വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

സ്തംഭം 2: നവ ഇന്ത്യയ്ക്കായി സ്ഥാപനങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തൽ

ഫലപ്രദമായ ഒരു ദേശീയ സുരക്ഷാ ചട്ടക്കൂടിന്റെ നട്ടെല്ലാണ് ശക്തമായ സ്ഥാപനങ്ങൾ. ഉയർന്നുവരുന്ന ഭീകരവാദ ഭീഷണികളെ വേഗത്തിൽ കണ്ടെത്തൽ, മികച്ച ഏകോപനം, കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായ പ്രതികരണങ്ങൾ എന്നിവ ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി കഴിഞ്ഞ പന്ത്രണ്ട് വർഷമായി ഇന്ത്യയുടെ അന്വേഷണ, രഹസ്യാന്വേഷണ, നിയമപാലന സ്ഥാപനങ്ങളെ ആധുനികവത്കരിക്കുന്നതിൽ നിക്ഷേപം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.

നാഷണൽ ഇൻവെസ്റ്റിഗേഷൻ ഏജൻസി - ശേഷി വർധിപ്പിക്കൽ

മുംബൈ ഭീകരാക്രമണത്തിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ 2008-ലെ എൻഐഎ (NIA) നിയമം വഴി സ്ഥാപിതമായ നാഷണൽ ഇൻവെസ്റ്റിഗേഷൻ ഏജൻസി ഭീകരവാദ വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായുള്ള ഇന്ത്യയുടെ മുൻനിര അന്വേഷണ ഏജൻസിയാണ്. ഭീകരവാദം, ഭീകരപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കുള്ള ധനസഹായം, ഭീകരവാദ ബന്ധമുള്ള സംഘടിത കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ, സൈബർ ഭീകരവാദം, ഇന്ത്യയുടെ പരമാധികാരത്തെയും അഖണ്ഡതയെയും ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്ന മറ്റ് കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെ ദേശീയ സുരക്ഷയെ ബാധിക്കുന്ന കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ അന്വേഷിക്കാനും വിചാരണ ചെയ്യാനും ഈ ഏജൻസിക്ക് നിയമപരമായ അധികാരമുണ്ട്.

2014 മുതൽ ഗവൺമെന്റ് NIA-യുടെ നിയമപരമായ അധികാരങ്ങളും പ്രവർത്തന ശേഷികളും സ്ഥാപനപരമായ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും ഗണ്യമായി ശക്തിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. NIA-യുടെ ബജറ്റ് വിഹിതം 2014-15-ലെ 91.32 കോടി രൂപയിൽ നിന്ന് 2024-25-ൽ 394.66 കോടി രൂപയായി ഉയർന്നു. ഒരു പതിറ്റാണ്ടിനിടെ നാലിരട്ടിയിലധികം വർധനയാണ് ഇതിലുണ്ടായത്.

വിചാരണകൾ വേഗത്തിലാക്കുന്നതിനും ശിക്ഷാ നിരക്ക് മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനുമായി പ്രത്യേക എൻഐഎ കോടതികളുടെ ഒരു രാജ്യവ്യാപക ശൃംഖല സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ 47-ഉം കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിൽ 6-ഉം കോടതികൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ജമ്മുവിലെയും ഗുവാഹത്തിയിലെയും സോണൽ ഓഫീസുകളുടെ പിന്തുണയോടെ രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള 21 ബ്രാഞ്ച് ഓഫീസുകളിലൂടെ ഈ ഏജൻസി സാന്നിധ്യം വ്യാപിപ്പിച്ചു. 2014-ന് ശേഷം ഭീകരവാദ ധനസഹായവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് 32 കേസുകൾ എൻഐഎ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തു. എന്നാൽ 2014-ന് മുമ്പ് ഇത്തരത്തിലുള്ള ഒരു കേസ് പോലും രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിരുന്നില്ല.

ശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്നതിൽ വലിയ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്, ഇതിന്റെ ഭാഗമായി 2019 മുതൽ 108 ഇൻ-ഹൗസ് പരിശീലന പരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിക്കുകയും 4,471 ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് ഇതിന്റെ പ്രയോജനം ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു. നാഷണൽ ടെറർ ഡാറ്റാബേസ് ഫ്യൂഷൻ ആൻഡ് അനാലിസിസ് സെന്ററിന്റെ (NTDFAC) സ്ഥാപനം അത്യാധുനിക അനലിറ്റിക്സിലൂടെ ഡാറ്റാ അധിഷ്ഠിത അന്വേഷണങ്ങളെ മെച്ചപ്പെടുത്തി. അതേസമയം ഡയറക്ടറേറ്റ് ഓഫ് ഫോറൻസിക് സയൻസ് സർവീസസുമായി (DFSS) ചേർന്നുള്ള അടുത്ത ഏകോപനം ശാസ്ത്രീയ തെളിവ് ശേഖരണവും ഫോറൻസിക് പരിശോധനയും ശക്തമാക്കി.

മൾട്ടി-ഏജൻസി സെന്ററും (MAC) ഇന്റലിജൻസ് ഏകോപനവും

ഇന്റലിജൻസ് ബ്യൂറോയ്ക്ക് (IB) കീഴിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന മൾട്ടി-ഏജൻസി സെന്റർ (MAC) തത്സമയ വിവരശേഖരണ പങ്കുവെക്കലിനും ഏകോപനത്തിനുമുള്ള ഇന്ത്യയുടെ പരമോന്നത വേദിയായി വർത്തിക്കുന്നു. ഭീകരവിരുദ്ധ, ദേശീയ സുരക്ഷാ വിവരങ്ങളുടെ തടസ്സമില്ലാത്ത കൈമാറ്റം സുഗമമാക്കുന്നതിന് ഇത് രഹസ്യാന്വേഷണ, സുരക്ഷാ, പ്രതിരോധ, നിയമപാലന സംഘടനകൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള 28 കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന ഏജൻസികളെ ഒന്നിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്നു. സംസ്ഥാനങ്ങളിലും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലും പ്രവർത്തിക്കുന്ന സബ്‌സിഡിയറി മൾട്ടി-ഏജൻസി സെന്ററുകൾ (SMAC) MAC സംവിധാനത്തിന് പിന്തുണ നൽകുന്നു. ഇവ പ്രാദേശിക രഹസ്യാന്വേഷണ വിവരങ്ങൾ വിശകലനം ചെയ്യുകയും സംസ്ഥാന പോലീസുമായും മറ്റ് ഫീൽഡ് ഏജൻസികളുമായും ഏകോപനം ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

കഴിഞ്ഞ ഒരു പതിറ്റാണ്ടിനിടെ MAC-SMAC ശൃംഖലയുടെ വിപുലീകരണത്തിലൂടെയും നവീകരണത്തിലൂടെയും ഇന്ത്യയുടെ ഇന്റലിജൻസ് ഫ്യൂഷൻ ആർക്കിടെക്ചർ (വിവരശേഖരണ സംയോജന ചട്ടക്കൂട്) ഗണ്യമായി ശക്തമാക്കപ്പെട്ടു. പ്രാന്ത പ്രദേശങ്ങളിലേക്കും പ്രവർത്തന യൂണിറ്റുകളിലേക്കും വരെ ലഭ്യമാകുന്ന മെച്ചപ്പെട്ട കണക്റ്റിവിറ്റിയോടെ സുരക്ഷിതവും തത്സമയവുമായ വിവരശേഖരണ പങ്കുവെക്കൽ ഈ സംവിധാനം ഇപ്പോൾ ഉറപ്പാക്കുന്നു. അടുത്തിടെ 500 കോടി രൂപയുടെ മൂലധന നിക്ഷേപത്തിന്റെ പിന്തുണയോടെ ഈ ശൃംഖലയിൽ വലിയൊരു സാങ്കേതിക നവീകരണം നടപ്പിലാക്കുകയുണ്ടായി. മെച്ചപ്പെടുത്തിയ ഹാർഡ്‌വെയർ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ, വേഗതയേറിയ നെറ്റ്‌വർക്ക് ശേഷികൾ, ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ് (AI), മെഷീൻ ലേണിംഗ് (ML) എന്നിവയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ വിശകലന ടൂളുകൾ എന്നിവ രഹസ്യാന്വേഷണ വിലയിരുത്തലുകളുടെയും ഭീഷണി കണ്ടെത്തലുകളുടെയും വേഗതയും കൃത്യതയും ഫലപ്രാപ്തിയും ഗണ്യമായി മെച്ചപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പുരോഗതികൾ ഏജൻസികൾ തമ്മിലുള്ള ഏകോപനം ശക്തമാക്കുകയും ഉയർന്നുവരുന്ന സുരക്ഷാ ഭീഷണികളെ തടയുന്നതിനും അവയോട് പ്രതികരിക്കുന്നതിനുമുള്ള ഇന്ത്യയുടെ കഴിവ് വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

നാഷണൽ ഇന്റലിജൻസ് ഗ്രിഡ് (NATGRID)

ഇമിഗ്രേഷൻ, ബാങ്കിംഗ്, ടെലികോം, യാത്രാ വിവരങ്ങൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള ഒന്നിലധികം ഗവൺമെന്റ് ഡാറ്റാബേസുകളെ അംഗീകൃത സുരക്ഷാ-നിയമപാലന ഏജൻസികളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സുരക്ഷിതമായ ഒരു വിവരശേഖരണ പങ്കുവെക്കൽ വേദിയാണ് നാറ്റ്ഗ്രിഡ് (NATGRID). ഇത് നിർണ്ണായക വിവരങ്ങളിലേക്ക് തത്സമയ പ്രവേശനം സാധ്യമാക്കുന്നു. ഇത് സംശയാസ്പദമായ വ്യക്തികളെ തിരിച്ചറിയാനും ഭീകരവാദ ശൃംഖലകൾ കണ്ടെത്താനും ധനസഹായ സ്രോതസ്സുകൾ കണ്ടെത്താനും വേഗതയേറിയതും വിവരശേഖരണ അധിഷ്ഠിതവുമായ അന്വേഷണങ്ങളെ പിന്തുണയ്ക്കാനും ഏജൻസികളെ സഹായിക്കുന്നു. വിവിധ സ്രോതസ്സുകളിൽ നിന്നുള്ള ഡാറ്റ സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ നാറ്റ്ഗ്രിഡ് ഇന്ത്യയുടെ ഭീകരവിരുദ്ധ, ദേശീയ സുരക്ഷാ ചട്ടക്കൂടിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഘടകമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

ക്രൈം ആൻഡ് ക്രിമിനൽ ട്രാക്കിംഗ് നെറ്റ്‌വർക്ക് ആൻഡ് സിസ്റ്റംസ് (CCTNS)

കുറ്റവാളികളെയും ഭീകരവാദ സംശയമുള്ളവരെയും കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ സംസ്ഥാനങ്ങൾ തമ്മിൽ പങ്കുവെക്കുന്നത് സാധ്യമാക്കിക്കൊണ്ട് CCTNS ദേശീയതലത്തിൽ നടപ്പിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിനുമുമ്പ് സംസ്ഥാന അതിർത്തികൾക്കപ്പുറമുള്ള ഏകോപിത പ്രതികരണങ്ങളെ പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരുന്ന വിവരങ്ങളുടെ ഒറ്റപ്പെടലിനെ ഇത് ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിലുടനീളമുള്ള എല്ലാ 17,798 പോലീസ് സ്റ്റേഷനുകളെയും പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന, എഐ സാങ്കേതികവിദ്യയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ പരിഷ്കരിച്ച CCTNS 2.0 സംവിധാനം 2024-ൽ ആരംഭിച്ചു.

സ്ഥാപനങ്ങളെ ശക്തമാക്കിയത് ഇന്ത്യയുടെ ഭീകരവിരുദ്ധ ചട്ടക്കൂടിനെ കൂടുതൽ സംയോജിതവും സാങ്കേതികവിദ്യാധിഷ്ഠിതവും രഹസ്യാന്വേഷണ നിയന്ത്രിതവുമായ ഒരു സംവിധാനമാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. മെച്ചപ്പെട്ട ഏകോപനം, അത്യാധുനിക വിശകലന ശേഷികൾ, നവീകരിച്ച നിയമപാലന സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ സുരക്ഷാ ഭീഷണികൾ തടയുന്നതിനും അന്വേഷിക്കുന്നതിനും അവയോട് പ്രതികരിക്കുന്നതിനുമുള്ള രാജ്യത്തിന്റെ ശേഷി ഗണ്യമായി മെച്ചപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

സ്തംഭം 3: അതിർത്തി കടന്നുള്ള ഭീകരതയ്‌ക്കെതിരായ നടപടികൾ - തന്ത്രപരമായ നയങ്ങളിലെ മാറ്റങ്ങൾ

പതിറ്റാണ്ടുകളായി ഇന്ത്യയ്ക്ക് അതിന്റെ അതിർത്തികൾക്കപ്പുറത്തുനിന്ന് സ്പോൺസർ ചെയ്യപ്പെടുന്നതും പിന്തുണയ്ക്കപ്പെടുന്നതുമായ അതിർത്തി കടന്നുള്ള ഭീകരതയെ നേരിടേണ്ടിവന്നിരുന്നു. 2014 മുതൽ ഭീകരാക്രമണങ്ങളോട് പ്രതികരിക്കുന്നതിനും ദേശീയ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുമായി സൈനിക കൃത്യത, തന്ത്രപരമായ സൂചനകൾ, നയതന്ത്ര നടപടികൾ എന്നിവ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് കൂടുതൽ ശക്തവും പ്രതിരോധത്തിലൂന്നിയതുമായ ഒരു സുരക്ഷാ നയം രാജ്യം സ്വീകരിച്ചു.

2016-ലെ സർജിക്കൽ സ്ട്രൈക്കുകൾ

2016 സെപ്റ്റംബർ 29-ലെ സർജിക്കൽ സ്ട്രൈക്കുകൾ ഇന്ത്യയുടെ ഭീകരവിരുദ്ധ തന്ത്രത്തിലെ ഒരു സുപ്രധാന വഴിത്തിരിവായി മാറി. ഉറി ഭീകരാക്രമണത്തിന് മറുപടിയായും നിയന്ത്രണ രേഖയ്ക്ക് അപ്പുറത്ത് ഭീകരരുടെ വിക്ഷേപണ കേന്ദ്രങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിശ്വസനീയമായ രഹസ്യാന്വേഷണ വിവരങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലും ഇന്ത്യയിലേക്ക് അതിക്രമിച്ചുകയറാൻ തയ്യാറെടുക്കുകയായിരുന്ന ഭീകരരെ ലക്ഷ്യമിട്ട് ഇന്ത്യൻ സൈന്യം ആക്രമണങ്ങൾ നടത്തി. അതിർത്തി കടന്നുള്ള ഭീകരതയ്‌ക്കെതിരെ മുൻകൂട്ടി നടപടിയെടുക്കാനുള്ള ഇന്ത്യയുടെ സന്നദ്ധത ഈ ഓപ്പറേഷൻ തെളിയിക്കുകയും ഭീകരപ്രവർത്തനങ്ങളെ പിന്തുണയ്ക്കുകയും സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർക്ക് കനത്ത വില നൽകേണ്ടിവരുമെന്ന ഒരു പുതിയ നയം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ആക്രമണങ്ങൾ തന്ത്രപരമായ സംയമനത്തിൽ നിന്ന് മാറി ദേശീയ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി സജീവവും പ്രതിരോധത്തിലൂന്നിയതുമായ ഒരു സമീപനത്തിലേക്കുള്ള വ്യക്തമായ മാറ്റത്തിന്റെ സൂചന നൽകി.

2019-ലെ ബാലാക്കോട്ട് വ്യോമാക്രമണം

2019 ഫെബ്രുവരി 14-ലെ പുൽവാമ ഭീകരാക്രമണത്തെ തുടർന്ന് പാകിസ്ഥാനിലെ ബാലാക്കോട്ടിലുള്ള ജെയ്ഷ്-ഇ-മുഹമ്മദിന്റെ പ്രധാന പരിശീലന കേന്ദ്രത്തിന് നേരെ 2019 ഫെബ്രുവരി 26-ന് ഇന്ത്യ വ്യോമാക്രമണം നടത്തി. പെട്ടെന്നുണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുള്ള ഭീകരാക്രമണങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിശ്വസനീയമായ രഹസ്യാന്വേഷണ വിവരങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സാധാരണക്കാരായ ജനങ്ങൾക്ക് നാശനഷ്ടങ്ങൾ ഒഴിവാക്കിക്കൊണ്ട് ഭീകരരുടെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളെയും പരിശീലന ക്യാമ്പുകളെയും മാത്രമാണ് ഈ ഓപ്പറേഷൻ ലക്ഷ്യമിട്ടത്. ബാലാക്കോട്ട് വ്യോമാക്രമണം ഇന്ത്യയുടെ ഭീകരവിരുദ്ധ നയത്തിലെ ഒരു സുപ്രധാന വികാസത്തെ അടയാളപ്പെടുത്തി. ഭീകരവാദ ഭീഷണികൾക്കെതിരെ മുൻകൂട്ടി നടപടിയെടുക്കാനുള്ള രാജ്യത്തിന്റെ ദൃഢനിശ്ചയവും അതിർത്തി കടന്നുള്ള ഭീകരതയുടെ സൂത്രധാരരെ ഉത്തരവാദികളാക്കാനുള്ള താല്പര്യവും ഇത് തെളിയിച്ചു.

2025-ലെ ഓപ്പറേഷൻ സിന്ദൂർ

2025 ഏപ്രിലിലുണ്ടായ പഹൽഗാം ഭീകരാക്രമണത്തിന് മറുപടിയായി 2025 മെയ് 7-ന് ഇന്ത്യ ഓപ്പറേഷൻ സിന്ദൂർ ആരംഭിച്ചു. പാകിസ്ഥാനിലെയും പാകിസ്ഥാൻ അധിനിവേശ ജമ്മു കശ്മീരിലെയും ഭീകരരുടെ താവളങ്ങളാണ് ഈ ഓപ്പറേഷൻ ലക്ഷ്യമിട്ടത്. ഭീഷണികൾ ഉണ്ടാകുന്ന ഉറവിടത്തിൽ തന്നെ അവയ്‌ക്കെതിരെ നടപടിയെടുക്കാനുള്ള ഇന്ത്യയുടെ ദൃഢനിശ്ചയത്തെ ഈ ഓപ്പറേഷൻ തെളിയിച്ചു. അതിർത്തി കടന്നുള്ള ഭീകരതയ്‌ക്കെതിരെ വേഗത്തിലുള്ളതും കൃത്യതയാർന്നതും ആനുപാതികവുമായ മറുപടി നൽകുകയെന്ന ഇന്ത്യയുടെ നയത്തെ ഓപ്പറേഷൻ സിന്ദൂർ കൂടുതൽ ശക്തമാക്കി.

ഈ ഓപ്പറേഷനുകൾ അതിർത്തി കടന്നുള്ള ഭീകരതയോടുള്ള ഇന്ത്യയുടെ പ്രതികരണത്തിൽ മൗലികമായ ഒരു മാറ്റം കുറിച്ചു. ഭീകരാക്രമണങ്ങൾ ഉണ്ടായാൽ അതിന് വേഗത്തിലുള്ളതും കൃത്യമായി ആസൂത്രണം ചെയ്തതും ബഹുതലങ്ങളിലുള്ളതുമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമെന്ന വ്യക്തമായ തത്വം അവ സ്ഥാപിച്ചു. ഇത് പ്രതിരോധം ശക്തമാക്കുകയും തന്റെ പൗരന്മാരെയും പരമാധികാരത്തെയും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിബദ്ധതയെ കൂടുതൽ ദൃഢമാക്കുകയും ചെയ്തു.

സ്തംഭം 4: ബഹുതല-നയതന്ത്ര ഭീകരവിരുദ്ധ സംവിധാനം

ആഭ്യന്തരമായ നടപടികളിലൂടെ മാത്രം പരാജയപ്പെടുത്താൻ കഴിയാത്ത ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര ഭീഷണിയാണ് ഭീകരവാദം. കഴിഞ്ഞ ഒരു പതിറ്റാണ്ടായി ഭീകരവാദത്തിനെതിരെ ആഗോളതലത്തിൽ പൊതുസമ്മതി രൂപീകരിക്കുന്നതിനും ഭീകരവാദ ഫണ്ടിംഗ് ശൃംഖലകളെ തകർക്കുന്നതിനും സുരക്ഷയ്ക്കും നീതിക്കുമായി അന്താരാഷ്ട്ര സഹകരണം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനുമായി ഇന്ത്യ ശക്തമായ നയതന്ത്രത്തെ ബഹുതല ഇടപെടലുകളുമായി സമന്വയിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഫിനാൻഷ്യൽ ആക്ഷൻ ടാസ്ക് ഫോഴ്സ് (FATF) നടപടി

കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കലിനും ഭീകരവാദ ധനസഹായത്തിനുമെതിരെ പോരാടുന്ന ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട അന്തർ-ഗവൺമെന്റ് സ്ഥാപനമാണ് എഫ്.എ.ടി.എഫ് (FATF). 2010-ൽ അംഗമായതുമുതൽ ഭീകരവാദ ഫണ്ടിംഗിനെതിരെയുള്ള ആഗോള നടപടികൾ ശക്തമാക്കുന്നതിനും ഭരണകൂടം സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്ന ഭീകരവാദത്തെ തുറന്നുകാട്ടുന്നതിനുമായി ഇന്ത്യ എഫ്.എ.ടി.എഫ് പ്ലാറ്റ്‌ഫോം സജീവമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.

ഭീകരർക്ക് സാമ്പത്തിക സഹായം നൽകുന്നത് തടയുന്നതിൽ പാകിസ്ഥാനുള്ള വീഴ്ചകൾ ഇന്ത്യ നിരന്തരം ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചു. ഇത് പാകിസ്ഥാൻ മണ്ണിൽ നിന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഭീകര ശൃംഖലകൾക്കെതിരെ നിരന്തര അന്താരാഷ്ട്ര നിരീക്ഷണത്തിന് കാരണമായി. അതേസമയം ഭീകരവാദ ഫണ്ടിംഗ് ശൃംഖലകളെ തകർക്കുന്നതിനുള്ള ആഗോള ശ്രമങ്ങളിൽ മുൻനിര ശബ്ദമായി ഉയർന്നുവന്നുകൊണ്ട് ഇന്ത്യ അതിന്റെ ആഭ്യന്തര കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ വിരുദ്ധ, ഭീകരവിരുദ്ധ ധനസഹായ പ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങൾ ശക്തമാക്കി. കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ വിരുദ്ധ പ്രശ്നങ്ങളും ഭീകരവിരുദ്ധ ധനസഹായ പ്രതിരോധ പ്രശ്നങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന അന്തർ-ഗവൺമെന്റ് അന്താരാഷ്ട്ര സ്ഥാപനമായ ഫിനാൻഷ്യൽ ആക്ഷൻ ടാസ്ക് ഫോഴ്സുമായി (FATF) ഏകോപിപ്പിച്ചുപ്രവർത്തിക്കുന്നതിനായി ആഭ്യന്തര മന്ത്രാലയത്തിന് കീഴിൽ കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റ് ഒരു കംബാറ്റിംഗ് ഫിനാൻസിംഗ് ഓഫ് ടെററിസം സെൽ (CFT Cell) രൂപീകരിച്ചു.

നോ മണി ഫോർ ടെറർ മന്ത്രിതല സമ്മേളനം

2018 ഏപ്രിലിൽ പാരീസിൽ ആരംഭിക്കുകയും 2019 നവംബറിൽ മെൽബണിൽ തുടരുകയും ചെയ്ത 'നോ മണി ഫോർ ടെറർ' (NMFT) മന്ത്രിതല സമ്മേളനം ഭീകരവാദ ഫണ്ടിംഗിനെതിരെയുള്ള ആഗോള സഹകരണം ശക്തമാക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു പ്രധാന പ്ലാറ്റ്‌ഫോം പ്രദാനം ചെയ്തു. മെൽബൺ സമ്മേളനത്തിൽ കേന്ദ്ര സഹമന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഇന്ത്യൻ പ്രതിനിധിസംഘം ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ 'അന്താരാഷ്ട്ര ഭീകരവാദത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സമഗ്ര കൺവെൻഷൻ' (CCIT) എത്രയും വേഗം അംഗീകരിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുകയും ഫിനാൻഷ്യൽ ആക്ഷൻ ടാസ്ക് ഫോഴ്സിന്റെ (FATF) മാനദണ്ഡങ്ങൾ പക്ഷപാതരഹിതമായും രാഷ്ട്രീയവൽക്കരിക്കാതെയും നടപ്പിലാക്കുന്നതിനായി വാദിക്കുകയും ചെയ്തു.

2022 നവംബർ 18-19 തീയതികളിൽ ന്യൂഡൽഹിയിൽ വെച്ച് ഇന്ത്യ മൂന്നാമത് സമ്മേളനത്തിന് ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചു. ഈ സമ്മേളനത്തിൽ ഭീകരവാദ ധനസഹായ പ്രതിരോധത്തിനായുള്ള ഇന്ത്യയുടെ ആറ് സ്തംഭങ്ങളുള്ള തന്ത്രത്തിന് ഗവൺമെന്റ് രൂപം നൽകി. ഇത് നിയമനിർമ്മാണവും നിരീക്ഷണവും ശക്തമാക്കൽ, രഹസ്യാന്വേഷണ വിവരങ്ങൾ പങ്കിടൽ, സ്വത്ത് കണ്ടുകെട്ടൽ, പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകളുടെ ദുരുപയോഗം തടയൽ, അന്താരാഷ്ട്ര സഹകരണം എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ്. ഭേദഗതി വരുത്തിയ യു.എ.പി.എ, കൂടുതൽ ശക്തമാക്കിയ എൻ.ഐ.എ (NIA), പുനഃക്രമീകരിച്ച ഫിനാൻഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ് എന്നിവയും ഈ സമ്മേളനത്തിൽ ഉയർത്തിക്കാട്ടി.

അന്താരാഷ്ട്ര ഭീകരവാദത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സമഗ്ര കൺവെൻഷൻ (CCIT)

ഭീകരവാദത്തിനെതിരെ ഒരു സാർവത്രിക നിയമസംവിധാനം സ്ഥാപിക്കുന്നതിനായി, 1996 നവംബറിൽ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ പൊതുസഭയിൽ ഇന്ത്യയാണ് ആദ്യമായി അന്താരാഷ്ട്ര ഭീകരവാദത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സമഗ്ര കൺവെൻഷൻ (CCIT) നിർദ്ദേശിച്ചത്, ഇത് എത്രയും വേഗം അംഗീകരിക്കുന്നതിനായി ഇന്ത്യ ഇപ്പോഴും ആവശ്യപ്പെടുന്നു.

പാകിസ്ഥാൻ കേന്ദ്രീകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഭീകരരെ ഐക്യരാഷ്ട്ര സുരക്ഷാ കൗൺസിൽ കരിമ്പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തൽ

ഒരു പതിറ്റാണ്ടിലധികം നീണ്ട ചൈനയുടെ വീറ്റോകൾക്ക് (തടസ്സവാദങ്ങൾക്ക്) ശേഷം 2019 മെയ് മാസത്തിൽ ജെയ്ഷ്-ഇ-മുഹമ്മദ് (JeM) തലവൻ മസൂദ് അസറിനെ ആഗോള ഭീകരനായി ഐക്യരാഷ്ട്ര സുരക്ഷാ കൗൺസിലിനെക്കൊണ്ട് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിൽ ഇന്ത്യ വിജയിച്ചു. അന്താരാഷ്ട്ര യാത്രാ വിലക്കുകൾ, ആസ്തികൾ മരവിപ്പിക്കൽ, ആയുധ ഉപരോധം എന്നിവ സാധ്യമാക്കിയ ഒരു സുപ്രധാന നയതന്ത്ര വിജയമായിരുന്നു ഇത്.

തഹാവൂർ റാണയെ ഇന്ത്യക്ക് വിട്ടുകിട്ടൽ (2025)

26/11 മുംബൈ ഭീകരാക്രമണക്കേസിലെ പ്രതിയായ തഹാവൂർ ഹുസൈൻ റാണയെ 2025 ഏപ്രിലിൽ യു.എസ് ഇന്ത്യക്ക് വിട്ടുകൊടുത്തതോടെ ഒരു വലിയ മുന്നേറ്റം കൈവരിച്ചു. ഇത് ആക്രമണത്തിന് പിന്നിലെ പൂർണ്ണമായ ഗൂഢാലോചനയെക്കുറിച്ച് പുതിയ അന്വേഷണം നടത്താൻ NIA-യെ പ്രാപ്തമാക്കി.

ഉഭയകക്ഷി-ബഹുതല ഭീകരവിരുദ്ധ സഹകരണം

27 രാജ്യങ്ങളുമായും 5 ബഹുതല കൂട്ടായ്മകളുമായും (SCO, BIMSTEC, BRICS, യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ (EU), QUAD-CTWG) ഇന്ത്യക്ക് പൂർണ്ണമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഭീകരവിരുദ്ധ സംയുക്ത വർക്കിംഗ് ഗ്രൂപ്പുകൾ (JWG-CT) ഉണ്ട്. കൂടാതെ ടുണീഷ്യയുമായി ഒരു പ്രത്യേക ഉഭയകക്ഷി ചർച്ചയും (Stand-Alone Dialogue) നിലവിലുണ്ട്.

ഇന്റർപോളുമായുള്ള ഏകോപനം

2025 ജനുവരി 7-ന് ഭാരത്‌പോൾ (BHARATPOL) പോർട്ടൽ ആരംഭിച്ചു. അന്താരാഷ്ട്ര സംഘടിത കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ, മയക്കുമരുന്ന് കടത്ത്, ആയുധങ്ങൾ, സൈബർ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ, സാമ്പത്തിക തട്ടിപ്പുകൾ, ചൈൽഡ് പോണോഗ്രഫി, ഭീകരവാദം എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള മേഖലകളെ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചുകൊണ്ട്, ഈ പ്ലാറ്റ്‌ഫോം സി.ബി.ഐ-യെ (ഇന്ത്യയിലെ ഇന്റർപോളിന്റെ നാഷണൽ സെൻട്രൽ ബ്യൂറോ എന്ന നിലയിൽ) ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ നിയമപാലക ഏജൻസികളുമായും ഒരൊറ്റ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.

ഇന്ത്യയുടെ നയതന്ത്ര ശ്രമങ്ങൾ ഭീകരവാദ വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ഒരു ആഗോള മുൻഗണനാ ക്രമമായി ഉയർത്തുകയും ഭീകരവാദികൾക്കും അവരെ സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്നവർക്കുമെതിരെയുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ഉത്തരവാദിത്തം ശക്തമാക്കുകയും ചെയ്തു. ബഹുതല കൂട്ടായ്മകളിലെ നിരന്തരമായ ഇടപെടലുകളിലൂടെയും തന്ത്രപരമായ പങ്കാളിത്തത്തിലൂടെയും ആഗോള ഭീകരവിരുദ്ധ അജണ്ടയ്ക്ക് രൂപം നൽകുന്നതിൽ ഇന്ത്യ ഒരു മുൻനിര ശബ്ദമായി ഉയർന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്.

12 വർഷത്തെ പരിഷ്കാരങ്ങളുടെ ഫലങ്ങൾ - വർധിച്ച വിശ്വാസവും കൂടുതൽ സുരക്ഷയും

തുടർച്ചയായ ബഹുതല നടപടികളിലൂടെയും സമഗ്രമായ ഭീകരവിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെയും കഴിഞ്ഞ 12 വർഷത്തിനിടയിൽ രാജ്യത്തിന്റെ ആഭ്യന്തര സുരക്ഷാ അന്തരീക്ഷം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനും 140 കോടിയിലധികം ഇന്ത്യക്കാർക്കിടയിൽ വിശ്വാസം വർധിപ്പിക്കുന്നതിനും കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റിന് സാധിച്ചു. 2014 മുതൽ നടപ്പിലാക്കിയ നടപടികൾ എല്ലാ സംഘർഷബാധിത മേഖലകളിലും പ്രകടമായ ഫലങ്ങൾ നൽകി. രാജ്യം കുറഞ്ഞ ഭീകരാക്രമണങ്ങൾക്കും വിമത നീക്കങ്ങൾക്കും സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. സാധാരണക്കാരുടെയും സുരക്ഷാ സേനയുടെയും മരണസംഖ്യയിൽ വലിയ കുറവുണ്ടായി. കൂടാതെ വികസനത്തിന് പുതിയ വേഗത കൈവരികയും ചെയ്തു.

ആർട്ടിക്കിൾ 370 റദ്ദാക്കിയതിനെത്തുടർന്ന് ജമ്മു കശ്മീരിൽ കഴിഞ്ഞ ഒരു പതിറ്റാണ്ടിനിടയിൽ സുരക്ഷാ കാര്യങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധേയമായ പുരോഗതി ദൃശ്യമായി. ഭീകരവാദ സംഭവങ്ങൾ 2004–2014 കാലയളവിലെ 7,217-ൽ നിന്ന് 2014–2024 കാലയളവിൽ 2,242 ആയി കുറഞ്ഞു. മാത്രമല്ല, ഭീകരർ ആസൂത്രണം ചെയ്ത ആക്രമണങ്ങളുടെ എണ്ണം 2018-ലെ 228-ൽ നിന്ന് 2025-ൽ വെറും 12 ആയി കുത്തനെ കുറഞ്ഞു, ഇത് ഇന്ത്യയുടെ ഭീകരവിരുദ്ധ തന്ത്രത്തിന്റെ വർധിച്ചുവരുന്ന ഫലപ്രാപ്തിയെയും പ്രദേശത്ത് സമാധാനവും സ്ഥിരതയും പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടതിനെയുമാണ് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്.

ഭീകരവാദവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സംഭവങ്ങളിൽ സാധാരണക്കാരുടെ മരണം 2018-ലെ 55-ൽ നിന്ന് 2025-ൽ 28 ആയി കുറഞ്ഞു. സുരക്ഷാ സേനാംഗങ്ങളുടെ മരണം അതിലും വേഗത്തിൽ കുറഞ്ഞു. 2018-ലെ 91-ൽ നിന്ന് 2025-ൽ വെറും 16 ആയി ഇത് മാറി. അതായത് 82 ശതമാനത്തിലധികം കുറവുണ്ടായി. ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള കണക്കുകളും ഒരുപോലെ പ്രാധാന്യമുള്ളതാണ്. 2004-നും 2014-നും ഇടയിൽ 1,060 സുരക്ഷാ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ 2015-നും 2025-നും ഇടയിൽ ഈ സംഖ്യ 542 ആയി കുറഞ്ഞു. ഇത് ഭീകരവിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും സുരക്ഷാ സേനയുടെ സംരക്ഷണ നടപടികളുടെയും വർധിച്ചുവരുന്ന ഫലപ്രാപ്തിയെ കാണിക്കുന്നു.

2010-നും 2014-നും ഇടയിൽ പ്രതിവർഷം ശരാശരി 2,654 ആയിരുന്ന കല്ലേറ് സംഭവങ്ങൾ 2020-ഓടെ 87 ശതമാനത്തിലധികം കുറയുകയും 2022 മുതൽ ഏതാണ്ട് പൂജ്യമായി തുടരുകയും ചെയ്യുന്നു. മെച്ചപ്പെട്ട സുരക്ഷാ സാഹചര്യങ്ങൾ ജമ്മു കശ്മീരിലുടനീളം സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും പൊതുജനജീവിതത്തിന്റെയും പുനരുജ്ജീവനത്തിന് വഴിയൊരുക്കി. ഈ പുരോഗതിയുടെ പ്രതിഫലനമെന്നോണം ഏകദേശം 80,000 കോടി രൂപ വിലമതിക്കുന്ന 63 പ്രധാന വികസന പദ്ധതികൾക്ക് അംഗീകാരം നൽകി. അതിൽ 51,000 കോടിയിലധികം രൂപ ഇതിനകം നിക്ഷേപിക്കുകയും 53 പദ്ധതികൾ പൂർണ്ണമായി പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

ജമ്മു കശ്മീരിലെ പൊതുജീവിതം സാധാരണ നിലയിലേക്ക് ശ്രദ്ധേയമായ രീതിയിൽ തിരിച്ചുവരുന്നതിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. ആസൂത്രിതമായി നടന്ന പണിമുടക്കുകളുടെയും ഹർത്താലുകളുടെയും എണ്ണം 2018-ലെ 52 സംഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് കുറഞ്ഞ്, 2023 മുതൽ 2026 ഏപ്രിൽ വരെ പൂജ്യമായി മാറി. മെച്ചപ്പെട്ട സ്ഥിരത തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനും പിന്തുണ നൽകി. 2019 മുതൽ 2026 മെയ് വരെ 41,000-ത്തിലധികം ഗവൺമെന്റ് ജോലികൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. കൂടാതെ കഴിഞ്ഞ 4 വർഷത്തിനുള്ളിൽ മാത്രം സ്വയംതൊഴിൽ പദ്ധതിക്ക് കീഴിൽ 9.81 ലക്ഷത്തിലധികം ആളുകളിലേക്ക് സ്വയം തൊഴിലവസരങ്ങൾ വ്യാപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

ജമ്മു കശ്മീരിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളതിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും ഉയർന്ന നിരക്കായ 2.3 കോടിയിലധികം വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ വരവ് 2024-ൽ രേഖപ്പെടുത്തി. സന്ദർശകരുടെ അഭൂതപൂർവ്വമായ ഈ കുതിപ്പ് പ്രദേശത്തെ സുരക്ഷാ അന്തരീക്ഷത്തിലുള്ള വർധിച്ചുവരുന്ന ആത്മവിശ്വാസത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ഒപ്പം താഴേത്തട്ടിലുള്ള സമാധാനത്തിന്റെയും സ്ഥിരതയുടെയും സാധാരണ നിലയുടെയും ഏറ്റവും വ്യക്തമായ സൂചകങ്ങളിലൊന്നായി ഇത് നിലകൊള്ളുന്നു.

സമീപ വർഷങ്ങളിൽ ജമ്മു കശ്മീരിലേക്കുള്ള നിക്ഷേപ വരവ് ഗണ്യമായി വർധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഏഴ് പതിറ്റാണ്ടുകളിലായി ഈ പ്രദേശം ഏകദേശം 8,000 കോടി രൂപയുടെ നിക്ഷേപം ആകർഷിച്ചപ്പോൾ 2016-17 നും 2025-26 നും ഇടയിൽ മാത്രം ഏകദേശം 18,000 കോടി രൂപയുടെ നിക്ഷേപം ഇതിന് ലഭിച്ചു. ഇത് വർധിച്ചുവരുന്ന നിക്ഷേപകരുടെ ആത്മവിശ്വാസത്തെയും മെച്ചപ്പെടുന്ന ബിസിനസ്സ് അന്തരീക്ഷത്തെയുമാണ് കാണിക്കുന്നത്.

ഉൾപ്രദേശങ്ങളിലെ ഭീകരപ്രവർത്തനങ്ങളുടെ കുറവ് - മുൻകൂട്ടിയുള്ള തടയൽ

കഴിഞ്ഞ ഒരു പതിറ്റാണ്ടിനിടയിൽ ഇന്ത്യയുടെ ഉൾപ്രദേശങ്ങളിലെ ഭീകരപ്രവർത്തനങ്ങൾ ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ആക്രമണങ്ങൾ ഉണ്ടായതിന് ശേഷം പ്രതികരിക്കുന്ന രീതിയിൽ നിന്ന് മാറി മുൻകൂട്ടി തടയുന്ന സജീവമായ സമീപനത്തിലേക്ക് മാറിയതാണ് ഇതിലൊരു പ്രധാന ഘടകം.

ശക്തമായ രഹസ്യാന്വേഷണ ശൃംഖലകൾ ഭീഷണികൾ നേരത്തെ തിരിച്ചറിയുന്നത് മെച്ചപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. വിവിധ ഏജൻസികൾ തമ്മിലുള്ള മികച്ച ഏകോപനം വേഗത്തിലുള്ള നടപടികൾ സാധ്യമാക്കി. സാങ്കേതികവിദ്യ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള നിരീക്ഷണങ്ങളും കൃത്യമായ ലക്ഷ്യത്തോടെയുള്ള ഓപ്പറേഷനുകളും ഭീകരാക്രമണ പദ്ധതികൾ നടപ്പിലാക്കുന്നതിന് മുമ്പ് തന്നെ അവയെ തകർക്കാൻ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രതിരോധ സമീപനം നഗരകേന്ദ്രങ്ങളിലെ സുരക്ഷ ശക്തമാക്കുകയും വലിയ തോതിലുള്ള നാശനഷ്ടങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന ആക്രമണങ്ങളുടെ സാധ്യത കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.

2013-ലെ ഹൈദരാബാദ് സ്‌ഫോടനത്തിന് ശേഷമുള്ള ഒരു പതിറ്റാണ്ട് പ്രധാന നഗരങ്ങളിലെ ഭീകരാക്രമണങ്ങളുടെ ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായ അഭാവത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. പാർലമെന്റ് ആക്രമണം, മുംബൈ ട്രെയിൻ ബോംബ് സ്‌ഫോടനങ്ങൾ, ഹൈദരാബാദ് സ്‌ഫോടനങ്ങൾ, 26/11 ആക്രമണങ്ങൾ എന്നിവ കണ്ട മുൻ പതിറ്റാണ്ടിൽ നിന്ന് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണിത്. എൻ.ഐ.എ-യും സംസ്ഥാന രഹസ്യാന്വേഷണ ഏജൻസികളും യഥാസമയം നടത്തിയ നടപടികളിലൂടെ ISIS സ്വാധീനമുള്ള നിരവധി പദ്ധതികൾ തകർക്കപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യയുടെ രഹസ്യാന്വേഷണ വിവരങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഭീകരവിരുദ്ധ സംവിധാനത്തിന്റെ വർധിച്ചുവരുന്ന ഫലപ്രാപ്തിയെ ഈ ഓപ്പറേഷനുകൾ തെളിയിച്ചു.

തൽഫലമായി 2014-നും 2018-നും ഇടയിൽ ഉൾപ്രദേശങ്ങളിലെ ഭീകരാക്രമണങ്ങൾ വളരെ കുറഞ്ഞ തോതിൽ മാത്രമായി തുടരുകയും ഒറ്റപ്പെട്ട ചില സംഭവങ്ങൾ മാത്രമാണ് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തത്. ഈ സുസ്ഥിരമായ കുറവ് രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള മെച്ചപ്പെട്ട പ്രതിരോധ ശേഷിയെയും കൂടുതൽ ശക്തമായ സുരക്ഷാ ഏകോപനത്തെയുമാണ് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്.

തുടർച്ചയായ പരിഷ്കാരങ്ങളിലൂടെയും ഗവൺമെന്റിന്റെ എല്ലാ തലങ്ങളെയും കോർത്തിണക്കിയുള്ള ഒരു സമഗ്ര സമീപനത്തിലൂടെയും ഇന്ത്യ ആഭ്യന്തര സുരക്ഷ ഗണ്യമായി ശക്തിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഭീകരവാദ സംഭവങ്ങളും തീവ്രവാദ അക്രമങ്ങളും മരണസംഖ്യയും കുത്തനെ കുറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. മെച്ചപ്പെട്ട സ്ഥാപനപരമായ ശേഷി പൊതുജന സുരക്ഷ വർധിപ്പിക്കുകയും സാമ്പത്തിക വികസനത്തിന് പിന്തുണ നൽകുകയും ഭരണത്തിലുള്ള പൗരന്മാരുടെ ആത്മവിശ്വാസം കൂടുതൽ ദൃഢമാക്കുകയും ചെയ്തു.

ഉപസംഹാരം

കഴിഞ്ഞ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിനിടയിൽ ഭീകരവാദത്തോടുള്ള സഹിഷ്ണുതയില്ലാത്ത നയത്താൽ നയിക്കപ്പെട്ട് ഇന്ത്യ അതിന്റെ ഭീകരവിരുദ്ധ ചട്ടക്കൂടിൽ സമഗ്രമായ ഒരു മാറ്റം വരുത്തി. ഭീഷണികൾ യഥാസമയം കണ്ടെത്തുകയും അവയെ തകർക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ഉറപ്പാക്കാൻ ഗവൺമെന്റ് നിയമപരമായ ചട്ടക്കൂടുകൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും അന്വേഷണ സ്ഥാപനങ്ങളെ നവീകരിക്കുകയും ഏജൻസികൾ തമ്മിലുള്ള ഏകോപനം മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. എൻ.ഐ.എ, ഐ.ബി, സംസ്ഥാന പോലീസ് സേനകൾ തുടങ്ങിയ ഏജൻസികളെ നൂതന സാങ്കേതികവിദ്യ, വിപുലീകരിച്ച അധികാരപരിധി, മെച്ചപ്പെട്ട ഫോറൻസിക്-രഹസ്യാന്വേഷണ ശേഷികൾ എന്നിവ നൽകി ശാക്തീകരിച്ചു. തത്സമയ വിവരങ്ങൾ സംയോജിപ്പിക്കുന്ന പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളും പരിഷ്‌കരിച്ച ആശയവിനിമയ സംവിധാനങ്ങളും പ്രവർത്തനക്ഷമത കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അതേസമയം നയതന്ത്രപരവും ബഹുതലങ്ങളിലുള്ളതുമായ ഇടപെടലുകൾ ഭീകരവാദ ശൃംഖലകളുടെ ധനസഹായത്തിനും അതിർത്തി കടന്നുള്ള ഭീഷണികൾക്കുമെതിരെയുള്ള ആഗോള സഹകരണം കൂടുതൽ ദൃഢമാക്കി. ഈ നിരന്തര ശ്രമങ്ങൾ ഭീകരവാദ സംഭവങ്ങളെ ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കുകയും ആഭ്യന്തര സുരക്ഷ മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും പൊതുജനങ്ങളുടെ ആത്മവിശ്വാസം വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ സമീപനം ആക്രമണങ്ങളുണ്ടായ ശേഷം പ്രതികരിക്കുന്ന രീതിയിൽ നിന്ന് മാറി മുൻകൂട്ടി തടയുന്ന സജീവ രീതിയിലേക്കുള്ള മാറ്റത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് ആഭ്യന്തര-അന്തർദേശീയ സുരക്ഷാ അന്തരീക്ഷത്തിൽ ഉയർന്നുവരുന്ന വെല്ലുവിളികൾക്ക് മുന്നിൽ ദേശീയ സുരക്ഷ ശക്തവും സാഹചര്യങ്ങൾക്ക് അനുസൃതമായി മാറാൻ കഴിയുന്നതുമായി തുടരുമെന്ന് ഉറപ്പാക്കുകയും പ്രതിരോധ ശേഷിയെ നിരന്തരം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

അവലംബം

Ministry of Home Affairs (MHA)

• https://www.mha.gov.in/sites/default/files/PRAHAAREnglish_23022026.pdf
• https://www.mha.gov.in/en/page/individual-terrorists-under-uapa
• https://www.mha.gov.in/sites/default/files/2022-08/THENATIONALINVESTIGATIONAGENCYACT2008_03032020%5B1%5D.pdf
• https://www.mha.gov.in/sites/default/files/2022-10/TheArmsAmendmentAct2019%5B1%5D.pdf
• https://www.mha.gov.in/sites/default/files/250883_english_01042024.pdf
• https://www.mha.gov.in/sites/default/files/AREnglish_24032026.pdf
• https://www.mha.gov.in/MHA1/Par2017/pdfs/par2025-pdfs/LS04022025/252.pdf
• https://www.mha.gov.in/sites/default/files/2023-03/NE_Insurgency_profile.pdf
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2113902&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2149811&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1999556&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/FeaturesDeatils.aspx?NoteId=151186&ModuleId=2&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2039065&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2197532&reg=3&lang=1
• https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2082757&reg=3&lang=2·
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2141356&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2083245&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2083243&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2238241&reg=3&lang=1
• https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1567516&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2149811&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2113902&reg=3&lang=2#:~:text=Vishwakarma%20Yojana%2C%205%2C184%20youth%20clubs,crore%20worth%20of%20investment%20has
• https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2113902&reg=3&lang=2#:~:text=Shri%20Amit%20Shah%20stated%20that,He%20further%20said%20that%20by
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2146397&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1921679&reg=3&lang=2#:~:text=Several%20peace%20accords%20have%20also,Thedisturbed%20areas%20under%20Armed%20Forces
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2086818&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2113902&reg=3&lang=2#:~:text=Shri%20Amit%20Shah%20said%20that,from%20the%20Government%20of%20India
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2042124&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2226448&lang=1&reg=3&utm
• https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2128748&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1547615
• https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1575578&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1575752&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=124781&reg=3&lang=2
• pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1875394
• pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1590829
• pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1875394
• pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1876948
• pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1876940
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1498467&reg=48&lang=2

Ministry of Defence

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2200966&reg=3&lang=1
• https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2129141&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1547615&reg=3&lang=2

Ministry of External Affairs (MEA)

• https://www.mea.gov.in/press-releases.htm?dtl/34538/Thirteen+years+of+seeking+justice+for+the+victims+of+2611+Mumbai+terror+attacks
• https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/27446/Transcript_of_Joint_Briefing_by_MEA_and_MoD_September_29_2016
• https://www.mea.gov.in/media-briefings.htm?dtl/31090/Statement+by+Foreign+Secretary+on+26+February+2019+on+the+Strike+on+JeM+training+camp+at+Balakot
• https://www.mea.gov.in/media-briefings.htm?dtl/31233/official+spokespersons+response+to+media+query+on+chinas+lifting+the+hold+on+terrorist+designation+of+masood+azhar+by+the+1267+sanctions+committee+of+the+un
• https://www.mea.gov.in/bilateral-documents?dtl/37682
• https://www.mea.gov.in/press-releases?dtl/37823/16th_Meeting_of_IndiaUK_Joint_Working_Group_on_Counter_Terroris
• https://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/35840/Delhi_Declaration_on_countering_the_use_of_new_and_emerging_technologies_for_terrorist_purposes

National Investigation Agency (NIA)

• https://nia.gov.in/uapa
•  https://nia.gov.in/nia-secures-successful-extradition-2611-mumbai-terror-attack-mastermind-tahawwur-rana-us

Enforcement Directorate (ED)

• https://enforcementdirectorate.gov.in/acts-and-rules/pmla/

PIB Global Affairs

•  https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=154898&ModuleId=3&reg=3&lang=2

United Nations

•  https://www.un.org/en/ga/sixth/79/pdfs/statements/int_terrorism/04mtg_india.pdf

Click to See PDF

***

SK