पत्र सूचना कार्यालय

Technology

ভাৰতৰ মহাকাশ যাত্ৰা

বিগত ১২ বছৰত ভাৰতৰ মহাকাশ যাত্ৰাই ‘বিশ্বাস, বিকাশ আৰু জনকল্যাণ’ৰ ভাবনাক প্ৰতিফলিত কৰিছে। ‘আত্মনির্ভৰ ভাৰত’, ‘মেক ইন ইণ্ডিয়া’ আৰু ‘বিকশিত ভাৰত ২০৪৭’ৰ ধাৰণাৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ ভাৰত বিশ্বৰ অগ্ৰণী মহাকাশ শক্তিসকলৰ ভিতৰত আগবাঢ়িছে। এই সময়ছোৱাৰ প্ৰধান সফলতাৰ ভিতৰত চন্দ্ৰযান-৩ৰ চন্দ্ৰ দক্ষিণ মেৰুত অৱতৰণ, আদিত্য-L1ৰ সৌৰ অভিযানৰ সফলতাৰ থকাৰ লগতে গগনযান আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰৰ প্ৰস্তুতি আদি উল্লেখযোগ্য।। মহাকাশ ক্ষেত্ৰত ষ্টাৰ্টআপৰ সংখ্যা, যি ২০১৪ত মাথোঁ এটা আছিল, ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬লৈ ৪০০ৰো অধিকলৈ বৃদ্ধি পাইছে। উদাৰীকৰণ প্ৰত্যক্ষ বিদেশী বিনিয়োগ (FDI) নীতি, অধিক ব্যক্তিগত অংশগ্ৰহণ, আৰু NSILৰ নেতৃত্বত বাণিজ্যিকীকৰণে বৃদ্ধি ত্বৰান্বিত কৰিছে। এই কৃতিত্বসমূহে উন্নয়ন, বিশ্ব অংশীদাৰিত্ব, আৰু সৰ্বাংগীন প্ৰগতিৰ বাবে মহাকাশ প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰা এক আত্মবিশ্বাসী আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীল ভাৰতক প্ৰতিফলিত কৰে।

গোলকীয় মহাকাশ শক্তি হিচাপে ভাৰতৰ উত্থান

বিগত ১২ বছৰত ভাৰতৰ মহাকাশ কাৰ্যসূচী দেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আত্মবিশ্বাস, প্ৰযুক্তিগত আত্মনির্ভৰশীলতা আৰু গোলকীয় আকাংক্ষাৰ প্ৰতীক হিচাপে উদিত হৈছে। এটা বৈজ্ঞানিক প্ৰচেষ্টাৰ ৰূপত আৰম্ভ হোৱা যাত্ৰা আজি এনেধৰণৰ কৌশলগত ৰাষ্ট্ৰীয় সম্পদত ৰূপান্তৰিত হৈছে, যি বিকাশক গতি প্ৰদান কৰে, ৰাষ্ট্ৰীয় সুৰক্ষা দৃঢ় কৰে, উদ্ভাৱনক উৎসাহ দিয়ে আৰু বিশ্ব মঞ্চত ভাৰতৰ সুনামক নতুন উচ্চতালৈ লৈ যায়। এই যাত্ৰাই 'বিশ্বাস, নিৰ্মাণ আৰু জনকল্যাণৰ ১২ বছৰ'- সাফল্যৰ জৰিয়তে বিশ্বাস গঢ়ি তোলা, উদ্ভাৱনৰ জৰিয়তে নতুন সুযোগ সৃষ্টি কৰা আৰু প্ৰতিজন নাগৰিকৰ ওচৰলৈ যোৱা সুবিধা প্ৰদান কৰাৰ ভাবনাক প্ৰতিফলিত কৰিছে।

এই ৰূপান্তৰক তিনিটা সংজ্ঞায়িত স্তম্ভই গঢ় দিছে। প্ৰথমতে, প্ৰথমে, ভাৰতৰ মহাকাশ ক্ষমতাই ঐতিহাসিক মহাকাশ অভিযান, উন্নত উৎক্ষেপণ প্ৰণালী আৰু দেশীয় প্ৰযুক্তিৰ জৰিয়তে দেশৰ পৰিধি পৃথিৱীৰ পৰা বহুদূৰলৈ বিস্তাৰ কৰিছে। ইয়াৰ উপৰিও, ৰাষ্ট্ৰীয় সক্ষমতা নিৰ্মাণৰ অন্তৰ্গত মহাকাশ-আধাৰিত এপ্লিকেছনসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি সু-শাসন, যোগাযোগ, দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা, কৃষি, স্বাস্থ্য সেৱা, শিক্ষাৰ আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়নক নতুন শক্তি প্ৰদান কৰা হৈছে। গোলকীয় অংশীদাৰিত্ব আৰু সহযোগী নেতৃত্বই ভাৰতক এজন বিশ্বাসযোগ্য মহাকাশ অংশীদাৰ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। ইয়াৰ ফলত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতাৰ ক্ষেত্ৰ বঢ়িছে আৰু মহাকাশৰ শান্তিপূর্ণ আৰু দায়িত্বশীল ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ ভূমিকা আৰু শক্তিশালী হৈ উঠিছে।

এই কৃতিত্বসমূহে ভাৰতক মহাকাশৰ নতুন সীমাত উপনীত হোৱাই নহয়, মহাকাশ প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ কৰি নিজৰ জনসাধাৰণক সবলীকৰণ, নিজৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহ শক্তিশালী কৰা, বিশ্বৰ ক্ষেত্ৰখনত নিজৰ স্থান উন্নীত কৰা দেশৰ যাত্ৰাক প্ৰতিফলিত কৰিছে। ই জাতীয় উদ্দেশ্যৰ দ্বাৰা পৰিচালিত, আৰু জীৱন উন্নত কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা এক যাত্ৰা।

ভাৰতৰ মহাকাশ শক্তি: পৃথিৱীৰ পৰাই আগলৈ নতুন উচ্চতাৰ দিশত

বিগত দশকত ভাৰতে নিজৰ মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ পৰিসৰ ক্ৰমাগতভাৱে সম্প্ৰসাৰণ কৰি আহিছে। মহাকাশ অন্বেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপেৰে ইয়াৰ আৰম্ভণি হৈছিল, যিটো এতিয়া বৈজ্ঞানিক গৱেষণাক আগুৱাই নিয়াৰ, অত্যাধুনিক প্ৰযুক্তি বিকাশ, আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় সামৰ্থ শক্তিশালী কৰাৰ এক বহল প্ৰচেষ্টালৈ বিকশিত হৈছে। আজি ভাৰতে গভীৰ মহাকাশ অন্বেষণ, মহাকাশ বিজ্ঞান, মানৱ মহাকাশ উৰণ আৰু কক্ষপথৰ আন্তঃগাঁথনিৰ মাজেৰে অভিলাষী লক্ষ্যত উপনীত হৈছে। এই কৃতিত্বসমূহে ক্ৰমবৰ্ধমান আত্মবিশ্বাস, প্ৰযুক্তিগত পৰিপক্কতা আৰু বিশ্ব মহাকাশ পৰিৱেশ তন্ত্ৰত ভাৰতৰ ভূমিকা সম্পৰ্কে দীৰ্ঘম্যাদী দৃষ্টিভংগী প্ৰতিফলিত কৰিছে।

চন্দ্ৰ অন্বেষণ - চন্দ্ৰযান কাৰ্যসূচী

ভাৰতৰ চন্দ্ৰ যাত্ৰাই বৈজ্ঞানিক আৱিষ্কাৰ আৰু প্ৰযুক্তিগত উন্নতিৰ প্ৰতি এক স্থায়ী দায়বদ্ধতাক প্ৰতিফলিত কৰিছে। ২০০৮ চনত চন্দ্ৰযান-১ৰ সহায়ত চন্দ্ৰলৈ ভাৰতৰ প্ৰথম অভিযানৰ ভেটি স্থাপন কৰা হৈছিল। এই অভিযানে চন্দ্ৰপৃষ্ঠত পানীৰ অণু আৰু হাইড্ৰক্সিলৰ প্ৰমাণ আৱিষ্কাৰ কৰি চন্দ্ৰ সম্পদৰ বিশ্বব্যাপী বুজাবুজিৰ পৰিৱৰ্তন ঘটাইছিল। ইতাৰ চন্দ্ৰ প্ৰভাৱ পৰীক্ষা (Moon Impact Probe)য়ে চন্দ্ৰৰ বহিঃমণ্ডলৰ বিষয়েও মূল্যৱান তথ্য প্ৰদান কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও ২০১৯ চনত আৰম্ভ হোৱা চন্দ্ৰযান-২য়ে ভাৰতৰ চন্দ্ৰ কাৰ্যসূচীক শক্তিশালী কৰি তুলিছিল। ১০০ কিলোমিটাৰ উচ্চতাৰ পৰা ই চন্দ্ৰপৃষ্ঠৰ কিছুমান উচ্চতম ৰিজ’লিউচনৰ ছবি প্ৰদান কৰিছিল আৰু ৩০ চেণ্টিমিটাৰ পৰ্যন্ত সুক্ষ্ম বিৱৰণ দাঙি ধৰিছিল। চন্দ্ৰযান-১আৰু চন্দ্ৰযান-২-এ ভাৰতক বিশ্ব চন্দ্ৰবিজ্ঞানৰ গুৰুতৰ অৱদান হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰি ভৱিষ্যতৰ অন্বেষণৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল।

২০২৩ চনৰ ২৩ আগষ্টত এক ঐতিহাসিক সাফল্যত সেই ভেটিটোৱে আৰু অধিক শিখৰত উপনীত হয়। চন্দ্ৰযান-৩ৰ সফলতাই ভাৰতক চন্দ্ৰৰ দক্ষিণ মেৰুৰ ওচৰত চ’ফ্ট লেণ্ডিং কৰা প্ৰথমখন দেশ আৰু আমেৰিকা, ৰাছিয়া আৰু চীনৰ পিছত চন্দ্ৰপৃষ্ঠত সফলতাৰে চ’ফ্ট লেণ্ডিং কৰা চতুৰ্থখন দেশ হিচাপে গঢ়ি তুলিছিল। বিক্ৰম লেণ্ডাৰখনে ৬৯.৩° দক্ষিণ অক্ষাংশত তললৈ নামিছিল, যিটো অঞ্চলত পূৰ্বতে কেতিয়াও কোনো মহাকাশযান গৈ পোৱা নাছিল। ইয়াত থকা বৈজ্ঞানিক যন্ত্ৰসমূহে স্থানীয়ভাৱে অধ্যয়ন চলাই প্ৰত্যক্ষ মৌলিক বিশ্লেষণৰ জৰিয়তে চালফাৰৰ উপস্থিতি নিশ্চিত কৰিছিল। ভাৰতৰ চন্দ্ৰৰ প্ৰতি উচ্চাকাংক্ষা দিনক দিনে বাঢ়ি গৈ আছে। ২০২৭ চনৰ বাবে পৰিকল্পিত চন্দ্ৰযান-৪ৰ লক্ষ্য হৈছে চন্দ্ৰত অৱতৰণ কৰি নমুনা সংগ্ৰহ কৰি পৃথিৱীলৈ ঘূৰাই অনা। চন্দ্ৰযান-৫/লুপেক্স (LUnar Polar EXploration) অভিযানে চন্দ্ৰৰ দক্ষিণ মেৰুৰ ওচৰৰ স্থায়ীভাৱে ছাঁয়াময় অঞ্চলত পানী আৰু অন্যান্য অস্বাভাৱিক সামগ্ৰীৰ সন্ধান কৰিব যিয়ে ভাৰতক চন্দ্ৰ অন্বেষণৰ পৰৱৰ্তী যুগলৈ গভীৰভাৱে প্ৰৱেশ কৰাব।

মংগল গ্ৰহৰ কক্ষপথ অভিযান

জনপ্ৰিয়ভাৱে মংগলযান নামেৰে জনাজাত মংগল কক্ষপথ অভিযানে ভাৰতৰ আন্তঃগ্ৰহ অন্বেষণত প্ৰৱেশৰ সূচনা কৰে। ২০১৪ চনৰ ২৪ ছেপ্টেম্বৰত এই মহাকাশযানখনে মংগল গ্ৰহৰ কক্ষপথত সফলতাৰে প্ৰৱেশ কৰি ভাৰত প্ৰথম চেষ্টাতেই মংগল গ্ৰহত উপস্থিত হোৱা প্ৰথমখন দেশ হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই সাফল্যৰ লগে লগে ইছৰ’(ISRO) আমেৰিকাৰ নাছা(NASA), ৰাছিয়াৰ ৰস্কচমছ (Roscosmos) আৰু ইউৰোপীয় মহাকাশ সংস্থা (ISA)ৰ পিছত মংগল গ্ৰহৰ কক্ষপথত মহাকাশযান স্থাপন কৰা বিশ্বৰ চতুৰ্থটো মহাকাশ সংস্থা হিচাপে পৰিগণিত হয়। মূলতঃ ছমাহৰ অভিযানৰ বাবে ডিজাইন কৰা মংগলযান আঠ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি কাৰ্যক্ষম হৈ থাকিল, যিটো আশা কৰাতকৈ বহু বেছি। এই অভিযানে মংগল গ্ৰহৰ বায়ুমণ্ডল, বহিঃমণ্ডল, পৃষ্ঠৰ বৈশিষ্ট্য আৰু সৌৰ বতাহৰ সৈতে হোৱা পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ মূল্যৱান বৈজ্ঞানিক তথ্য সৃষ্টি কৰিছিল। বৈজ্ঞানিক অৱদানৰ বাহিৰেও মংগলযানে ভাৰতৰ জটিল গভীৰ মহাকাশ অভিযানসমূহ উল্লেখযোগ্য দক্ষতাৰে সম্পন্ন কৰাৰ ক্ষমতা প্ৰদৰ্শন কৰি দেশখনক গ্ৰহ অন্বেষণৰ বিশ্বাসযোগ্য অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।

আদিত্য-L1: ভাৰতৰ প্ৰথম সৌৰ মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ

দেশৰ প্ৰথমটো নিবেদিত সৌৰ অভিযান আদিত্য-L1ৰ জৰিয়তে ভাৰতে গ্ৰহ অন্বেষণৰ বাহিৰেও নিজৰ মহাকাশ উচ্চাকাংক্ষা সম্প্ৰসাৰণ কৰে। ২০২৩ চনত উৎক্ষেপণ কৰা এই মহাকাশযানখনক পৃথিৱীৰ পৰা প্ৰায় ১৫ লাখ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত থকা সূৰ্য-পৃথিৱী L1 লাগ্ৰেঞ্জ পইণ্টৰ চাৰিওফালে এটা প্ৰভা কক্ষপথত সফলতাৰে স্থাপন কৰা হয়। এই অনন্য অৱস্থানে সূৰ্য আৰু ইয়াৰ গতিশীল কাৰ্যকলাপৰ নিৰৱচ্ছিন্ন পৰ্যবেক্ষণ সক্ষম কৰে। এই অভিযানত সৌৰ ক’ৰ’না, সৌৰ বতাহ আৰু মহাকাশৰ বতৰৰ পৰিঘটনাসমূহৰ ওপৰত অধ্যয়ন কৰা হয় যিয়ে পৃথিৱীৰ পৰিৱেশ আৰু প্ৰযুক্তিগত ব্যৱস্থাক প্ৰভাৱিত কৰে। আদিত্য-L1ক প্ৰস্তাৱ-চালিত মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ হিচাপেও ৰাষ্ট্ৰীয় বৈজ্ঞানিক সমাজৰ বাবে মুকলি কৰা হৈছে। বৈজ্ঞানিক তথ্য নিয়মিতভাৱে ৰাজহুৱা ডমেইনত প্ৰকাশ কৰা হয়, যাৰ ফলত বিশ্বব্যাপী সৌৰ গৱেষণা শক্তিশালী হয়। ইতিমধ্যে ২৭ টিবিতকৈ অধিক সৌৰ পৰ্যবেক্ষণৰ তথ্য প্ৰচাৰ কৰা হৈছে, যাৰ ফলত এই অভিযান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বৈজ্ঞানিক জ্ঞানৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৰিহণা যোগোৱা হৈছে।

মহাকাশ জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান আৰু মহাকাশ ডকিং: সামৰ্থ্যৰ সীমা সম্প্ৰসাৰণ

জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান আৰু কক্ষপথৰ ভিতৰত প্ৰযুক্তিৰ প্ৰদৰ্শনৰ জৰিয়তে ভাৰতে উন্নত মহাকাশ বিজ্ঞানত নিজৰ স্থান সুদৃঢ় কৰিছে। ভাৰতৰ প্ৰথমটো বহু তৰংগদৈৰ্ঘ্যৰ মহাকাশ মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ এষ্ট্ৰ’ছেট(AstroSat)-এ ২০২৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত কক্ষপথত এটা দশক সম্পূৰ্ণ কৰি কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈজ্ঞানিক আৱিষ্কাৰৰ অৱদান আগবঢ়াইছে। ২০২৪ চনৰ ১ জানুৱাৰীত আৰম্ভ হোৱা এক্সপজা(XPoSa)-এ এক্স-ৰে জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানত ভাৰতৰ সামৰ্থ্য আৰু অধিক সম্প্ৰসাৰণ কৰে। দুয়োটা অভিযানেই বিশ্বজুৰি গৱেষকসকলক সেৱা আগবঢ়োৱা প্ৰস্তাৱ-চালিত মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰি আছে।

ভাৰতে ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মহাকাশ ডকিং পৰীক্ষা (SPADEX)ৰ জৰিয়তেও এক বৃহৎ প্ৰযুক্তিগত অগ্ৰগতি লাভ কৰিছিল। এই অভিযানে ভাৰতক মহাকাশত স্বায়ত্তশাসিত ডকিং আৰু আনডকিং প্ৰদৰ্শন কৰা আমেৰিকা, ৰাছিয়া, চীনৰ পিছত চতুৰ্থখন ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছিল। ইছৰ’ই ডক কৰা উপগ্ৰহৰ মাজতেই শক্তি স্থানান্তৰো প্ৰদৰ্শন কৰিছিল, মাইক্ৰ’গ্ৰেভিটিতৰ এটা ৰবটিক আৰ্ম পৰীক্ষা কৰিছিল। থলুৱা ভাৰতীয় ডকিং ব্যৱস্থাৰ সফল বিকাশে এক ডাঙৰ মাইলৰ খুঁটি হিচাপে চিহ্নিত কৰিছে, যাৰ ফলত ভাৰতৰ লেণ্ডমাৰ্ক আগন্তুক অভিযান যেনে- ভাৰতীয় অন্তৰীক্ষ ষ্টেচন (BAS), চন্দ্ৰযান-৪,আৰু গগনযান আদিৰ নিৰৱচ্ছিন্ন পৰিচালনা সম্ভৱ হৈ উঠিছে। অধিক পঢ়ক: SpaDeX মিছন: মহাকাশ অন্বেষণত বৈপ্লৱিক পৰিৱৰ্তন আনিছে

শুক্ৰ অৰ্বিটাৰ মিছন: পৃথিৱীৰ ভগ্নী গ্ৰহ অন্বেষণ

চন্দ্ৰ আৰু মংগল গ্ৰহত লাভ কৰা কৃতিত্বৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ভাৰতে শুক্ৰ গ্ৰহলৈ প্ৰথম অভিযানৰ প্ৰস্তুতি চলাইছে। ভাৰত চৰকাৰৰ অনুমোদিত শুক্ৰ অৰ্বিটাৰ মিছন ২০২৮ চনৰ মাৰ্চ মাহত উৎক্ষেপণৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। এই অভিযানত শুক্ৰৰ ভূতাত্ত্বিক, পৃষ্ঠৰ গঠন, বায়ুমণ্ডল, আয়নমণ্ডল আৰু পুনৰ পৃষ্ঠ নিৰ্মাণ প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত অধ্যয়ন কৰা হ’ব। বিজ্ঞানীসকলে সৌৰ কাৰ্যকলাপে গ্ৰহটোৰ বায়ুমণ্ডলীয় আৰু মহাকাশৰ ওচৰৰ পৰিৱেশত কেনে প্ৰভাৱ পেলায়, সেই বিষয়েও পৰীক্ষা কৰিব। এই অভিযানে ভাৰতৰ মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ বাবে এক উল্লেখযোগ্য প্ৰযুক্তিগত জাঁপক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ইয়াত শুক্ৰৰ চৰম পৰিস্থিতিত কাম কৰিবলৈ এৰোব্ৰেকিং আৰু অত্যাধুনিক তাপ ব্যৱস্থাপনা ব্যৱস্থাৰ দৰে উন্নত ক্ষমতাৰ প্ৰয়াস কৰা হ’ব। এই প্ৰযুক্তিসমূহ ইছৰ’ৱে প্ৰথমবাৰৰ বাবে গ্ৰহণ কৰিছে আৰু ইয়াৰ দ্বাৰা গভীৰ মহাকাশ অন্বেষণ আৰু গ্ৰহ বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ বিশেষজ্ঞতা আৰু অধিক শক্তিশালী হ’ব।

গগনযানঃ ভাৰতৰ প্ৰথম মানৱ মহাকাশ উৰণ কাৰ্যসূচী

২০১৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত অনুমোদিত এই অভিযানৰ লক্ষ্য হৈছে তিনিজনলৈকে ভাৰতীয় মহাকাশচাৰীক ৪০০ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ কক্ষপথত তিনিদিনলৈকে প্ৰেৰণ কৰাৰ লগতে তেওঁলোকক নিৰাপদে পৃথিৱীলৈ ঘূৰাই অনা। এই কাৰ্যসূচীত দুটা মানৱবিহীন অভিযান আৰু এটা মানৱ অভিযান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ২০২৫ চনত এই কাৰ্যসূচীয়ে চূড়ান্ত পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। মহাকাশ অন্বেষণৰ বাহিৰেও গগনযানে ভাৰতীয় উদ্যোগক শক্তিশালী কৰি তুলিছে, নতুন প্ৰযুক্তি সৃষ্টি কৰিছে আৰু ভাৰতক স্বতন্ত্ৰভাৱে মহাকাশলৈ মানুহ পঠিয়াব পৰা কেইখনমান ৰাষ্ট্ৰৰ ভিতৰত অন্যতম হোৱাৰ ওচৰলৈ লৈ গৈছে।

আপুনি জানেনে?

গগনযানৰ প্ৰস্তুতিৰ অংশ হিচাপে ভাৰতে ২০২৫ চনত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰলৈ ইছৰ’-নাছা সমৰ্থিত Axiom-4 অভিযানত অংশগ্ৰহণ কৰে। গ্ৰুপ কেপ্তেইন শুভাংশু শুক্লাই ২০২৫ চনৰ ২৫ জুনত Falcon-9ৰ দ্বাৰা উৎক্ষেপণ কৰা SpaceX Dragon মহাকাশযানত যাত্ৰা কৰে।এ ই অভিযানৰ সময়ত তেওঁ ভাৰতীয় গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে বিকশিত কৰা সাতটা মাইক্ৰ’গ্ৰেভিটি পৰীক্ষা কৰে। এই অধ্যয়নত পেশীৰ পুনৰুৎপাদন, শেলাইৰ বৃদ্ধি, শস্যৰ জীৱন ধাৰণ ক্ষমতা, অণুজীৱৰ জীয়াই থকাৰ ক্ষমতা, জ্ঞানমূলক কাৰ্য্যক্ষমতা আৰু মহাকাশত চাইন’বেক্টেৰিয়াৰ আচৰণ পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। ২০২৫ চনৰ ১৫ জুলাইত নিৰাপদ আনডকিং, পুনৰ প্ৰৱেশ আৰু স্প্লেছডাউনৰ জৰিয়তে এই অভিযান সফলতাৰে সমাপ্ত হয়। বৈজ্ঞানিক ফলাফলৰ বাহিৰেও Axiom-4-এ ভাৰতক মহাকাশচাৰী প্ৰশিক্ষণ, মানৱ মহাকাশ উৰণৰ পদ্ধতি, মাইক্ৰ’গ্ৰেভিটি গৱেষণা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতাৰ মূল্যৱান কাৰ্যকৰী অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰিলে যাৰ ফলত ভৱিষ্যতৰ ক্ৰুযুক্ত অভিযানৰ বাবে দেশৰ প্ৰস্তুতি শক্তিশালী হ’ল।

ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰ

ভাৰতীয় অন্তৰীক্ষ ষ্টেচন (BAS ) ভাৰতৰ পৰিকল্পিত মহাকাশ কেন্দ্ৰ আৰু মহাকাশ দৃষ্টি ২০৪৭ৰ এটা মূল স্তম্ভ। BAS হ’ব নিম্ন পৃথিৱী কক্ষপথত পাঁচটা মডিউলৰ মহাকাশ কেন্দ্ৰ, যিটো দীৰ্ঘকালীন মানৱ মহাকাশ অভিযান আৰু মাইক্ৰ’গ্ৰেভিটিৰ উন্নত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাক সহায় কৰিবলৈ ডিজাইন কৰা হ’ব। ২০২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত কেন্দ্ৰীয় কেবিনেটে সম্প্ৰসাৰিত গগনযান কাৰ্যসূচীৰ অংশ হিচাপে ২০২৮ চনৰ ভিতৰত প্ৰথম মডিউল BAS-01ৰ বিকাশ আৰু মুকলিৰ অনুমোদন জনায়। এই ষ্টেচনে পৃথিৱীৰ কক্ষপথৰ বাহিৰত ভৱিষ্যতে মানৱ অন্বেষণ অভিযানক সহায় কৰাৰ লগতে জীৱ বিজ্ঞান, চিকিৎসা বিজ্ঞান আৰু উদীয়মান প্ৰযুক্তিৰ গৱেষণা সক্ষম কৰিব।

মহাকাশৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ অগ্ৰগতিৰ প্ৰতিফলন ঘটিছে সামৰ্থ্য বৃদ্ধিৰ পৰা নেতৃত্ব গঢ়ালৈ এক স্পষ্ট পৰিৱৰ্তন। দেশখনে কেৱল বৈজ্ঞানিক আৱিষ্কাৰৰ সীমা সম্প্ৰসাৰণ কৰাই নহয়, মহাকাশ অন্বেষণৰ ভৱিষ্যত গঢ়ি তুলিব পৰা প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ বিকাশ সাধন কৰিছে। অভিলাষী অভিযান, উন্নত গৱেষণা কাৰ্যসূচী আৰু শক্তিশালী দীৰ্ঘম্যাদী ৰোডমেপৰ জৰিয়তে ভাৰতে বিশ্বৰ আগশাৰীৰ মহাকাশ যাত্ৰা কৰা ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ মাজত নিজৰ স্থান শক্তিশালী কৰি তুলিছে।

ব্যক্তিগত অংশগ্ৰহণ, উদ্ভাৱন, আৰু প্ৰযুক্তিগত উন্নয়নৰ জৰিয়তে সামৰ্থ্য গঢ়ি তোলা

ভাৰতৰ মহাকাশ কাৰ্যসূচী বৈজ্ঞানিক প্ৰচেষ্টাৰ পৰা ৰাষ্ট্ৰীয় উন্নয়নৰ এক শক্তিশালী আহিলালৈ বিকশিত হৈছে। ভাৰতৰ মহাকাশ ৰূপান্তৰ, সম্প্ৰসাৰিত থলুৱা মহাকাশ প্ৰযুক্তি ষ্টেক, NavIC-ভাৰতৰ খিলঞ্জীয়া নেভিগেচন ব্যৱস্থা, উন্নত লঞ্চ বাহন আৰু মহাকাশ ভিত্তিক ৰাজহুৱা সেৱাৰ বৃদ্ধিৰ জৰিয়তে ভাৰতে শাসন, সংযোগ, দুৰ্যোগ স্থিতিস্থাপকতা, উদ্ভাৱন আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ষমতা শক্তিশালী কৰিছে। আজি মহাকাশ প্ৰযুক্তিয়ে কেৱল পৃথিৱীৰ বাহিৰত অভিযান সক্ষম কৰাই নহয়, সমগ্ৰ দেশৰ দৈনন্দিন জীৱনকো ৰূপান্তৰিত কৰিছে।

ভাৰতৰ মহাকাশ পৰিৱৰ্তনক শক্তিশালী কৰা ব্যক্তিগত খণ্ড

ভাৰতে নিজৰ মহাকাশ খণ্ডক চৰকাৰী নেতৃত্বত চলা কাৰ্যসূচীৰ পৰা এক সজীৱ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিৱেশ তন্ত্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে। ২০২০ চনত ব্যক্তিগত খেলুৱৈৰ বাবে মহাকাশ খণ্ড মুকলি হোৱাৰ পিছত ভাৰতীয় মহাকাশ নীতি ২০২৩য়ে সমগ্ৰ মহাকাশ মূল্য শৃংখলত অধিক ব্যক্তিগত অংশগ্ৰহণ সক্ষম কৰি তুলিলে। ষ্টাৰ্ট-আপ, উদ্যোগ আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে এতিয়া উদ্ভাৱন, উৎপাদন, উৎক্ষেপণ সেৱা আৰু উপগ্ৰহ প্ৰয়োগত ক্ৰমান্বয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। উদাৰীকৰণ কৰা প্ৰত্যক্ষ বিদেশী বিনিয়োগ নীতি, IN-SPACe ছীড পুঁজি আঁচনি, প্ৰি-ইনকিউবেচন উদ্যোগীকৰণ কাৰ্যসূচী, ১০০০ কোটি টকা ভেঞ্চাৰ কেপিটেল ফাণ্ড আৰু ৫০০ কোটি টকা টেকন'লজি এডপচন ফাণ্ড আদি চৰকাৰী পদক্ষেপে পৰিৱেশ তন্ত্ৰক শক্তিশালী কৰি তুলিছে।

আপুনি জানিছিলনে?

২০২৪ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত চৰকাৰে মহাকাশ খণ্ডৰ বাবে প্ৰত্যক্ষ বিদেশী বিনিয়োগ (FDI) নীতি উদাৰীকৰণ কৰে, নিৰ্বাচিত কাৰ্যকলাপত ১০০% পৰ্যন্ত প্ৰত্যক্ষ বিদেশী বিনিয়োগৰ অনুমতি দিয়ে। উপগ্ৰহ নিৰ্মাণ আৰু পৰিচালনা, উপগ্ৰহ তথ্য সামগ্ৰী আৰু স্থল/ব্যৱহাৰকাৰী খণ্ড সেৱাৰ বাবে স্বয়ংক্ৰিয় পথৰ অধীনত ৭৪% পৰ্যন্ত প্ৰত্যক্ষ বিদেশী বিনিয়োগৰ অনুমতি দিয়া হৈছে। উৎক্ষেপণ বাহন, আনুষংগিক ব্যৱস্থা আৰু মহাকাশবন্দৰৰ বাবে ৪৯% পৰ্যন্ত প্ৰত্যক্ষ বিদেশী বিনিয়োগৰ অনুমতি দিয়া হৈছে, আনহাতে স্বয়ংক্ৰিয় পথৰ অধীনত উপগ্ৰহ আৰু স্থল-খণ্ডৰ উপাদান আৰু উপ-ব্যৱস্থা নিৰ্মাণৰ বাবে ১০০% প্ৰত্যক্ষ বিদেশী বিনিয়োগৰ অনুমতি দিয়া হৈছে।

ব্যক্তিগত অংশগ্ৰহণ আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিবলৈ ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ প্ৰসাৰ আৰু অনুমোদন কেন্দ্ৰই (IN-SPACe) নীতি, নিৰ্দেশনা আৰু পদ্ধতি (NGP) ২০২৪ প্ৰৱৰ্তন কৰে। এই কাঠামোটোৱে মহাকাশ কাৰ্যকলাপৰ বাবে স্পষ্ট অনুমোদন, যোগ্যতা, আৰু অনুসৰণৰ প্ৰয়োজনীয়তা প্ৰদান কৰে, যাৰ ফলত ভাৰতৰ দ্ৰুতগতিত সম্প্ৰসাৰিত মহাকাশ পৰিৱেশ তন্ত্ৰলৈ অধিক স্বচ্ছতা, অনুমানযোগ্যতা আৰু বিনিয়োগকাৰীৰ আস্থা আনে।

পৰিৱৰ্তনৰ পৰিসৰ আকৰ্ষণীয় আছিল। ২০১৪ চনত ভাৰতত মাত্ৰ এটা পঞ্জীয়নভুক্ত মহাকাশ ষ্টাৰ্ট-আপ আছিল। ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত সেই সংখ্যাই ৪০০ অতিক্ৰম কৰিছিল। ভাৰতীয় মহাকাশ ষ্টাৰ্ট-আপত বিনিয়োগ ৫০ কোটি ডলাৰ অতিক্ৰম কৰিছিল, কেৱল ২০২৫ চনত প্ৰায় ১৫ কোটি ডলাৰ আকৰ্ষণ হৈছিল। পিক্সেল (Pixxel), ধ্ৰুৱ স্পেচ (Dhruva Space), স্কাইৰুট এৰ’স্পেচ (Skyroot Aerospace), অগ্নিকুল কচমছ (Agnikul Cosmos), বেলাট্ৰিক্স এৰ’স্পেচ (Bellatrix Aerospace) আদি কোম্পানীয়ে নতুন মহাকাশ যুগৰ পথ প্ৰদৰ্শক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে।

বাণিজ্যিকীকৰণঃ ভাৰতৰ মহাকাশ অৰ্থনীতি সম্প্ৰসাৰণ

ভাৰতৰ মহাকাশ অৰ্থনীতি, বৰ্তমান বিশ্ব মহাকাশ অৰ্থনীতিত ২–৩% অংশীদাৰিত্বৰে মূল্য ৮ বিলিয়ন ডলাৰ। অহা দশকত ই পাঁচগুণ বৃদ্ধি পাই ৪০–৪৫ বিলিয়ন ডলাৰ হ’ব বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে, ২০৩০ চনৰ ভিতৰত ইয়াৰ বিশ্বব্যাপী অংশীদাৰিত্ব ৮% হোৱাৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। যোৱা ১২ বছৰত চৰকাৰে বৃহৎ প্ৰতিষ্ঠানিক সংস্কাৰ আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ অংশগ্ৰহণৰ জৰিয়তে মহাকাশ খণ্ডৰ বাণিজ্যিকীকৰণ যথেষ্ট ত্বৰান্বিত কৰিছে।

২০১৯ চনত স্থাপিত নিউস্পেচ ইণ্ডিয়া লিমিটেড (NSIL) আৰু ২০২২ চনত স্থাপিত আই এন-স্পেচ(IN-Space)-এ উদ্যোগৰ অংশগ্ৰহণ, প্ৰযুক্তি হস্তান্তৰ আৰু ব্যক্তিগত বিনিয়োগৰ বাবে এক শক্তিশালী প্ৰতিষ্ঠানিক কাঠামো সৃষ্টি কৰিছে। NSIL-এ ইছৰ’ৰ প্ৰযুক্তি, উৎক্ষেপণ সেৱা আৰু উপগ্ৰহ সেৱাসমূহ বাণিজ্যিকীকৰণ কৰাৰ বিপৰীতে, IN-Space-এ ব্যক্তিগত খণ্ডৰ কাৰ্যকলাপসমূহক একক উইণ্ড' ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে সমৰ্থন আৰু অনুমোদন জনায়।

এই সংস্কাৰসমূহে জুখিব পৰা ফলাফল দিছে। ২০২৫-২৬ চনৰ অৰ্থনৈতিক সমীক্ষা অনুসৰি ২০২১-২২ বিত্তীয় বৰ্ষত NSILৰ ৰাজহ ৩২১.৭৭ কোটি টকাৰ পৰা ২০২৪-২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত ৩,২৪৬.০৯ কোটি টকালৈ বৃদ্ধি পাইছে। ২০২৬ চনৰ ৩১ জানুৱাৰীলৈকে IN-Space-এ উদ্যোগ আৰু ষ্টাৰ্টআপসমূহলৈ ৭১ টা ইছৰ’ প্ৰযুক্তি হস্তান্তৰৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিছিল। ৬টা ভাৰতীয় বেচৰকাৰী সত্তাই ১৮টা উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণ কৰাৰ বিপৰীতে ২৫টা পে’লোড POEM (PSLV Orbital Experimental Module) প্লেটফৰ্মত উৰণ কৰা হৈছিল বা সূচীভুক্ত কৰা হৈছিল। ২০২৬ চনত PPP মডেলৰ অধীনত পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ নক্ষত্ৰমণ্ডলৰ অনুমোদন আৰু ২০২৫ চনত HALলৈ SSLV প্ৰযুক্তি হস্তান্তৰ হোৱাৰ ফলত ভাৰতৰ বাণিজ্যিক মহাকাশ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ আৰু অধিক শক্তিশালী হয়।

আত্মনিৰ্ভৰশীল মহাকাশ পৰিবহন

বৰ্তমান কাৰ্যক্ষম PSLV, GSLV আৰু LVM-3 উৎক্ষেপণ বাহনৰ জৰিয়তে ভাৰতে মহাকাশ পৰিবহন ব্যৱস্থাত আত্মনিৰ্ভৰশীলতা লাভ কৰি নিম্ন পৃথিৱী কক্ষপথ (LEO)লৈ ১০ টন আৰু জিঅ'-চিংক্ৰ'নাছ ট্ৰেন্সফাৰ কক্ষপথ (GTO)লৈ ৪.২ টন পৰ্যন্ত উপগ্ৰহ প্ৰেৰণ কৰিছে। এই উৎক্ষেপণ বাহনসমূহে পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ, যোগাযোগ, পৰিবহণ আৰু মহাকাশ অন্বেষণৰ বাবে উপগ্ৰহৰ স্বতন্ত্ৰ মহাকাশ প্ৰৱেশৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিছে। সম্প্ৰসাৰিত মহাকাশ দৃষ্টিভংগী পূৰণৰ দিশত প্ৰক্ষেপণ বাহনৰ ক্ষমতা বৃদ্ধিৰ বাবে চৰকাৰে পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ উৎক্ষেপণ বাহন (NGLV) প্ৰস্তুত কৰাত অনুমোদন জনাইছে যিয়ে নিম্ন পৃথিৱীৰ কক্ষপথলৈ সৰ্বোচ্চ ৩০ টন পেলোড ক্ষমতা প্ৰদান কৰিব। মহাকাশত কম খৰচী প্ৰৱেশ লাভৰ দিশত LEOলৈ ১৪ টন পেলোড ক্ষমতাৰ সৈতে NGLVৰ আংশিকভাৱে পুনৰ ব্যৱহাৰযোগ্য ভিন্নতাকে ধৰি পুনৰ ব্যৱহাৰযোগ্য লঞ্চ বাহন প্ৰযুক্তিও বিকশিত কৰা হৈছে। আন এটা বিকাশ হ’ল পাখিযুক্ত ওপৰৰ পৰ্যায় যিয়ে কক্ষপথৰ পৰা পৃথিৱীলৈ উভতি উৰি যাব আৰু স্বায়ত্তশাসিতভাৱে ৰাণৱেত অৱতৰণ কৰিব।

আপুনি জানিছিলনে?

ভাৰতে নিজৰ মহাকাশ উৎক্ষেপণ আন্তঃগাঁথনি দ্ৰুতগতিত সম্প্ৰসাৰণ কৰি আছে-

📌 তামিলনাডুৰ কুলাছেকাৰপট্টিনামত ভাৰতৰ দ্বিতীয়টো মহাকাশ বন্দৰ আহি আছে।

📌ক্ষুদ্ৰ উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণ বাহন (SSLV) কমপ্লেক্সৰ আধাৰশিলা ২০২৪ চনৰ ২৮ ফেব্ৰুৱাৰীত বছৰি ২০–২৫টা কক্ষপথ উৎক্ষেপণৰ সমৰ্থনত স্থাপন কৰা হৈছিল, ২০২৬–২৭ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে প্ৰথম SSLV উৎক্ষেপণৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।

📌 ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত শ্ৰীহৰিকোটাত ৩,৯৮৪.৮৬ কোটি টকা ব্যয় সাপেক্ষে থাৰ্ড লঞ্চ পেড অনুমোদন কৰা হয়। এই সুবিধাই পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ উৎক্ষেপণ বাহন, মানৱ মহাকাশ উৰণ অভিযান আৰু ভৱিষ্যতে চন্দ্ৰ অন্বেষণত সহায় কৰিব।

প্ৰপালচন প্ৰযুক্তিৰ অগ্ৰগতি

ইছৰ’ৱে ভাৰতৰ পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ মহাকাশ পৰিবহণ প্ৰযুক্তিৰ অবিৰতভাৱে গঢ়ি তুলিছে। উপগ্ৰহৰ জীৱনকাল বৃদ্ধি কৰিব পৰা বৈদ্যুতিক প্ৰপালচন ব্যৱস্থা (EPS)ৰ পৰা উন্নত ক্ৰাইজেনিক আৰু অৰ্ধ-ক্ৰাইজেনিক ইঞ্জিনলৈকে, এই অগ্ৰগতিসমূহে মিছনৰ নমনীয়তা, পেলোডৰ পৰিৱেশন আৰু খৰচৰ কাৰ্যক্ষমতা যথেষ্ট উন্নত কৰিব। অভিযানৰ বাবে ইলেক্ট্ৰিক প্ৰপালচন চিষ্টেম (EPS) ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰথমটো উপগ্ৰহ ২০২৬–২৭ চনৰ ভিতৰত উৎক্ষেপণৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, যিয়ে অধিক কাৰ্যক্ষম আৰু দীৰ্ঘকালীন মহাকাশ অভিযানৰ দিশত এক ডাঙৰ পদক্ষেপ চিহ্নিত কৰিছে।

বিকাশ ইঞ্জিনৰ থ্ৰ’টলিং ক্ষমতাতো ভাৰতে গুৰুত্বপূৰ্ণ অগ্ৰগতি লাভ কৰিছে , যিটো উলম্ব উৰণ আৰু অৱতৰণ ক্ষমতা থকা পুনৰ ব্যৱহাৰযোগ্য ৰকেটৰ দিশত এক জটিল পদক্ষেপ। CE20 ক্ৰাইজেনিক ইঞ্জিনৰ বাবে নতুন বুটষ্ট্ৰেপ ইগনাইচন প্ৰযুক্তিয়ে এতিয়া অভিযানৰ সময়ত একাধিক ইঞ্জিন পুনৰাৰম্ভ সামৰ্থবান কৰে, কাৰ্যকৰী নমনীয়তা বৃদ্ধি কৰে। ইফালে, ক্ষুদ্ৰ উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণ বাহন (SSLV)ৰ উন্নীতকৃত উচ্চ পৰ্যায়ৰ ফলত মঞ্চৰ ভৰ হ্ৰাস পোৱাৰ লগতে পেলোড ক্ষমতা প্ৰায় ৯০ কিলোগ্ৰাম উন্নত হৈছে, যাৰ ফলত ভাৰতৰ ব্যয়বহুল ক্ষুদ্ৰ উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণৰ ক্ষমতা শক্তিশালী হৈছে।

পুনৰ ব্যৱহাৰযোগ্য লঞ্চ বাহন (RLV)

ইছৰ’ৰ RLV-TD কাৰ্যসূচীয়ে কম খৰচী আৰু পুনৰ ব্যৱহাৰযোগ্য মহাকাশ পৰিবহন ব্যৱস্থাৰ দিশত এক ডাঙৰ পদক্ষেপ চিহ্নিত কৰিছে। ভৱিষ্যতৰ বিমানৰ দৰে ডিজাইন কৰা এই পাখিযুক্ত বাহনখনে লঞ্চ বাহন আৰু বিমান উভয়ৰে জটিলতাক একত্ৰিত কৰিছে। এই কাৰ্যসূচীৰ লক্ষ্য হৈছে সম্পূৰ্ণৰূপে পুনৰ ব্যৱহাৰযোগ্য উৎক্ষেপণ ব্যৱস্থাৰ বাবে জটিল প্ৰযুক্তি বিকশিত কৰা, যিয়ে স্থানত প্ৰৱেশৰ খৰচ বহু পৰিমাণে হ্ৰাস কৰিব পাৰে। RLV-TDয়ে হাইপাৰছনিক উৰণ, স্বায়ত্তশাসিত অৱতৰণ আৰু সংহত উৰণ ব্যৱস্থাপনা আদিৰ দৰে উন্নত প্ৰযুক্তিৰ বাবে উৰণ টেষ্ট বেড হিচাপে কাম কৰে।

ইতিমধ্যে এই কাৰ্যসূচীৰ অধীনত ভাৰতে উল্লেখযোগ্য মাইলৰ খুঁটি অৰ্জন কৰিছে। ইছৰ'ই ২০১৬ চনৰ ২৩ মে'ত শ্ৰীহৰিকোটাৰ সতীশ ধৱন মহাকাশ কেন্দ্র (SDSC SHAR)ৰ পৰা RLV-TDৰ সফলতাৰে উৰণ পৰীক্ষা কৰিছিল য’ত স্বায়ত্তশাসিত নেভিগেচন, গাইডেন্স আৰু নিয়ন্ত্ৰণ ব্যৱস্থা, পুনৰ ব্যৱহাৰযোগ্য তাপ সুৰক্ষা ব্যৱস্থা আৰু পুনৰ প্ৰৱেশ অভিযান ব্যৱস্থাপনা প্ৰযুক্তিৰ বৈধতা প্ৰদান কৰিছিল। তাৰ পাছৰে পৰা এতিয়ালৈকে তিনিটা কাৰ্যসূচীয়ে সফল স্বায়ত্তশাসিত ৰাণৱে লেণ্ডিং পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰিছে ৷

স্বদেশী ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু অন-বৰ্ড ব্যৱস্থা

ইছৰ’ৱে চেমিকণ্ডাক্টৰ লেবৰেটৰী (SCL), চণ্ডীগড়ৰ সৈতে যৌথভাৱে উচ্চ নিৰ্ভৰযোগ্যতা মহাকাশ অভিযানৰ বাবে KALPANA32ৰ সৈতে ভাৰতৰ প্ৰথম সম্পূৰ্ণ স্বদেশী ৩২-বিট মহাকাশ মাইক্ৰ'প্ৰচেছৰ VIKRAM3201 বিকশিত কৰে। ইয়াৰ ফলত বিদেশী উপাদানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস পায় আৰু মিছনৰ সুৰক্ষা উন্নত হয়।

ভাৰতৰ ক্ৰমবৰ্ধমান মহাকাশ ক্ষমতাই বিগত ১২ বছৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিৱৰ্তনৰ বহল কাহিনী প্ৰতিফলিত কৰিছে। প্ৰযুক্তি, আন্তঃগাঁথনি আৰু উদ্ভাৱনৰ ক্ষেত্ৰত অবিৰত বিনিয়োগে দেশৰ সামৰ্থ্য সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে আৰু বাহ্যিক ব্যৱস্থাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰিছে। মেক ইন ইণ্ডিয়াৰ মনোভাৱৰ ওপৰত আধাৰিত এই প্ৰচেষ্টাসমূহে বিজ্ঞান, উদ্যোগ আৰু উন্নয়নৰ বাবে নতুন সুযোগ সৃষ্টি কৰিছে। এইসমূহে বিকশিত ভাৰতৰ দিশে যাত্ৰা ত্বৰান্বিত কৰাৰ লগতে আগশাৰীৰ মহাকাশযাত্ৰী ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে ভাৰতৰ স্থিতি সুদৃঢ় কৰি তুলিছে

গোলকীয় স্তৰত ভাৰতীয় মহাকাশ খণ্ডৰ বিশ্বাসযোগ্যতা

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা ভাৰতৰ মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ মূল শিলাস্তম্ভ হৈয়েই আছে। যোৱা ১২ বছৰত ভাৰতে বিশ্ব মহাকাশ অংশীদাৰিত্ব বহু পৰিমাণে সম্প্ৰসাৰণ কৰি বৈজ্ঞানিক সহযোগিতা, প্ৰযুক্তি বিনিময় আৰু যৌথ অভিযান বিকাশ শক্তিশালী কৰিছে। ইছৰ’ৱে ১৯৯০ চনৰ পৰা ২০১৪ চনৰ ভিতৰত ৩৫টা বিদেশী উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণ কৰিছিল। ২০১৪ চনৰ পিছত আৰু ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে এই সংখ্যা তীব্ৰভাৱে বৃদ্ধি পাই ৩৯৯টা বিদেশী উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও ২০২৬ চনলৈকে ভাৰতে ৬১খন দেশ আৰু ৫টা বহুপক্ষীয় সংস্থাৰ সৈতে ৩০০ৰো অধিক মহাকাশ সহযোগিতা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। এই অংশীদাৰিত্বসমূহে উপগ্ৰহ অভিযান, তথ্য বিনিময়, স্থল ষ্টেচন, বৈজ্ঞানিক গৱেষণা আৰু সামৰ্থ্য বিকাশ আদি সামৰি লয়। যোৱা দশকত বিকশিত হোৱা মূল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা আৰু কৌশলগত অংশীদাৰিত্বসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হৈছে।

আপুনি জানিছিলনে?

ভাৰতে নিজৰ “চুবুৰী প্ৰথম” নীতিৰ অংশ হিচাপে BIMSTEC মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ নেতৃত্ব দিয়ে। এই পদক্ষেপে মহাকাশ প্ৰযুক্তি, দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা, আৰু সামৰ্থ্য বিকাশৰ জৰিয়তে আঞ্চলিক সহযোগিতাক শক্তিশালী কৰে। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল মহাকাশ প্ৰয়োগ কেন্দ্ৰই BIMSTEC দেশসমূহৰ বাবে মহাকাশ প্ৰয়োগ আৰু উপগ্ৰহ প্ৰযুক্তিৰ বিশেষ প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী অনুষ্ঠিত কৰে। ভাৰতে জলবায়ু আৰু দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে আঞ্চলিক নেন'-উপগ্ৰহ, স্থানীয় গ্ৰাউণ্ড ষ্টেচন আৰু ভাগ কৰা পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ তথ্যও প্ৰস্তাৱ কৰিছে। BIMSTEC Centre for Weather and Climate-এ আঞ্চলিক পূৰ্বাভাস আৰু দুৰ্যোগৰ প্ৰস্তুতিৰ সমৰ্থন কৰে। মহাকাশ সুৰক্ষা সহযোগিতাৰ বিশেষজ্ঞ গোটে আঞ্চলিক স্থিতিস্থাপকতা আৰু কৌশলগত সহযোগিতাক আৰু অধিক শক্তিশালী কৰে।

ভাৰত-ৰাছিয়া অংশীদাৰিত্ব: ভাৰতৰ মানৱ মহাকাশ উৰণৰ উচ্চাকাংক্ষাক সহায় কৰা

ভাৰতৰ মানৱ মহাকাশ উৰণ কাৰ্যসূচী ৰাছিয়াৰ সৈতে দীৰ্ঘদিনীয়া অংশীদাৰিত্বৰ দ্বাৰা লাভৱান হৈছে। দশক দশক ধৰি মহাকাশ সহযোগিতাৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰি ইছৰ’ আৰু ৰস্কোছমছ ২০১৮ চনত গগনযান অভিযানক সমৰ্থন কৰিবলৈ বুজাবুজি চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে। ৰাছিয়াই মহাকাশচাৰীক প্ৰশিক্ষণ, কাৰিকৰী বিশেষজ্ঞতা আৰু জীৱন-সহায়ক ব্যৱস্থা, ক্ৰুৰ সুৰক্ষা আৰু মানৱ মহাকাশ উৰণ প্ৰযুক্তিৰ দৰে জটিল ক্ষেত্ৰত সহায় আগবঢ়াইছে। এই সহযোগিতাই ভাৰতৰ প্ৰথমটো থলুৱা ক্ৰুযুক্ত অভিযানৰ বাবে প্ৰস্তুতি শক্তিশালী কৰিছে আৰু ভাৰতৰ সম্প্ৰসাৰিত মহাকাশ উচ্চাকাংক্ষাৰ প্ৰতি ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পোৱা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আস্থাক প্ৰতিফলিত কৰিছে।

আপুনি জানেনে?

ৰাছিয়াৰ সৈতে ভাৰতৰ মহাকাশ অংশীদাৰিত্ব ১৯৭৫ চনৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল, যেতিয়া ছোভিয়েট ইউনিয়নে ভাৰতৰ প্ৰথম উপগ্ৰহ আৰ্যভট উৎক্ষেপণ কৰিছিল। ১৯৮৪ চনত উইং কমাণ্ডাৰ ৰাকেশ শৰ্মাই Soyuz T-11ত মহাকাশলৈ যোৱাৰ সময়তো ৰাছিয়াই ভাৰতৰ প্ৰথম মানৱ মহাকাশ উৰণৰ মাইলৰ খুঁটিটো সক্ষম কৰি তুলিছিল।আজি এই অংশীদাৰিত্ব গগনযান, GLONASS আৰু NavICৰ জৰিয়তে উপগ্ৰহ নেভিগেচন সহযোগিতা আৰু ভৱিষ্যতৰ মহাকাশ অন্বেষণৰ পদক্ষেপলৈকে বিস্তৃত হৈ ভাৰত-ৰাছিয়া মহাকাশ সহযোগিতাৰ চিৰস্থায়ী বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু কৌশলগত গভীৰতাক উজ্জ্বল কৰি তুলিছে।

ইছৰ’ আৰু নাছা

বিশ্বৰ আগশাৰীৰ মহাকাশ সংস্থাসমূহৰ সৈতে ভাৰতৰ সহযোগিতাৰ দ্বাৰা মহাকাশত ভাৰতৰ ক্ৰমবৰ্ধমান সুনাম প্ৰতিফলিত হৈছে। ইয়াৰ এটা ডাঙৰ উদাহৰণ হ’ল নাছা-ইছৰ’ চিন্থেটিক এপাৰচাৰ ৰাডাৰ (NISAR) অভিযান, যিটো ইছৰ’ আৰু নাছাৰ যৌথভাৱে প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল আৰু ২০২৫ চনৰ ৩০ জুলাইত শ্ৰীহৰিকোটাৰ পৰা GSLV-F16ত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল। NISAR-এ স্থল, হিমবাহ, বনাঞ্চল আৰু সাগৰৰ পৰিৱৰ্তন নিৰীক্ষণ কৰিব, যাৰ ফলত বিজ্ঞানীসকলক জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ আৰু পৰিৱেশৰ প্ৰত্যাহ্বানসমূহ ভালদৰে বুজিবলৈ সহায় কৰা হ’ব। এই অভিযানত বিশ্বৰ দুটা আগশাৰীৰ মহাকাশ সংস্থাৰ বিশেষজ্ঞতাৰ সংমিশ্ৰণ ঘটি ভাৰতৰ জটিল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকল্প গ্ৰহণৰ ক্ষমতা প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।

ইছৰ’ আৰু ফ্ৰান্সৰ মহাকাশ সংস্থা CNES

ভাৰতৰ সম্প্ৰসাৰিত বিশ্ব অংশীদাৰিত্বৰ প্ৰতিফলন ঘটিছে TRISHNA (Thermal InfraRed Imaging Satellite for High-resolution Natural Resource Assessment) অভিযানত, যিটো ইছৰ’ আৰু ফ্ৰান্সৰ মহাকাশ সংস্থা CNESৰ সহায়ত যৌথভাৱে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ২০২৬ চনত উৎক্ষেপণৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত TRISHNAই পৃথিৱীৰ স্থল আৰু উপকূলীয় অঞ্চলৰ উচ্চ ৰিজ’লিউচনৰ তাপীয় ইমেজিং প্ৰদান কৰিব যাৰ পুনৰ ভ্ৰমণৰ কম্পাঙ্ক বৰ্তমানৰ অভিযানৰ তুলনাত অতুলনীয়। এই উপগ্ৰহটোৱে শস্যৰ পানীৰ চাপ, জলসিঞ্চনৰ প্ৰয়োজনীয়তা, জলসম্পদ, নগৰীয়া পৰিৱেশ তন্ত্ৰ, হিমবাহ, জলবায়ু সম্পৰ্কীয় পৰিৱৰ্তন নিৰীক্ষণ কৰাত সহায় কৰিব। CNESৰ থাৰ্মেল ইনফ্ৰাৰেড যন্ত্ৰ আৰু ইছৰ’ৰ অপটিকেল চেন্সৰৰ সংমিশ্ৰণেৰে এই অভিযানে উন্নত পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ আৰু জলবায়ু বিজ্ঞানৰ বিশ্বাসযোগ্য অংশীদাৰ হিচাপে ভাৰতৰ ক্ৰমবৰ্ধমান বিশ্বাসযোগ্যতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ লগতে বিশ্বজুৰি বহনক্ষম কৃষি আৰু পৰিৱেশ ব্যৱস্থাপনাক সমৰ্থন কৰে।

ইছৰ’ আৰু জাপান মহাকাশ অন্বেষণ সংস্থা (JAXA)

গভীৰ মহাকাশ অন্বেষণৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ ক্ৰমবৰ্ধমান বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু অধিক প্ৰতিফলিত হৈছে ইছৰ’ আৰু জাপান এৰোস্পেচ এক্সপ্ল’ৰেশ্যন এজেন্সীৰ (JAXA)ৰ মাজত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সহযোগিতা চন্দ্ৰযান-৫/লুপেক্স (চন্দ্ৰ মেৰু অন্বেষণ) অভিযানত। ২০২৭–২৮ চনত জাপানৰ H-3 ৰকেটত উৎক্ষেপণৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত এই অভিযানত ভাৰতত বিকশিত লেণ্ডাৰ আৰু জাপানী ৰভাৰৰ সংমিশ্ৰণেৰে চন্দ্ৰৰ মেৰু অঞ্চল অন্বেষণ কৰা হ’ব। চন্দ্ৰযান-৩ৰ সফলতা আৰু চন্দ্ৰযান-৪ৰ পৰিকল্পিত চন্দ্ৰৰ নমুনা ঘূৰাই অনাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি লুপেক্সে চন্দ্ৰৰ পানী আৰু বৰফৰ নিক্ষেপৰ সন্ধান কৰিব, পৃষ্ঠৰ তলত ড্ৰিলিং কৰিব আৰু উন্নত ইন-চিটু বৈজ্ঞানিক অনুসন্ধান চলাব। এই অভিযানত নাছা আৰু ইউৰোপীয় মহাকাশ সংস্থা (ESA)ৰ যন্ত্ৰপাতিও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে, যিয়ে জটিল বহুজাতিক বৈজ্ঞানিক সহযোগিতাৰ নেতৃত্ব দিয়াৰ লগতে বিশ্ব চন্দ্ৰ অন্বেষণৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত অৰিহণা যোগোৱাৰ ভাৰতৰ ক্ষমতাক উজ্জ্বল কৰি তুলিছে।

ইউৰোপীয় মহাকাশ সংস্থা (ESA)ৰ সৈতে অংশীদাৰিত্ব

২০২৫ চনৰ ৭ মে’ত ESA আৰু ইছৰ’ৱে ভৱিষ্যতৰ মানৱ মহাকাশ অভিযানত একেলগে কাম কৰাৰ বাবে এক যৌথ উদ্দেশ্য বিবৃতিত স্বাক্ষৰ কৰে। এই অংশীদাৰিত্বই নিম্ন পৃথিৱী কক্ষপথত কাৰ্য্যকলাপ আৰু ভৱিষ্যতে চন্দ্ৰ অন্বেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। দুয়োটা সংস্থাই বিভিন্ন দেশৰ মহাকাশ যানসমূহে একেলগে কাম কৰিব পৰা প্ৰযুক্তিৰ লগতে মহাকাশচাৰীৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু মহাকাশ গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা আগবঢ়াব। এই চুক্তিৰ জৰিয়তে ইউৰোপীয় মহাকাশচাৰীসকলে ভাৰতৰ পৰিকল্পিত ভাৰতীয় অন্তৰীক্ষ ষ্টেচন (BAS)ৰ সৈতে জড়িত অভিযানত অংশ লোৱাৰ লগতে চন্দ্ৰলৈ যৌথ বৈজ্ঞানিক অভিযানৰ বাবেও সুযোগ মুকলি কৰে। Axiom Ax-4 অভিযানৰ সময়ত তেওঁলোকৰ সহযোগিতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ESA আৰু ইছৰ’ৱে ভৱিষ্যতৰ মহাকাশ অভিযানসমূহক অধিক সংযুক্ত, কাৰ্যক্ষম আৰু সহযোগিতামূলক কৰি তুলিবলৈ কাম কৰি আছে। এই অংশীদাৰিত্বই ভাৰতৰ মহাকাশ সামৰ্থ্যৰ ওপৰত ক্ৰমবৰ্ধমান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আস্থা আৰু মানৱ মহাকাশ অন্বেষণৰ ভৱিষ্যত গঢ় দিয়াত ইয়াৰ ক্ৰমবৰ্ধমান ভূমিকাক উজ্জ্বল কৰি তুলিছে।

ভাৰত-জাৰ্মান মহাকাশ সহযোগিতা

ভাৰতৰ মহাকাশ সামৰ্থ্যৰ ওপৰত ক্ৰমবৰ্ধমান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আস্থাক উজ্জ্বল কৰি তুলিছে ভাৰতীয় উৎক্ষেপণ বাহন ব্যৱহাৰ কৰি ১১টা জাৰ্মান উপগ্ৰহ সফলতাৰে উৎক্ষেপণ কৰিছে । ২০২৬ চনৰ ২ জুন তাৰিখে এখন উচ্চ পৰ্যায়ৰ বৈঠকৰ সময়ত ভাৰত আৰু জাৰ্মানীয়ে উপগ্ৰহ যোগাযোগ, আলোকীয় যোগাযোগ, মানৱ মহাকাশ উৰণ, মাইক্ৰ'গ্ৰেভিটি গৱেষণা, পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ, ড্ৰোন প্ৰযুক্তি আৰু ভৱিষ্যতৰ মহাকাশ অন্বেষণ অভিযানত সহযোগিতাৰ বাবে নতুন সুযোগ চিনাক্ত কৰে। ইছৰ’ আৰু জাৰ্মান এৰোস্পেচ চেণ্টাৰ (DLR)ৰ মাজত দীৰ্ঘদিনীয়া অংশীদাৰিত্বৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এই আলোচনাসমূহে উদীয়মান মহাকাশ ক্ষেত্ৰত যৌথ গৱেষণা, উদ্ভাৱন আৰু প্ৰযুক্তি বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।

ইটালী-ভাৰত যৌথ কৌশলগত কাৰ্য পৰিকল্পনা ২০২৫-২০২৯

২০২৪ চনৰ ১৮ নৱেম্বৰত ৰিঅ’ ডি জেনেইৰ’ত অনুষ্ঠিত জি-২০ সন্মিলনৰ সময়ত ঘোষণা কৰা ভাৰত-ইটালী যুটীয়া কৌশলগত কাৰ্য পৰিকল্পনাৰ অধীনত ভাৰত আৰু ইটালীয়ে মহাকাশ সহযোগিতাক উন্নীত কৰে। দুয়োখন দেশে ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা (ISRO) আৰু ইটালীৰ মহাকাশ সংস্থা (ASI) ৰ মাজত পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ, হেলিঅ’ফিজিক্স আৰু মহাকাশ অন্বেষণৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে সহমতত উপনীত হয়, বিশেষভাৱে চন্দ্ৰ বিজ্ঞানৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। দুয়োপক্ষই উদ্যোগ, MSME আৰু ষ্টাৰ্টআপৰ সৈতে জড়িত অধিক বাণিজ্যিক সহযোগিতাৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱাৰ লগতে মহাকাশৰ শান্তিপূৰ্ণ আৰু বহনক্ষম ব্যৱহাৰৰ বাবে গৱেষণা আৰু উন্নয়নক আগুৱাই নিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতিও প্ৰকাশ কৰে।

ইছৰ’ আৰু ছৌদি মহাকাশ সংস্থা

ইছৰ’ আৰু ছৌদি মহাকাশ সংস্থাৰ মাজত হোৱা বুজাবুজিৰ চুক্তিৰ জৰিয়তে ২০২৫ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত ভাৰত আৰু চৌদি আৰবে মহাকাশ সহযোগিতা উন্নীত কৰে। এই চুক্তিয়ে উপগ্ৰহ উন্নয়ন, মহাকাশ বিজ্ঞান, অন্বেষণ, গৱেষণা, উদ্ভাৱন আৰু সামৰ্থ্য বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাক প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ উপৰিও ই মহাকাশ প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত উদ্যোগীকৰণ আৰু শৈক্ষিক নিয়োজিততাক উৎসাহিত কৰে, যিয়ে মহাকাশৰ শান্তিপূৰ্ণ আৰু উন্নয়নমূলক ব্যৱহাৰৰ প্ৰতি এক ভাগ-বতৰা দায়বদ্ধতাক প্ৰতিফলিত কৰে।

ইছৰ’ আৰু মৰিচাছ ৰিচাৰ্চ এণ্ড ইনোভেচন কাউন্সিল

২০২৩ চনৰ ১ নৱেম্বৰত মৰিচাছৰ সৈতে ভাৰতৰ দীৰ্ঘদিনীয়া মহাকাশ অংশীদাৰিত্বই নতুন পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে।ইছৰ’ আৰু মৰিচাছ গৱেষণা আৰু উদ্ভাৱন পৰিষদে (এম আৰ আই চি) যৌথভাৱে এটা সৰু উপগ্ৰহ নিৰ্মাণৰ বাবে বুজাবুজি চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে, কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসভাই ২০২৪ চনৰ ৫ জানুৱাৰীত লক্ষ্য কৰে ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা পুঁজিৰে ২০ কোটি টকাৰ আনুমানিক ব্যয়ৰে ১৫ মাহৰ ভিতৰত এই উপগ্ৰহটো বাস্তৱায়িত হোৱাৰ আশা কৰা হৈছে।

ভূটানৰ সৈতে মহাকাশ খণ্ডত আঞ্চলিক অংশীদাৰিত্ব

ভাৰতৰ মহাকাশ সহযোগিতাই বিশেষকৈ ভূটানৰ সৈতে আঞ্চলিক অংশীদাৰিত্ব শক্তিশালী কৰিছে। ২০২০ চনৰ ১৯ ​​নৱেম্বৰত ভাৰত আৰু ভূটানে বহিঃ মহাকাশৰ শান্তিপূৰ্ণ ব্যৱহাৰত সহযোগিতা সম্পৰ্কীয় বুজাবুজি চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে, যিটো কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসভাই ৩০ ডিচেম্বৰ ২০২০ত অনুমোদন জনায়। সহযোগিতামূলক প্ৰকল্প ৰূপায়ণৰ বাবে এটা যৌথ কৰ্মগোট গঠন কৰা হৈছিল, যিয়ে মহাকাশভিত্তিক সমাধানৰ জৰিয়তে শাসন, সম্পদ ব্যৱস্থাপনা, যোগাযোগ আৰু বৈজ্ঞানিক গৱেষণাক সমৰ্থন কৰিছিল।

নাগৰিকৰ বাবে স্থান - দৈনন্দিন জীৱনক স্পৰ্শ কৰা প্ৰয়োগ

যোৱা দশকত ভাৰতৰ মহাকাশ কাৰ্যসূচীয়ে শাসন, উন্নয়ন, পৰিৱেশ ব্যৱস্থাপনা আৰু দুৰ্যোগ স্থিতিস্থাপকতাক সমৰ্থন কৰা এক জটিল ৰাষ্ট্ৰীয় আন্তঃগাঁথনিলৈ বিকশিত হৈছে। উপগ্ৰহ-ভিত্তিক ডাটা, জিঅ’স্পেচিয়েল প্ৰযুক্তি আৰু ডিজিটেল প্লেটফৰ্ম ডাটা-ভিত্তিক সিদ্ধান্ত ল’বলৈ সাহাৰ্য আগবঢ়াইছে, পাৰদর্শিতা বৃদ্ধি কৰিছে আৰু বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত চৰকাৰী কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যক্ষমতা আৰু উন্নত কৰি আছে।

NavIC - ভাৰতৰ থলুৱা নেভিগেচন ব্যৱস্থা

NavIC হৈছে ভাৰতৰ থলুৱা উপগ্ৰহ নেভিগেচন ব্যৱস্থা। ই সমগ্ৰ ভাৰত আৰু ইয়াৰ সীমাৰ বাহিৰত ১৫০০ কিলোমিটাৰ পৰ্যন্ত সঠিক স্থান নিৰ্ণয়, নেভিগেচন আৰু সময় সেৱা প্ৰদান কৰে। বিদেশী নেভিগেচন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰিবলৈ বিকশিত কৰা NavIC-এ ভাৰতৰ প্ৰযুক্তিগত আত্মনিৰ্ভৰশীলতা আৰু কৌশলগত ক্ষমতাক শক্তিশালী কৰে। এই ব্যৱস্থাটোৱে নিৰন্তৰ আঞ্চলিক কভাৰেজ প্ৰদান কৰা উপগ্ৰহৰ নক্ষত্ৰমণ্ডলৰ জৰিয়তে কাম কৰে। নেটৱৰ্ক শক্তিশালী কৰিবলৈ ২০২৩ চনৰ মে' মাহত প্ৰথম দ্বিতীয় প্ৰজন্মৰ উপগ্ৰহ NVS-01 উৎক্ষেপণ কৰা হয় , তাৰ পিছত ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত NVS-02 উৎক্ষেপণ কৰা হয়। NVS-01ৰ পৰা NVS-05লৈকে পাঁচটা দ্বিতীয় প্ৰজন্মৰ উপগ্ৰহৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা বৃদ্ধি আৰু নিৰৱচ্ছিন্ন সেৱা নিশ্চিত কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।

ভাৰতৰ ডিজিটেল আৰু ভৌতিক আন্তঃগাঁথনিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ হৈ পৰিছে NavIC। ই পাৱাৰ-গ্ৰিড সমন্বয়, বাস্তৱ সময়ৰ ৰে’ল অনুসৰণ, বাহন নিৰীক্ষণ, আধাৰ ডিভাইচ জিঅ’-টেগিং আৰু জনসাধাৰণৰ সুৰক্ষা সতৰ্কতা ব্যৱস্থা সমৰ্থন কৰে। লজিষ্টিক, জাহাজ নিৰীক্ষণ, জিঅ'-ফেন্সিং আৰু স্থানভিত্তিক সেৱাসমূহৰ মাজেৰে ইয়াৰ গ্ৰহণ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে। ইছৰ’ই Qualcommকে ধৰি উদ্যোগৰ সৈতেও অংশীদাৰিত্ব কৰি NavICক মোবাইল চিপছেটত একত্ৰিত কৰিছে, যাৰ ফলত দৈনন্দিন ব্যৱহাৰকাৰীসকলৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰসাৰ ঘটিছে।

আপুনি জানেনে :

২০২৫ চনত ভাৰতে দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ সৈতে NavIC ৰেফাৰেন্স ষ্টেচন স্থাপনৰ বাবে চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে৷ এই পদক্ষেপে ৰাষ্ট্ৰীয় সীমাৰ বাহিৰত ভাৰতৰ থলুৱা উপগ্ৰহ নেভিগেচন ব্যৱস্থাৰ কাৰ্যক্ষমতা আৰু প্ৰসাৰ শক্তিশালী কৰিব। এই অংশীদাৰিত্বই নেভিগেচন সহযোগিতা বৃদ্ধি কৰে আৰু ভাৰতৰ মহাকাশ ভিত্তিক অৱস্থান আৰু সময় নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষমতাৰ ওপৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আস্থা বৃদ্ধি পোৱাটো প্ৰদৰ্শন কৰে।

তথ্য-চালিত শাসন

কৃষি আৰু কৃষক কল্যাণ মন্ত্ৰালয়, জল শক্তি মন্ত্ৰালয়, গ্ৰাম্য উন্নয়ন মন্ত্ৰালয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰে শাসন আৰু জনসেৱা প্ৰদানৰ বাবে ভূ-স্থানীয় তথ্য, বিষয়ভিত্তিক প্ৰয়োগ আৰু ডিজিটেল মঞ্চৰ ক্ৰমান্বয়ে ব্যৱহাৰ কৰে। উপগ্ৰহ-ভিত্তিক তথ্যই উন্নত পৰিকল্পনা, বাস্তৱ সময়ৰ নিৰীক্ষণ, সম্পদ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিভিন্ন খণ্ডত উন্নয়ন কাৰ্যসূচীৰ দক্ষ ৰূপায়ণ সমৰ্থন কৰে।

খাদ্য আৰু পানীৰ সুৰক্ষা

মহাকাশ প্ৰযুক্তিয়ে উপগ্ৰহভিত্তিক নিৰীক্ষণ আৰু পূৰ্বাভাসৰ জৰিয়তে খাদ্য আৰু জল সুৰক্ষা শক্তিশালী কৰে। শস্যৰ একৰেজ মেপিং, উৎপাদনৰ পূৰ্বাভাস, খৰাং মূল্যায়ন আৰু শস্যৰ উৎপাদন অনুমানে কৃষি পৰিকল্পনা আৰু বীমা কাৰ্যসূচীক সমৰ্থন কৰে। ৰাষ্ট্ৰীয় জলবিজ্ঞান প্ৰকল্প আৰু ভাৰত জলসম্পদ তথ্য ব্যৱস্থা (India-WRIS)ৰ অধীনত জল-তথ্যবিজ্ঞান সেৱাই জলসম্পদৰ পৰিকল্পনা আৰু ব্যৱস্থাপনা উন্নত কৰে।

দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা আৰু আগতীয়া সতৰ্কবাণী

ভাৰতৰ মহাকাশ আন্তঃগাঁথনিয়ে দুৰ্যোগৰ বাবে প্ৰস্তুতি আৰু জৰুৰীকালীন সঁহাৰি শক্তিশালী কৰিছে। উপগ্ৰহে ঘূৰ্ণীবতাহ, বানপানী, ভূমিস্খলন, বনাঞ্চলৰ জুই আৰু অন্যান্য প্ৰাকৃতিক বিপদৰ নিৰীক্ষণত সহায় কৰে। জৰুৰীকালীন ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় তথ্যকোষে (NDEM 5.0) বাস্তৱ সময়ৰ ভূ-স্থানীয় তথ্য আৰু সিদ্ধান্ত-সহায়ক সঁজুলি প্ৰদান কৰে। উপগ্ৰহ সহায়ক অনুসন্ধান আৰু উদ্ধাৰ (SASAR) কাৰ্যক্ৰমে দুৰ্দশা সতৰ্কতা আৰু জৰুৰীকালীন সঁহাৰি সেৱা সমৰ্থন কৰে।

শাসন ​​আৰু গ্ৰাম্য উন্নয়ন

ভূ-স্থানীয় প্ৰযুক্তিয়ে চৰকাৰী প্ৰধান কাৰ্যসূচীসমূহৰ স্বচ্ছ ৰূপায়ণত সহায় কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত আছে MG-NREGA, PMGSY, PMKSY, AMRUT, Green Cover Monitoring আৰু National Addressing System । উপগ্ৰহ ভিত্তিক মঞ্চসমূহে ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ পৰা গাঁও পৰ্যায়লৈকে প্ৰমাণভিত্তিক পৰিকল্পনা আৰু নিৰীক্ষণক সমৰ্থন কৰে।

উপকূলীয় সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰা

সম্ভাৱ্য মাছ ধৰা অঞ্চল (PFZ)ৰ পৰামৰ্শই মাছমৰীয়াসকলক উৎপাদনশীল মাছ ধৰা অঞ্চল চিনাক্ত কৰাত সহায় কৰে। এই পৰামৰ্শসমূহে ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰ আৰু অনুসন্ধানৰ সময় হ্ৰাস কৰে। থলুৱা দুঃসংকেত সতৰ্কতা ট্ৰেন্সমিটাৰ(DAT)সমূহে মাছ ধৰা জাহাজৰ পৰা জৰুৰীকালীন সতৰ্কবাণী সক্ষম কৰি সুৰক্ষা উন্নত কৰে।

স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষাত উপগ্ৰহ ভিত্তিক সমাধান

ইছৰ’ই দূৰৱৰ্তী আৰু উচ্চ উচ্চতাৰ অঞ্চলত টেলিমেডিচিন সেৱা আগবঢ়ায়। টেলিমেডিচিন ন'ডসমূহ জম্মু আৰু কাশ্মীৰ, লেহ, লাডাখ, চিয়াচেন আৰু অন্যান্য কৌশলগত ক্ষেত্ৰত কাম কৰে। প্ৰায় ১৭৯টা টেলিমেডিচিন ন’ড কাৰ্যক্ষম হৈ আছে, য’ত প্ৰায় ৮০টা ন’ড উচ্চ উচ্চতাৰ অঞ্চলত আছে। এই সেৱাসমূহে বিশেষজ্ঞ স্বাস্থ্যসেৱাৰ সুবিধাৰ উন্নতি সাধন কৰে।

ইয়াৰ উপৰিও উপগ্ৰহ যোগাযোগে সমগ্ৰ ভাৰততে গুণগত শিক্ষাৰ সুবিধাও সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে। PM e-VIDYAৰ অধীনত ৩৭০টা শিক্ষামূলক টেলিভিছন চেনেল GSAT-15 আৰু GSAT-9 উপগ্ৰহৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰা হয়। এই সেৱাসমূহে ডিজিটেল শিক্ষণ, শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ, আৰু দূৰৱৰ্তী অঞ্চলত শৈক্ষিক প্ৰসাৰক সমৰ্থন কৰে।

আপুনি জানেনে

দক্ষিণ এছিয়া উপগ্ৰহ (GSAT-9) হৈছে ২,২৩০ কিলোগ্ৰাম ওজনৰ ভূ-স্থিৰ যোগাযোগ উপগ্ৰহ যিয়ে আফগানিস্তান, বাংলাদেশ, ভূটান, মালদ্বীপ, নেপাল আৰু শ্ৰীলংকাৰ ওপৰত কভাৰেজ প্ৰদান কৰে। SAARC অঞ্চলৰ চুবুৰীয়া দেশসমূহক উপহাৰ হিচাপে ২০১৭ চনৰ ৫ মে'ত শ্ৰীহৰিকোটাৰ পৰা GSLV-F09 ৰকেটত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল। ইছৰ’ৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত আৰু সম্পূৰ্ণৰূপে ভাৰতৰ দ্বাৰা পুঁজিৰে প্ৰায় ৪৫০ কোটি টকা ব্যয় কৰা এই উপগ্ৰহটোৱে ১২টা কু-বেণ্ড ট্ৰেন্সপণ্ডাৰ কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, য’ত প্ৰতিখন অংশগ্ৰহণকাৰী দেশে এটা ট্ৰেন্সপণ্ডাৰৰ ব্যৱহাৰ লাভ কৰে। এই উপগ্ৰহটোৱে সমগ্ৰ অঞ্চলটোত DTH(Direct to Home) সম্প্ৰচাৰ, টেলিমেডিচিন, টেলি-এডুকেচন, বেংকিং সংযোগ, বতৰ পূৰ্বাভাস আৰু দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা সংযোগ সমৰ্থন কৰে। ইয়াৰ ডিজাইন কৰা মিছন জীৱনকাল ১২ বছৰ। পাকিস্তানে এই প্ৰকল্পৰ পৰা বাহিৰ হ’ল; ফলত মূল নাম "SAARC Satellite" "South Asia Satellite"লৈ সলনি কৰা হয়।

জিঅ’পৰ্টেল আৰু নাগৰিককেন্দ্ৰিক ডিজিটেল প্লেটফৰ্ম

ইছৰ’ৱে শাসন আৰু ৰাজহুৱা ব্যৱহাৰৰ বাবে উপগ্ৰহৰ পৰা আহৰণ কৰা তথ্য প্ৰদান কৰা বিশেষ জিঅ’পৰ্টেল পৰিচালনা কৰে। Bhoonidhi, MOSDAC, VEDAS আৰু Bhuvan-এ DIGIPIN সংহতিৰ জৰিয়তে পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ, বতৰ সেৱা, আন্তঃগাঁথনি নিৰীক্ষণ, বান ব্যৱস্থাপনা আৰু ডিজিটেল ঠিকনাকৰণ সমৰ্থন কৰে।

যোৱা দশকত মহাকাশ প্ৰযুক্তি ভাৰতৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ অবিচ্ছেদ্য অংগ হৈ পৰিছে। মহাকাশ-ভিত্তিক প্ৰয়োগসমূহে এতিয়া শাসন, স্বাস্থ্যসেৱা, শিক্ষা, দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা আৰু জীৱিকা সমৰ্থন কৰে। এই উন্নতিসমূহে বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ জৰিয়তে সৰ্বাংগীন উন্নয়নৰ প্ৰতি ভাৰতৰ দায়বদ্ধতাক প্ৰতিফলিত কৰে। ভাৰতে ‘বিকশিত ভাৰত’ৰ দিশে আগবাঢ়ি যোৱাৰ লগে লগে মহাকাশ কাৰ্যসূচীয়ে জনসেৱা প্ৰদানক শক্তিশালী কৰাৰ লগতে নাগৰিকৰ জীৱনৰ উন্নতি সাধন কৰি আহিছে।

দায়িত্বশীল মহাকাশ শক্তি হোৱাৰ দিশত

প্ৰযুক্তিগত উন্নতিয়ে কেনেকৈ প্ৰত্যক্ষভাৱে ৰাষ্ট্ৰীয় উন্নয়নত সহায় কৰিব পাৰে সেয়া যোৱা ১২ বছৰত ভাৰতৰ মহাকাশ কাৰ্যসূচীয়ে দেখুৱাইছে। মহাকাশ প্ৰযুক্তিয়ে এতিয়া শাসন ব্যৱস্থাক সমৰ্থন কৰে, অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধি শক্তিশালী কৰে আৰু দৈনন্দিন জীৱন উন্নত কৰে। ভাৰতৰ অগ্ৰগতি থলুৱা উদ্ভাৱন, বৈজ্ঞানিক উৎকৰ্ষতা আৰু জনকল্যাণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হৈছে। সমান্তৰালভাৱে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা, বাণিজ্যিক উৎক্ষেপণ, জ্ঞান বিনিময়ৰ জৰিয়তে ভাৰতে বিশ্বব্যাপী মহাকাশ অংশীদাৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। দেশখনে মহাকাশৰ শান্তিপূৰ্ণ আৰু দায়িত্বশীল ব্যৱহাৰৰ প্ৰসাৰ অব্যাহত ৰাখিছে। ভাৰত ‘মহাকাশ দৃষ্টিভংগী ২০৪৭’ৰ দিশত আগবাঢ়ি যোৱাৰ লগে লগে দেশৰ মনোযোগ সমাজৰ বাবে সুবিধা সৃষ্টি কৰাৰ সমান্তৰালভাৱে বৈজ্ঞানিক সীমা সম্প্ৰসাৰণৰ ওপৰত দিছে। মহাকাশ নেতৃত্বাধীন উদ্ভাৱন আৰু উন্নয়নৰ জৰিয়তে এখন শক্তিশালী, স্বাৱলম্বী আৰু বিশ্বব্যাপী সন্মানীয় ভাৰত গঢ়ি তোলাই হৈছে আগন্তুক যাত্ৰাৰ লক্ষ্য।

তথ্যসূত্ৰ

মহাকাশ বিভাগ

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2220433&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2248424&reg=1&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2083766&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/Pressreleasepage.Aspx?PRID=1633892&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=192201&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2007876&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1951522&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2202454&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2093369&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2093369&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2205291&reg=1&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2244978&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2198757&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2226234&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2227022&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2220433&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2227023&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2115229&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2226236&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2226236&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2147287&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2213744&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1684625&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2223136&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2093358&reg=48&lang=2

ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা

https://www.isro.gov.in/media_isro/pdf/IndianSpacePolicy2023.pdf

https://www.isro.gov.in/IN-SPACe.html

https://www.isro.gov.in/media_isro/pdf/IndianSpacePolicy2023.pdf

https://www.isro.gov.in/FAQ_chandrayan2.html

https://www.isro.gov.in/CHANDRAAYAN.html

https://www.isro.gov.in/LIBSResults.html

https://www.isro.gov.in/ISRO_JAXA_CH5_Technical_Interface_Meet.html

https://www.isro.gov.in/Aditya_L1.html

https://www.isro.gov.in/AdityaL1_second_cycle_AO.html

https://www.isro.gov.in/MarsOrbiterMissionSpacecraft.html

https://www.isro.gov.in/MarsOrbiterMissionSpacecraft.html

https://www.isro.gov.in/MOM_NationalMeet_2022SEP.html

https://www.isro.gov.in/UnionCabinetApprovesIndiasMission.html

https://www.isro.gov.in/celebrating_decade_Indias_first_Astronomy_Observatory_AstroSat.html

https://www.isro.gov.in/PSLV_C58_XPoSat_Mission.html

https://www.isro.gov.in/POEM_4_Payloads_spadex.html

https://www.isro.gov.in/Gaganyaan.html

https://www.isro.gov.in/Axiom4_Mission_Successful_completion_of_microgravity_experiments.html

https://www.isro.gov.in/SatelliteNavigationServices.html

https://www.isro.gov.in/GSLV_F12_Landingpage.html

https://www.isro.gov.in/NVS-02_Advancing_Navigation_Capabilities.html

https://www.isro.gov.in/Technology_Transfer_Agreement_SSLV.html

https://www.isro.gov.in/GSLVmk3_CON.html

https://www.isro.gov.in/Foundation_Stone_Laid_for_Launch_Pad_at_SSLV_Launch_Complex.html

https://www.isro.gov.in/PM_Visited_VSSC_2024.html

https://www.isro.gov.in/Mission_GSLVF16_NISAR_Home.html

https://www.isro.gov.in/TRISHNA_Mission.html

https://www.isro.gov.in/InternationalCoOperation.html

https://www.isro.gov.in/ISRO_ESA_Agreement_for_Cooperation.html

https://www.isro.gov.in/media_isro/pdf/Monthly_summary/MonthlySummary_February_2024_Eng.pdf

https://www.isro.gov.in/RLVTD.html

অন্যান্য চৰকাৰী / চৰকাৰী উৎস

https://ddnews.gov.in/en/union-cabinet-approves-major-expansion-of-gaganyaan-program-with-development-of-bharatiya-antariksh-station/

https://newsonair.gov.in/isro-successfully-launches-nvs-02-satellite-marks-100th-mission-from-sriharikota/

https://www.inspace.gov.in/inspace?id=inspace_authorizations

https://www.eoiparis.gov.in/pdf/economic_survey_2025_26pdf.pdf

https://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/38541/ItalyIndia_Joint_Strategic_Action_Plan_20252029

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AU918_vl9onZ.pdf?source=pqals

https://www.narendramodi.in/mobile/india-s-space-renaissance-reformsstartups-and-global-ambitions

https://cnes.fr/en/projects/trishna

https://indbiz.gov.in/gaganyaan-gives-a-boost-to-india-russia-space-partnership/

https://www.esa.int/Newsroom/Press_Releases/European_Space_Agency_announces_new_cooperation_with_Indian_Space_Research_Organisation

https://www.spa.gov.sa/en/N2304608

ভাৰতৰ SPACE ODYSSEY

****

পিআইবি গৱেষণ