पत्र सूचना कार्यालय

Infrastructure

ಅಷ್ಟಲಕ್ಷ್ಮಿ - ಭಾರತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕಥೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತ

ರೂಪಾಂತರದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತ

ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮೋಡಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ, ನದಿಗಳು ಸಂಗೀತ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗುವ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತವು ಇಂದು ಅಪಾರ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದೆ. ಎಂಟು ವಿಶಿಷ್ಟ ರಾಜ್ಯಗಳ ತವರಾಗಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ "ಅಷ್ಟಲಕ್ಷ್ಮಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯು ಸಂತೋಷ, ಆರೋಗ್ಯ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅದೃಷ್ಟದ ಸಂಕೇತ. ಆಕೆಯ ಎಂಟು ವಿಭಿನ್ನ ಅವತಾರಗಳು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಭಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಈಶಾನ್ಯದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವೆಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ, ದೇಶದ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮದ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾದ "ಅಷ್ಟಲಕ್ಷ್ಮಿ" ಆಗಿವೆ. ಅಸ್ಸಾಂ, ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಮಣಿಪುರ, ಮೇಘಾಲಯ, ಮಿಜೋರಾಂ, ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್, ತ್ರಿಪುರ ಮತ್ತು ಸಿಕ್ಕಿಂ ಈ ಚೈತನ್ಯಶೀಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತವನ್ನು ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕಥೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.

ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಭೂಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯವೊಂದು ತೆರೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಹಿಂದೆ ದೂರದ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಈ ಭಾಗವು, ಇಂದು ಸುಗಮ ಸಂಪರ್ಕ, ಸುಧಾರಿತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅವಕಾಶಗಳಿಂದ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿದೆ. ರಸ್ತೆಗಳು ಮಗದಷ್ಟು ದೂರ ತಲುಪುತ್ತಿವೆ, ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿವೆ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಹೊಸ ಹಾದಿಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತಿವೆ. ಸುಧಾರಿತ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು ನೀರು, ವಸತಿ, ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಇಂಧನ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿಸಿದೆ. ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯಗಳು ಹೊಸ ವೇಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ, ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿಯು ಸ್ಥಳೀಯ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಸ್ಪಂದನಶೀಲವಾಗಿದೆ.

2014ರಿಂದ ದೊರೆತ ನಿರಂತರ ನೀತಿ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪಯಣವು ಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಪರಿಸರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ, ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ದಕ್ಷ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂದು ಅಷ್ಟಲಕ್ಷ್ಮಿಯರು, 'ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ'ದ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪರ್ಕಿತ, ಸಮರ್ಥ ಮತ್ತು ಸರ್ವಸಮಾವೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮಾದರಿಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ.

ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತಕ್ಕಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿತ ನೀತಿಗಳ ಉತ್ತೇಜನ

ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಿಂದ, ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನೀತಿ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ಮೀಸಲಾದ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶ ಆಧಾರಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ಈಶಾನ್ಯದ ಎಂಟು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಐದು ಕೇಂದ್ರ ವಲಯದ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಒಟ್ಟು 3,746 ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಮಂಜೂರಾತಿ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ 2,730 ಯೋಜನೆಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿವೆ. ಇವುಗಳ ಅನುಮೋದಿತ ವೆಚ್ಚವು ₹27,963 ಕೋಟಿಗಳಿಗೂ ಮೀರಿದೆ.

ಪಿಎಮ್-ಡಿವೈನ್: ಗುರಿ ಆಧಾರಿತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯವರ ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಉಪಕ್ರಮವು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ನೀತಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವಾಗಿದೆ. ಇದು 2022-23 ರಿಂದ 2025-26 ರವರೆಗೆ ₹6,600 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದಲೇ ಅನುದಾನ ಪಡೆಯುವ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಜೀವನೋಪಾಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅಂತರವನ್ನು ತುಂಬುವ 48 ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 'ಸೆಂಟರ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸ್' ಮತ್ತು 'ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ ರೋಪ್‌ವೇ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್' ಸೇರಿದಂತೆ 3 ಯೋಜನೆಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿವೆ.

ನೆಸಿಡ್ಸ್ – ರಸ್ತೆಗಳು

ಈಶಾನ್ಯ ವಿಶೇಷ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ  – ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು 2017-18 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೂ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ರಸ್ತೆಗಳು, ಸೇತುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಂತಹ ಭೌತಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ನಿಧಿ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಯ 70 ಯೋಜನೆಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದು, 57 ಯೋಜನೆಗಳು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿವೆ.

ನೆಸಿಡ್ಸ್ – ರಸ್ತೆಗಳೇತರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ

NESIDS – ರಸ್ತೆಗಳೇತರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು ಕೇಂದ್ರ ವಲಯದ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಎಂಟು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 1,234 ಯೋಜನೆಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ, ವಿದ್ಯುತ್, ನೀರು ಸರಬರಾಜು, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 376 ಯೋಜನೆಗಳು ಅನುಷ್ಠಾನದ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ.

ಈಶಾನ್ಯ ಮಂಡಳಿಯ ಯೋಜನೆಗಳು

ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಈಶಾನ್ಯ ಮಂಡಳಿಯು ನೋಡಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿದೆ. ಎನ್‌ಇಸಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಯೋಜನೆಗಳು ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆಯಾ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರದ ನಿಯೋಜಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುತ್ತವೆ. ಎನ್‌ಇಸಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 495 ಯೋಜನೆಗಳು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಬಿದಿರು ಮತ್ತು ಹಂದಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಜೀವನೋಪಾಯಗಳು, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದಂತಹ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಹತ್ವದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಎನ್‌ಇಸಿ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತದೆ. ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 1,344 ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುರಾಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳು

ಅಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುರಾಗೆ ಮೀಸಲಾದ ವಿಶೇಷ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳು, ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಸಮಾವೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಯುವಕರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯಲಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ 40 ಯೋಜನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ತರುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಆರ್‌ಸಿಸಿ ಸೇತುವೆಗಳು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳಂತಹ 79 ಯೋಜನೆಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ಆಕ್ಟ್ ಈಸ್ಟ್ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಏಕೀಕರಣ

2014 ರಿಂದ ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತಂಭಗಳಲ್ಲಿ 'ಆಕ್ಟ್ ಈಸ್ಟ್ ನೀತಿ' ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ನೀತಿಯು ಭಾರತದ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತವನ್ನು ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವನ್ನಾಗಿ ಇರಿಸಿದೆ. ಇದು ಈಶಾನ್ಯದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಈ ನೀತಿಯು ಸಂಪರ್ಕ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಗಡಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಂಘಟನೆಯ ನಡುವಿನ ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಈಶಾನ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಏಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಾಗಿ ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಮಾಡಿರುವ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿದೆ.

ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಬಲವರ್ಧನೆ

'ಆಕ್ಟ್ ಈಸ್ಟ್ ನೀತಿ'ಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಇದು ಈಶಾನ್ಯವನ್ನು ನೆರೆಯ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯುತ್ತದೆ. ಭಾರತ-ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್-ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ತ್ರಿಪಕ್ಷೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ಈ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಡಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಣಿಪುರದ ಮೋರೆಹ್ ಅನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಮೂಲಕ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮೇ ಸೋಟ್ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ಭೂಮಾರ್ಗದ ಕಾರಿಡಾರ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಕಾಲದನ್ ಮಲ್ಟಿ-ಮೋಡಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಯೋಜನೆಯು ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ನ ಸಿಟ್ವೆ ಬಂದರನ್ನು ಒಳನಾಡಿನ ಜಲಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಪಲೆಟ್ವಾಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾರಿಗೆ ಸಮಯ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಿದ್ದು, ತ್ರಿಪುರಾಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಯೋಜನೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಅಕ್ಕಿ, ಮರಮುಟ್ಟುಗಳು, ಸಮುದ್ರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಜವಳಿಗಳಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಸರಕುಗಳ ರಫ್ತಿಗೆ ಇದು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಆಮದಿಗೂ ಇದು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಲಿದೆ.

ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು

'ಆಕ್ಟ್ ಈಸ್ಟ್ ನೀತಿ'ಯು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಾಟವನ್ನು ಸರಾಗಗೊಳಿಸಲು ಗಡಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮೋರೆಹ್‌ನಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸಮಗ್ರ ಚೆಕ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಳು ಕಸ್ಟಮ್ಸ್, ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಸರಕು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿವೆ. ಈ ನೀತಿಯು ಗಡಿ ಭಾಗದ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ 'ಬಾರ್ಡರ್ ಹಾತ್‌'ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೂ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಜನರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಟ್ಟದ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ. ತ್ರಿಪುರಾದ ಕಮಲಸಾಗರ್, ಮೇಘಾಲಯದ ಭೋಲಾಗಂಜ್ ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬಾರ್ಡರ್ ಹಾತ್‌ಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಸಂಪರ್ಕ ಕ್ರಾಂತಿ: ಭೌಗೋಳಿಕ ಅಡೆತಡೆಗಳ ನಿವಾರಣೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮುನ್ನುಡಿ

ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಪರಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ 'ಸಂಪರ್ಕ' ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ದಶಕಗಳ ಕಾಲ, ದುರ್ಗಮ ಭೂಪ್ರದೇಶ, ಸೀಮಿತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾರಿಗೆ ವೆಚ್ಚಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಕುಂಠಿತವಾಗಿತ್ತು. 2014 ರಿಂದ, ಸಾರಿಗೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ರಚನಾತ್ಮಕ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ರಸ್ತೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ: ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳವರೆಗೆ

ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವು ಚಲನಶೀಲತೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಜಾಲದ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. 2014 ರಲ್ಲಿ 10,905 ಕಿ.ಮೀ ಇದ್ದ ಒಟ್ಟು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಉದ್ದವು, 01 ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 ರ ವೇಳೆಗೆ 16,207 ಕಿ.ಮೀ ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ.

• ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಚಾಲಕಶಕ್ತಿಯೆಂದರೆ 'ಭಾರತಮಾಲಾ ಪರಿಯೋಜನಾ' ಇದು ಕಾರಿಡಾರ್ ಆಧಾರಿತ ಹೆದ್ದಾರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಕೇಂದ್ರ ಪುರಸ್ಕೃತ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ವಿಧಾನಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಭಾರತಮಾಲಾದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು, ಗಡಿ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಂದರು ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 2,100 ಕಿ.ಮೀ ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದದ ರಸ್ತೆ ಕಾಮಗಾರಿಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 1,800 ಕಿ.ಮೀ ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ರಸ್ತೆ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿವೆ.
• ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, 'ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಗ್ರಾಮ ಸಡಕ್ ಯೋಜನೆ' ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ವಸತಿಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೂ ಸೂಕ್ತವಾದ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ 12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ PMGSY ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 50,850 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ರಸ್ತೆಗಳು ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ವರದಾನವಾಗಿದೆ.

ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾಲದೊಂದಿಗೆ ಈಶಾನ್ಯದ ಬೆಸುಗೆ

ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆಯು ಸಂಪರ್ಕದ ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ಸಾಂನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ರೈಲು ಜಾಲವು, ಇದೀಗ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ರೈಲ್ವೆಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಬಜೆಟ್ ಅನುದಾನವು 2009-14ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ₹2,122 ಕೋಟಿಯಿಂದ, 2026-27ರಲ್ಲಿ ₹11,486 ಕೋಟಿಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮತ್ತು ಆಧುನೀಕರಿಸುವ ಕಡೆಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ನಿರಂತರ ಗಮನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳ ಕಾರ್ಯಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. 2009–14ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 333 ಕಿ.ಮೀ ಇದ್ದ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವು, 2014–26ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 1,900 ಕಿ.ಮೀ ಗೂ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಹಿಂದೆ ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣದಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಮೇಘಾಲಯ, ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್, ತ್ರಿಪುರ ಮತ್ತು ಮಿಜೋರಾಂ ತಮ್ಮ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳ 100% ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದರೆ, ಅಸ್ಸಾಂ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣದ ಅಂತಿಮ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಡೀಸೆಲ್ ಚಾಲಿತ ರೈಲುಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.

ಜಾಲದ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸೇವೆಯ ಆಧುನೀಕರಣವೂ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಗುವಾಹಟಿ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಜಲ್ಪೈಗುರಿ ನಡುವಿನ 'ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್' ರೈಲು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅರೆ-ಅತಿವೇಗದ, ಇಂಧನ-ಸಮರ್ಥ ರೈಲುಗಳ ಆಗಮನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ. 'ಅಮೃತ್ ಭಾರತ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್' ರೈಲುಗಳ ಪರಿಚಯವು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿದೆ. 'ಅಮೃತ್ ಭಾರತ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಯೋಜನೆ'ಯಡಿ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದ ಸುಮಾರು 60 ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಮರುಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಂನ 50 ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುರಾದ 4 ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈ ನವೀಕರಣಗಳು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೌಕರ್ಯಗಳು, ಪ್ರವೇಶಸಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜನೆಗೊಳ್ಳುವುದರ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತವೆ.

ಸೇತುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುರಂಗಗಳು: ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಂಪರ್ಕ

ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಭೂಗೋಳವು ಪ್ರಮುಖ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಮಯ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೇತುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುರಂಗಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪರಿಹಾರಗಳ ಕಡೆಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು:

ಬೋಗಿಬೀಲ್ ಸೇತುವೆ: 2018ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡ ಬೋಗಿಬೀಲ್ ಸೇತುವೆಯು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಸ್ಸಾಂನ ದಿಬ್ರುಗಢ್ ಮತ್ತು ಧೇಮಾಜಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವೇಗದ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸಾರಿಗೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಬೋಗಿಬೀಲ್ ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪಕ್ಕದ ಬೋಗಿಬೀಲ್ ಘಾಟ್ ನದಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ನದಿ ವಿಹಾರ ಮತ್ತು ಹೌಸ್‌ಬೋಟ್ ಅನುಭವಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ಧೋಲಾ–ಸದಿಯಾ ಸೇತುವೆ: ಭೂಪೇನ್ ಹಜಾರಿಕಾ ಸೇತುವೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಧೋಲಾ–ಸದಿಯಾ ಸೇತುವೆಯನ್ನು 2017ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಉತ್ತರ ಅಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ನಡುವೆ ಮೊದಲ ಶಾಶ್ವತ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಯಾದ ಲೋಹಿತ್ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಬೀಮ್ ಸೇತುವೆಯು, ತಿನ್ಸುಕಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಧೋಲಾವನ್ನು ಉತ್ತರದ ಸದಿಯಾಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. 9.15 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಈ ಸೇತುವೆಯನ್ನು 60 ಟನ್ ತೂಕದ ಮಿಲಿಟರಿ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಅರ್ಜುನ್ ಮತ್ತು ಟಿ-72 ಮಾದರಿಯ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಇದರ ಮೇಲೆ ಸಾಗಬಲ್ಲವು.

ನೋನಿ ಸೇತುವೆ: ಮಣಿಪುರದ 111 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಜಿರಿಬಾಮ್–ಇಂಫಾಲ್ ರೈಲ್ವೆ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಈ ಸೇತುವೆಯು ಈಶಾನ್ಯದ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲಿದೆ. ಅಲಿಂಗ್ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಸೇತುವೆಯು 141 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ರೈಲ್ವೆ ಪಿಯರ್ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ 139 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದೊಂದಿಗೆ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿರುವ ಮಾಂಟೆನೆಗ್ರೋದ 'ಮಾಲಾ-ರಿಜೆಕಾ' ವಯಾಡಕ್ಟ್ ಅನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಲಿದೆ. 703 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಈ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬೃಹತ್ ಪಿಯರ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಸುಧಾರಿತ ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್ ಆಗರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ರೈಲ್ವೆ ಯೋಜನೆಯು ಸುಮಾರು ₹374 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

ಸೆಲಾ ಸುರಂಗ: ಮಾರ್ಚ್ 2024ರಲ್ಲಿ ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಇಟಾನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ 'ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ ವಿಕಸಿತ ಈಶಾನ್ಯ' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವೇಳೆ ಸೆಲಾ ಸುರಂಗವನ್ನು ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಗಡಿ ರಸ್ತೆಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ ತೇಜ್‌ಪುರ–ತವಾಂಗ್ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ 13,000 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ₹825 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಸುರಂಗವು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೂ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೂ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. 'ನ್ಯೂ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಟನೆಲಿಂಗ್ ಮೆಥಡ್' ಬಳಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಸುರಂಗವು, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ದೂರದ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

ಈ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ಅನೇಕ ಸೇತುವೆಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ. 2014ರಿಂದೀಚೆಗೆ 500ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೈಲ್ವೆ ಮೇಲ್ಸೇತುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಳಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ರೈಲ್ವೆ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದು, ರೈಲು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ದಕ್ಷ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದತ್ತ ಸಾಗಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.

ವಾಯು ಸಂಪರ್ಕ: ದುರ್ಗಮ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಾಪ್ತಿ

ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಹರಡಿರುವ ವಸಾಹತುಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ವಾಯು ಸಂಪರ್ಕವು ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. 'ಉಡಾನ್' (UDAN - ಉಡೆ ದೇಶ್ ಕಾ ಆಮ್ ನಾಗರಿಕ್) ಯೋಜನೆಯು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಾಯುಯಾನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ವಿಮಾನ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸೇವೆ ಇಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಸೌಲಭ್ಯವಿರುವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಯೊಂಗ್, ಜೋರಹತ್, ತೇಜು ಮುಂತಾದ 8 ಹೊಸ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸುಮಾರು 90 ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾರ್ಗಗಳು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ.

ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2014ರಲ್ಲಿ 9 ಇದ್ದದ್ದು, 2026ರಲ್ಲಿ 17ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು 78% ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಯು ಸಂಪರ್ಕವು ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ. ಹಿಂದೆ ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಗಂಟೆಗಳು ಅಥವಾ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಯಾಣವು ಈಗ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು, ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಇದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಾಯುಯಾನದ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೂ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದೆ. ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶವು ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಜೊತೆಗೆ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.

ಒಳನಾಡಿನ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು: ಸುಸ್ಥಿರ ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ನದಿಗಳ ಮರುಜೀವ

ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತವು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಮತ್ತು ಸಂಚರಿಸಬಹುದಾದ ನದಿ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಸಾರಿಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಕೂಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ-2' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಒಳನಾಡಿನ ಸಾರಿಗೆ ಕಾರಿಡಾರ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಅಸ್ಸಾಂನ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, 'ಇಂಡೋ-ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್' ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಈಶಾನ್ಯವನ್ನು ಮುಖ್ಯಭೂಭಾಗದ ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ನದಿ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ನಡುವೆ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಒಳನಾಡಿನ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲವಾಗಿದೆ. ಗುವಾಹಟಿ, ನೇಮಾತಿ, ಬಿಸ್ವನಾಥ್ ಘಾಟ್, ಸಿಲ್ಘಾಟ್ ಮತ್ತು ಗುಇಜಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾದ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ನದಿ ವಿಹಾರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬರಾಕ್ ನದಿಯ ಮೇಲಿರುವ 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ-16' ಅನ್ನು ಕೂಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬದರ್‌ಪುರ ಮತ್ತು ಕರೀಮ್‌ಗಂಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಟರ್ಮಿನಲ್ ನವೀಕರಣ, ಫೇರ್‌ವೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸಂಚರಣೆ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಉಭಯಚರ ಡ್ರೆಜರ್‌ಗಳ ಬಳಕೆ ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ವಲಯದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಗಮನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವಂತೆ, ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2014 ರಲ್ಲಿ 1 ಇದ್ದದ್ದು 2024 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 20 ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಪರ್ಕ: ಮುಂದಿನ ಹಂತದ ಸಬಲೀಕರಣ

ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವಿಕೆಯು ಈಗ ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. 'ಭಾರತನೆಟ್' ಮತ್ತು 'ಡಿಜಿಟಲ್ ಭಾರತ್ ನಿಧಿ'ಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಕೈಗೊಂಡ ಅನೇಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 6,355 ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, 3,718 ಮೊಬೈಲ್ ಟವರ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಈ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ 5,366 ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಸೀಮಿತ ಸಂಪರ್ಕದ ಹಂತದಿಂದ ಸಂಯೋಜಿತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಹಂತಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿದೆ. ಸಾರಿಗೆಯ ವಿವಿಧ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಈಗ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಏಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ.

ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಬೆಳವಣಿಗೆ

ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಸ್ವಚ್ಛ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಈ ಇಂಧನ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೂಡಿಕೆಯು ಇಂಧನ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಚೌಕಟ್ಟಿನತ್ತ ಸಾಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಗ್ರಿಡ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿತವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲದೆ, ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಇಂಧನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ತಲುಪುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇಂಧನ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕೈಗೆಟುಕುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಜೊತೆಗೆ, ಇಂಗಾಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ: ಸ್ಥಿರತೆಯೊಂದಿಗೆ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆ

ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಇಂಧನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್‌ಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಭಾರತದ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಗಣನೀಯ ಪಾಲನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ವೇಗ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಈಶಾನ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

• ದಿಬಾಂಗ್ ಬಹುಪಯೋಗಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ: ಮಾರ್ಚ್ 2024ರಲ್ಲಿ ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಇಟಾನಗರದಲ್ಲಿ 2,880 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ದಿಬಾಂಗ್ ಬಹುಪಯೋಗಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಇದು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ದೇಶದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಅಣೆಕಟ್ಟು ರಚನೆಯಾಗಲಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು 11,223 ದಶಲಕ್ಷ ಯೂನಿಟ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಿದ್ದು, ಸ್ವಚ್ಛ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಇಂಧನದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ಸುಬಾನ್ಸಿರಿ ಕೆಳ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ: ಅಸ್ಸಾಂ-ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ 2,000 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸುಬಾನ್ಸಿರಿ ಕೆಳ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ ಇದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ 'ರನ್-ಆಫ್-ದ-ರಿವರ್' (ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತ) ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ 8 ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು 7,422 ದಶಲಕ್ಷ ಯೂನಿಟ್ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಿದೆ.
• ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳು: ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾರ ಅವಕಾಶಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳೂ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. 2026-27 ರಿಂದ 2030-31ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ₹2,584.60 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ 'ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ'ಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಈಶಾನ್ಯ ವಲಯದಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 1,500 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಹೊಸ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಈಶಾನ್ಯ ಗ್ಯಾಸ್ ಗ್ರಿಡ್: ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಏಕೀಕರಣದ ವಿಸ್ತರಣೆ

ಈಶಾನ್ಯ ಗ್ಯಾಸ್ ಗ್ರಿಡ್ ಯೋಜನೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ. 2020ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸಮಗ್ರ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ಜಾಲವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿದ್ದು, ಎಂಟು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ಯಾಸ್ ಗ್ರಿಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು 1,656 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ಜಾಲವನ್ನು ಈ ಯೋಜನೆಯು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ದುರ್ಗಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಅನಿಲ ಸಾಗಾಣಿಕೆಗೆ ಏಕೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 'ಹಾರಿಜಾಂಟಲ್ ಡೈರೆಕ್ಷನಲ್ ಡ್ರಿಲ್ಲಿಂಗ್' ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ 24-ಇಂಚಿನ ವ್ಯಾಸದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ನದಿ ದಾಟುವಿಕೆ ಎಂಬ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಸುಧಾರಿತ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಬಳಕೆಯು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಈ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದೆ.

ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೌರ ಮತ್ತು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಇಂಧನ

ಸೌರ ಮತ್ತು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಇಂಧನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಇಂಧನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರಸ್ತಂಭಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ವಿಶೇಷ ನೀತಿ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದು, ಸಚಿವಾಲಯದ ವಾರ್ಷಿಕ ಬಜೆಟ್‌ನ 10% ಪಾಲನ್ನು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ. ಮಿಜೋರಾಂನ ಚಂಫೈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 20 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸೌರ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಗ್ರಿಡ್-ಸಂಪರ್ಕಿತ ಸೌರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮನೆಮಟ್ಟದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು 'ಪಿಎಮ್ ಸೂರ್ಯ ಘರ್'ನಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ರೂಫ್‌ಟಾಪ್ ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ದೂರದ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಆಫ್-ಗ್ರಿಡ್ ಸೌರ ಪರಿಹಾರಗಳಿಗೂ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

'ಪಿಎಮ್-ಕುಸುಮ್' ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಸೌರ ಪಂಪ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಿನಿ-ಗ್ರಿಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಡೀಸೆಲ್ ಆಧಾರಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ 25 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳತ್ತ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯಮಿತ್ರ, ವರುಣಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ಜಲ ಉರ್ಜಾಮಿತ್ರದಂತಹ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ 2,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ನೀರು, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ನಗರ ರೂಪಾಂತರ

ಕಳೆದ 12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತವು ಮೂಲಭೂತ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ನಗರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿವೆ. 'ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್', 'ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್' ಮತ್ತು 'ಪಿಎಮ್‌ಎವೈ' (ಪಿಎಂಎವೈ) ನಂತಹ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂಪರ್ಕ, ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ವಸತಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಹೂಡಿಕೆಯು ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.

ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್: ಮನೆಬಾಗಿಲಿಗೆ ನೀರು

ಆಗಸ್ಟ್ 2019 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್', ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮನೆಗೂ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಮನೆ ನಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ತಲುಪಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎಂಟು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ, ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಗಳು ಈಗಾಗಲೇ 100% ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿವೆ.

ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್: ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (17 ಜೂನ್ 2026 ರಂತೆ)

ಜೆಜೆಎಂ 2.0 ಅನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2028 ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ₹8.69 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗಳ ವರ್ಧಿತ ಅನುದಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಹಿಂದಿನ ಯೋಜನೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ನೀರು ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವತ್ತ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.

ಸ್ವಚ್ಛ ಗ್ರಾಮಗಳು, ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಜೀವನ: ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ್ ಮಿಷನ್

ಹಿಂದೆ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಭಾರಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿತ್ತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ್ ಮಿಷನ್ (ಗ್ರಾಮೀಣ), ಭಾರತವನ್ನು ಬಯಲು ಶೌಚಮುಕ್ತ (ಒಡಿಎಫ್‌) ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇಂದು ಈಶಾನ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಎಂಟು ರಾಜ್ಯಗಳು ಬಯಲು ಶೌಚಮುಕ್ತವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. 2014 ರಿಂದ 2026 ರ ನಡುವೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 57 ಲಕ್ಷ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮನೆ ಶೌಚಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ್ ಮಿಷನ್ (ಜಿ) ಹಂತ-II (2020 ರಿಂದ): ಈ ಹಂತವು ಕೇವಲ ಶೌಚಾಲಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಬಂದು, ಅವುಗಳ ಬಳಕೆಯ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿದೆ. ಘನ ಮತ್ತು ದ್ರವ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಮಲಸಂಬಂಧಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ 'ಒಡಿಎಫ್‌ ಪ್ಲಸ್' ಗ್ರಾಮಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವೇ ಈಗಿನ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.ಸಿಕ್ಕಿಂ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುರಾ ರಾಜ್ಯಗಳು 100% ಒಡಿಎಫ್‌ ಪ್ಲಸ್ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ. ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಮೂಲದಲ್ಲೇ ವಿಂಗಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಿಜೋರಾಂ ಮತ್ತು ಸಿಕ್ಕಿಂ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿವೆ. ತ್ರಿಪುರಾ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳು ಗ್ರಾಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಬಳಕೆದಾರರ ಶುಲ್ಕ ಮತ್ತು ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಮಾರಾಟದ ಮೂಲಕ ಆದಾಯವನ್ನೂ ಗಳಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಜನರಿಗಾಗಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ: ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ

ಆರೋಗ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ

ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. 'ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಸುರಕ್ಷಾ ಯೋಜನೆ' ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಆರೋಗ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. ಗುವಾಹಾಟಿಯ 'ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್' ಈಗ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ತೃತೀಯ ಹಂತದ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳಿಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಯೋಜನೆಯಡಿ 12 ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. 'ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಪಿಎಂ-ಜೆಎವೈ' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 ರವರೆಗೆ 2.43 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 900ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೋಂದಾಯಿತ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ 46 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೋಗಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. 8,200 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು 'ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇಮ ಕೇಂದ್ರಗಳು' ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ, ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಮಾತೃತ್ವ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ. 'ಇಸಂಜೀವಿನಿ' ಟೆಲಿಮೆಡಿಸಿನ್ ಸೇವೆಯು ಎಲ್ಲಾ ಎಂಟು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ಮೊಬೈಲ್ ಆಧಾರಿತ ವಿಡಿಯೋ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಮೂಲಕ ದೂರದ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ವೈದ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಿದೆ. ಒಟ್ಟು 388 ಜನೌಷಧಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜನರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.

ಶಿಕ್ಷಣ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ

'ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ' ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವಲಯದಲ್ಲಿ 96,496 ಶಾಲೆಗಳು, 79 ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, 1,001 ಕಾಲೇಜುಗಳು, 224 ಸ್ವತಂತ್ರ ಉನ್ನತ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, 11 ಕೇಂದ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು 110 ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇವೆ. 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಅನೇಕ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ನವೋದಯ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಸುಮಾರು 48 ಏಕಲವ್ಯ ಮಾದರಿ ವಸತಿ ಶಾಲೆಗಳು ದೂರದ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗುವಾಹಟಿ, ಎನ್‌ಐಟಿ ಸಿಕ್ಕಿಂ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಐಟಿ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ನುರಿತ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿಯು 2014-15 ರಲ್ಲಿ 9.36 ಲಕ್ಷವಿದ್ದುದು, 2021-22 ರಲ್ಲಿ 12.02 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಶಿಪ್ ಪ್ರಚಾರ ಯೋಜನೆ'ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ 47,116 ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಗಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, 33,849 ಮಂದಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 622 ಅಟಲ್ ಟಿಂಕರಿಂಗ್ ಲ್ಯಾಬ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇವು ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಸೂರು: ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತಕ್ಕಾಗಿ ವಸತಿ ಯೋಜನೆ

2016ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆವಾಸ್ ಯೋಜನೆ (ಗ್ರಾಮೀಣ), ಅರ್ಹ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಪಕ್ಕಾ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈಶಾನ್ಯದ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಘಟಕ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಈಶಾನ್ಯದ ಎಂಟು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಎಂಎವೈ-ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 28 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ. ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ್ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶೌಚಾಲಯ, ಜಲ್ ಜೀವನ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ, ಉಜ್ವಲ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಸೌಭಾಗ್ಯ ಯೋಜನೆಯಡಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೌಭಾಗ್ಯ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಈಶಾನ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಎಂಟು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 100ರಷ್ಟು ಮನೆಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಪಿಎಂಎವೈ-ನಗರ ಯೋಜನೆಯು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ 3.24 ಲಕ್ಷ ಮನೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. 'ಫಲಾನುಭವಿ ನೇತೃತ್ವದ ನಿರ್ಮಾಣ' ಅಂಶವು ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲು ನೇರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆ ವಿನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಆದ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. 2024ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪಿಎಂಎವೈ-ನಗರ 2.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಈಶಾನ್ಯ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಗರ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಈ ಯೋಜನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಈಶಾನ್ಯ ವಲಯದ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ವಲಯಗಳು

ಭಾರತದ ಈಶಾನ್ಯ ವಲಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಶ್ರೀಮಂತ ಕೃಷಿ-ಹವಾಮಾನ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಹೇರಳವಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಕೃಷಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬಲವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ, ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ, ಬಿದಿರು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಜೀವನೋಪಾಯಗಳು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ.

ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬೆಳವಣಿಗೆ

ಈಶಾನ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಒಳನಾಡು ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆಯು 2014-15ರಲ್ಲಿ 4.03 ಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟಿದ್ದುದು, 2024-25ರಲ್ಲಿ 6.78 ಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಶೇ. 68ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಒಳನಾಡು ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಶೇ. 70ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಸ್ಸಾಂ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆದಾರನಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅಸ್ಸಾಂನ ಒಳನಾಡು ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆಯು 2.83 ಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಿಂದ 5.29 ಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರರ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆಯು ಹಲವಾರು ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ:

• ಮೀನುಗಾರರಿಗಾಗಿ 3,823 ಕಿಸಾನ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
• ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ಸ್ಯ ಸಂಪದ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 70 ಮನರಂಜನಾ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
• ಒಟ್ಟು ₹122.40 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ಯೋಜನೆಯಡಿ 501 ಮೀನು ರೈತರ ಉತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
• ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಲಯದಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಆದಾಯ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ಸ್ಯ ಸಂಪದ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 644 ಅಲಂಕಾರಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪಶುಸಂಗೋಪನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರೂಪಾಂತರ

'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೋಕುಲ ಮಿಷನ್' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ₹28.93 ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ಸಾಂನ ಗುವಾಹಟಿಯಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ವಲಯದ ಮೊದಲ ಇನ್ ವಿಟ್ರೊ ಫರ್ಟಿಲೈಸೇಶನ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡ ಈ ಸೌಲಭ್ಯವು, ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರುಗಳ ತಳೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ ಮತ್ತು ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ವಲಯಗಳು ಸ್ಥಿರವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಈಶಾನ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಮೊಟ್ಟೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 2014-15 ರಲ್ಲಿ 10,098 ಲಕ್ಷದಿಂದ 2021 ರಲ್ಲಿ 12,145 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದನೆಯು 2014-15 ರಲ್ಲಿ 1,293.5 ಸಾವಿರ ಟನ್‌ಗಳಿಂದ 2024-25 ರಲ್ಲಿ 1,739.9 ಸಾವಿರ ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೈನುಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪಶುಸಂಗೋಪನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿನ ನಿರಂತರ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಗರ್‌ವುಡ್ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆ

ಜನವರಿ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಭಾರತವು ಸುಮಾರು 150 ದಶಲಕ್ಷ ಅಗರ್‌ವುಡ್ ಮರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 90% ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಅಗರ್‌ವುಡ್‌ನ ಕೃಷಿಯನ್ನು ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ-ಅರಣ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ತ್ರಿಪುರಾದ ಅಗರ್‌ವುಡ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ವಾರ್ಷಿಕ ಸುಮಾರು ₹2,000 ಕೋಟಿ ವಹಿವಾಟಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಗರ್‌ವುಡ್ ಚಿಪ್‌ಗಳ ರಫ್ತು ಕೋಟಾವನ್ನು 25,000 ಕೆಜಿಯಿಂದ 1.51 ಲಕ್ಷ ಕೆಜಿಗೆ ಏರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ, ಅಗರ್‌ವುಡ್ ಎಣ್ಣೆಯ ರಫ್ತು ಕೋಟಾವನ್ನು ಜನವರಿ 2025 ರಲ್ಲಿ 1,050 ಕೆಜಿಯಿಂದ 7,050 ಕೆಜಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ನೇತೃತ್ವದ ಕೃಷಿ ರೂಪಾಂತರ

ಈಶಾನ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ವಲಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಅನೇಕ ಉದ್ದೇಶಿತ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಈ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಸುಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ.

ಖಾದ್ಯ ತೈಲಗಳ ಕುರಿತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಿಷನ್

ಖಾದ್ಯ ತೈಲಗಳ ಕುರಿತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಎಂಟು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಜೆಟ್ ಅನುಮೋದನೆಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಇದು 2021-22ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹170 ಕೋಟಿಯಿಂದ 2024-25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹475 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೃಷಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ಎಣ್ಣೆಬೀಜಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮತ್ತು ಆಮದು ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ನೀತಿಯ ಒತ್ತು ನೀಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕಿಸಾನ್ ಸಮ್ಮಾನ್ ನಿಧಿ

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕಿಸಾನ್ ಸಮ್ಮಾನ್ ನಿಧಿಯು ಈಶಾನ್ಯ ವಲಯದ ರೈತರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆದಾಯ-ಬೆಂಬಲ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಮೇ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 26.98 ಲಕ್ಷ ಫಲಾನುಭವಿಗಳು ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 19 ನೇ ಕಂತಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ರೈತರು ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ನೋಂದಾಯಿತ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಲ್ಲಿ, 10.08 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳಾ ಫಲಾನುಭವಿಗಳು 19 ನೇ ಕಂತಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅಸ್ಸಾಂ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳಾ ಫಲಾನುಭವಿಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ, ಇದು ಔಪಚಾರಿಕ ಕೃಷಿ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕಿಸಾನ್ ಉರ್ಜಾ ಸುರಕ್ಷಾ ಏವಂ ಉತ್ತಮ್ ಮಹಾಭಿಯಾನ್

ಪಿಎಮ -ಕುಸುಮ್‌ ಯೋಜನೆಯು ಈಶಾನ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಆಧಾರಿತ ಕೃಷಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು ₹58.2 ಕೋಟಿ ಹಣವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅನುದಾನದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುರಾ ರಾಜ್ಯವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಫಸಲ್ ಬಿಮಾ ಯೋಜನೆ

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಫಸಲ್ ಬಿಮಾ ಯೋಜನೆಯು ಈಶಾನ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅಪಾಯ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆ ವಿಮಾ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. 2025 ರ ಖಾರಿಫ್ ಮತ್ತು ರಬಿ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಈಶಾನ್ಯ ವಲಯದಾದ್ಯಂತ 11.44 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಫಲಾನುಭವಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶದ 78 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೈತರ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ವಿಮೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೆಳೆ ವಿಮಾ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಾವಯವ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಿಷನ್

ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಾವಯವ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಿಷನ್, ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಗಳ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಮೇ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಸುಮಾರು 2.36 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಈ ಯೋಜನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ತರಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸುಮಾರು 2.70 ಲಕ್ಷ ರೈತರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಒಟ್ಟು ₹1,492 ಕೋಟಿ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವಿನ ಮೂಲಕ 479 ರೈತ ಉತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸಾಮೂಹಿಕ ಮಾರಾಟ, ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.

ಕೃಷಿ ಉಡಾನ್ ಯೋಜನೆ

ಕೃಷಿ ಉಡಾನ್ ಯೋಜನೆಯು ಈಶಾನ್ಯ ವಲಯದ ಬೇಗ ಹಾಳಾಗುವ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ವಿಮಾನಯಾನ ಆಧಾರಿತ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಯೋಜನೆಯಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ 58 ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ, 25 ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಈಶಾನ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿವೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಎರಡು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸಮರ್ಥ ಸಾಗಾಣಿಕೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು, ಸುಗ್ಗಿಯ ನಂತರದ ನಷ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.

ವನ ಧನ್ ವಿಕಾಸ್ ಯೋಜನೆ

ವನ ಧನ್ ವಿಕಾಸ್ ಯೋಜನೆಯು ಈಶಾನ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ. ಮೇ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸುಮಾರು 3.3 ಲಕ್ಷ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, 19,155 ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ.

ಈಶಾನ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ನಾವೀನ್ಯತೆ, ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (ಜಿಐ) ಟ್ಯಾಗಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ

ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಈಶಾನ್ಯ ವಲಯವು 89 ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (ಜಿಐ) ನೋಂದಾಯಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗಿಂಗ್‌ಗಾಗಿ 150 ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕ್ವೀನ್ ಪೈನಾಪಲ್ (ಅನಾನಸ್), ಲಕಾಡಾಂಗ್ ಅರಿಶಿನ, ಕಿಂಗ್ ಚಿಲ್ಲಿ (ರಾಜ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ) ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಏಲಕ್ಕಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಜಿಐ-ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಲಾದ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಶ್ರೀಮಂತ ಕೃಷಿ-ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಪಾರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. 2014 ರಿಂದ, 'ನಾರ್ತ್ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ರೀಜನಲ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್' ಈ ಪ್ರದೇಶದ 13 ಕೃಷಿ-ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ಎನ್‌ಇಆರ್‌ಎಎಂಎಸಿ ಮೂಲಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡಲಾಗುವ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯು 2021 ರ ವೇಳೆಗೆ 38 ರಿಂದ 75 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಇದು ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2024 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಎನ್‌ಇಆರ್‌ಎಎಂಎಸಿ ಈಶಾನ್ಯ ವಲಯದಾದ್ಯಂತ 37,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೈತರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ 220 ರೈತ ಉತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ. 2024-25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಎನ್‌ಇಆರ್‌ಎಎಂಎಸಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ 600 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೃಷಿ-ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, 'ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೌಶಲ ವಿಕಾಸ ಯೋಜನೆ 4.0' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 14,675 ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಸುಗ್ಗಿಯ ನಂತರದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮೂರು ಸೌರಶಕ್ತಿಯ ಚಾಲಿತ ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

2025 ರಲ್ಲಿ, 'ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ ಮಂಡಳಿ' ವಿವಿಧ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ₹236.53 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ 25 ಬಿದಿರು ವಲಯದ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಬಿದಿರು ಆಧಾರಿತ ಜೀವನೋಪಾಯ, ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ. ಮೊಬೈಲ್ ಆಧಾರಿತ ಕೃಷಿ-ಸಲಹಾ ಸೇವೆಗಳು ಆರು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳ 2,027 ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ 35,509 ರೈತರಿಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಸಕ್ರಿಯ ಕೃಷಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಮಣಿಪುರದ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಆರು 'ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೃಷಿ ಘಟಕಗಳನ್ನು' ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಎಲ್ಲಾ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಈಶಾನ್ಯ ವಲಯದಾದ್ಯಂತ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ, ಸುಸ್ಥಿರ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಗತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಸಬಲ ಮತ್ತು ಸುಸಂಪರ್ಕಿತ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದತ್ತ

ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಸುಸ್ಥಿರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಚಿತ್ರಣವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿವೆ. ಸಂಪರ್ಕ, ಇಂಧನ, ಮೂಲಭೂತ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಲಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಸುಸಂಪರ್ಕಿತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ. ನೀತಿ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಎಲ್ಲಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೋಚರವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸಮತೋಲಿತವಾಗಿದೆ. ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಇದು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗವು ಭಾರತದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ನೆರೆಯ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಸಂಚಾರ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಸ ಹಾದಿಗಳು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ದ್ವಾರವಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಇಂದಿನ 'ಅಷ್ಟಲಕ್ಷ್ಮಿ' (ಈಶಾನ್ಯದ ಎಂಟು ರಾಜ್ಯಗಳು) ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪರ್ಕಿತ, ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ನಿರಂತರ ಪ್ರಗತಿಯು ಸಮತೋಲಿತ, ಅಂತರ್ಗತ ಮತ್ತು ದೂರದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ 'ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ'ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.

References

Prime Minister's Office

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2081659&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1927894&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1557286&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1919772&reg=3&lang=2

Ministry of Development of North Eastern Region

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2238832&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2226314&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247696&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2209534&reg=3&lang=2

https://risingnortheast.in/wp-content/uploads/2023/05/Sector-Profile_Agri_Low-Res.pdf

https://risingnortheast.in/wp-content/uploads/2025/05/Edu.pdf

https://nesetu.mdoner.gov.in/projects/project-list?scheme=pmdevine&status=Completed

https://nesetu.mdoner.gov.in/projects/project-list?scheme=NesidsR&status=Completed

https://nesetu.mdoner.gov.in/projects/project-list?scheme=NesidsO&status=Completed

https://nesetu.mdoner.gov.in/projects/project-list?scheme=schemesofnec&status=Completed

https://nesetu.mdoner.gov.in/projects/project-list?scheme=specialpackage&status=Completed

Ministry of Railways

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2222767&reg=3&lang=2

Ministry of Ports, Shipping and Waterways

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=1795821&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2142948&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2205166&reg=3&lang=1

https://iwai.nic.in/sites/default/files/indo-inward-outward/2464640048sam_Part1-61841935_1.pdf

https://shipmin.gov.in/sites/default/files/IWT%202022%2023%20APPROVED.pdf

Ministry of Road Transport & Highways

https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=162117&reg=3&lang=2

Ministry of Power

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2013022&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2207797&reg=3&lang=1

Ministry of New and Renewable Energy

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2130793&reg=3&lang=2

Ministry of Jal Shakti

https://sansad.in/getFile/annex/260/AU2007.pdf?source=pqars

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1630399&reg=3&lang=2

https://ejalshakti.gov.in/jjmreport/jjmindia.aspx

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1959918&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2226996&reg=3&lang=2

Ministry of Rural Development

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AU473_bCgMMw.pdf?source=pqals

Cabinet Committee on Economic Affairs (CCEA)

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1598709&reg=3&lang=2

Ministry of External Affairs

https://www.mea.gov.in/rajya-sabha.htm?dtl/30799/QUESTION+NO1127+STATUS+OF+TRILATERAL+HIGHWAY+PROJECT

https://www.pib.gov.in/newsite/printrelease.aspx?relid=133837&reg=3&lang=2

Ministry of Agriculture and Farmers Welfare

https://pmfby.gov.in/adminStatistics/dashboard

https://agriwelfare.gov.in/Documents/AR_Eng_2024_25.pdf

https://www.icfa.org.in/assets/img/souvenirs/ner-untapped-potential.pdf

https://www.manage.gov.in/publications/eBooks/Agri-Allied%20Sector%20Entrepreneurship%20Opportunities%20in%20North%20East.pdf

Ministry of Fisheries, Animal Husbandry and Dairying

https://sansad.in/getFile/annex/270/AS355_qctvv9.pdf?source=pqars

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=2212290&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2225760&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1988232&reg=3&lang=2

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/184/AS258_n1BiQ1.pdf?source=pqalsBottom of Form

Ministry of Health and Family Welfare

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/1715/AU1320.pdf?source=pqals

https://dashboard.nha.gov.in/public/

https://nhsrcindia.org/AB-HWCs-map-table

Ministry of Chemicals and Fertilizers

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2203000&reg=3&lang=1

Ministry of Education

https://sansad.in/getFile/annex/267/AU3550_veZhIN.pdf?source=pqars

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1999713&reg=3&lang=2

Ministry of Tribal Affairs

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2238355&reg=3&lang=2

Ministry of Planning

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/186/AU2908_9qeAFp.pdf?source=pqals

Press Information Bureau

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?ModuleId=3&NoteId=155194&id=155194&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2215690&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2214640&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=152025&ModuleId=3&reg=3&lang=2

Others

https://tcp.assam.gov.in/portlets/north-eastern-council-nec-scheme-0

https://dibrugarh.assam.gov.in/tourist-place-detail/276

https://tinsukia.assam.gov.in/tourist-place-detail/275

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2255609&reg=3&lang=2

https://aimapp2.aim.gov.in/aic/files/List%20of%20selected%20Smart%20Cities.pdf\

https://noney.nic.in/tourist-place/world-highest-railway-bridge-noney/

https://indiainvestmentgrid.gov.in/opportunities/nip-project/701346

Click to See PDF

*****