Press Note Details: Press Information Bureau

Security

ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯಕ್ಕ ದಶಕಗಳ ಸಂಭ್ರಮ

ವರ್ಧಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ

Posted On: 17 JUN 2026 11:26AM

ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯವು 2014 ರಿಂದ 2026ರ ನಡುವೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ದೇಶವು ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯತ್ತ ಇಟ್ಟ ಬಲವಾದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಸಾಧನೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.

ರಕ್ಷಣಾ ಬಜೆಟ್ 2013-14ರಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ₹2.53 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯಿಂದ 2026-27ರಲ್ಲಿ ₹7.85 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ದೇಶೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 2014-15ರಲ್ಲಿ ₹46,429 ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿದ್ದು, ಅದು 2025-26ರಲ್ಲಿ ₹1.78 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ ತಲುಪಿದೆ. ರಕ್ಷಣಾ ರಫ್ತು 2013-14ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ₹686 ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿದ್ದದ್ದು, 2025-26ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದಾಖಲೆಯ ₹38,424 ಕೋಟಿಗೆ ಜಿಗಿದಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ 2020, ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಸ್ವದೇಶೀಕರಣ ಪಟ್ಟಿಗಳು (2020) ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗಾಗಿ ನಾವೀನ್ಯತೆ (ಐಡಿಎಕ್ಸ್‌) ಮುಂತಾದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ. ಸ್ವದೇಶೀಕರಣ ಮತ್ತು ಆಧುನೀಕರಣದ ಬಲದೊಂದಿಗೆ, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯು ಹೊಸ ಎತ್ತರವನ್ನು ತಲುಪಿದೆ.

ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ರೂಪಾಂತರ

ಕಳೆದ 12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ದೃಢ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹೊಸ ಯುಗವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. 'ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತ' ಮತ್ತು 'ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ'ದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಸಮಗ್ರ ನೀತಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತಂದು, ದೇಶೀಯ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿ, ಅತ್ಯಂತ ಚೈತನ್ಯಶೀಲ ರಕ್ಷಣಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.

'ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ 2020' ಮತ್ತು 'ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಕೈಪಿಡಿ 2025' ರಂತಹ ಮಹತ್ವದ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ, ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸರಳೀಕರಿಸಿ, ಸ್ವದೇಶಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಖಾಸಗಿ ವಲಯ ಮತ್ತು ಎಂಎಸ್‌ಎಂಇಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಹೊಸ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿದೆ. ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.

ಆಧುನೀಕರಣ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ರಕ್ಷಣಾ ಬಜೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಧಿಯನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. 'ಸೃಜನ್ ದೀಪ್', ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಸ್ವದೇಶೀಕರಣ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಉದಾರೀಕೃತ ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆ ನೀತಿಗಳು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿವೆ.

ಇಂದು, ರಕ್ಷಣಾ ರಫ್ತು ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳನ್ನು ತಲುಪಿವೆ. ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ವದೇಶಿ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ, ಭಾರತವು ತನ್ನ ಯುದ್ಧ ಸನ್ನದ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು, ಜಾಗತಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ.

ದಶಕದ ಈ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು 'ವಿಷನ್ 2047' (Vision 2047) ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಿರುವ ರಕ್ಷಣಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿವೆ.

ಭಾಗ ಎ: ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ದಶಕ: ಸೇನಾ ಬಲ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆಯ ಉತ್ತೇಜನ

ಭಾರತವು ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯವನ್ನು ದೇಶೀಯ ನಾವೀನ್ಯತೆ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಿದೆ. ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸೇನಾ ಸನ್ನದ್ಧತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಭಾರತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಾವಲಂಬಿ, ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸಮರ್ಥ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ರಕ್ಷಣಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ರಕ್ಷಣಾ ಬಜೆಟ್

ಭಾರತವು ತನ್ನ ಸೇನಾ ಸನ್ನದ್ಧತೆ, ಆಧುನೀಕರಣ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ರಕ್ಷಣಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ರಕ್ಷಣಾ ಬಜೆಟ್ 2013-14ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ₹2.53 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿದ್ದು, ಅದು 2026-27ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ₹7.85 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯ ಮೇಲೆ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ನಿರಂತರ ಗಮನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಂತೆಯೇ, ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚವು 2014-15ರಲ್ಲಿ ₹94,587.95 ಕೋಟಿಯಿಂದ 2026-27ರಲ್ಲಿ ₹2.19 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ರಕ್ಷಣಾ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ 'ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚ' ಎಂದರೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸ್ವಾಧೀನ, ಆಧುನೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಮಿಲಿಟರಿ ಆಸ್ತಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಮೀಸಲಿಟ್ಟ ನಿಧಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭವಿಷ್ಯದ ಸೇನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಬಜೆಟ್‌ನ ಹೂಡಿಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಇದು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಆಧುನೀಕರಣದ ಮೇಲೆ ಬಲವಾದ ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತದೆ. 'ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತ' ಅಭಿಯಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ನೀತಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳು ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವೇಗಗೊಳಿಸಿವೆ. ಇದು ಭಾರತವನ್ನು ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಜಾಗತಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಸಂಶೋಧನೆ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಲವರ್ಧನೆ

ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟ ಬಜೆಟ್ 2014-15ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ₹13,716.14 ಕೋಟಿಯಿಂದ 2026-27ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ₹29,100.25 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು 112% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. 2022-23ರಲ್ಲಿ, ನಾವೀನ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು, ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾ ಆರ್‌&ಡಿ ಬಜೆಟ್‌ನ 25% ಅನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿತು. 2024ರಲ್ಲಿ, ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ₹1,757 ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸಿದೆ.

ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಪಾರದರ್ಶಕ ರಕ್ಷಣಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವದರ್ಜೆಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು, ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯವು ಅಗತ್ಯವಾದ 'ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಪ್ರೊಸೀಜರ್ಸ್' ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, 24 ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳ ಪರೀಕ್ಷಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು 'ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಟೆಸ್ಟಿಂಗ್ ಪೋರ್ಟಲ್'ನಲ್ಲಿ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ."

ರಕ್ಷಣಾ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗಾಗಿ ನಾವೀನ್ಯತೆ (ಐಡಿಎಕ್ಸ್‌)

ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾವೀನ್ಯತೆ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ 'ಐಡಿಎಕ್ಸ್‌' ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಚಾಲಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಎಂಎಸ್‌ಎಂಇಗಳು, ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಾವೀನ್ಯಕಾರರು, ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಸ್ವದೇಶಿ ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲು, ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ತನ್ನ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು 'ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಟೆಸ್ಟಿಂಗ್ ಪೋರ್ಟಲ್' ಮೂಲಕ ಖಾಸಗಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದೆ; ಇದು ನಾವೀನ್ಯಕಾರರಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ಪರೀಕ್ಷಾ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಐಡಿಎಕ್ಸ್‌ ಯೋಜನೆಗೆ 2021-22 ರಿಂದ 2025-26ರ ಅವಧಿಗೆ ₹498.78 ಕೋಟಿ ಬಜೆಟ್ ಅನುದಾನವನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, 2023-24 ರಿಂದ 2025-26ರ ಅವಧಿಗೆ ₹750 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ 'ಅದಿತಿ' ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಹ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಯೋಜನೆಗಳು 'ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್' ಮೂಲಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ನಾವೀನ್ಯಕಾರರಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2026ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಐಡಿಎಕ್ಸ್‌ ಒಟ್ಟು 676 ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳು, ಎಂಎಸ್‌ಎಂಇಗಳು ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯಕಾರರೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದ್ದು, 551 ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾಧನೆಗಳು ಭಾರತದ ದೇಶೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ನಾವೀನ್ಯತೆಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಪಾಲುದಾರ ಮಾದರಿ

'DcPP' ಮಾದರಿಯು ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ನ ಒಂದು ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾದರಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಸಮರ್ಥ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪಾಲುದಾರರನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸಬ್-ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳು, ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ 2,200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಬಲವಾದ ಜಾಲದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, ಈ ಮಾದರಿಯು ದೇಶೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2026ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 134 ಕಂಪನಿಗಳು ಡಿಸಿಪಿಪಿ ಅಥವಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳಾಗಿ ಡಿಆರ್‌ಡಿಒದೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, 2,180 ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವರ್ಗಾವಣೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತೀಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಬಳಕೆಗಾಗಿ 2,780ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಧಿ

ದೇಶೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ನಾವೀನ್ಯತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಎಸ್‌ಎಂಇಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯವು ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ಮೂಲಕ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ನಿರ್ಣಾಯಕ ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ₹50 ಕೋಟಿವರೆಗೆ ಅನುದಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಎರಡು ಯೋಜನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಪಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ ಮಿಷನ್‌ಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾರಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ 'ಡೀಪ್-ಟೆಕ್' ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲು, ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಉದಯೋನ್ಮುಖ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸಿ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ₹500 ಕೋಟಿ ನಿಧಿಯನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಜೂನ್ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ, ಟಿಡಿಎಫ್‌ ಯೋಜನೆಯಡಿ ₹334 ಕೋಟಿ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚದ 80 ಯೋಜನೆಗಳು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು.

ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ-ಕೈಗಾರಿಕೆ-ಶಿಕ್ಷಣ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇಂದ್ರ

ರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಸಹಯೋಗದ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ಒಂದು ನೀತಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ 'ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ-ಕೈಗಾರಿಕೆ-ಶಿಕ್ಷಣ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇಂದ್ರ'ಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು 15 ಇಂತಹ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಸುಮಾರು 82 ಗುರುತಿಸಲಾದ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ಸಂಶೋಧನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಕೂಲ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ 'ಉದ್ಯಮ ಸಂವಹನ ಗುಂಪು'ಗಳನ್ನು ಸಹ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.

ತಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗಾಗಿ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ

ತಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರತಿಭೆ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಹೂಡಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ಜನವರಿ 2020ರಲ್ಲಿ ಐದು 'ಯಂಗ್ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರೀಸ್' ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಮತ್ತು 2026ರಲ್ಲಿ ಆರನೇ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸಿದೆ. ತನ್ನ ಸಂಶೋಧನಾ ಜಾಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿಸಲು, ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 36ಕ್ಕೆ ಮಿತಿಗೊಳಿಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿದೆ. ಹೊಸದಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸೇರುವ ಮುನ್ನ 'ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ'ಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಕುರಿತು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಎಂ.ಟೆಕ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. ಮೌಲ್ಯಯುತ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್-ಆಧಾರಿತ ಮಾನವಶಕ್ತಿ' ಪರಿಚಯಿಸಿರುವುದು ವಿಶೇಷ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ.

ಭಾರತವು ರಕ್ಷಣಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ್ಯಂತ ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ 3,500ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞರು 'ಪಾವತಿಸಿದ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಗಳಾಗಿ' ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನುಭವವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ವೇತನ ಸಹಿತ ಇಂಟರ್ನ್‌ಶಿಪ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ. 15 ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ-ಕೈಗಾರಿಕೆ-ಶಿಕ್ಷಣ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೂಲಕ 52 ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ₹967 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ 281 ಯೋಜನೆಗಳು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಪಿಲಿಖುವಾದಲ್ಲಿರುವ ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರವು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳ ಕುರಿತು ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಭಾರತದ ಭವಿಷ್ಯದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ನುರಿತ ಪ್ರತಿಭೆಗಳ ಬಲವಾದ ಬುನಾದಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುವ ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ವಾಧೀನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು

ಭಾರತದ ಉನ್ನತ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ 'ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ವಾಧೀನ ಮಂಡಳಿ'ಯು, ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತ'ದ ಪ್ರಮುಖ ಚಾಲಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಡಿಎಪಿ 2020 ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ, ಮಂಡಳಿಯು ದೇಶೀಯ ಖರೀದಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವದೇಶಿ ವಿಷಯಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದೆ. ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ತಯಾರಿಸಿದ ₹6 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ ಮೌಲ್ಯದ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಡಿಎಸಿ ಈಗಾಗಲೇ 'ಅಕ್ಸೆಪ್ಟೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ನೆಸೆಸಿಟಿ' ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಸೇನೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಸೇರ್ಪಡೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಅನುಮೋದನೆಗಳಲ್ಲಿ ₹62,000 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ 97 ತೇಜಸ್ ಎಂಕೆ-1ಎ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳು, ₹62,700 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ 156 ಪ್ರಚಂಡ ಲಘು ಯುದ್ಧ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 26 ರಫೇಲ್ ಮರೀನ್ ವಿಮಾನಗಳ ಖರೀದಿ ಸೇರಿವೆ.

ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸುಧಾರಣೆಯ ದಶಕ: ವೇಗವರ್ಧಿತ, ಸರಳ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವದೇಶಿ

ಭಾರತವು 2014 ರಿಂದ 2026ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ನೀತಿ ಕ್ರಮಗಳು ತ್ವರಿತ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವದೇಶಿ ಅಂಶಗಳ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸಿವೆ.

ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ 2016 ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ವಾಧೀನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ 'ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ, ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸಾಂಸ್ಥಿಕಗೊಳಿಸುವ, ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಸರಳಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿತ್ತು.

ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ 2020 ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ ಸ್ವಾಧೀನವನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸಲು ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ದೇಶೀಯ ವಿನ್ಯಾಸ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು.

ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಕೈಪಿಡಿ 2025 ಡಿಪಿಎಂ ಕಂದಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಇದು ತ್ವರಿತ ಅನುಮೋದನೆಗಳು, ಸ್ವದೇಶಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ದಂಡದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಡಿಲಿಕೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಆದೇಶಗಳ ಭರವಸೆಯ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು ₹1 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸಿದೆ.

ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ 2026 (ಕರಡು) ಈ ಕರಡು ಪ್ರತಿಯು ಸ್ವಾಧೀನದ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬಲವಾದ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲು, ಸ್ವದೇಶಿ ಅಂಶಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು 60% ರವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಇದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೂಡಿಕೆಗಳು, ದೇಶೀಯ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ನೀತಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬಲಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿದ ರಕ್ಷಣಾ ವೆಚ್ಚ, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲೆ ನೀಡಿರುವ ಬಲವಾದ ಒತ್ತು, ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯತ್ತಿನ ಪಯಣವನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿವೆ. ಐಡಿಎಕ್ಸ್‌, TDF ಮತ್ತು ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ-ಉದ್ಯಮ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳಂತಹ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಚೈತನ್ಯಶೀಲ ರಕ್ಷಣಾ ನಾವೀನ್ಯತೆಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ. ಪ್ರಮುಖ ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ವಾಧೀನ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸುಧಾರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದ, ಭವಿಷ್ಯದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಿರುವ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾದ ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಭಾಗ ಬಿ: ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ರೂಪಾಂತರ: ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಗತಿಯ ಒಂದು ದಶಕ

ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ನಿರಂತರ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಗಮನವು ಪ್ರಮಾಣ, ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ವದೇಶಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಬಲವಾದ ದೇಶೀಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಆಮದು ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು ವೇಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. 2024-25ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ₹2,09,050 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಒಟ್ಟು 193 ರಕ್ಷಣಾ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 2025-26ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಇದುವರೆಗೆ ₹1.82 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಉತ್ಪಾದನಾ ಆಳ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಎರಡನ್ನೂ ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಖರೀದಿದಾರನಿಂದ ತಯಾರಕನಾಗಿ ರಚನಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆ

2025-26ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ₹1,78,000 ಕೋಟಿಗೆ ತಲುಪಿದೆ. ಈ ಮೈಲಿಗಲ್ಲನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದ ₹1,54,071 ಕೋಟಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಶೇ. 15.6ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. 2020-21ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶವು ₹84,643 ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿದ್ದು, ಈಗ ಅದು ಶೇ. 110ರಷ್ಟು ಭಾರಿ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸುವ ಮತ್ತು ದೃಢವಾದ ರಕ್ಷಣಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸರ್ಕಾರದ ದೃಢ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಸ್ಥಿರ ಏರಿಕೆಯು 'ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತ'ದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಬಲವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. 2025-26ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ರಕ್ಷಣಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪಿಎಸ್‌ಯುಗಳು ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸುಮಾರು 76% ನಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿವೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಪಾಲು 24% ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ರಫ್ತು ರೂಪಾಂತರ

ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ರಫ್ತು 2013-14ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ₹686 ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿದ್ದದ್ದು, 2025-26ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ₹38,424 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 5500% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರೂಪಾಂತರಕ್ಕೆ 'ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಉಪಕ್ರಮ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯತ್ತ ಇಟ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ. ಭಾರತವು ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಮುಖ ಆಮದುದಾರ ದೇಶದಿಂದ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಆಮದುಗಳ ಮೇಲೆ 65–70% ರಷ್ಟು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದ ರಕ್ಷಣಾ ಉಪಕರಣಗಳು, ಇದೀಗ ಸುಮಾರು 65% ನಷ್ಟು ದೇಶೀಯವಾಗಿಯೇ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ.

ಭಾರತೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಇಂದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತಾಗುತ್ತಿವೆ. ರಕ್ಷಣಾ ರಫ್ತುದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 145 ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಉದ್ಯಮದ ವಿಶಾಲ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ರಫ್ತು ಪ್ರಮಾಣವು ಭಾರತೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಮೇಲೆ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತವು ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಜಾಗತಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ರಫ್ತುದಾರನಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು, 2029ರ ವೇಳೆಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ರಫ್ತಿನಲ್ಲಿ ₹50,000 ಕೋಟಿ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಸರ್ಕಾರವು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.

ರಕ್ಷಣಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆ

ಭಾರತವು ಹಲವು ನೀತಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ನೆಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ದೇಶವು ಅತ್ಯಂತ ಬಲವಾದ ಸ್ವದೇಶಿ ರಕ್ಷಣಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಇಂದು ಇದು 16 ರಕ್ಷಣಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯಮಗಳು, ಸುಮಾರು 500 ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ರಕ್ಷಣಾ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 17,000 ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು 'ಸುಗಮ ವ್ಯಾಪಾರ' ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವಂತೆ, ರಕ್ಷಣಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪರವಾನಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2015ರಲ್ಲಿದ್ದ 258ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 2026ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 834ಕ್ಕೆ, ಅಂದರೆ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಸ್ತೃತ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ನಾವೀನ್ಯತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.

"ಈ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಏರಿಕೆಯು ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ವಿಸ್ತೃತ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯಮಗಳು ರಫ್ತಿನಲ್ಲಿ 151% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ದೇಶೀಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿನ ಈ ಸ್ಥಿರ ಏರಿಕೆಯು ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯದಾದ್ಯಂತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ."

ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ?

ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು 200 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ 'ಆರ್ಡನೆನ್ಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಬೋರ್ಡ್' ಅನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿ, ಅದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ 41 ಆರ್ಡನೆನ್ಸ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಏಳು ಹೊಸ 'ರಕ್ಷಣಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯಮಗಳಾಗಿ' ಮರುಸಂಘಟಿಸಿತು. ಈ ಸುಧಾರಣೆಯು ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷತೆ, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಪುನರ್ರಚನೆಯು ಭಾರತದ ಸ್ವದೇಶಿ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು 'ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತ' ಅಭಿಯಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.

ರಕ್ಷಣಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು: ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಚಾಲಕ ಶಕ್ತಿ

'ರಕ್ಷಣಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು' ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿವೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ 2026ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಕ್ಷಣಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರಿಡಾರ್‌ ₹42,057 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಹೂಡಿಕೆಯ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ₹4,409 ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯು ಈಗಾಗಲೇ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಂಡಿದೆ. ಪರೀಕ್ಷಾ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ 'ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಸೆಂಟರ್' ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ತಮಿಳುನಾಡು ರಕ್ಷಣಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರಿಡಾರ್‌ ₹32,699 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದು, ₹6,446 ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದ ಹೂಡಿಕೆಯು ಈಗಾಗಲೇ ಸಾಕಾರಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ, ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿವೆ.

'ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತ'ದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣೆಗಳು:

ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಗಮ ವ್ಯಾಪಾರ : 2015ಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪರವಾನಗಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಯು 7 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟಿತ್ತು, ಅದನ್ನು ಗರಿಷ್ಠ 3 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. 2015ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಇದನ್ನು 15 ವರ್ಷಗಳ ಆರಂಭಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಗೆ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು 3 ವರ್ಷಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಅವಕಾಶವನ್ನೂ ನೀಡಿತು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಹೊಸ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡೂ ಪರವಾನಗಿಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಆರ್ಮ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ (ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಕಾಯ್ದೆ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಪರವಾನಗಿಗಳು ಕಂಪನಿಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಕಂಪನಿಯು ಅನುಮೋದನೆಯಾದ ದಿನಾಂಕದಿಂದ 7 ವರ್ಷಗಳ ಒಳಗೆ (ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ 3 ವರ್ಷಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯೊಂದಿಗೆ, ಒಟ್ಟು 10 ವರ್ಷಗಳು) ಉತ್ಪಾದನಾ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಇತರ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಬೇಕು.

ಪರಿಷ್ಕೃತ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಎಕ್ಸಿಮ್ ಪೋರ್ಟಲ್: ಈ ಪೋರ್ಟಲ್ ಅಂತಿಮ-ಹಂತದವರೆಗಿನ ಅರ್ಜಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಂಪನಿ ಪರಿಶೀಲನೆ, ಸರಳೀಕೃತ ನೋಂದಣಿ, ನೈಜ-ಸಮಯದ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಕ ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ 'ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತ' ಮತ್ತು 'ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಗುರಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಭಾರತವನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತಿನ ಜಾಗತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯೀಕರಣ: ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯವು ಆಗಸ್ಟ್ 2020ರಲ್ಲಿ 'ಸೃಜನ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಪೋರ್ಟಲ್' ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಡಿಪಿಎಸ್‌ಯು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗಳು, ಎಂಎಸ್‌ಎಂಇಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ರಕ್ಷಣಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಳೀಯೀಕರಣಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲು, 2021ರಲ್ಲಿ 'ಪಾಸಿಟಿವ್ ಇಂಡಿಜಿನೈಸೇಶನ್ ಲಿಸ್ಟ್'ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ, ಆಮದು ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಮೇ 2026ರವರೆಗೆ, ಡಿಪಿಎಸ್‌ಯುಗಳ 5,012 ವಸ್ತುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಐದು ಪಾಸಿಟಿವ್ ಇಂಡಿಜಿನೈಸೇಶನ್ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಅಧಿಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೃಜನ್ ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ, 3,204 ಪಿಐಎಲ್‌ ವಸ್ತುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 15,700ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರಕ್ಷಣಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಡಿಪಿಎಸ್‌ಯುಗಳು ₹9,782 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ದೇಶೀಯ ಆರ್ಡರ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಿವೆ, ಇದು ಎಂಎಸ್‌ಎಂಇಗಳು, ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳು, ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದೆ.

ಸೃಜನ್ ಡೀಪ್: ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ಇಲಾಖೆಯು ರಕ್ಷಣಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಡಿಜಿಟಲ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಆದ 'ಸೃಜನ್ ಡೀಪ್' ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಈ ಪೋರ್ಟಲ್ ರಕ್ಷಣಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ತಯಾರಕರು, ಎಂಎಸ್‌ಎಂಇಗಳು, ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಒದಗಿಸುವವರ ಸಮಗ್ರ ಭಂಡಾರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಉದ್ಯಮ/ಮಾರಾಟಗಾರರಿಗೆ 'ಯೂನಿಕ್ ರೆಫರೆನ್ಸ್ ನಂಬರ್' ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಉದ್ದೇಶಗಳು/ಅಪ್‌ಡೇಟ್‌ಗಳು/ಭವಿಷ್ಯದ ಉಲ್ಲೇಖಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಯ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇ 2026ರವರೆಗೆ, 41,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟಗಾರರು ಮತ್ತು ಅವರು ರಕ್ಷಣಾ ಪಿಎಸ್‌ಯುಗಳಿಗೆ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಿದ 2,70,000 ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸೃಜನ್ ಡೀಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಎಫ್‌ಡಿಐ: ರಕ್ಷಣಾ ಉದ್ಯಮ ವಲಯವನ್ನು ಮೇ 2001ರಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. 2020ರಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆ ಮಿತಿಯನ್ನು ಹೊಸ ರಕ್ಷಣಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪರವಾನಗಿ ಬಯಸುವ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಆಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ರೂಟ್ ಮೂಲಕ 74% ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾರ್ಗ (ಮೂಲಕ 100% ವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 2026ರವರೆಗೆ, ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ₹6,670.59 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಎಫ್‌ಡಿಐ ಒಳಹರಿವು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಎಫ್‌ಡಿಐ ಅನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು, ವಿದೇಶಿ ಮೂಲ ಉಪಕರಣ ತಯಾರಕರ ಜೊತೆಗೆ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಸಹ-ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಹ-ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾಗ ಸಿ: ನಾವೀನ್ಯತೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯವರೆಗೆ

ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರಗತಿಯು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಾಧನೆಗಳು, ದೇಶೀಯ ವೇದಿಕೆಗಳು, ಸುಧಾರಿತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಾವೀನ್ಯತೆಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ.

ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸನ್ನದ್ಧತೆ

27 ಮಾರ್ಚ್ 2019: ಭಾರತವು 'ಮಿಷನ್ ಶಕ್ತಿ' ಮೂಲಕ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು, ಇದರೊಂದಿಗೆ ಉಪಗ್ರಹ ನಿರೋಧಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಯ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿತು.
11 ಮಾರ್ಚ್ 2024: ಭಾರತವು 'ಮಿಷನ್ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರ'ದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಗುರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬಹು ಸಿಡಿತಲೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ದೀರ್ಘ-ಶ್ರೇಣಿಯ ಕ್ಷಿಪಣಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿತು.
ಆಪರೇಷನ್ ಸಿಂಧೂರ: ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆಕಾಶ್ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು, ಡ್ರೋನ್ ನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ವೈಮಾನಿಕ ಕಣ್ಗಾವಲು ವೇದಿಕೆಗಳಂತಹ ದೇಶೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದವು.
23 ಆಗಸ್ಟ್ 2025: ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ವಾಯು ಬೆದರಿಕೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಕ್ಷಿಪಣಿ ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳು, ಅಲ್ಪ-ಶ್ರೇಣಿಯ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಸರ್-ಆಧಾರಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿತು.

ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು

ದೇಶೀಯ ತೇಜಸ್ ಫೈಟರ್ ವಿಮಾನವು ಫೆಬ್ರವರಿ 2019ರಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು 83 ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಲು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.
ಅರ್ಜುನ್ ಎಂಕೆ-1ಎ ಯುದ್ಧ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 2021ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
2022ರಲ್ಲಿ, ಕಣ್ಗಾವಲು, ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತೆ, ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್, ಸ್ವಾಯತ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಭೂಮಿ ಬೆಂಬಲ ಸೇರಿದಂತೆ ರಕ್ಷಣಾ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ 75 ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಆಧಾರಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.
ಭಾರತವು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ದೀರ್ಘ-ಶ್ರೇಣಿಯ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸುಧಾರಿತ ಪ್ರೊಪಲ್ಷನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ.
9 ಜನವರಿ 2026: ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಸ್ಕ್ರ್ಯಾಮ್‌ಜೆಟ್ ಕನೆಕ್ಟ್ ಪೈಪ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಸೌಲಭ್ಯದಲ್ಲಿ 12 ನಿಮಿಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತಂಪಾಗುವ ಸ್ಕ್ರ್ಯಾಮ್‌ಜೆಟ್ ಫುಲ್-ಸ್ಕೇಲ್ ಕಂಬಸ್ಟರ್‌ನ ಸುದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯ ನೆಲದ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿತು. ಇದು ಹೈಪರ್ಸಾನಿಕ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ.
ಭವಿಷ್ಯದ ವೇಗದ ಕ್ಷಿಪಣಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ 'ಹೈಪರ್ಸಾನಿಕ್ ವಿಂಡ್ ಟನಲ್' ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಯುವ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಸವಾಲುಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ಧವಿರುವ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ

ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಯುವಕ-ಯುವತಿಯರನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಸೇವಾ ಅವಧಿಗಾಗಿ 'ಅಗ್ನಿವೀರ'ರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು 'ಅಗ್ನಿಪಥ ಯೋಜನೆ'ಯನ್ನು 15 ಜೂನ್ 2022ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಆಧುನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಹೊಂದಿರುವ ಯುವ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಪರಿಣಿತ ಮತ್ತು ಸಮರಕ್ಕೆ ಸನ್ನದ್ಧವಾಗಿರುವ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಡೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಗ್ನಿವೀರರು ಮಿಲಿಟರಿ ತರಬೇತಿ, ವಿಶೇಷ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಇಗ್ನೋ ಹಾಗೂ ಎನ್‌ಐಒಎಸ್ ನಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಕೌಶಲ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸೇವೆಯ ನಂತರದ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನಿಪಥವು ಭವಿಷ್ಯದ ಯುದ್ಧ ಸವಾಲುಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಯುವ, ನುರಿತ, ಶಿಸ್ತಿನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಆಧಾರಿತ ಪಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಸಂಶೋಧನೆ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯತ್ತ ಇರುವ ನಿರಂತರ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಯುದ್ಧಭೂಮಿಗೆ ಸಿದ್ಧವಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಭವಿಷ್ಯದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಯೋಗದ ನಾವೀನ್ಯತಾ ಜಾಲಗಳವರೆಗೆ, ದೇಶವು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಬಲವಾದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಈ ಸಾಧನೆಗಳು ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಎದುರಿಸುವ ಭಾರತದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಭಾಗ ಡಿ: 12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಶಕ್ತಿ - ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಬದ್ಧತೆ

ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಭಾವದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತಂಭವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ. ದೇಶವು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಜಾಗತಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ರಕ್ಷಣಾ ಸಹಕಾರವು ಇದೀಗ ಕೇವಲ ಮಿಲಿಟರಿ ವಿನಿಮಯಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲದೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಹಯೋಗ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಂಟಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಭಾರತವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಭದ್ರತಾ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. ಕ್ವಾಡ್, ಶಾಂಘೈ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಟನೆ, ಮತ್ತು ಆಸಿಯಾನ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ಸ್ ಮೀಟಿಂಗ್-ಪ್ಲಸ್ (ಎಡಿಎಂಎಂ ಪ್ಲಸ್‌) ಮೂಲಕ ಭಾರತವು ಕಡಲ ಭದ್ರತೆ, ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ನಿಯಮ-ಆಧಾರಿತ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥಗಳು ಭಾರತದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗುತ್ತಿರುವ ಜಾಗತಿಕ ಭೌಗೋಳಿಕ ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಭದ್ರತಾ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.

ಭಾರತ–ಅಮೆರಿಕ

ಭಾರತ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ರಕ್ಷಣಾ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 2016ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾದ 'ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಮೆಮೊರಾಂಡಮ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರೀಮೆಂಟ್' ಸೇರಿದೆ. ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು 2018ರಲ್ಲಿ 'ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್ ಕಾಂಪ್ಯಾಟಿಬಿಲಿಟಿ ಅಂಡ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಅಗ್ರೀಮೆಂಟ್' ಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದವು. 2020ರಲ್ಲಿ 'ಬೇಸಿಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಅಂಡ್ ಕೋಪರೇಷನ್ ಅಗ್ರೀಮೆಂಟ್' ಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಭಾರತವನ್ನು 'ಪ್ರಮುಖ ರಕ್ಷಣಾ ಪಾಲುದಾರ' ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಭಾರತವು 'ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಕ್ ಟ್ರೇಡ್ ಆಥರೈಸೇಶನ್-1' ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸಹ ಪಡೆದಿದೆ.

ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಭಾರತ-ಅಮೆರಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಂಸ್ಥಿಕಗೊಳಿಸಿದವು. 2023ರಲ್ಲಿ 'ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್ ಆನ್ ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಅಂಡ್ ಎಮರ್ಜಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ' ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು 2025ರಲ್ಲಿ 'ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ದಿ ರಿಲೇಷನ್‌ಶಿಪ್ ಯುಟಿಲೈಜಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಕ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಈ ಚೌಕಟ್ಟು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025ರಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು ಕೌಲಾಲಂಪುರ್‌ನಲ್ಲಿ 10 ವರ್ಷಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದವು. ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಜಂಟಿ ಕಸರತ್ತುಗಳು, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಹಯೋಗ ಮತ್ತು ಇಂಡೋ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಭದ್ರತಾ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು.

ಭಾರತ–ರಷ್ಯಾ

ಜಾಗತಿಕ ಭೌಗೋಳಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗಿನ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯು ಬಲವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಈ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯು 'ಭಾರತ-ರಷ್ಯಾ ಅಂತರ-ಸರ್ಕಾರಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರ ಆಯೋಗ'ದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2024 ಮತ್ತು 2025ರಲ್ಲಿ ಇದರ 21ನೇ ಮತ್ತು 22ನೇ ಅಧಿವೇಶನಗಳು ನಡೆದವು. ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರು S-400 ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ, Su-30MKI ಫೈಟರ್ ವಿಮಾನಗಳ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಯ ಏರಿಕೆಗೆ ಅವರು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. 'ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತ'ದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಈ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ತ್ರಿ-ಸೇವಾ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಸರತ್ತಾದ 'ಇಂದ್ರ' ವ್ಯಾಯಾಮವು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತವು ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗಿನ ರಕ್ಷಣಾ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವಾಗಲೂ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯು ಸಹ-ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಹಯೋಗದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತವು ದೇಶದೊಳಗೆ ನಿರ್ವಹಣೆ, ದುರಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೆ ಏರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

ಭಾರತ–ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ (ಇಯು)

27 ಜನವರಿ 2026ರಂದು ನಡೆದ ಭಾರತ-ಇಯು ಶೃಂಗಸಭೆಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಭಾರತವು 'ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ' ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದವು. ಇಯುನ ಉನ್ನತ ಪ್ರತಿನಿಧಿ/ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷೆ ಕಾಜಾ ಕಲ್ಲಾಸ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ ಡಾ. ಎಸ್. ಜೈಶಂಕರ್ ಅವರು ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ಈ ಒಪ್ಪಂದವು, ಕಡಲ ಭದ್ರತೆ, ಸೈಬರ್-ರಕ್ಷಣೆ, ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಶಾಂತಿ, ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಗ್ರ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯು ವಾರ್ಷಿಕ 'ಭಾರತ-ಇಯು ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಸಂವಾದ'ದ ಮೂಲಕ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಂಸ್ಥಿಕಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಂಟಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಯ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವಕ್ಕಾಗಿ 'ಭಾರತ-ಇಯು ರಕ್ಷಣಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವೇದಿಕೆ'ಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತ–ಫ್ರಾನ್ಸ್

ಭಾರತ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಡುವಿನ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಬಂಧಗಳು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿವೆ. 2016ರ ರಫೇಲ್ ಒಪ್ಪಂದವು ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ಯುದ್ಧ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು. 'ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ 75' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಆರು ಕಲ್ವರಿ ದರ್ಜೆಯ ಸ್ಕೋರ್ಪೀನ್ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆಗಳನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಮುಂಬೈನ ಮಜಗಾಂವ್ ಡಾಕ್ ಶಿಪ್‌ಬಿಲ್ಡರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಈ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಆರನೇ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆಯು ಜನವರಿ 2025ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜನೆಗೊಂಡಿತು. 2023ರಲ್ಲಿ, ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ವಾಧೀನ ಮಂಡಳಿಯು 26 ರಫೇಲ್-ಮೆರೈನ್ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿತು. ಡಸಾಲ್ಟ್-ಟಾಟಾ ಫ್ಯೂಸ್‌ಲೇಜ್ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವು ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಹಕಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಸಫ್ರಾನ್-ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಏರೋನಾಟಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯು ಎಂಜಿನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು 'ಹಾರಿಜಾನ್ 2047 ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರೋಡ್‌ಮ್ಯಾಪ್' ಮತ್ತು ಸಹ-ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ.

ಭಾರತ–ಜಪಾನ್

ಭಾರತ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ನಡುವಿನ 'ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ'ಯು ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ರಕ್ಷಣಾ ಆಳವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. 2020ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾದ 'ಅಕ್ವಿಸಿಷನ್ ಅಂಡ್ ಕ್ರಾಸ್-ಸರ್ವಿಸಿಂಗ್ ಅಗ್ರೀಮೆಂಟ್' ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಪರಸ್ಪರ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದೆ. 'ಜಿಮೆಕ್ಸ್' ಸರತ್ತು ನೌಕಾಪಡೆಯ ಅಂತರ್-ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ; ಇದರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆವೃತ್ತಿಯು 2025ರಲ್ಲಿ ಯೊಕೊಸುಕಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌ನ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಭೆಯು (ಮೇ 2025) ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಹಂಚಿಕೆಯ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿತು.

ಭಾರತ–ಯುಎಇ

ಭಾರತ ಮತ್ತು ಯುಎಇ ನಡುವಿನ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಬಂಧಗಳು ವ್ಯವಹಾರಿಕ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯತ್ತ ಸಾಗಿವೆ. ದುಬೈ ಏರ್ ಶೋನಲ್ಲಿ (ನವೆಂಬರ್ 2025), ಭಾರತವು ಜಂಟಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಸಹ-ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು. ಜನವರಿ 2026ರಲ್ಲಿ ಯುಎಇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಎಂ.ಬಿ.ಜೆಡ್. ಅವರ ಭಾರತ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ 'ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ರಕ್ಷಣಾ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ'ಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶದ ಪತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಇದು ರಕ್ಷಣಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಹಯೋಗ, ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ನಿಗ್ರಹದಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತ–ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ

2020ರಲ್ಲಿ 'ಸಮಗ್ರ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ'ಯಾಗಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ, ಭಾರತ-ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಬಂಧಗಳು ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಳದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ-ಭಾರತ ರಕ್ಷಣಾ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಂವಾದವು (ಕ್ಯಾನ್ಬೆರಾ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025) ಈ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಐದು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಇದು ಕಡಲ ವಲಯದ ಅರಿವು, ಮಿಲಿಟರಿ ಕಸರತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಉದ್ಯಮದ ಏಕೀಕರಣದ ಕುರಿತಾದ ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುನ್ನಡೆಸಿತು.

ಶಾಂಘೈ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಟನೆ– ರಕ್ಷಣಾ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಭೆ

2017ರಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಸಿಒ ಸೇರಿದಾಗಿನಿಂದ, ಭಾರತವು ಈ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ನಿಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ಸತತವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ - ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಿಲುವಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾದ ಕಠಿಣ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಪದೇ ಪದೇ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. ಸತತ ಮಾತುಕತೆಗಳ ಮೂಲಕ, ಭಾರತವು ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ. ಕ್ವಿಂಗ್‌ಡಾವೊದಲ್ಲಿ (ಜೂನ್ 2025) ನಡೆದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಬಗ್ಗೆ 'ಶೂನ್ಯ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ'ಯ ತನ್ನ ನಿಲುವನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಬೆದರಿಕೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಕರೆ ನೀಡಿತು. ಇದು ಎಸ್‌ಸಿಒ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ತತ್ವಬದ್ಧ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ನಿಲುವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.

ಏಷಿಯನ್‌ / ಎಡಿಎಂಎಂ ಪ್ಲಸ್ - ಕೌಲಾಲಂಪುರ್‌ನಲ್ಲಿ

ಎಡಿಎಂಎಂ ಪ್ಲಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಕ್ರಿಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯು ಆಸಿಯಾನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಭಾರತದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ರಕ್ಷಣಾ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಕೌಲಾಲಂಪುರ್‌ನಲ್ಲಿ (ನವೆಂಬರ್ 2025) ನಡೆದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ಇಂಡೋ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೌಕಾಯಾನದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿತು, ಇದನ್ನು ಆಸಿಯಾನ್ ಪಾಲುದಾರರು ಭಾರತದ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಪಾತ್ರವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದರು. 'ಆಕ್ಟ್ ಈಸ್ಟ್ ಪಾಲಿಸಿ'ಯಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿತವಾಗಿರುವ ಭಾರತವು, ವಿಯೆಟ್ನಾಂ, ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದಂತಹ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಸ್ತು ದೋಣಿಗಳ ಉಡುಗೊರೆ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಸಹಕಾರದ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿಸಿದೆ.

ಕ್ವಾಡ್ ಸಹಕಾರ

2017ರಲ್ಲಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಂಡು, 2021ರಲ್ಲಿ ನಾಯಕರ ಶೃಂಗಸಭೆಯ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆ ಕಂಡ ಕ್ವಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರಸ್ತಂಭವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. 2020ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮರುಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ನಂತರ, 'ಮಲಬಾರ್' ಕಸರತ್ತು ಈಗ ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಯಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಆಳವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ. 2025ರ 'ಕ್ವಾಡ್-ಅಟ್-ಸೀ ಮಿಷನ್' ನಾಲ್ಕೂ ಪಾಲುದಾರರ ನಡುವಿನ ಮೊದಲ ಜಂಟಿ ಕರಾವಳಿ ಕಾವಲು ಪಡೆ ಕಸರತ್ತನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಕ್ವಾಡ್ ವಿದೇಶಾಂಗ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ (ಜುಲೈ 2025), ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ ಸಮುದ್ರದ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಖನಿಜಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಧ್ವನಿಯು ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು.

Photo session before the Quad Leaders’ Meeting

ಇಂಡೋ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳು

ಇಂಡೋ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಭದ್ರತಾ ನಟನಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿರುವುದು, 2015ರಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 2025ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ಮಹಾಸಾಗರ' ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ಬಲಗೊಂಡಿರುವ 'ಸಾಗರ್' ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಸತತ ನೌಕಾ ಉಪಸ್ಥಿತಿ, ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಕಸರತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ, ಭಾರತವು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ 'ನಿವ್ವಳ ಭದ್ರತಾ ಪೂರೈಕೆದಾರ'ನಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಭಾರತದ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ರಕ್ಷಣಾ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳು ಮಿಲಿಟರಿ ಸನ್ನದ್ಧತೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ. ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಈಗ ಸಹ-ಉತ್ಪಾದನೆ, ಸುಧಾರಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಇಂಡೋ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ದೇಶವು ಈಗ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಆಳವಾದ ಜಾಗತಿಕ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತವನ್ನು ಈಗ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ರಕ್ಷಣಾ ಪಾಲುದಾರ, ಭರವಸೆಯ ಭದ್ರತಾ ಪೂರೈಕೆದಾರ ಮತ್ತು ಉದಯೋನ್ಮುಖ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ದೇಶೀಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ರಕ್ಷಣಾ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯು ಭಾರತದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳು, ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು 2047ರ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಜಾಗತಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗುವ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗೆ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ದಶಕ ಮತ್ತು 2047ರ ಹಾದಿ

ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯಾಣವು ಮಿಲಿಟರಿ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇಶೀಯ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉದಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಯುದ್ಧನೌಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಫೈಟರ್ ವಿಮಾನಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಡ್ರೋನ್‌ಗಳು, ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ವರೆಗೆ, ಭಾರತವು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ದೇಶದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸಿತು. ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳು, ಎಂಎಸ್‌ಎಂಇಗಳು, ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯಮಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಪಾಲುದಾರರಾದವು. ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸೀಮಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ವಿಶಾಲವಾದ ನಾವೀನ್ಯತಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವೂ ಬದಲಾಯಿತು. ದೇಶವು ಇಂಡೋ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮತ್ತು ಅದರಾಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಭದ್ರತಾ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಅದರ ರಕ್ಷಣಾ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಹಕಾರ, ಕಡಲ ಭದ್ರತೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಹಯೋಗ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತವು 2047ರತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ರಕ್ಷಣಾ ಸನ್ನದ್ಧತೆಯು ನಾವೀನ್ಯತೆ, ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಯಲಿದೆ. ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅಡಿಪಾಯವು, ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಜಾಗತಿಕ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಕೇವಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಬದಲು, ಅದನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ.

References

Press Information Bureau