पत्र सूचना कार्यालय

Security

പ്രതിരോധ ദശാബ്ദം

ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ പരിവർത്തനം

കഴിഞ്ഞ 12 വർഷത്തിനിടയിൽ ശക്തമായ കാഴ്ചപ്പാടിന്റെയും ദൃഢമായ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും കരുത്തിൽ ഇന്ത്യ പ്രതിരോധ ശേഷിയുടെ ഒരു പുതിയ യുഗത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചു. ആത്മനിർഭർ ഭാരത്, മേയ്ക്ക് ഇൻ ഇന്ത്യ എന്നിവയാൽ നയിക്കപ്പെടുന്ന ഗവൺമെന്റ് വിപുലമായ നയപരിഷ്കാരങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകുകയും ആഭ്യന്തര നൂതനാശയങ്ങളെ ശാക്തീകരിക്കുകയും ഊർജ്ജസ്വലമായ ഒരു പ്രതിരോധ ആവാസവ്യവസ്ഥ കെട്ടിപ്പടുക്കുകയും ചെയ്തു.

2020-ലെ ഡിഫൻസ് അക്വിസിഷൻ പ്രൊസീജർ (DAP), 2025-ലെ ഡിഫൻസ് പ്രൊക്യൂർമെന്റ് മാനുവൽ (DPM) തുടങ്ങിയ സുപ്രധാന സംരംഭങ്ങളിലൂടെ കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റ് നടപടിക്രമങ്ങൾ ലളിതമാക്കുകയും തദ്ദേശീയമായ ഉള്ളടക്കം വർധിപ്പിക്കുകയും സ്വകാര്യ മേഖലയ്ക്കും MSME പങ്കാളിത്തത്തിനുമായി വാതിലുകൾ പരക്കെ തുറന്നിടുകയും ചെയ്തു. അത്യാധുനിക പ്രതിരോധ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ വികസിപ്പിച്ചുകൊണ്ടും ആശയങ്ങളെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ സജ്ജമായ സംവിധാനങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നതിനായി വ്യവസായ മേഖലയുമായി അടുത്ത് സഹകരിച്ചുകൊണ്ടും DRDO ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു.

ആധുനികവൽക്കരണത്തെയും തദ്ദേശീയ ഉത്പാദനത്തെയും പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനായി പ്രതിരോധ ബജറ്റുകൾ ഗണ്യമായി വർധിച്ചിട്ടുണ്ട്. വ്യവസായ സ്ഥാപനങ്ങൾ, സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾ, അക്കാദമിക മേഖല എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള ഉയർന്ന പങ്കാളിത്തത്തോടെ, ഗവേഷണ-വികസന (Research and development) ധനസഹായം ഇരട്ടിയിലധികമായി വർധിച്ചു. ശ്രീജൻ ദീപ് (SRRIJAN DEEP), പോസിറ്റീവ് ഇൻഡിജനൈസേഷൻ ലിസ്റ്റുകൾ (Positive Indigenisation Lists), ഉദാരവൽക്കരിച്ച എഫ്.ഡി.ഐ (FDI) തുടങ്ങിയ സുപ്രധാന സംരംഭങ്ങൾ സ്വകാര്യ മേഖലയുടെ പങ്കാളിത്തത്തിന് പുതിയ അവസരങ്ങൾ തുറന്നുനൽകി.

ഇന്ന് പ്രതിരോധ കയറ്റുമതി ഗണ്യമായി വർധിക്കുകയും 80-ലധികം രാജ്യങ്ങളിൽ എത്തിച്ചേരുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. തന്ത്രപരമായ പങ്കാളിത്തത്തിലൂടെയും തദ്ദേശീയ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലൂടെയും ഇന്ത്യ തങ്ങളുടെ യുദ്ധസജ്ജത വർധിപ്പിക്കുകയും ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ഒരു ആഗോള പ്രതിരോധ ശക്തിയായി ഉയർന്നുവരികയും ചെയ്യുന്നു.

ലക്ഷ്യാധിഷ്ഠിത ശ്രമങ്ങളുടെ ഈ ദശാബ്ദം, 'വിഷൻ 2047'-ലേക്ക് സംഭാവന നൽകുന്ന സ്വയംപര്യാപ്തവും ഭാവിസജ്ജവുമായ ഒരു പ്രതിരോധ ആവാസവ്യവസ്ഥയ്ക്ക് ശക്തമായ അടിത്തറ പാകി.

ഭാഗം എ: പ്രതിരോധ ശേഷിയുടെ ദശാബ്ദം: സൈനിക ശക്തിയും നൂതനാശയവും വർധിപ്പിക്കുന്നു

തദ്ദേശീയമായ നൂതനാശയം, സാങ്കേതിക പുരോഗതി, തന്ത്രപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ മേഖലയെ ക്രമാനുഗതമായി പരിവർത്തനം ചെയ്തു. ആഭ്യന്തര ഉത്പാദനവും ഗവേഷണ ശേഷിയും വിപുലീകരിക്കുന്നതോടൊപ്പം രാജ്യം സൈനിക സജ്ജതയും ശക്തിപ്പെടുത്തി. ഈ മാറ്റം ഇന്ത്യയെ കൂടുതൽ സ്വയംപര്യാപ്തതയുള്ളതും സാങ്കേതിക ശേഷിയുള്ളതും ആഗോളതലത്തിൽ വിശ്വാസ്യതയുള്ളതുമായ ഒരു പ്രതിരോധ ശക്തിയായി രൂപപ്പെടുത്തുന്നു.

വർധിച്ചുവരുന്ന പ്രതിരോധ ബജറ്റുകൾ

സൈനിക തയ്യാറെടുപ്പ്, ആധുനികവൽക്കരണം, തദ്ദേശീയ ഉത്പാദന ശേഷി എന്നിവ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായി ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ ചെലവുകൾ ഗണ്യമായി വിപുലീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൊത്തത്തിലുള്ള പ്രതിരോധ ബജറ്റ് 2013-14 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിലെ ₹2.53 ലക്ഷം കോടിയിൽ നിന്ന് 2026-27 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ ₹7.85 ലക്ഷം കോടിയായി ഉയർന്നു. ദേശീയ സുരക്ഷയിലും തന്ത്രപരമായ സ്വയംപര്യാപ്തതയിലും കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റിനുള്ള നിരന്തര ശ്രദ്ധയാണ് ഇത് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്. മൂലധനച്ചെലവും 2014-15-ലെ ₹94,587.95 കോടിയിൽ നിന്ന് 2026-27-ൽ ₹2.19 ലക്ഷം കോടിയായി കുത്തനെ ഉയർന്നു. പ്രതിരോധ ബജറ്റിലെ മൂലധനച്ചെലവെന്നത് ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വലിയ സൈനിക ആസ്തികൾ വാങ്ങുന്നതിനും ആധുനികവൽക്കരിക്കുന്നതിനും സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുമായി നീക്കിവെച്ചിരിക്കുന്ന ഫണ്ടുകളെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഇത് അടിസ്ഥാനപരമായി ഭാവിയിലെ സൈനിക ശേഷികൾ കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ബജറ്റിലെ നിക്ഷേപ വിഹിതമാണ്.

അടിസ്ഥാന സൗകര്യവികസനം, അത്യാധുനിക ആയുധ സംവിധാനങ്ങൾ, സാങ്കേതിക ആധുനികവൽക്കരണം എന്നിവയ്ക്കുള്ള ശക്തമായ ഊന്നലിനെ ഇത് എടുത്തുകാണിക്കുന്നു. ആത്മനിർഭർ ഭാരത് സംരംഭത്തിന് കീഴിലുള്ള നയപരിഷ്കാരങ്ങൾ, ഉയർന്ന സ്വകാര്യ മേഖല പങ്കാളിത്തം, ബിസിനസ്സ് ചെയ്യാനുള്ള എളുപ്പം മെച്ചപ്പെടുത്തിയത് എന്നിവ പ്രതിരോധ ഉത്പാദനത്തെ കൂടുതൽ വേഗത്തിലാക്കുകയും ഇന്ത്യയെ വളർന്നുവരുന്ന ഒരു ആഗോള പ്രതിരോധ ഉത്പാദന-കയറ്റുമതി ഹബ്ബായി മാറ്റുകയും ചെയ്തു.

ഗവേഷണം, നൂതനാശയം, പങ്കാളിത്തം എന്നിവയിലൂടെ പ്രതിരോധ ശേഷി ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു

പ്രതിരോധ ഗവേഷണ-വികസന (R&D) വിഹിതം 2014-15 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിലെ ₹13,716.14 കോടിയിൽ നിന്ന് 2026-27 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ ₹29,100.25 കോടിയായി വർധിച്ചു. ഇത് 112 ശതമാനത്തിലധികം വർധന രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. നൂതനാശയത്തിൽ കൂടുതൽ വിപുലമായ പങ്കാളിത്തം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി 2022-23-ൽ പ്രതിരോധ ഗവേഷണ-വികസന ബജറ്റിന്റെ 25% വ്യവസായങ്ങൾക്കും സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾക്കും അക്കാദമിക മേഖലയ്ക്കുമായി കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റ് തുറന്നുനൽകുകയും ചെയ്തു. 2024-ൽ പ്രതിരോധ വകുപ്പ് ഇതിനായി 1,757 കോടി രൂപ ചെലവഴിച്ചു.

കൂടാതെ, സുതാര്യമായ ഒരു പ്രതിരോധ ആവാസവ്യവസ്ഥ വളർത്തിയെടുക്കുന്നതിനായി DRDO ലബോറട്ടറികളിലെ ലോകോത്തര നിലവാരത്തിലുള്ള നിരവധി ഗവേഷണ-വികസന സൗകര്യങ്ങൾ സ്വകാര്യ വ്യവസായങ്ങൾക്കായി തുറന്നുനൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഇത് സുഗമമാക്കുന്നതിന് കേന്ദ്ര പ്രതിരോധ മന്ത്രാലയം ആവശ്യമായ സ്റ്റാൻഡേർഡ് ഓപ്പറേറ്റിംഗ് പ്രൊസീജറുകൾ (SOP) രൂപീകരിക്കുകയും 24 DRDO ലബോറട്ടറികളുടെ പരിശോധനാ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ ഡിഫൻസ് ടെസ്റ്റിംഗ് പോർട്ടലിൽ അപ്‌ലോഡ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

ഇന്നൊവേഷൻസ് ഫോർ ഡിഫൻസ് എക്സലൻസ് (iDEX)

ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ, വ്യോമയാന മേഖലകളിൽ നൂതനാശയം, സാങ്കേതികവിദ്യ വികസനം, സ്വയംപര്യാപ്തത എന്നിവ കൈവരിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു പ്രധാന ചാലകശക്തിയായി iDEX ഉയർന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്. തദ്ദേശീയ പ്രതിരോധ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ MSMEകൾ, സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾ, നൂതനാശയക്കാർ, ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങൾ, അക്കാദമിക മേഖല എന്നിവരുൾപ്പെടെയുള്ള വ്യവസായങ്ങളെ ഈ സംരംഭം സജീവമായി പങ്കാളികളാക്കുന്നു. ഈ ആവാസവ്യവസ്ഥയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായി DRDO അത്യാധുനിക പരിശോധനാ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ ഡിഫൻസ് ടെസ്റ്റിംഗ് പോർട്ടൽ വഴി സ്വകാര്യ വ്യവസായങ്ങൾക്കായി തുറന്നുനൽകിയിട്ടുണ്ട്;. ഇത് നൂതനാശയക്കാർക്ക് നിർണ്ണായക പരിശോധന, മൂല്യനിർണ്ണയ സൗകര്യങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കാൻ പ്രാപ്തരാക്കുന്നു.

iDEX പദ്ധതിക്ക് 2021-22 മുതൽ 2025-26 വരെയുള്ള കാലയളവിലേക്ക് ₹498.78 കോടിയുടെ ബജറ്റ് വിഹിതത്തോടെ അനുമതി നൽകിയിരുന്നു. ഇതിനുപുറമേ 2023-24 മുതൽ 2025-26 വരെയുള്ള കാലയളവിലേക്ക് ₹750 കോടി വിഹിതത്തോടെ അതിഥി (ADITI - Acing Development of Innovative Technologies with iDEX) പദ്ധതിക്കും അനുമതി നൽകി. രണ്ട് പദ്ധതികളും ഡിഫൻസ് ഇന്നൊവേഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ (DIO) വഴി സാമ്പത്തിക സഹായം നൽകുന്നുണ്ട്. ഇത് പ്രതിരോധ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി അത്യാധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യകൾ വികസിപ്പിക്കാൻ നൂതനാശയക്കാരെ സഹായിക്കുന്നു. 2026 മാർച്ചോടെ iDEX 676 സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾ, MSMEകൾ, നൂതനാശയക്കാർ എന്നിവരെ പങ്കാളികളാക്കുകയും 551 ഡിസൈൻ ആൻഡ് ഡെവലപ്‌മെന്റ് കരാറുകളിൽ ഒപ്പുവെക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ നേട്ടങ്ങൾ ഇന്ത്യയുടെ തദ്ദേശീയ പ്രതിരോധ നൂതനാശയ ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ ദ്രുതഗതിയിലുള്ള വളർച്ചയെയും വർധിച്ചുവരുന്ന പക്വതയെയുമാണ് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്.

ഡെവലപ്‌മെന്റ് കം പ്രൊഡക്ഷൻ പാർട്ണർ (DcPP) മോഡൽ

പ്രതിരോധ സാങ്കേതികവിദ്യകളുടെ വികസനത്തിലും ഉത്പാദനത്തിലും ഇന്ത്യൻ വ്യവസായ മേഖലയുമായുള്ള സഹകരണം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള DRDO-യുടെ ചട്ടക്കൂടാണ് DcPP മോഡൽ. ഈ മാതൃകയ്ക്ക് കീഴിൽ മത്സരബുദ്ധിയോടെയുള്ള പ്രക്രിയയിലൂടെ പൊതു-സ്വകാര്യ മേഖലകളിൽ നിന്ന് ശേഷിയുള്ള ഉത്പാദന പങ്കാളികളെ DRDO കണ്ടെത്തുകയും ഉത്പാദനത്തിന് ആവശ്യമായ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ കൈമാറുകയും ചെയ്യുന്നു. ഉപസംവിധാനങ്ങൾ, സംവിധാനങ്ങൾ, ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവ ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള 2,200-ലധികം വ്യവസായങ്ങളുടെ ശക്തമായ ശൃംഖലയുടെ പിന്തുണയോടെ, ഈ മാതൃക തദ്ദേശീയ പ്രതിരോധ ഉത്പാദനത്തെ ഗണ്യമായി വിപുലീകരിച്ചു. 2026 മാർച്ചോടെ 134 കമ്പനികൾ ഡി.സി.പി.പി-മാരായോ അല്ലെങ്കിൽ പ്രൊഡക്ഷൻ ഏജൻസികളായോ DRDO-യുമായി പങ്കാളിത്തത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും 2,180 സാങ്കേതികവിദ്യാ കൈമാറ്റ കരാറുകളിൽ ഒപ്പുവെക്കുകയും 2,780-ലധികം ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശങ്ങൾ (IPR) ഇന്ത്യൻ വ്യവസായങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കാനായി തുറന്നുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തു.

ടെക്നോളജി ഡെവലപ്‌മെന്റ് ഫണ്ട് (TDF)

തദ്ദേശീയ പ്രതിരോധ നൂതനാശയം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനും പൊതു-സ്വകാര്യ വ്യവസായങ്ങളുടെ, പ്രത്യേകിച്ച് സ്റ്റാർട്ടപ്പുകളുടെയും MSMEകളുടെയും പങ്കാളിത്തം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനുമായി DRDO നടപ്പിലാക്കുന്ന പ്രതിരോധ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ ഒരു സംരംഭമാണ് TDF. നിർണ്ണായക പ്രതിരോധ സാങ്കേതികവിദ്യകളുടെ വികസനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനായി ഈ പദ്ധതി ₹50 കോടി വരെയുള്ള ഗ്രാന്റുകൾ നൽകുന്നു. നിരവധി സാങ്കേതികവിദ്യകൾ വിജയകരമായി വികസിപ്പിച്ചും PSLV ദൗത്യങ്ങളുടെ ഭാഗമായി രണ്ട് പ്രോജക്ട് സിസ്റ്റങ്ങൾ ബഹിരാകാശത്ത് എത്തിച്ചും ഇത് ശ്രദ്ധേയമായ ഫലങ്ങൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യയുടെ ഡീപ്പ്-ടെക് ആവാസവ്യവസ്ഥയെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായി അത്യാധുനികവും വളർന്നുവരുന്നതുമായ സാങ്കേതികവിദ്യകളിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചുകൊണ്ട് ₹500 കോടിയുടെ അധിക ഫണ്ട് കൂടി ഈ പദ്ധതിക്ക് കീഴിൽ അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2026 ജൂൺ മാസത്തെ കണക്കനുസരിച്ച് മൊത്തം ₹334 കോടി ചെലവിൽ 80 പദ്ധതികൾ TDF പദ്ധതിക്ക് കീഴിൽ നടപ്പിലാക്കിവരുന്നു.

DRDO ഇൻഡസ്ട്രി അക്കാദമിയ – സെന്റർ ഓഫ് എക്സലൻസ് (DIA-CoE)

പ്രതിരോധ, സുരക്ഷാ ആവശ്യങ്ങൾക്കായുള്ള നിർണ്ണായകവും ഭാവിസജ്ജവുമായ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ DRDO ഇൻഡസ്ട്രി അക്കാദമിയ – സെന്റർ ഓഫ് എക്സലൻസ് (DIA-CoE) ശൃംഖലയിലൂടെയുള്ള കൂട്ടായതും ലക്ഷ്യാധിഷ്ഠിതവുമായ ഗവേഷണങ്ങൾക്കായി DRDO ഒരു നയവും സംവിധാനവും വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. ഇതിനോടകം ആകെ 15 DIA-CoEകൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇവ ഏകദേശം 82 നിർദ്ദിഷ്ട ഗവേഷണ മേഖലകളിൽ പ്രായോഗിക ഗവേഷണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകിവരുന്നു. വ്യവസായങ്ങൾക്ക് സൗകര്യമൊരുക്കുന്നതിനായി DRDO ലബോറട്ടറികളിൽ ഇൻഡസ്ട്രി ഇന്ററാക്ഷൻ ഗ്രൂപ്പുകൾ (IIG) രൂപീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

സാങ്കേതിക സ്വയംപര്യാപ്തതയ്ക്കായി മനുഷ്യവിഭവശേഷി കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നു

സാങ്കേതിക സ്വയംപര്യാപ്തത കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിന് പ്രതിഭകൾ, ഗവേഷണം, സ്ഥാപനപരമായ ശേഷി എന്നിവയിൽ നിരന്തരമായ നിക്ഷേപം ആവശ്യമാണ്. DRDO 2020 ജനുവരിയിൽ അഞ്ച് യംഗ് സയന്റിസ്റ്റ്സ് ലബോറട്ടറികൾ (DYSL) സ്ഥാപിച്ചു, ഇതിൽ ആറാമത്തെ ലബോറട്ടറി 2026-ൽ ആരംഭിക്കാൻ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ലബോറട്ടറികളുടെ എണ്ണം 36 ആയി പരിമിതപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് DRDO ഗവേഷണ ശൃംഖലയെ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമാക്കുകയും ചെയ്തു. പുതുതായി നിയമിക്കപ്പെടുന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞർ ഇപ്പോൾ ലബോറട്ടറികളിൽ ചേരുന്നതിന് മുമ്പായി ഡിഫൻസ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് അഡ്വാൻസ്ഡ് ടെക്നോളജിയിൽ പ്രതിരോധ സാങ്കേതികവിദ്യയിൽ രണ്ട് വർഷത്തെ എം.ടെക് പ്രോഗ്രാമിന് വിധേയരാകുന്നുണ്ട്. ഉയർന്ന മൂല്യമുള്ള പ്രോജക്റ്റുകളിൽ പ്രോജക്റ്റ് അധിഷ്ഠിത മനുഷ്യവിഭവശേഷി അവതരിപ്പിച്ചത് സവിശേഷമായ വൈദഗ്ധ്യത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശനത്തെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

പ്രതിരോധ ആവാസവ്യവസ്ഥയിലുടനീളം നൈപുണ്യ വികസനവും ഗവേഷണ അവസരങ്ങളും ഇന്ത്യ വിപുലീകരിച്ചിട്ടുമുണ്ട്. പ്രതിവർഷം 3,500-ലധികം എഞ്ചിനീയർമാരും സാങ്കേതിക വിദഗ്ധരും ശമ്പളത്തോടുകൂടിയ അപ്രന്റീസുകളായി DRDO ലബോറട്ടറികളിൽ പങ്കുചേരുന്നുണ്ട്. ശമ്പളത്തോടുകൂടിയ ഇന്റേൺഷിപ്പ് പദ്ധതി ഇപ്പോൾ എഞ്ചിനീയറിംഗ് വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് പ്രതിരോധ ഗവേഷണത്തിൽ പ്രായോഗിക പരിചയം നൽകുന്നു. 15 DRDO ഇൻഡസ്ട്രി-അക്കാദമിയ സെന്റർ ഓഫ് എക്സലൻസുകൾ വഴി 52 സ്ഥാപനങ്ങളിലായി ₹967 കോടി ചെലവുവരുന്ന 281 പദ്ധതികൾ പുരോഗമിക്കുകയാണ്. ഉത്തർപ്രദേശിലെ പിൽഖുവയിലുള്ള DRDO സ്കിൽ ഡെവലപ്‌മെന്റ് സെന്റർ, അഗ്നിസുരക്ഷാ സാങ്കേതികവിദ്യകളിലും അഗ്നിശമന രീതികളിലും ജീവനക്കാർക്ക് പരിശീലനം നൽകുന്നു. ഈ സംരംഭങ്ങൾ എല്ലാം ചേർന്ന് ഇന്ത്യയുടെ ഭാവി പ്രതിരോധ ശേഷിക്കായി നൈപുണ്യമുള്ള പ്രതിഭകളുടെ ശക്തമായ ഒരു നിരയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

സ്വയംപര്യാപ്തത ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള പ്രതിരോധ സംഭരണ പരിഷ്കാരങ്ങൾ

ഇന്ത്യയുടെ പരമോന്നത പ്രതിരോധ സംഭരണ സമിതിയായ ഡിഫൻസ് അക്വിസിഷൻ കൗൺസിൽ (DAC) പ്രതിരോധ മേഖലയിലെ 'ആത്മനിർഭർ ഭാരത്' സംരംഭത്തിന്റെ പ്രധാന ചാലകശക്തിയാണ്. 2020-ലെ ഡി.എ.പി (DAP) പരിഷ്കാരങ്ങളിലൂടെ ഇത് തദ്ദേശീയമായ സംഭരണത്തിനും ആഭ്യന്തര ഉത്പാദനത്തിനും ഉയർന്ന തദ്ദേശീയ ഉള്ളടക്കത്തിനും മുൻഗണന നൽകി. DRDO രൂപകൽപ്പന ചെയ്തതും ഇന്ത്യൻ വ്യവസായ മേഖല ഉത്പാദിപ്പിച്ചതുമായ ₹6 ലക്ഷം കോടിയിലധികം മൂല്യം വരുന്ന സംവിധാനങ്ങൾക്ക് ഡി.എ.സി അക്സെപ്റ്റൻസ് ഓഫ് നെസസിറ്റി (AoN - അനുമതിയുടെ ആവശ്യകത) നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഇവയിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഔദ്യോഗികമായി ഉൾപ്പെടുത്തുകയോ അല്ലെങ്കിൽ ഉൾപ്പെടുത്തലിന്റെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിലോ ആണ്. ₹62,000 കോടി വിലമതിക്കുന്ന 97 ലൈറ്റ് കോംബാറ്റ് എയർക്രാഫ്റ്റ് തേജസ് മാർക്ക്-1എ യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ, ഏകദേശം ₹62,700 കോടി വിലമതിക്കുന്ന 156 ലൈറ്റ് കോംബാറ്റ് ഹെലികോപ്റ്ററുകൾ (LCH) പ്രചണ്ഡ്, 26 റഫാൽ മറൈൻ വിമാനങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ അനുവദിക്കപ്പെട്ടവയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

കഴിഞ്ഞ ദശാബ്ദത്തിൽ ഉയർന്ന നിക്ഷേപങ്ങൾ, തദ്ദേശീയ നൂതനാശയം, സുപ്രധാന നയ പരിഷ്കാരങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ ശേഷി ഗണ്യമായി ശക്തിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. വർധിച്ചുവരുന്ന പ്രതിരോധ ചെലവുകൾ, വ്യവസായ മേഖലയുടെ വളർന്നുവരുന്ന പങ്കാളിത്തം, ഗവേഷണ-വികസന പ്രവർത്തനങ്ങളിലെ ശക്തമായ ഊന്നൽ എന്നിവ സ്വയംപര്യാപ്തതയിലേക്കുള്ള പ്രയാണത്തിന് വേഗത കൂട്ടി. iDEX, TDF, DRDO-വ്യവസായ പങ്കാളിത്തം തുടങ്ങിയ സംരംഭങ്ങൾ ഊർജ്ജസ്വലമായ ഒരു പ്രതിരോധ നൂതനാശയ ആവാസവ്യവസ്ഥ സൃഷ്ടിച്ചു. പ്രധാന പ്രതിരോധ സംഭരണങ്ങളുമായും സംഭരണ പരിഷ്കാരങ്ങളുമായും സംയോജിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഈ ശ്രമങ്ങൾ സാങ്കേതികമായി പുരോഗതി കൈവരിച്ചതും ഭാവിസജ്ജവും ആഗോളതലത്തിൽ മത്സരശേഷിയുള്ളതുമായ ഒരു പ്രതിരോധ മേഖല കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നു.

ഭാഗം ബി: ശേഷി പരിവർത്തനം: വ്യാപ്തിയുടെയും വ്യാവസായിക പുരോഗതിയുടെയും ഒരു ദശാബ്ദം

തുടർച്ചയായ നയപരവും വ്യാവസായികവുമായ പരിഷ്കാരങ്ങളിലൂടെ ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ ഉത്പാദന ശേഷി വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ഉത്പാദനത്തിന്റെ വ്യാപ്തി, സുസ്ഥിരത, തദ്ദേശീയ ശേഷി എന്നിവയിലാണ് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്. ശക്തമായ ഒരു ആഭ്യന്തര ആവാസവ്യവസ്ഥ ഇറക്കുമതിയെ ആശ്രയിക്കുന്ന അവസ്ഥയ്ക്ക് പകരമായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. സമീപവർഷങ്ങളിൽ പ്രതിരോധ സംഭരണ നടപടികൾക്ക് വേഗത കൂടിയിട്ടുണ്ട്. 2024-25 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ ആകെ ₹2,09,050 കോടിയുടെ 193 പ്രതിരോധ കരാറുകളിൽ ഒപ്പുവെച്ചു. 2025-26 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ ഇതുവരെ ₹1.82 ലക്ഷം കോടിയുടെ കരാറുകൾ പൂർത്തിയാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഈ മാറ്റം ഉത്പാദനത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയും തന്ത്രപരമായ സ്വയംഭരണാധികാരവും ഒരേപോലെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു.

വാങ്ങുന്നവരിൽ നിന്ന് നിർമ്മിക്കുന്നവരിലേക്കുള്ള ഘടനാപരമായ മാറ്റം

2025-26-ൽ ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ ഉത്പാദനം ₹1,78,000 കോടിയായി എത്തിനിൽക്കുന്നു. ഈ സുപ്രധാന നേട്ടം തൊട്ടുമുമ്പത്തെ സാമ്പത്തിക വർഷത്തെ ഉത്പാദനമായ ₹1,54,071 കോടിയേക്കാൾ 15.6% വളർച്ചയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ഈ തുക ₹84,643 കോടിയായിരുന്ന 2020-21 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിന് ശേഷമുള്ള കണക്കുകൾ പരിശോധിച്ചാൽ ഇത് 110% വർധനവാണ്. സായുധ സേനയെ ആധുനികവൽക്കരിക്കുന്നതിലും ശക്തമായ ഒരു പ്രതിരോധ വ്യാവസായിക ആവാസവ്യവസ്ഥ കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിലുമുള്ള കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റിന്റെ ദൃഢമായ പ്രതിബദ്ധതയാണ് ഇത് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്.

ഈ സ്ഥിരതയാർന്ന വളർച്ച, ആത്മനിർഭർ ഭാരത് കാഴ്ചപ്പാടിന് കീഴിൽ ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ വ്യാവസായിക ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ വർധിച്ചുവരുന്ന കരുത്തിനെയും എടുത്തുുകാണിക്കുന്നു. 2025-26 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ, ഡിഫൻസ് പബ്ലിക് സെക്ടർ അണ്ടർടേക്കിംഗുകളും (ഡിഫൻസ് പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾ) മറ്റ് പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളും മൊത്തം ഉത്പാദനത്തിന്റെ ഏകദേശം 76% സംഭാവന ചെയ്തപ്പോൾ, സ്വകാര്യ മേഖലയുടെ പങ്ക് 24% ആയി വർധിച്ചു, ഇത് ഉയർന്ന വ്യവസായ പങ്കാളിത്തത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ദശാബ്ദത്തിലുടനീളമുള്ള ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ കയറ്റുമതി പരിവർത്തനം

ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ കയറ്റുമതി 2013-14 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിലെ ₹686 കോടിയിൽ നിന്ന് 2025-26 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ ₹38,424 കോടിയായി വർധിച്ചു. ഇത് പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിനിടയിൽ 5500 ശതമാനത്തിലധികം വളർച്ചയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. മേയ്ക്ക് ഇൻ ഇന്ത്യ സംരംഭവും പ്രതിരോധ സ്വയംപര്യാപ്തതയ്ക്കായുള്ള പ്രോത്സാഹനവുമാണ് ഈ പരിവർത്തനത്തിന് കാരണമായത്. ഇന്ത്യ ഒരു പ്രധാന ഇറക്കുമതി രാജ്യത്ത് നിന്ന് പ്രതിരോധ ഉത്പാദന രാജ്യമായി ക്രമേണ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. മുമ്പ് 65-70% വരെ ഇറക്കുമതിയെ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന സ്ഥാനത്ത് നിലവിൽ പ്രതിരോധ ഉപകരണങ്ങളുടെ ഏകദേശം 65 ശതമാനവും ആഭ്യന്തരമായാണ് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നത്.

ഇന്ത്യൻ പ്രതിരോധ ഉത്പന്നങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 80-ലധികം രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് കയറ്റുമതി ചെയ്യുന്നുണ്ട്. പ്രതിരോധ കയറ്റുമതിക്കാരുടെ എണ്ണം 145 കമ്പനികളായി വിപുലീകരിച്ചു. ഇത് വിപുലമായ വ്യാവസായിക പങ്കാളിത്തത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. വർധിച്ചുവരുന്ന കയറ്റുമതി, ഇന്ത്യൻ പ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങളിലും സാങ്കേതികവിദ്യകളിലും ആഗോളതലത്തിൽ വർധിച്ചുവരുന്ന വിശ്വാസ്യതയെ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. 2029-ഓടെ പ്രതിരോധ കയറ്റുമതിയിൽ ₹50,000 കോടി എന്ന ലക്ഷ്യം കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റ് നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇത് വളർന്നുവരുന്ന ആഗോള പ്രതിരോധ കയറ്റുമതി രാജ്യം എന്ന നിലയിൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥാനം ശക്തമാക്കുന്നു.

പ്രതിരോധ വ്യാവസായിക ശേഷിയുടെ വിപുലീകരണം

തുടർച്ചയായ നയ പരിഷ്കാരങ്ങളിലൂടെയും സ്വകാര്യ മേഖലയുടെ വർധിച്ച പങ്കാളിത്തത്തിലൂടെയും ഇന്ത്യ പ്രതിരോധ ഉത്പാദന അടിത്തറ ക്രമാനുഗതമായി വിപുലീകരിച്ചു. കഴിഞ്ഞ ദശാബ്ദത്തിൽ രാജ്യം ശക്തമായ ഒരു തദ്ദേശീയ പ്രതിരോധ ആവാസവ്യവസ്ഥ കെട്ടിപ്പടുത്തിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ ഇന്ന് 16 ഡിഫൻസ് പബ്ലിക് സെക്ടർ അണ്ടർടേക്കിംഗുകളും (DPSU), ലൈസൻസുള്ള ഏകദേശം 500 പ്രതിരോധ കമ്പനികളും, ഏതാണ്ട് 17,000 ചെറുകിട-ഇടത്തരം സംരംഭങ്ങളും (MSME) ഉൾപ്പെടുന്നു. ഈ മേഖലയിലെ വർധിച്ചുവരുന്ന വ്യാവസായിക ശേഷിയും ബിസിനസ്സ് ചെയ്യാനുള്ള എളുപ്പവും പ്രതിഫലിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പ്രതിരോധ വ്യാവസായിക ലൈസൻസുകളുടെ എണ്ണം മൂന്നിരട്ടിയിലധികമായി വർധിച്ചു - അതായത് 2015-ലെ 258-ൽ നിന്ന് 2026 മാർച്ചിലെ കണക്കനുസരിച്ച് ഇത് 834 ആയി ഉയർന്നു. വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഈ ആവാസവ്യവസ്ഥ ആഭ്യന്തര ഉത്പാദന ശേഷിയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും നൂതനാശയങ്ങളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും പ്രതിരോധ ഉത്പാദനത്തിൽ സ്വയംപര്യാപ്തത എന്ന ഇന്ത്യയുടെ ലക്ഷ്യത്തെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ കുത്തനെയുള്ള വർധന നിക്ഷേപകർക്കിടയിൽ വളർന്നുവരുന്ന വിശ്വാസ്യതയെയും പ്രതിരോധ ഉത്പാദനത്തിൽ വിപുലീകരിക്കുന്ന സ്വകാര്യ മേഖലയുടെ പങ്കാളിത്തത്തെയുമാണ് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്. പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളും ഈ കാലയളവിൽ കയറ്റുമതിയിൽ 151% വർധന രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ആഭ്യന്തര ശേഷിയിലുണ്ടായ സ്ഥിരതയാർന്ന ഈ വളർച്ച മേഖലയിലുടനീളമുള്ള വിതരണ ശൃംഖലകളെയും സാങ്കേതികവിദ്യാ ആഗിരണത്തെയും വ്യാവസായിക മത്സരശേഷിയെയും ശക്തിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

പ്രാദേശിക ഉത്പാദനത്തെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്ന പ്രതിരോധ വ്യാവസായിക ഇടനാഴികൾ

പ്രതിരോധ വ്യാവസായിക ഇടനാഴികൾ പ്രതിരോധ ഉത്പാദനത്തിനായുള്ള പ്രധാന വളർച്ചാ കേന്ദ്രങ്ങളായി ഉയർന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്. ഇവ പ്രാദേശിക വിതരണ ശൃംഖലകളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും സംയോജിത വ്യാവസായിക ആവാസവ്യവസ്ഥകളെ വളർത്തിയെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 2026 ഏപ്രിലോടെ ഉത്തർപ്രദേശ് പ്രതിരോധ വ്യാവസായിക ഇടനാഴി ₹42,057 കോടി രൂപയുടെ നിക്ഷേപ വാഗ്ദാനങ്ങളെ ആകർഷിച്ചു; ഇതിൽ പരിശോധനാ-നവീകരണ ശേഷികൾ വർധിപ്പിക്കുന്നതിനായി സ്ഥാപിച്ച ഡിഫൻസ് ടെക്നോളജി ആൻഡ് ടെസ്റ്റ് സെന്ററിന്റെ (DTTC) പിന്തുണയോടെ നിലവിൽ ₹4,409 കോടിയുടെ നിക്ഷേപങ്ങൾ യാഥാർത്ഥ്യമായിട്ടുണ്ട്. ഇതേ കാലയളവിൽ തമിഴ്‌നാട് പ്രതിരോധ വ്യാവസായിക ഇടനാഴി ₹32,699 കോടിയുടെ നിക്ഷേപങ്ങളെ ആകർഷിച്ചു. ഇതിൽ യഥാർത്ഥ നിക്ഷേപങ്ങൾ ₹6,446 കോടിയിൽ എത്തിനിൽക്കുന്നു. ഈ രണ്ട് ഇടനാഴികളും ചേർന്ന് വ്യാവസായിക അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിന് വേഗത കൂട്ടുകയും ആഭ്യന്തര ഉത്പാദന ശേഷി വിപുലീകരിക്കുകയും പുതിയ തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഭാഗം സി: നൂതനാശയത്തിൽ നിന്ന് പ്രവർത്തന മികവിലേക്ക്

കഴിഞ്ഞ ഒരു ദശാബ്ദത്തിനിടയിൽ ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ ആവാസവ്യവസ്ഥയിൽ സുപ്രധാനമായ ഒരു പരിവർത്തനം ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഈ പുരോഗതി പ്രവർത്തന നേട്ടങ്ങൾ, തദ്ദേശീയ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ, നൂതന അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ, വളർന്നുവരുന്ന നൂതനാശയ ആവാസവ്യവസ്ഥ എന്നിവയിലുടനീളം ദൃശ്യമാണ്. ഈ ശ്രമങ്ങൾ പ്രതിരോധ സ്വയംപര്യാപ്തത എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിനെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നതോടൊപ്പം ദേശീയ സുരക്ഷയെ കൂടുതൽ ശക്തമാക്കുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു.

തന്ത്രപ്രധാന സ്വാധീനത്തിനുള്ള പ്രവർത്തന സന്നദ്ധത

· 2019 മാർച്ച് 27-ന് മിഷൻ ശക്തിയിലൂടെ ബഹിരാകാശത്തുള്ള ഒരു ഉപഗ്രഹത്തെ തകർക്കാനുള്ള രാജ്യത്തിന്റെ ശേഷി ഇന്ത്യ തെളിയിക്കുകയും ഉപഗ്രഹ ഭേദക ശേഷിയുള്ള രാജ്യങ്ങളുടെ തിരഞ്ഞെടുത്ത ഒരു നിരയിലേക്ക് രാജ്യം ചേരുകയും ചെയ്തു.

· 2024 മാർച്ച് 11-ന് മിഷൻ ദിവ്യാസ്ത്രയ്ക്ക് കീഴിൽ വിവിധ ലക്ഷ്യങ്ങളിലേക്ക് ഒന്നിലധികം യുദ്ധമുഖങ്ങൾ വഹിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ഒരു ദീർഘദൂര മിസൈൽ ഇന്ത്യ വിജയകരമായി പരീക്ഷിച്ചു.

· ഓപ്പറേഷൻ സിന്ദൂർ സമയത്ത് തദ്ദേശീയമായി വികസിപ്പിച്ച ആകാശ് വ്യോമ പ്രതിരോധ മിസൈലുകൾ, ബ്രഹ്മോസ് മിസൈലുകൾ, ആന്റി-ഡ്രോൺ സംവിധാനങ്ങൾ, വ്യോമ നിരീക്ഷണ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ തുടങ്ങിയ സംവിധാനങ്ങൾ സായുധ സേനയ്ക്ക് പിന്തുണ നൽകി.

· 2025 ആഗസ്റ്റ് 23-ന് വ്യോമാക്രമണ ഭീഷണികളെ ചെറുക്കുന്നതിനായി മിസൈൽ ഇന്റർസെപ്റ്ററുകൾ, ഹ്രസ്വദൂര വ്യോമ പ്രതിരോധ ആയുധങ്ങൾ, ലേസർ അധിഷ്ഠിത സാങ്കേതികവിദ്യകൾ എന്നിവ സംയോജിപ്പിക്കുന്ന ഒരു അത്യാധുനിക വ്യോമ പ്രതിരോധ സംവിധാനം DRDO വിജയകരമായി പരീക്ഷിച്ചു.

അടുത്ത തലമുറ പ്രതിരോധ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ

· തദ്ദേശീയ യുദ്ധവിമാനമായ തേജസിന് 2019 ഫെബ്രുവരിയിൽ അന്തിമ പ്രവർത്തനാനുമതി ലഭിക്കുകയും ഇത്തരം 83 വിമാനങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിലേക്ക് ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിന് അംഗീകാരം നൽകുകയും ചെയ്തു.

· അർജുൻ മാർക്ക്-വൺ എ യുദ്ധ ടാങ്ക് 2021 ഫെബ്രുവരിയിൽ ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കി.

· 2022-ൽ നിരീക്ഷണം, സൈബർ സുരക്ഷ, ലോജിസ്റ്റിക്സ്, സ്വയംഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ, യുദ്ധക്കളത്തിലെ പിന്തുണ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള പ്രതിരോധ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി നിർമിത ബുദ്ധിയിലധിഷ്ഠിതമായ 75 സാങ്കേതികവിദ്യകൾ അവതരിപ്പിച്ചു.

· അടുത്ത തലമുറയിലെ ദീർഘദൂര മിസൈലുകൾക്കായുള്ള അത്യാധുനിക പ്രൊപ്പൽഷൻ സിസ്റ്റങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ ഇന്ത്യ സുപ്രധാന പുരോഗതി കൈവരിച്ചു.

· 2026 ജനുവരി 9-ന് സ്ക്രാംജെറ്റ് കണക്ട് പൈപ്പ് ടെസ്റ്റ് (SCPT) കേന്ദ്രത്തിൽ വെച്ച് 12 മിനിറ്റിലധികം സമയം ആക്റ്റീവിലി കൂൾഡ് സ്ക്രാംജെറ്റ് ഫുൾ സ്കെയിൽ കംബസ്റ്ററിന്റെ (ദീർഘനേരത്തെ ഗ്രൗണ്ട് ടെസ്റ്റ് DRDO വിജയകരമായി നടത്തി, ഇത് ഹൈപ്പർസോണിക് മിസൈൽ വികാസത്തിൽ ഒരു സുപ്രധാന നാഴികക്കല്ലായി മാറി.

· ഭാവിയിലെ അതിവേഗ മിസൈൽ സാങ്കേതികവിദ്യകളുടെ വികസനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനായി ഹൈദരാബാദിൽ ഒരു പുതിയ ഹൈപ്പർസോണിക് വിൻഡ് ടണൽ സ്ഥാപിച്ചു.

ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ പരിവർത്തനമെന്നത് ഗവേഷണം, നൂതനാശയം, തന്ത്രപ്രധാനമായ ശേഷി വികസനം എന്നിവയോടുള്ള നിരന്തര പ്രതിബദ്ധതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. യുദ്ധക്കളത്തിൽ സജ്ജമായ സംവിധാനങ്ങൾ മുതൽ ഭാവി സാങ്കേതികവിദ്യകളും സംയുക്ത നൂതനാശയ ശൃംഖലകളും വരെ രാജ്യം ദീർഘകാല സുരക്ഷയ്ക്കായി ശക്തമായ അടിത്തറ കെട്ടിപ്പടുത്തിട്ടുണ്ട്. ഈ നേട്ടങ്ങൾ വികസിച്ചുവരുന്ന വെല്ലുവിളികളെ ആത്മവിശ്വാസത്തോടെയും തദ്ദേശീയമായ കരുത്തോടെയും നേരിടാനുള്ള ഇന്ത്യയുടെ ശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്നു.

പാർട്ട് ഡി: 12 വർഷത്തെ വിശ്വസനീയ കരുത്ത് - ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ നയതന്ത്രവും പ്രതിബദ്ധതയും

കഴിഞ്ഞ ദശകത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ നയതന്ത്രം ദേശീയ സുരക്ഷയുടെയും തന്ത്രപരമായ സ്വാധീനത്തിന്റെയും ഒരു പ്രധാന സ്തംഭമായി പരിണമിച്ചു. തന്ത്രപരമായ സ്വയംഭരണം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടുതന്നെ രാജ്യം പ്രധാന ആഗോള ശക്തികളുമായുള്ള പങ്കാളിത്തം വ്യാപിപ്പിച്ചു. പ്രതിരോധ സഹകരണം ഇപ്പോൾ സൈനിക കൈമാറ്റങ്ങൾക്കപ്പുറം സാങ്കേതിക സഹകരണത്തിലേക്കും വ്യവസായ പങ്കാളിത്തത്തിലേക്കും സംയുക്ത നിർമ്മാണത്തിലേക്കും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രാദേശികവും ബഹുരാഷ്ട്രപരവുമായ സുരക്ഷാ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിൽ ഇന്ത്യയുടെ പങ്ക് ശക്തമാക്കി. ക്വാഡ് (QUAD), ഷാങ്ഹായ് കോപ്പറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ (SCO), ആസിയാൻ ഡിഫൻസ് മിനിസ്റ്റേഴ്സ് മീറ്റിംഗ്-പ്ലസ് (ADMM-Plus) എന്നിവയിലൂടെ ഇന്ത്യ സമുദ്ര സുരക്ഷ, ഭീകരവാദ വിരുദ്ധത, നിയമങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ക്രമം എന്നിവയ്ക്കായി വാദിക്കുന്നു. ഈ ഇടപെടലുകൾ ഇന്ത്യയുടെ വർധിച്ചുവരുന്ന തന്ത്രപരമായ ആത്മവിശ്വാസത്തെയും കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഭൗമരാഷ്ട്രീയ അന്തരീക്ഷത്തിൽ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ഒരു സുരക്ഷാ പങ്കാളി എന്ന നിലയിൽ ഉയർന്നുവരുന്ന വിശ്വാസ്യതയെയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു.

ഇന്ത്യ-യു.എസ്

കഴിഞ്ഞ ദശകത്തിൽ ഇന്ത്യയും യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സും സുപ്രധാന പ്രതിരോധ കരാറുകളിൽ ഒപ്പുവെച്ചു. 2016-ലെ ലോജിസ്റ്റിക്സ് എക്സ്ചേഞ്ച് മെമ്മോറാണ്ടം ഓഫ് അഗ്രിമെന്റ് (LEMOA) ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇരുരാജ്യങ്ങളും 2018-ൽ കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻസ് കോംപാറ്റിബിലിറ്റി ആൻഡ് സെക്യൂരിറ്റി അഗ്രിമെന്റിലും (COMCASA) ഒപ്പുവെച്ചു. 2020-ൽ ബേസിക് എക്സ്ചേഞ്ച് ആൻഡ് കോപ്പറേഷൻ അഗ്രിമെന്റ് (BECA) ഒപ്പുവെച്ചു. ഇന്ത്യയെ ഒരു പ്രധാന പ്രതിരോധ പങ്കാളിയായി അമേരിക്ക പ്രഖ്യാപിച്ചു. രാജ്യത്തിന് സ്ട്രാറ്റജിക് ട്രേഡ് ഓതറൈസേഷൻ-1 (STA-1) പദവിയും ലഭിച്ചു. ഈ സംഭവവികാസങ്ങൾ ഇന്ത്യ-അമേരിക്ക പ്രതിരോധ പങ്കാളിത്തത്തെ ഔദ്യോഗികവും വ്യവസ്ഥാപിതവുമാക്കി. നിർണായകവും ഉയർന്നുവരുന്നതുമായ സാങ്കേതികവിദ്യകൾക്കായുള്ള മുൻകൈ അഥവാ ഇനിഷ്യേറ്റീവ് ഓൺ ക്രിട്ടിക്കൽ ആൻഡ് എമർജിംഗ് ടെക്നോളജി (iCET) 2023-ൽ ആരംഭിച്ചു. ഇത് 2025-ൽ ട്രാൻസ്ഫോർമിംഗ് ദി റിലേഷൻഷിപ്പ് യൂട്ടിലൈസിംഗ് സ്ട്രാറ്റജിക് ടെക്നോളജി (TRUST) എന്നതിന് കീഴിൽ തുടർന്നു. ഈ ചട്ടക്കൂട് നിർമിത ബുദ്ധി, സെമികണ്ടക്ടറുകൾ, ബഹിരാകാശ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ എന്നിവയിലെ സഹകരണം വ്യാപിപ്പിച്ചു. 2025 ഒക്ടോബറിൽ മലേഷ്യയിലെ ക്വാലാലംപൂരിൽ വെച്ച് ഇരുരാജ്യങ്ങളും 10 വർഷത്തെ പ്രതിരോധ പങ്കാളിത്ത ചട്ടക്കൂടിൽ ഒപ്പുവെച്ചു. ഈ കരാർ സംയുക്ത സൈനിക അഭ്യാസങ്ങൾ, സാങ്കേതിക സഹകരണം, ഇൻഡോ-പസഫിക് സുരക്ഷാ സഹകരണം എന്നിവ ശക്തിപ്പെടുത്തി.

ഇന്ത്യ-റഷ്യ

മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ആഗോള ഭൗമരാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങൾക്കിടയിലും റഷ്യയുമായുള്ള ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ പങ്കാളിത്തം ശക്തമായി തുടർന്നു. മിലിട്ടറി ആൻഡ് മിലിട്ടറി ടെക്നിക്കൽ കോപ്പറേഷനായുള്ള ഇന്ത്യ-റഷ്യ ഇന്റർഗവൺമെന്റൽ കമ്മീഷനിൽ (IRIGC-M&MTC) അധിഷ്ഠിതമാണ് ഈ പങ്കാളിത്തം. ഇതിന്റെ 21-ാം, 22-ാം സമ്മേളനങ്ങൾ 2024 ഡിസംബറിലും 2025 ഡിസംബറിലും നടന്നു. S-400 വ്യോമ പ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങളിലെ സഹകരണം ഇരുപക്ഷവും വീണ്ടും ഉറപ്പിച്ചു. സുഖോയ്-30 MKI യുദ്ധവിമാനങ്ങളുടെ നവീകരണത്തെയും അവർ പിന്തുണച്ചു. ആത്മനിർഭർ ഭാരതിന് കീഴിൽ സംയുക്ത പ്രതിരോധ ഉൽപ്പാദനത്തിനുള്ള അവസരങ്ങൾ ഈ പങ്കാളിത്തം വ്യാപിപ്പിച്ചു. ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള പ്രധാന ത്രിദിന സൈനിക അഭ്യാസമായി എക്സർസൈസ് ഇന്ദ്ര തുടരുന്നു. റഷ്യയുമായുള്ള പ്രതിരോധ സഹകരണം ശക്തിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ തന്നെ ഇന്ത്യ തങ്ങളുടെ തന്ത്രപരമായ സ്വയംഭരണം നിലനിർത്തി. ഈ പങ്കാളിത്തം സംയുക്ത ഉൽപ്പാദനത്തിലും സാങ്കേതിക സഹകരണത്തിലുമാണ് ഇപ്പോൾ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്. രാജ്യത്തിനകത്ത് മെയിന്റനൻസ്, റിപ്പയർ, ആൻഡ് ഓവർഹോൾ (MRO) ശേഷികളും ഇന്ത്യ വിപുലീകരിച്ചു.

ഇന്ത്യ-യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ

2026 ജനുവരി 27-ന് ഇന്ത്യ-ഇയു ഉച്ചകോടിയോടനുബന്ധിച്ച് ഇന്ത്യയും യൂറോപ്യൻ യൂണിയനും ഒരു സുരക്ഷാ-പ്രതിരോധ പങ്കാളിത്ത കരാറിൽ ഒപ്പുവെച്ചു. യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ ഹൈ റെപ്രസെന്റേറ്റീവ്/വൈസ് പ്രസിഡന്റ് (HR/VP) കാജ കലാസും വിദേശകാര്യ മന്ത്രി ഡോ.എസ്.ജയ്ശങ്കറും ഒപ്പുവെച്ച ഈ കരാർ സമുദ്ര സുരക്ഷ, സൈബർ പ്രതിരോധം, ഭീകരവാദ വിരുദ്ധത, ബഹിരാകാശം എന്നിവയുൾപ്പെടെ സമാധാനം, സുരക്ഷ, പ്രതിരോധം എന്നിവയിലെ സഹകരണത്തിനായുള്ള ഒരു സമഗ്രമായ ചട്ടക്കൂട് സ്ഥാപിക്കുന്നു.

ഈ പങ്കാളിത്തം വാർഷിക ഇന്ത്യ-ഇയു സുരക്ഷാ-പ്രതിരോധ ചർച്ചയിലൂടെയുള്ള ഇടപെടലുകളെ വ്യവസ്ഥാപിതമാക്കുകയും സംയുക്ത വികസനത്തിനും വിതരണ ശൃംഖലയുടെ പ്രതിരോധശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്നതിനുമായി ഒരു ഇന്ത്യ-ഇയു ഡിഫൻസ് ഇൻഡസ്ട്രി ഫോറം രൂപീകരിക്കാൻ വ്യവസ്ഥ ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഇന്ത്യ-ഫ്രാൻസ്

ഇന്ത്യ-ഫ്രാൻസ് പ്രതിരോധ ബന്ധം ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ തന്ത്രപ്രധാന വ്യവസായ പങ്കാളിത്തങ്ങളിലൊന്നായി പരിണമിച്ചു. 2016-ലെ റഫാൽ കരാർ ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയുടെ പോരാട്ട ശേഷി ശക്തിപ്പെടുത്തി. പ്രൊജക്റ്റ് 75-ന് കീഴിൽ ആറ് കൽവരി ക്ലാസ് സ്കോർപീൻ അന്തർവാഹിനികളും വിതരണം ചെയ്തു. മുംബൈയിലെ മസഗോൺ ഡോക്ക് ഷിപ്പ് ബിൽഡേഴ്സ് ലിമിറ്റഡ് (MDL) ഫ്രഞ്ച് സഹകരണത്തോടെയാണ് ഈ അന്തർവാഹിനികൾ നിർമ്മിച്ചത്. ആറാമത്തെ അന്തർവാഹിനി 2025 ജനുവരിയിൽ കമ്മീഷൻ ചെയ്തു. 2023-ൽ ഡിഫൻസ് അക്വിസിഷൻ കൗൺസിൽ (DAC) 26 റഫാൽ-മറൈൻ വിമാനങ്ങൾക്ക് അംഗീകാരം നൽകി. ദസ്സോ-ടാറ്റ ഫ്യൂസ്‌ലാഷ് സംയുക്ത സംരംഭം എയ്‌റോസ്‌പേസ് നിർമ്മാണ സഹകരണം വ്യാപിപ്പിച്ചു. സഫ്രാൻ-ഹിന്ദുസ്ഥാൻ എയറോനാട്ടിക്സ് ലിമിറ്റഡ് പങ്കാളിത്തം എഞ്ചിൻ സാങ്കേതിക സഹകരണം ശക്തമാക്കി. ഈ സംരംഭങ്ങൾ ഹൊറൈസൺ 2047 പ്രതിരോധ വ്യവസായ റോഡ്മാപ്പിനെയും സംയുക്ത ഉൽപ്പാദന ലക്ഷ്യങ്ങളെയും പിന്തുണയ്ക്കുന്നു.

ഇന്ത്യ-ജപ്പാൻ

കഴിഞ്ഞ ദശകത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെയും ജപ്പാന്റെയും പ്രത്യേക തന്ത്രപരവും ആഗോളവുമായ പങ്കാളിത്തം പ്രതിരോധ മേഖലയിൽ വലിയ ആഴം കൈവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2020-ലെ അക്വിസിഷൻ ആൻഡ് ക്രോസ്-സർവീസിംഗ് അഗ്രിമെന്റ് (ACSA) ഇരുരാജ്യങ്ങളുടെയും സായുധ സേനകൾക്കിടയിൽ പരസ്പര ലോജിസ്റ്റിക്സ്, വിതരണ പിന്തുണ എന്നിവ സാധ്യമാക്കി. ഏറ്റവും ഒടുവിലായി 2025-ൽ യോകോസുകയിൽ വെച്ച് നടന്ന JIMEX അഭ്യാസം നാവികസേനകൾ തമ്മിലുള്ള പരസ്പര പ്രവർത്തനക്ഷമത ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നത് തുടരുന്നു. രാജ്യരക്ഷാ മന്ത്രിയും ജപ്പാന്റെ പ്രതിരോധ മന്ത്രിയും തമ്മിൽ നടന്ന ഉഭയകക്ഷി കൂടിക്കാഴ്ച (2025 മേയ്) പ്രാദേശിക സമാധാനത്തിനായുള്ള പങ്കിട്ട പ്രതിബദ്ധത വീണ്ടും ഉറപ്പിച്ചു.

ഇന്ത്യ-യു.എ.ഇ

ഇന്ത്യ-യു.എ.ഇ പ്രതിരോധ ബന്ധം കേവലം ഇടപാടുകൾക്കപ്പുറം തന്ത്രപ്രധാനമായ പങ്കാളിത്തത്തിലേക്ക് നിർണ്ണായകമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. 2025 നവംബറിൽ നടന്ന ദുബായ് എയർ ഷോയിൽ സംയുക്ത ഗവേഷണ-വികസന (R&D) പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും സംയുക്ത ഉൽപ്പാദനത്തിനുമുള്ള അവസരങ്ങൾ ഇന്ത്യ സജീവമായി പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. 2026 ജനുവരിയിൽ യു.എ.ഇ പ്രസിഡന്റ് MbZ ഇന്ത്യ സന്ദർശിച്ച വേളയിൽ ഉഭയകക്ഷി തന്ത്രപ്രധാന പ്രതിരോധ പങ്കാളിത്തത്തിനായുള്ള ഒരു താത്പര്യ പത്രം ഒപ്പുവെച്ചു. ഇത് പ്രതിരോധ വ്യവസായ സഹകരണം, പ്രത്യേക ഓപ്പറേഷനുകൾ, ഭീകരവാദ വിരുദ്ധത എന്നിവയിലുടനീളമുള്ള സഹകരണം വിഭാവനം ചെയ്യുന്നു.

ഇന്ത്യ-ഓസ്‌ട്രേലിയ

2020-ൽ സമഗ്ര തന്ത്രപരമായ പങ്കാളിത്തം എന്ന പദവിയിലേക്ക് ഉയർത്തപ്പെട്ട ഇന്ത്യ-ഓസ്‌ട്രേലിയ പ്രതിരോധ ബന്ധം വ്യാപ്തിയിലും വ്യവസ്ഥാപിതമായ ആഴത്തിലും അതിവേഗം വളർന്നു. 2025 ഒക്ടോബറിൽ കാൻബറയിൽ വെച്ച് നടന്ന പ്രഥമ ഓസ്‌ട്രേലിയ-ഇന്ത്യ പ്രതിരോധ മന്ത്രിമാരുടെ ചർച്ച ഈ പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ അഞ്ച് വർഷം പൂർത്തിയാകുന്നതിനെ അടയാളപ്പെടുത്തുകയും സമുദ്ര സുരക്ഷാ അവബോധം, സൈനിക അഭ്യാസങ്ങൾ, പ്രതിരോധ വ്യവസായ സംയോജനം എന്നിവയിലെ പ്രതിബദ്ധതകൾ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുകയും ചെയ്തു.

ഷാങ്ഹായ് കോർപ്പറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ (SCO) – ഡിഫൻസ് മിനിസ്റ്റേഴ്സ് മീറ്റിംഗ്

2017-ൽ SCO-യിൽ ചേർന്നതുമുതൽ ഭീകരവാദ വിരുദ്ധതയ്ക്കായി വാദിക്കാൻ ഇന്ത്യ ഈ വേദി നിരന്തരം ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട് - പലപ്പോഴും പാകിസ്താന്റെ നിലപാടുകൾക്ക് വിരുദ്ധമായ നിലപാടുകൾ ശക്തമായി പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ട്. തുടർച്ചയായ ഇടപെടലുകളിലൂടെ ഭീകരവാദത്തിനുള്ള സാമ്പത്തിക സഹായം തടയുന്നതിനുള്ള ചട്ടക്കൂടുകൾക്കായി ഇന്ത്യ വാദിച്ചു. ക്വിങ്ദാവോയിൽ വെച്ച് നടന്ന യോഗത്തിൽ (2025 ജൂൺ), ഭീകരവാദത്തോടുള്ള സഹിഷ്ണുതയില്ലാത്ത നിലപാട് ഇന്ത്യ ആവർത്തിക്കുകയും കൂട്ടനശീകരണ ആയുധങ്ങളുടെ (WMD) ഭീഷണികൾക്കെതിരെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിന് ആഹ്വാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ഇത് എസ്‌സി‌ഒ-യിലെ ഇന്ത്യയുടെ തത്വാധിഷ്ഠിതവും തന്ത്രപരമായി സ്വയംഭരണവുമുള്ള നിലപാടിനെ അടിവരയിട്ടുറപ്പിച്ചു.

ആസിയാൻ / എഡിഎംഎം-പ്ലസ് - ക്വാലാലംപൂരിൽ

എഡിഎംഎം-പ്ലസിലെ (ADMM-Plus) ഇന്ത്യയുടെ സജീവമായ ഇടപെടൽ ആസിയാൻ (ASEAN) രാജ്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇന്ത്യയുടെ വർധിച്ചുവരുന്ന പ്രതിരോധ വിശ്വാസ്യതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ക്വാലാലംപൂരിൽ വെച്ച് നടന്ന യോഗത്തിൽ (2025 നവംബർ), ഇൻഡോ-പസഫിക് മേഖലയിലെ നാവിക സഞ്ചാര സ്വാതന്ത്ര്യം ഇന്ത്യ വീണ്ടും ഉറപ്പിച്ചു. ഒപ്പം മേഖലയെ സുസ്ഥിരമായി നിലനിർത്തുന്നതിൽ ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ള പങ്കിനെ ആസിയാൻ പങ്കാളികൾ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ആക്ട് ഈസ്റ്റ് നയത്തിന്റെ പ്രേരണയാൽ പട്രോളിംഗ് കപ്പലുകൾ സമ്മാനമായി നൽകൽ, ശേഷി വികസനം, ബ്രഹ്മോസ് സഹകരണം എന്നിവയിലൂടെ വിയറ്റ്നാം, ഫിലിപ്പീൻസ്, ഇന്തോനേഷ്യ എന്നീ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള പ്രതിരോധ ബന്ധങ്ങൾ കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ളതായി മാറിയിട്ടുണ്ട്.

ക്വാഡ് സഹകരണം

2017-ൽ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കപ്പെടുകയും 2021-ൽ ലീഡേഴ്‌സ് ഉച്ചകോടി തലത്തിലേക്ക് ഉയർത്തപ്പെടുകയും ചെയ്തതോടെ ക്വാഡിന്റെ (Quad) ഒരു പ്രധാന സ്തംഭമായി ഇന്ത്യ ഉയർന്നുവന്നു. 2020-ൽ ഓസ്‌ട്രേലിയ വീണ്ടും ചേർന്നതുമുതൽ ഇപ്പോൾ നാല് രാജ്യങ്ങൾ പങ്കെടുക്കുന്ന സൈനിക അഭ്യാസമായി മാറിയ എക്സർസൈസ് മലബാർ  ഇതിന്റെ വർധിച്ചുവരുന്ന പ്രവർത്തനപരമായ ആഴത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. 2025-ലെ 'ക്വാഡ്-അറ്റ്-സീ മിഷൻ' (Quad-at-Sea Mission) നാല് പങ്കാളി രാജ്യങ്ങളും തമ്മിൽ സംയുക്തമായി നടത്തിയ ആദ്യത്തെ കോസ്റ്റ് ഗാർഡ് അഭ്യാസത്തെ അടയാളപ്പെടുത്തി. ക്വാഡ് വിദേശകാര്യ മന്ത്രിമാരുടെ യോഗത്തിൽ (2025 ജൂലൈ) ഭീകരവാദം, ദക്ഷിണ ചൈനാ കടലിലെ സുസ്ഥിരത, നിർണായക ധാതുക്കൾ എന്നിവയിലെ തീരുമാനങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ ഇന്ത്യയുടെ ശബ്ദം നിർണ്ണായകമായി.

ഇൻഡോ-പസഫിക് പങ്കാളിത്തങ്ങൾ

2015-ൽ രൂപരേഖ നൽകിയ സാഗർ (SAGAR – സെക്യൂരിറ്റി ആൻഡ് ഗ്രോത്ത് ഫോർ ഓൾ ഇൻ ദ് റീജിയൺ) എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിലും 2025 മാർച്ചിൽ ആരംഭിച്ച മഹാസാഗർ സിദ്ധാന്തത്തിലും അധിഷ്ഠിതമായാണ് ഇൻഡോ-പസഫിക് മേഖലയിൽ വിശ്വസനീയമായ ഒരു സുരക്ഷാ ശക്തിയായി ഇന്ത്യ ഉയർന്നുവന്നത്. നിരന്തരമായ നാവിക സാന്നിധ്യം, ബഹുരാഷ്ട്ര സൈനിക അഭ്യാസങ്ങൾ, തീരദേശ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ശേഷി വികസന പങ്കാളിത്തം എന്നിവയിലൂടെ ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്ര മേഖലയിലുടനീളം ഒരു പ്രധാന സുരക്ഷാ ദാതാവായി ഇന്ത്യ സ്വയം നിലയുറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഇന്ത്യയുടെ വിപുലീകരിക്കപ്പെടുന്ന പ്രതിരോധ പങ്കാളിത്തങ്ങൾ രാജ്യത്തിന്റെ സൈനിക സന്നദ്ധത, വ്യവസായ ശേഷി, തന്ത്രപരമായ സ്വാധീനം എന്നിവയെ ശക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഉഭയകക്ഷി കരാറുകൾ ഇപ്പോൾ സംയുക്ത ഉൽപ്പാദനം, അത്യാധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യകളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം, ശക്തമായ പ്രവർത്തന ഏകോപനം എന്നിവയെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. അതോടൊപ്പം തന്നെ ബഹുരാഷ്ട്ര ഇടപെടലുകൾ പ്രാദേശിക സുരക്ഷയും ഇൻഡോ-പസഫിക് സുസ്ഥിരതയും രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ ഇന്ത്യയുടെ പങ്ക് വർധിപ്പിച്ചു. രാജ്യം തങ്ങളുടെ തന്ത്രപരമായ സ്വയംഭരണം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടുതന്നെ കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള ആഗോള സഹകരണവുമായി അതിനെ സമർത്ഥമായി സന്തുലിതമാക്കുന്നു. ഇന്ത്യ ഇപ്പോൾ ഒരു വിശ്വസനീയമായ പ്രതിരോധ പങ്കാളിയായും, ആശ്രയിക്കാവുന്ന സുരക്ഷാ ദാതാവായും ഉയർന്നുവരുന്ന ഒരു പ്രതിരോധ നിർമ്മാണ ഹബ്ബായും വീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. തദ്ദേശീയമായ ശേഷികൾ വളരുന്നതിനനുസരിച്ച് ഇന്ത്യയുടെ ദീർഘകാല തന്ത്രപരമായ ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കും സാങ്കേതിക പുരോഗതിക്കും 2047-ഓടെ ഒരു പ്രമുഖ ആഗോള ശക്തിയാകാനുള്ള അഭിലാഷത്തിനും പ്രതിരോധ നയതന്ത്രം എന്നും കേന്ദ്രസ്ഥാനത്ത് തന്നെ തുടരും.

ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ ദശകവും 2047-ലേക്കുള്ള പാതയും

കഴിഞ്ഞ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തെ ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ മേഖലയുടെ പ്രയാണം എന്നത് കേവലം സൈനിക ആധുനികവത്കരണത്തേക്കാളുപരി പലതിനെയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. തദ്ദേശീയ കരുത്തിലൂടെ സ്വന്തം ഭാവി സുരക്ഷിതമാക്കാൻ ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്ത ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ഉദയത്തെയാണ് ഇത് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്. യുദ്ധക്കപ്പലുകളും യുദ്ധവിമാനങ്ങളും മുതൽ ഡ്രോണുകൾ, മിസൈലുകൾ, അത്യാധുനിക ഇലക്ട്രോണിക്സ് എന്നിവ വരെ ഇന്ത്യയുടെ തന്ത്രപ്രധാനമായ ശേഷികൾ രാജ്യത്തിനകത്ത് തന്നെ ക്രമാനുഗതമായി വികസിപ്പിച്ചു. ഈ പരിവർത്തനം രാജ്യത്തിന്റെ വ്യവസായ, സാങ്കേതിക മേഖലകളെയും പുനഃക്രമീകരിച്ചു. സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾ, എം.എസ്.എം.ഇകൾ, സ്വകാര്യ കമ്പനികൾ, പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവ ദേശീയ സുരക്ഷയിൽ സജീവ പങ്കാളികളായി മാറി. പ്രതിരോധ നിർമ്മാണം എന്നത് പരിമിതമായ ഒരു പൊതുമേഖലാ പരിധിയിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ വിപുലമായ ഒരു നവീകരണ ആവാസവ്യവസ്ഥയായി പരിണമിച്ചു. ഈ കാലയളവിൽ ഇന്ത്യയുടെ ആഗോള പദവിക്കും മാറ്റം വന്നു. ഇൻഡോ-പസഫിക് മേഖലയിലുടനീളവും അതിനപ്പുറവും കൂടുതൽ ആത്മവിശ്വാസമുള്ള ഒരു സുരക്ഷാ പങ്കാളിയായി രാജ്യം ഉയർന്നുവന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ പ്രതിരോധ നയതന്ത്രം ഇപ്പോൾ സാങ്കേതിക സഹകരണം, സമുദ്ര സുരക്ഷ, വ്യവസായ പങ്കാളിത്തം, തന്ത്രപരമായ വ്യാപനം എന്നിവയെ കൂടുതൽ രീതിയിൽ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ത്യ 2047-ലേക്ക് നീങ്ങുമ്പോൾ പ്രതിരോധ സന്നദ്ധതയെ നയിക്കുന്നത് നൂതനാശയം, പ്രതിരോധശേഷി, സ്വയംപര്യാപ്തത എന്നിവയായിരിക്കും. കഴിഞ്ഞ ദശകത്തിൽ കെട്ടിപ്പടുത്ത ഈ അടിത്തറ, വികസിച്ചുവരുന്ന ആഗോള സുരക്ഷാ ക്രമത്തോട് കേവലം പ്രതികരിക്കുന്നതിന് പകരം അതിനെ രൂപപ്പെടുത്താൻ തക്കവണ്ണം ഇന്ത്യയെ പ്രാപ്തമാക്കുന്നു.

അവലംബം

Press Information Bureau

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2222601&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2191937&lang=2&reg=3
• https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=154617&ModuleId=3&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2116612&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2234442&reg=3&lang=2

Ministry of Defence

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1499330&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2196856&reg=6&lang=1
• https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=137781&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2246125&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=156049&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1575384&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2166559&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2227775&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2210549&reg=1&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2154551&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2210154&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2248124&reg=3&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2248124&reg=3&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2210154&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2213288&reg=3&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2069090&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=123704&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2213288&reg=3&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2215884&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1694879&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=199595&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=1482026&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2184622&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2183812&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2210154&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2119037&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1642125&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2091878&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1939178&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1839380&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2181539&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2127087&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2176670&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1812293&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2033571&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1888329&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2273824&reg=48&lang=2

Ministry of External Affairs

• https://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/30358/Joint+Statement+on+the+Inaugural+IndiaUS+2432+Ministerial+Dialogue
• https://www.mea.gov.in/Images/CPV/1592-Anex-1.pdf
• https://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/39066
• https://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/32729/Joint_Statement_on_a_Comprehensive_Strategic_Partnership_between_Republic_of_India_and_Australia
• https://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/39734/Factsheet++2025+Quad+Foreign+Ministers+Meeting+in+Washington+DC+July+01+2025
• https://www.indembassydili.gov.in/section/articles-commissioned-by-xpd-division/india-s-maritime-vision-from-sagar-to-indo-pacific-to-mahasagar-by-amb-suchitra-durai/

Department of Defence Production

• https://ddpdashboard.gov.in/ 
• https://ddpdashboard.gov.in/defence-production
• https://x.com/DefProdnIndia/status/1808011783732711432/photo/1

Others

• https://www.indiabudget.gov.in/budget2014-2015/ub2014-15/eb/sbe27.pdf
• https://www.mod.gov.in/dod/sites/default/files/DAP2030new.pdf
• https://www.instagram.com/p/DX6Z3fzkU2t/
• https://www.brahmos.com/brahmos-in-media/114
• https://www.youtube.com/watch?v=vF-6_Zo_9tM
• https://indbiz.gov.in/india-wins-us40mn-defence-deal-from-armenia/
• https://x.com/IndiaMunitions/status/1754886224303526304
• https://x.com/i/status/1508059114152546304
• https://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/39734/Factsheet++2025+Quad+Foreign+Ministers+Meeting+in+Washington+DC+July+01+2025
• https://www.youtube.com/watch?v=c6QQU1Wv8c4
• https://bdl-india.in/en/helina
• https://www.facebook.com/narendramodi/videos/highlights-from-ins-vikrant-including-the-air-power-demo-a-vibrant-cultural-prog/830226939513490/
• https://x.com/mygovindia/status/1918253529564868853?lang=en
• https://www.facebook.com/navalgroup/posts/-ins-vaghsheer-the-sixth-p75-kalvari-class-submarines-was-officially-commissione/1003222745179842/
• https://www.brahmos.com/press-release/207
• https://indbiz.gov.in/india-us-sign-beca-empowering-indias-military-valour/
• https://2021-2025.state.gov/u-s-security-cooperation-with-india/
• https://www.dassault-aviation.com/en/group/press/press-kits/dassault-aviation-partners-with-tata-advanced-systems-to-manufacture-rafale-fighter-aircraft-fuselage-for-india-and-other-global-markets/
• https://www.mofa.go.jp/press/release/press4e_002896.html

The Defence Decade

***

SK