Press Note Details: Press Information Bureau

Infrastructure

ಜೀವನ ಸುಲಭೀಕರಣ: ಭಾರತದ ಅಂತರ್ಗತ ಪ್ರಗತಿಯ ಪಯಣ

Posted On: 15 JUN 2026 4:05PM

2014ರಿಂದ 2026ರವರೆಗಿನ ಆಡಳಿತದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಯಣವು ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸಿದೆ. ಸುರಕ್ಷಿತ ವಸತಿ, ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಮೂಲಕ ಜನರು ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವಿದ್ಯುತ್, ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತೃತ ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲಗಳು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿವೆ. ಸುಧಾರಿತ ರಸ್ತೆಗಳು, ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಿದ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು, ಮೆಟ್ರೋ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಮಾರ್ಗಗಳು ಪ್ರಯಾಣದ ಆಯಾಸವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ.'ಜನ್ ಧನ್' ಮತ್ತು 'ಮುದ್ರಾ' ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಣಕಾಸು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಸೌಲಭ್ಯದಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿದ್ದ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಾಲದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿವೆ. 'ಅಟಲ್ ಮಿಷನ್ ಫಾರ್ ರಿಜುವೆನೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಅರ್ಬನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಫರ್ಮೇಷನ್' ಮೂಲಕ ನಗರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ಸುಧಾರಿಸಿವೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು 'ಮೈಗವ್'ನಂತಹ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ವೇದಿಕೆಗಳು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ನಾಗರಿಕರ ಸಕ್ರಿಯ ತೊಡಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಗಾಢಗೊಳಿಸಿವೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ, ಘನತೆ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ. ಭಾರತದ ಈ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಪಯಣವು ಅಂತರ್ಗತ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ; ಆಡಳಿತವು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.

ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳು: ಭಾರತದ 'ಜೀವನ ಸುಲಭೀಕರಣ'ದ ಕಥನ

2014ರಿಂದ ಭಾರತದ ಪಯಣವು ಘನತೆ, ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಪ್ರಗತಿಯತ್ತ ಒಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ತಿರುವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆಡಳಿತದ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. 'ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆವಾಸ್ ಯೋಜನೆ'ಯಡಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮನೆಗಳು, 'ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಉಜ್ವಲ ಯೋಜನೆ'ಯಡಿ ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ, ಮತ್ತು 'ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸಿವೆ. 'ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ್ ಮಿಷನ್' ಮೂಲಕ ನೈರ್ಮಲ್ಯವು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸುಧಾರಿಸಿದರೆ, 'ಸೌಭಾಗ್ಯ' ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವಿದ್ಯುತ್ ತಲುಪಿದೆ. ಹೊಸ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ಸುರಂಗಗಳು, ಸೇತುವೆಗಳು, ಮೆಟ್ರೋ ಜಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಮಾರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೇಗದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

'ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ್ ಧನ್ ಯೋಜನೆ' ಮತ್ತು 'ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮುದ್ರಾ ಯೋಜನೆ'ಯ ಮೂಲಕ ಹಣಕಾಸಿನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಸಾಲ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. 'ಅಟಲ್ ಮಿಷನ್ ಫಾರ್ ರಿಜುವೆನೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಅರ್ಬನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಫರ್ಮೇಷನ್' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಗರಗಳ ರೂಪಾಂತರವು ಸಾವಿರಾರು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು 'ಮೈಗವ್' ನಂತಹ ವೇದಿಕೆಗಳು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೌಕರ್ಯ, ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳ ಹೊಸ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ.

ವಸತಿ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳು

ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ 'ಪಕ್ಕಾ' (ಶಾಶ್ವತ) ಮನೆಯು ಘನತೆಯುಳ್ಳ ಜೀವನದ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿದೆ. 2014ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ವೇಗವು ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು. 2015ರಲ್ಲಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ 'ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆವಾಸ್ ಯೋಜನೆ' ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇದು 2016ರಲ್ಲಿ 'ಪಿಎಂಎವೈ-ಗ್ರಾಮೀಣ' ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿ, ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದ ವಸತಿಯ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಮರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿತು.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆವಾಸ್ ಯೋಜನೆ - ನಗರ

2015ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪಿಎಂಎವೈ-ಯು, ಅರ್ಹತೆ ಇರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಗರದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ ಪಕ್ಕಾ ಮನೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗದವರು, ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯದ ಗುಂಪು ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. 2024ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪಿಎಂಎವೈ-ಯು 2.0, ಫಲಾನುಭವಿ-ನೇತೃತ್ವದ ನಿರ್ಮಾಣ ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ₹2.5 ಲಕ್ಷದವರೆಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಮನೆಯ ಯಜಮಾನ ಅಥವಾ ಸಹ-ಯಜಮಾನರಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರು ಇರುವುದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿದೆ. ಇದರ ಆರಂಭದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಪಿಎಂಎವೈ-ಯು ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 1.25 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 98 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ. ಗಮನಾರ್ಹವೆಂದರೆ, 2005-14ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 8 ಲಕ್ಷ ನಗರ ಮನೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದವು.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆವಾಸ್ ಯೋಜನೆ - ಗ್ರಾಮೀಣ

2016ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪಿಎಂಎವೈ-ಜಿ, ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ₹1.20 ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಹಾಗೂ ಕಠಿಣ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ₹1.30 ಲಕ್ಷ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. 2016 ರಿಂದ 2026ರ ನಡುವೆ, ಒಟ್ಟು 3.98 ಕೋಟಿ ಮನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಗುರಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ 3.91 ಕೋಟಿ ಮನೆಗಳು ಮಂಜೂರಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ 3.05 ಕೋಟಿ ಮನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ. ಮಂಜೂರಾದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ 75 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿವೆ ಅಥವಾ ಜಂಟಿ ಒಡೆತನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಮನೆಗಳು ಶೌಚಾಲಯ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳಂತಹ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿವೆ.

ಅಟಲ್ ಮಿಷನ್ ಫಾರ್ ರಿಜುವೆನೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಅರ್ಬನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಫರ್ಮೇಷನ್

2015ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ 'ಅಮೃತ್, ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಮೂಲಭೂತ ಸೇವೆಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅಮೃತ್‌ನ ಮೊದಲ ಹಂತವು 500 ನಗರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇದು ನೀರು ಸರಬರಾಜು, ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಹಸಿರು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತ್ತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021ರಲ್ಲಿ, 'ಅಮೃತ್ 2.0' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ 4,800 ಶಾಸನಬದ್ಧ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ₹2.99 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಹಂಚಿಕೆಯು ಮೂಲ ಮಿಷನ್‌ಗಿಂತ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. 2015ರ ಮೊದಲು ಇದ್ದ ಜೆಎನ್‌ಎನ್‌ಯುಆರ್‌ಎಂ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಕೇವಲ ₹62,983 ಕೋಟಿ ಇದ್ದುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಅಮೃತ್ ಮತ್ತು ಅಮೃತ್ 2.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ₹2.79 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಅಗತ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಲಭ್ಯತೆ

2014ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಅನೇಕ ನಾಗರಿಕರು ಗೌರವಯುತ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿದ್ದರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವಚ್ಛ ಅಡುಗೆ ಇಂಧನ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪರದಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ನಿವಾರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿತ ಮಿಷನ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶವು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರದೇಶದ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಫಲಾನುಭವಿಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಉಜ್ವಲ ಯೋಜನೆ

ಮೇ 2016ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ 'ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಉಜ್ವಲ ಯೋಜನೆ', ಸ್ವಚ್ಛ ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಡುಗೆ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019ರ ವೇಳೆಗೆ 8 ಕೋಟಿ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಉಳಿದ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು, ಆಗಸ್ಟ್ 2021ರಲ್ಲಿ 'ಉಜ್ವಲ 2.0' ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು 1 ಕೋಟಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಗುರಿಯನ್ನು ಜನವರಿ 2022ರ ವೇಳೆಗೆ ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರವು ಮತ್ತಷ್ಟು 60 ಲಕ್ಷ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿತು, ಇದು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022ರ ವೇಳೆಗೆ 1.60 ಕೋಟಿಗೆ ತಲುಪಿತು. ಜುಲೈ 2024ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ 75 ಲಕ್ಷ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ನಂತರ 2025–26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ 25 ಲಕ್ಷ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಲಭ್ಯತೆಯು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ 10.57 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಚ್ಛ ಅಡುಗೆ ಅನಿಲ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಮತ್ತು ಘನತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಏಪ್ರಿಲ್ 2014ರಲ್ಲಿ 55.9% ಇದ್ದುದು ಏಪ್ರಿಲ್ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ 107.2%ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಹಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2014ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ 14.51 ಕೋಟಿ ಇದ್ದುದು, 2026ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ವೇಳೆಗೆ 33.39 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿದೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ ವಿತರಕರ ಜಾಲ ಮತ್ತು ಬಾಟ್ಲಿಂಗ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕವು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ.

ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್

'ಹರ್ ಘರ್ ಜಲ್' (ಪ್ರತಿ ಮನೆಗೂ ನೀರು) ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 'ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್', ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂಪರ್ಕದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವೇಗದ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ. 2019ರಲ್ಲಿ ಈ ಮಿಷನ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ, ಕೇವಲ 3.23 ಕೋಟಿ (16.72%) ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂಪರ್ಕವಿತ್ತು. ಜೂನ್ 2026ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 15.86 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು (81.94%) ಕುಟುಂಬಗಳು ಸ್ವಚ್ಛ ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಕೇವಲ ಆರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ₹2.08 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ 12 ಕೋಟಿ ಹೊಸ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. 9 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರು ನೀರು ತರುವ ಕಾಯಕದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ಅವರ ಸಮಯ ಉಳಿತಾಯವಾಗುವುದಲ್ಲದೆ ಆರೋಗ್ಯವೂ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. 1.81 ಲಕ್ಷ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳಿಂದ 'ಹರ್ ಘರ್ ಜಲ್' ಎಂದು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, 11 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನೀರು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ, ಜಲ ಭದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಮೈಲಿಗಲ್ಲನ್ನು ಸಾಧಿಸಿವೆ.

ಈ ಮಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. 2025-26ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದವರೆಗೆ, 2,843 ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು 38.78 ಲಕ್ಷ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿವೆ. 24.80 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಫೀಲ್ಡ್ ಟೆಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಗ್ರಾಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.

ಮಾರ್ಚ್ 2026ರಲ್ಲಿ, ಈ ಮಿಷನ್ ಅನ್ನು 'ಜೆಜೆಎಂ 2.0' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2028ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಸುಧಾರಿತ ಈ ಚೌಕಟ್ಟು ₹8.69 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗಳ ಬೃಹತ್ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ₹3.59 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗಳ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.

ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್

2014ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ 'ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್ - ಗ್ರಾಮೀಣ', ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಶೌಚಾಲಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಘನತೆ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿತು. ನೈರ್ಮಲ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು 2014ರಲ್ಲಿ 39% ಇದ್ದದ್ದು 2019ರ ವೇಳೆಗೆ 100%ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು.

ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್-ಗ್ರಾಮೀಣದ ಸಾಧನೆಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ಜೂನ್ 2026ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 12.14 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳ ಶೌಚಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು 2.76 ಲಕ್ಷ ಸಮುದಾಯ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ. 5.69 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು 'ಒಡಿಎಫ್ ಪ್ಲಸ್' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. 5.34 ಲಕ್ಷ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು 5.55 ಲಕ್ಷ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

'ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್-ನಗರ': 2014ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಮಿಷನ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. 2014 ಮತ್ತು 2026ರ ನಡುವೆ 63 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳ ಶೌಚಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಆರು ಲಕ್ಷ ಸಮುದಾಯ ಶೌಚಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 2014ರಲ್ಲಿ 16% ಇದ್ದ ನಗರ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯು 2026ರ ವೇಳೆಗೆ 82 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಮನೆಮನೆಗೆ ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು 2014ರಲ್ಲಿ 43 ಪ್ರತಿಶತವಿದ್ದರೆ, 2026ರ ವೇಳೆಗೆ 98 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆ.

ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್‌ನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಪ್ರಭಾವವು ಅಳೆಯಬಹುದಾದಂತಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ 35 ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಒಡಿಎಫ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡವು. 2014ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 2019ರಲ್ಲಿ ಅತಿಸಾರದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾವುಗಳು 3,00,000ದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ.

ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವಿದ್ಯುತ್: ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ, ಕೈಗೆಟುಕುವ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ

ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ಎಂದರೆ ಸುಖಕರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಹಿಂದಿರುವ ಒಂದು ಮೌನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಪ್ರಸರಣ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಸರಬರಾಜುವಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದಿದೆ. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕು, ಹೆಚ್ಚು ಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಘನತೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ, ಸ್ವಚ್ಛ ಗ್ರಿಡ್

ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಾಪಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಕಳೆದ 12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗುಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದು 2014ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 248 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್‌ ಇದ್ದದ್ದು, ಮಾರ್ಚ್ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ 532 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್‌ ದಾಟಿದೆ.

ಈ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳು ಈಗ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 2014ರಲ್ಲಿ 76.38 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್‌ ಇದ್ದ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಮಾರ್ಚ್ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ 274.69 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್‌ಗೆ ತಲುಪಿದೆ. ಭಾರತವು ಈಗ ವಿಶ್ವದ 3ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2014ರಲ್ಲಿ 2.82 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್‌ ಇದ್ದ ಸೌರಶಕ್ತಿಯು ಈಗ 150.26 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್‌ಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 2.66 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, 21.04 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್‌ (ಮಾರ್ಚ್ 2014) ನಿಂದ 56.09 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್‌ (ಮಾರ್ಚ್ 2026) ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಅಣುಶಕ್ತಿಯು 84% ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, 4.78 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್‌ (ಮಾರ್ಚ್ 2014) ನಿಂದ 8.78 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್‌ (ಮಾರ್ಚ್ 2026) ಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆ. ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 51.4 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್‌ (ಮಾರ್ಚ್ 2026) ಇದ್ದರೆ, ಇತರ ಮೂಲಗಳು (ಬಯೋಮಾಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ) 11.74 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್‌ (ಮಾರ್ಚ್ 2026) ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ.

ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಈಗ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಹುತೇಕ ದಿನದ 24 ಗಂಟೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು 2014ರಲ್ಲಿ 12.5 ಗಂಟೆಗಳಿದ್ದರೆ, 2026ರಲ್ಲಿ 22.6 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಏರಿದೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಪ್ರತಿದಿನ 23.4 ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೊರತೆಯು 4.2% (2013-14) ರಿಂದ ಕೇವಲ 0.03% (2025-26) ಕ್ಕೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ತಲಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆಯು 957 ಕಿಲೋವ್ಯಾಟ್‌ (2013-14) ರಿಂದ 1,460 ಕಿಲೋವ್ಯಾಟ್‌ (2024-25) ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಪೂರಕವಾದ ದಾಖಲೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ

ಭಾರತವು ಏಪ್ರಿಲ್ 25, 2026 ರಂದು 256.1 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್‌ ನಷ್ಟು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಗರಿಷ್ಠ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು. ನೆರೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ರಫ್ತನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಲೇ, ಯಾವುದೇ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಈ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲಾಯಿತು. ಮೇ 2024 ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದ 250 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್‌ ನಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಗರಿಷ್ಠ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 ರಲ್ಲಿ 8.9 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. 2025–26 ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ 65 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್‌ ನಷ್ಟು ದಾಖಲೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಭವಿಷ್ಯದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ದೇಶವನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದೆ. ಸೌರಶಕ್ತಿ, ಜಲವಿದ್ಯುತ್, ಅಣುಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೂಲಗಳು ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜಿನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಗ್ರಿಡ್‌ನ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿವೆ.

ಜನವರಿ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಷನ್ ಲೈನ್‌ಗಳ (220 kV ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ) ಜಾಲವು 5 ಲಕ್ಷ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆದಿದೆ. ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮೇಷನ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 1,407 GVA (220 kV ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ) ತಲುಪಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತರ-ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಷನ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಜನವರಿ 2026 ರಲ್ಲಿ 120 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್‌ ತಲುಪಿದೆ. ಭಾರತವು ಈಗ ಏಕೈಕ ಆವರ್ತನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಿಡ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಸೌಭಾಗ್ಯ- ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಗೂ ವಿದ್ಯುತ್

2017ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ 'ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸಹಜ್ ಬಿಜ್ಲಿ ಹರ್ ಘರ್ ಯೋಜನೆ' (ಸೌಭಾಗ್ಯ), ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಅಂತಿಮ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 2022ರ ವೇಳೆಗೆ, ಸುಮಾರು 2.86 ಕೋಟಿ ಕುಟುಂಬಗಳು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವು. ಎಲ್ಲಾ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಅಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು.

ಪಿಎಂ ಸೂರ್ಯ ಘರ್: ಮನೆಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಕ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು

ಫೆಬ್ರವರಿ 2024ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ 'ಪಿಎಂ ಸೂರ್ಯ ಘರ್ ಮುಫ್ತ್ ಬಿಜ್ಲಿ ಯೋಜನೆ', ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ರೂಫ್‌ಟಾಪ್ ಸೋಲಾರ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಉದಾರವಾದ ಕೇಂದ್ರ ಸಬ್ಸಿಡಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಮನೆಯು ತಿಂಗಳಿಗೆ 300 ಯೂನಿಟ್ ವರೆಗೆ ಉಚಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಸಬ್ಸಿಡಿಯು ರೂ. 78,000 ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಫಲಾನುಭವಿಯ ಖಾತೆಗೆ ಜಮಾ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ, 40 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳು ರೂಫ್‌ಟಾಪ್ ಸೌರಶಕ್ತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ರೂ. 75,021 ಕೋಟಿ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, 2026-27ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದ ವೇಳೆಗೆ ಒಂದು ಕೋಟಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ತಲುಪುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕುಟುಂಬಗಳು ಈಗ ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಹಣವನ್ನೂ ಗಳಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಉನ್ನತ್ ಜ್ಯೋತಿ ಬೈ ಅಫೋರ್ಡಬಲ್ ಎಲ್‌ಇಡಿ ಫಾರ್ ಆಲ್: ಕೈಗೆಟುಕುವ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆಯ ಬೆಳಕು

'ಉಜಾಲಾ' ಯೋಜನೆಯಡಿ, ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 37 ಕೋಟಿ ಎಲ್‌ಇಡಿ ಬಲ್ಬ್‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಮನೆಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ರೂ. 19,153 ಕೋಟಿ ಉಳಿತಾಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಈಗ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಗೃಹಬಳಕೆಯ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಸುಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.

ಹಣಕಾಸಿನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ

2014ರಿಂದ, ಭಾರತವು ಉಳಿತಾಯ, ಸಾಲ, ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಪಿಂಚಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಿತ ಹಣಕಾಸಿನ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಆಧುನಿಕ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿವೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ್ ಧನ್ ಯೋಜನೆ

'ಜನ್ ಧನ್', [ಆಧಾರ್ ರೆಡ್ಯಾಕ್ಟೆಡ್] ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್‌ನ 'ಜ್ಯಾಮ್‌ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ'ಯು ಭಾರತದ ಕಲ್ಯಾಣ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದೆ. 'ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ್ ಧನ್ ಯೋಜನೆ' ಇದರ ಮೊದಲ ಆಧಾರಸ್ತಂಭವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕೋಟ್ಯಂತರ ವಂಚಿತ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಇದು ಸೋರಿಕೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ನೇರ ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಜನರನ್ನು ತಲುಪುವಂತಾಯಿತು.

ಆಗಸ್ಟ್ 2014ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾದ ಪಿಎಂಜೆಡಿವೈ, ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸಿನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. 2015ರಲ್ಲಿ 14.72 ಕೋಟಿ ಇದ್ದ ಖಾತೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಜೂನ್ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ 58 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಜೂನ್ 2026ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಠೇವಣಿಗಳ ಮೊತ್ತ ₹3 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೂ ಮೀರಿದ್ದು, ಇದು ಜನರ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಕ್ರಿಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪಿಎಂಜೆಡಿವೈ ಖಾತೆಗಳು ಕಲ್ಯಾಣ ವಿತರಣೆಯ ಅಪ್ರತಿಮ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಾಗಿವೆ. ಕೇವಲ 2024–25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ನೇರ ಲಾಭ ವರ್ಗಾವಣೆ ಯೋಜನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ₹6.9 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ನೇರವಾಗಿ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ಜಮೆಯಾಗಿದೆ. ಡಿಬಿಟಿ327 ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದು ಆಡಳಿತವನ್ನು ಅಂತರ್ಗತ, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಫಲಾನುಭವಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಜೂನ್ 2026ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 40.60 ಕೋಟಿ ರೂಪೇ ಡೆಬಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಅಪಘಾತ ವಿಮಾ ರಕ್ಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೊಸದಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸೇರಿದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದು, ಅವರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮುದ್ರಾ ಯೋಜನೆ

ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅತಿಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯವು ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಡ್ಡಿದರ ವಿಧಿಸುವ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಸಾಲದಾತರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿದ್ದರು. 2015ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪಿಎಂಎಂವೈ, ಅತಿಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಿತು ಮತ್ತು ಮೇಲಾಧಾರ ರಹಿತ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.

ಈ ಯೋಜನೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ, ಪಿಎಂಎಂವೈ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ₹40 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ 57.7 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಲಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮಂಜೂರಾದ ಮುದ್ರಾ ಸಾಲಗಳಲ್ಲಿ 66% ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ₹16.88 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯಷ್ಟಾಗಿದೆ. ಫಲಾನುಭವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮಂದಿ SC, ST ಮತ್ತು OBC ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ.

2024–25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಹೊಸ 'ತರುಣ್ ಪ್ಲಸ್' ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸಾಲದ ಮಿತಿಯನ್ನು ₹20 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ವಿಭಾಗವು ಈ ಹಿಂದೆ ಸಾಲ ಪಡೆದು ಅದನ್ನು ಮರುಪಾವತಿಸಿದ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು. ಲೇಬರ್ ಬ್ಯೂರೋ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಪಿಎಂಎಂವೈ ಸಾಲಗಳು 2015 ಮತ್ತು 2018ರ ನಡುವೆ 1.12 ಕೋಟಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ.

ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ

ಸಂಪರ್ಕವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ 'ಜೀವನ ಸುಲಭೀಕರಣ'ವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. 2014ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು ನಿಧಾನಗತಿಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ನಿರ್ಮಾಣ, ಸೀಮಿತ ಮೆಟ್ರೋ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿರಳವಾದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಮಾನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆಧುನಿಕ ನಗರಗಳ ನಡುವಿನ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೀಮಿತ ಮತ್ತು ಅಸಮರ್ಥ ಸಾರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿದ್ದವು. 2014ರಿಂದ 2026ರ ನಡುವೆ, ಭಾರತವು ರಸ್ತೆ, ರೈಲು, ವಿಮಾನಯಾನ ಮತ್ತು ನಗರ ಸಾರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ.

ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು

ಭಾರತದ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವು 2014 ಮತ್ತು 2026ರ ನಡುವೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸಿದೆ. 63.73 ಲಕ್ಷ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದೊಂದಿಗೆ, ಇದು ಈಗ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು 2014ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 91,287 ಕಿ.ಮೀ ಇದ್ದದ್ದು, ಮಾರ್ಚ್ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ ಸುಮಾರು 61% ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗಿ 1,46,572 ಕಿ.ಮೀ ಗೆ ತಲುಪಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ಪಥ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು 2014ರಲ್ಲಿ 18,371 ಕಿ.ಮೀ ಇದ್ದದ್ದು 45,516 ಕಿ.ಮೀ ಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು 3,644 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಪ್ರವೇಶ-ನಿಯಂತ್ರಿತ ವೇಗದ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು/ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ, 'ಭಾರತಮಾಲಾ' ಯೋಜನೆಯಡಿ 22,590 ಕಿ.ಮೀ ರಸ್ತೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ.

ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನೆಯ 12 ವರ್ಷಗಳ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು:

ಝಡ್-ಮೋರ್/ಸೋನಮಾರ್ಗ್ ಸುರಂಗ (2025): ಲಡಾಖ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.
ಸುದರ್ಶನ ಸೇತು (2024): ಓಖಾವನ್ನು ಬೇಟ್ ದ್ವಾರಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದು, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದೆ.
ಮೈತ್ರಿ ಸೇತು (2021): ತ್ರಿಪುರಾವನ್ನು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಚಲನವಲನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.
ಅಟಲ್ ಸುರಂಗ (2020): ಮನಾಲಿ ಮತ್ತು ಲಾಹೌಲ್ ಸ್ಪಿತಿಯ ನಡುವೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದು, ಪ್ರಯಾಣದ ಅಂತರವನ್ನು 46 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ.
ಡಾ. ಶ್ಯಾಮ ಪ್ರಸಾದ್ ಮುಖರ್ಜಿ ಸುರಂಗ (ಹಿಂದೆ ಚೆನಾನಿ-ನಶ್ರೀ ಸುರಂಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, 2017): ಜಮ್ಮು-ಶ್ರೀನಗರ ನಡುವಿನ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ.
ಧೋಲಾ ಸಾದಿಯಾ ಸೇತುವೆ (2017): ಅಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.

ನಗರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಲನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಯೋಜನೆಗಳು:

ದೆಹಲಿ–ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಿಡಾರ್ (2026): ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಎತ್ತರದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಕಾರಿಡಾರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಆರು ಗಂಟೆಗಳಿಂದ 2.5 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಿದೆ.
ಅಹಮದಾಬಾದ್–ಧೋಲೇರಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ (2026): ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯನ್ನು (logistics) ಬಲಪಡಿಸಿ, ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ.
ಬಿಹಾರದ ಎನ್‌ಎಚ್‌-31 ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಮೇಲಿನ ಸೇತುವೆ (2025): ಭಾರಿ ವಾಹನಗಳ ಮಾರ್ಗವನ್ನು 100 ಕಿ.ಮೀ.ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ.
ಅರ್ಬನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟೆನ್ಶನ್ ರೋಡ್ II (2025): ದೆಹಲಿಯ ಮೂರನೇ ರಿಂಗ್ ರಸ್ತೆಯಾಗಿ, ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯ ವೇಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.
ದ್ವಾರಕಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇಯ ದೆಹಲಿ ವಿಭಾಗ (2025): ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಸಿಆರ್ (NCR) ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಗ್ರಾಮ ಸಡಕ್ ಯೋಜನೆ

ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ, ಎಲ್ಲ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೂ ಸೂಕ್ತವಾದ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಬಜೆಟ್ ಬೆಂಬಲವು 2014–15ರಲ್ಲಿ ₹386 ಕೋಟಿ ಇದ್ದದ್ದು, 2026–27ರ ವೇಳೆಗೆ ₹19,000 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, ಅರ್ಹ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪೈಕಿ 99.6% ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿವೆ. 2000-2014ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 3.86 ಲಕ್ಷ ಕಿ.ಮೀ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದರೆ, 2014-2026ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದು 4.11 ಲಕ್ಷ ಕಿ.ಮೀಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೇತುವೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 484ರಿಂದ 10,293ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.

ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿಟ್ಟ ಬಜೆಟ್ ಹಂಚಿಕೆಯು 2014 ಮತ್ತು 2026ರ ನಡುವೆ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಬಹು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿದೆ.

ರೈಲ್ವೆ

ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯು ದೇಶದ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿದಿನ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಟನ್ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ. 2014ರಿಂದೀಚೆಗೆ, ವೇಗ, ಸೌಕರ್ಯ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗಿದೆ. ರೈಲು ಜಾಲದ ವಿದ್ಯುದೀಕರಣವು ವೇಗವಾಗಿ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿದ್ದು, 2014ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು 20% ಇದ್ದದ್ದು ಮಾರ್ಚ್ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ 99.6% ಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆ. ಇದು 69,873 ಮಾರ್ಗ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದೆ. ಭಾರತದ ಸ್ವದೇಶಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ರೈಲು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ 'ಕವಚ್', ರೈಲುಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಡಿಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬ್ರೇಕ್ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು 3,103 ಮಾರ್ಗ ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 24,427 ಕಿ.ಮೀ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. 4,277 ಲೋಕೋಮೋಟಿವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇನ್ನೂ 8,979 ಲೋಕೋಮೋಟಿವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ರೈಲು ಅಪಘಾತಗಳು 2014–15ರಲ್ಲಿ 135 ಇದ್ದದ್ದು 2025–26ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 16ಕ್ಕೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಇಳಿದಿವೆ.

ಈ ಉದ್ದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲೇ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ರೈಲ್ವೆಗಾಗಿನ ಒಟ್ಟು ಬಜೆಟ್ ಹಂಚಿಕೆಯು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದು 2014-15ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹32,000 ಕೋಟಿ ಇದ್ದದ್ದು, 2026-27ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹2.78 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿದೆ. ಈ ನಿರಂತರ ಹೂಡಿಕೆಯು ದೈನಂದಿನ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವಂತಹ ಸುಲಭತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ವಂದೇ ಭಾರತ್

ಭಾರತದ ಸ್ವದೇಶಿ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅರೆ-ಅತಿವೇಗದ ರೈಲಾದ ಮೊದಲ 'ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್' ಫೆಬ್ರವರಿ 15, 2019 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ, ದೇಶಾದ್ಯಂತ 162 ರೈಲು ಸೇವೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯಲ್ಲಿನ ಕ್ಷಿಪ್ರ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. 2025–26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಈ ರೈಲುಗಳು 3.98 ಕೋಟಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸಿದ್ದು, ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು 34% ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ, ಸುಮಾರು ಒಂದು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಟ್ರಿಪ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ 9.1 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಈ ರೈಲು ಪಡೆದಿರುವ ವ್ಯಾಪಕ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಜನವರಿ 2026ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ 'ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಸ್ಲೀಪರ್' ಸೇವೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಹೌರಾ ಮತ್ತು ಗುವಾಹಟಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಮೊದಲ ಮೂರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಸ್ಲೀಪರ್ ರೈಲು 119 ಟ್ರಿಪ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ 1.21 ಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸಿದೆ.

ಅಮೃತ್ ಭಾರತ್ ರೈಲುಗಳು

'ಅಮೃತ್ ಭಾರತ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್' ರೈಲುಗಳು ಸುದೀರ್ಘ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ. ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಅರವತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾನ್-ಎಸಿ ಅಮೃತ್ ಭಾರತ್ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳು ಟೈರ್-2 ಮತ್ತು ಟೈರ್-3 ಪಟ್ಟಣಗಳ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ರೈಲುಗಳು ಆಧುನಿಕ ಆಸನ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದ, ನಾನ್-ಎಸಿ, ಅಧಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ದುರ್ಬಲ ಮತ್ತು ಕೆಳಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಲಾಭದಾಯಕ ಹಾಗೂ ಸೌಕರ್ಯಯುತ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅಂತರ್ಗತ ದೀರ್ಘ-ದೂರದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ.

ಅಮೃತ್ ಭಾರತ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಯೋಜನೆ

2023ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ 'ಅಮೃತ್ ಭಾರತ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಯೋಜನೆ', ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ 1,338 ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 157 ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ, ಇದು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಅಂತರ್ಗತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. 01 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ, 208 ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೌಕರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನವೀಕರಣಗಳು ಪಾರ್ಕಿಂಗ್, ವೇಟಿಂಗ್ ಲೌಂಜ್‌ಗಳು, ಲಿಫ್ಟ್‌ಗಳು, ಎಸ್ಕಲೇಟರ್‌ಗಳು, ಉತ್ತಮ ಶೌಚಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ನೈಜ-ಸಮಯದ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. 2025–26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, 119 ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಅತಿವೇಗದ ರೈಲು ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು

ಅಹಮದಾಬಾದ್–ಮುಂಬೈ ಬುಲೆಟ್ ರೈಲು ಯೋಜನೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದರ ಸೂರತ್–ಬಿಲಿಮೋರಾ ವಿಭಾಗವು 2027ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಿದೆ. 508 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಈ ಕಾರಿಡಾರ್ ಅನ್ನು ಗಂಟೆಗೆ 320 ಕಿ.ಮೀ ವರೆಗಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು, 2026-27ರ ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಏಳು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬುಲೆಟ್ ರೈಲು ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾರ್ಗಗಳು ಹೀಗಿವೆ:

ಮುಂಬೈ–ಪುಣೆ
ಪುಣೆ–ಹೈದರಾಬಾದ್
ಹೈದರಾಬಾದ್–ಬೆಂಗಳೂರು
ಹೈದರಾಬಾದ್–ಚೆನ್ನೈ
ಚೆನ್ನೈ–ಬೆಂಗಳೂರು
ದೆಹಲಿ–ವಾರಣಾಸಿ
ವಾರಣಾಸಿ–ಸಿಲಿಗುರಿ

ಈ ಘೋಷಣೆಗಳು ಭಾರತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಏಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿವೇಗದ ರೈಲುಗಳ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.

ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ – ಉಡಾನ್

2014ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 74 ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಇದರಿಂದ ಸಣ್ಣ ನಗರಗಳು ವಾಯು ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ವಂಚಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2016ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಯೋಜನೆ 'ಉಡೆ ದೇಶ್ ಕಾ ಆಮ್ ನಾಗರಿಕ್', ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು. 2026ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಉಡಾನ್ ಯೋಜನೆಯಡಿ 95 ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು, ಹೆಲಿಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಾಟರ್ ಏರೋಡ್ರೋಮ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ 665 ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 165ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಸರ್ಕಾರವು 'ವಯಬಿಲಿಟಿ ಗ್ಯಾಪ್ ಫಂಡಿಂಗ್' (VGF) ಬೆಂಬಲವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು, ಇದು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು. ಈ ನೆರವಿನಿಂದ ವಿಮಾನ ಪ್ರಯಾಣದ ದರಗಳು ಕೈಗೆಟುಕುವಂತಾಗಿ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ವಾಯುಯಾನವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

ಯೋಜನೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ, ಉಡಾನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 3.45 ಲಕ್ಷ ವಿಮಾನಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ 1.64 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಸಂಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತ, ಗುಡ್ಡಗಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಜಾಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು. ₹4,800 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, 2014ರ ನಂತರ ನವಿ ಮುಂಬೈ, ನೋಯ್ಡಾ, ಮೋಪಾ, ಕಣ್ಣೂರು ಮತ್ತು ಹೊಲ್ಲೊಂಗಿ ಸೇರಿದಂತೆ 25 ಗ್ರೀನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ

ಮಾರ್ಚ್ 2026ರಲ್ಲಿ, 120 ಹೊಸ ತಾಣಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತು 4 ಕೋಟಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ 'ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಉಡಾನ್' ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು 100 ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು, 200 ಆಧುನಿಕ ಹೆಲಿಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ 'ಡಿಜಿ ಯಾತ್ರಾ'ನಂತಹ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಅನುಕೂಲತೆ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ಇದು ತಡೆರಹಿತ ಮತ್ತು ಕಾಗದರಹಿತ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಮೇ 2026ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 38 ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ 9.3 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. 2024ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ 'ಉಡಾನ್ ಯಾತ್ರಿ ಕೆಫೆ'ಗಳು ಮತ್ತು ಕುಂದುಕೊರತೆ ನಿವಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಈ ಕ್ರಮಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ನಾಗರಿಕರ ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸುಲಭ, ಕೈಗೆಟುಕುವ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿಸಿವೆ.

ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು

ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದು, ದೇಶಾದ್ಯಂತ ನಗರ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿದೆ. 2014ರಲ್ಲಿ, ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು ಕೇವಲ ಐದು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ 248 ಕಿ.ಮೀ ಜಾಲದೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮಾರ್ಚ್ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ, ಭಾರತವು 26 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ 1,155 ಕಿ.ಮೀ ಮೆಟ್ರೋ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಭಾರತವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋ ಜಾಲವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.

ದೈನಂದಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2013–14ರಲ್ಲಿ 28 ಲಕ್ಷ ಇದ್ದದ್ದು 2026ರಲ್ಲಿ 1.15 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಮೆಟ್ರೋ ಕಾಮಗಾರಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ವೇಗವು 2014ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ತಿಂಗಳಿಗೆ 0.68 ಕಿ.ಮೀ ಇದ್ದದ್ದು, ಈಗ ಸುಮಾರು 6 ಕಿ.ಮೀಗೆ ಅಂದರೆ ಒಂಬತ್ತು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಬಜೆಟ್ ಬೆಂಬಲವೂ 2013–14ರ ₹5,798 ಕೋಟಿಯಿಂದ 2025–26ರಲ್ಲಿ ₹29,550 ಕೋಟಿಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದ ಮೆಟ್ರೋ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. 2024ರಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾವು ಹೂಗ್ಲಿ ನದಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಮೊದಲ ನೀರೊಳಗಿನ ಮೆಟ್ರೋ ಸುರಂಗವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿತು. ಕೊಚ್ಚಿಯು 10 ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ದೋಣಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ 'ವಾಟರ್ ಮೆಟ್ರೋ' ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮೊದಲ ನಗರವಾಯಿತು. ಜನವರಿ 2026ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯವರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿ 'ಗೋಲ್ಡನ್ ಡಿಕೇಡ್ ಆಫ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಎಂಬ ವರದಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವು ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಾಲ ಮರುಪಾವತಿಯ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಈ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು ನಗರ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮರುರೂಪಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣದ ಆಯಾಸವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಆಧುನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ತಲುಪಿಸಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.

ನಮೋ ಭಾರತ್ - ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ದೆಹಲಿ–ಮೀರತ್ ಆರ್‌ಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ನಲ್ಲಿ 'ನಮೋ ಭಾರತ್' ರೈಲು 2023ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ಫೆಬ್ರವರಿ 2026ರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಗಂಟೆಗೆ 160 ಕಿ.ಮೀ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 180 ಕಿ.ಮೀ ವಿನ್ಯಾಸದ ವೇಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಎಲ್‌ಟಿಇ ರೇಡಿಯೊ ಬ್ಯಾಕ್‌ಬೋನ್ ಬಳಸುವ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಲೆವೆಲ್ III ಸಿಗ್ನಲಿಂಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ 'ಯುರೋಪಿಯನ್ ರೈಲು ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ' ಲೆವೆಲ್ II ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಈ ಕಾರಿಡಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೊ ಆಧಾರಿತ ಸಿಗ್ನಲಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಎಲ್‌ಟಿಇ ಬ್ಯಾಕ್‌ಬೋನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸುಧಾರಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ರೈಲು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಸಿದ್ದು, ಪ್ರಯಾಣದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.

ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು

ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ನಾಗರಿಕರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವ ರೀತಿಯನ್ನೇ ಮರುರೂಪಿಸಿವೆ. ಅನುಸರಣೆಯ ಹೊರೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಾಸಕಾಂಗದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸ್ನೇಹಿ ವೇದಿಕೆಗಳು ದೈನಂದಿನ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ವೇಗವಾದ, ನ್ಯಾಯಯುತವಾದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ.

ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸರಳೀಕರಣ: ಜನ್ ವಿಶ್ವಾಸ್ ಕಾಯ್ದೆ

2023ರ 'ಜನ್ ವಿಶ್ವಾಸ್ (ನಿಬಂಧನೆಗಳ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯ್ದೆ'ಯು ಅನುಸರಣೆಯ ಹೊರೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ತಿರುವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಇದು ಅನೇಕ ಕೇಂದ್ರ ಕಾನೂನುಗಳ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಅಪರಾಧಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಸಿವಿಲ್ ಪರಿಹಾರಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗಾಯಿಸಿತು. ಸಣ್ಣ ತಪ್ಪುಗಳಿಗಾಗಿ ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಗಳು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದಂತಾಯಿತು, ಇದು ಭಯವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು.

2026ರ 'ಜನ್ ವಿಶ್ವಾಸ್ (ನಿಬಂಧನೆಗಳ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯ್ದೆ'ಯು ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಇದು 79 ಕೇಂದ್ರ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ 784 ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, 717 ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಅಪರಾಧೇತರಗೊಳಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ 67 ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದೆ.

ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯ ರದ್ದು: ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಲೋಪಗಳಿಗೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯ ಬದಲಿಗೆ, ಇದೀಗ ಹಣಕಾಸಿನ ದಂಡ ಅಥವಾ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ. ಇದು ನಾಗರಿಕರಲ್ಲಿನ ಆತಂಕವನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ.
ಮೊದಲ ಬಾರಿಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ: ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಡೆಯುವ ಸಣ್ಣ ತಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವ ಬದಲು, ಮೊದಲು ಸಲಹಾ ನೋಟಿಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಿಕ್ಷೆಗಿಂತ ನ್ಯಾಯಯುತವಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ತಾರ್ಕಿಕ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವಿಕೆ: ದಂಡದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅಪರಾಧದ ಗಂಭೀರತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ತರ್ಕಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಾನೂನು ಜಾರಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಮತೋಲಿತ ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿಸಿದೆ.
ತೀರ್ಪುಗಾರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನೇಮಕ: ಅನುಸರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರ ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ 'ತೀರ್ಪುಗಾರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು' ನೇಮಕ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮೇಲ್ಮನವಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು: ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ನ್ಯಾಯದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲು 'ಮೇಲ್ಮನವಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು' ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದಂಡದ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ: ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ದಂಡ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕಾನೂನು ಜಾರಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮತ್ತು ಸ್ಪಂದನಶೀಲವಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ.

ನಾಗರಿಕ ಕೇಂದ್ರಿತ ವೇದಿಕೆಗಳು

ನಾಗರಿಕ ಕೇಂದ್ರಿತ ವೇದಿಕೆಗಳು ಸ್ಪಂದನಶೀಲ ಆಡಳಿತದ ಮುಂಚೂಣಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದು, ತ್ವರಿತ ಕುಂದುಕೊರತೆ ನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸಕ್ರಿಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿವೆ.

ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕುಂದುಕೊರತೆ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಇದು ಸಚಿವಾಲಯಗಳು, ಇಲಾಖೆಗಳು, ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳ ಇತ್ಯರ್ಥದ ಕುರಿತು ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಇರುವ ಮೀಸಲಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪೋರ್ಟಲ್ ಆಗಿದೆ. ಜನವರಿ 2025 ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ 2026ರ ನಡುವೆ ಸುಮಾರು 6 ಲಕ್ಷ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 69.8% ರಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ದೂರುದಾರರು ತೃಪ್ತಿಕರ ಎಂದು ರೇಟ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯುಳ್ಳ ಸೇವಾ ವಿತರಣೆಯತ್ತ ಆದ ಮೂಲಭೂತ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೈಗೌ: 2014ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ 'ಮೈಗವ್', ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. ಈ ವೇದಿಕೆಯು ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹೊಸ ಯುಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದು, ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿದೆ. 60 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ನೋಂದಾಯಿತ ಬಳಕೆದಾರರೊಂದಿಗೆ, ಇದು ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವೆ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. 'ಮೈಗವ್' 28 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಈ ಘಟಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಮೈಗವ್' ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳು, ನೀತಿ ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಆಡಳಿತವು ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿವೇಕವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ವೇದಿಕೆಗಳು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ನೇರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ತ್ವರಿತ ಕುಂದುಕೊರತೆ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದು, ಆ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.

ಪಿಎಂ ಗತಿಶಕ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ಲ್ಯಾನ್

2021ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ 'ಪಿಎಂ ಗತಿಶಕ್ತಿ' ಯೋಜನೆಯು ಸಮಗ್ರ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ 58 ಸಚಿವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಇಲಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಡಿ ತಂದಿದೆ. ಅವುಗಳ ದತ್ತಾಂಶ ಪದರಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ಲ್ಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಂಘಟಿತವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಜಿಐಎಸ್ - ಆಧಾರಿತ ಈ ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ 3,204 ದತ್ತಾಂಶ ಪದರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ವೇದಿಕೆಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿ, ಅಂತರ್ಗತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಲಯಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪಿಎಂ ಗತಿಶಕ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ಲ್ಯಾನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೂ ಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಗಳು ಅನುಸರಣೆಯ ಹೊರೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿವೆ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿವೆ. ನಾಗರಿಕರು ಈಗ ವೇಗದ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ನ್ಯಾಯಯುತವಾದ ಕಾನೂನು ಜಾರಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ದಿನನಿತ್ಯದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣದಾಯಕವಾಗಿವೆ. ಇದು ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಅನುಕೂಲತೆಯತ್ತ ಆದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿಕಸಿತ ಭಾರತದ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿ 'ಜೀವನ ಸುಲಭೀಕರಣ'

2014ರಿಂದ 2026ರವರೆಗಿನ ಭಾರತದ ಆಡಳಿತ ಪಯಣವು ನಾಗರಿಕರ ಜೀವನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಮತ್ತು ಸಬಲಗೊಳಿಸುವತ್ತ ಸಾಗಿದೆ. 'ಪಿಎಂ ಆವಾಸ್ ಯೋಜನೆ'ಯಡಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯು ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಲ್ಲಿ ನೀರು ಸಂಪರ್ಕವು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ದಿನಚರಿಯಿಂದ ಸಮಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು 'ಜನ್ ಧನ್' ಖಾತೆಯು ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದ್ದು, ಉಳಿತಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಲದ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿದೆ. ರಸ್ತೆಗಳು, ಮೆಟ್ರೋ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಅವಕಾಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿವೆ. ಈ ಸಾಧನೆಗಳು ಕೇವಲ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಲ್ಲ; ಇವು ಹಳ್ಳಿಗಳು, ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳಾದ್ಯಂತ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಾಸ್ತವಿಕ ಮತ್ತು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಭಾರತವು 2047ರ ವೇಳೆಗೆ 'ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ'ದತ್ತ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಈ ಬುನಾದಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಗತಿಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅಂತರ್ಗತ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಸುಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಘನತೆಯು ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕವಾದ ಗುರಿಗಳೇ ಹೊರತು, ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುವ ಆದ್ಯತೆಗಳಲ್ಲ. 2014ರಿಂದ 2026ರವರೆಗಿನ ಈ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳು, ನಾಗರಿಕ-ಕೇಂದ್ರಿತ, ಮಿಷನ್-ಆಧಾರಿತ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಸಕ್ರಿಯ ಆಡಳಿತವು ಹೇಗೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿವೆ. ಈ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಜನರ ಜೀವನವನ್ನು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಳವಾಗಿ ಮರುರೂಪಿಸಿವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಇಡೀ ಜಗತ್ತೇ ಅರಿಯಬಹುದಾದಂತಹ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪಾಠಗಳನ್ನು ನೀಡಿವೆ.

References:

Ministry of Housing and Urban Affairs:

https://pmaymis.gov.in/pmaymis2_2024/PMAY_SURVEY/EligiblityCheck.aspx

https://www.pib.gov.in/pressreleasepage.aspx?prid=1777284&reg=3&lang=2

https://amrut.mohua.gov.in/uploads/AMRUT_2.0_Operational_Guidelines.pdf

https://sbmurban.org/

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2220345&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2066736&reg=3&lang=2

Ministry of Rural Development:

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1944744&reg=3&lang=2

https://pmayg.dord.gov.in/netiayHome/Home.aspx

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2075171&reg=3&lang=2