पत्र सूचना कार्यालय

২০১৪ চনৰ পৰা ২০২৬ চনৰ ভিতৰত শিক্ষা, দক্ষতা বিকাশ, উদ্যোগীকৰণ, ক্ৰীড়া, স্বাস্থ্য আৰু নাগৰিক অংশগ্ৰহণ আদি ক্ষেত্ৰত যুৱক-যুৱতীসকলক লক্ষ্য কৰি কেইবাটাও পদক্ষেপ সম্প্ৰসাৰণ কৰিছে। একে সময়তে ভাৰতৰ ষ্টাৰ্টআপ পৰিৱেশতন্ত্ৰও যথেষ্ট সম্প্ৰসাৰিত হৈছে আৰু দেশত স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ষ্টাৰ্টআপৰ সংখ্যা ২.৩ লাখৰো অধিক হৈছে। ডিজিটেল প্লেটফৰ্ম, সৰ্বাংগীন কাৰ্যসূচী আৰু সম্প্ৰদায়ভিত্তিক অংশগ্ৰহণৰ জৰিয়তে দেশৰ যুৱক-যুৱতীসকলে ‘অমৃত প্ৰজন্ম’ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰি বিকশিত ভাৰত@২০৪৭ৰ দৃষ্টিভংগী বাস্তৱায়িত কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আছে।

অমৃত প্ৰজন্মৰ উত্থান

ভাৰতৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৬৫ ​​শতাংশ ৩৫ বছৰৰ তলৰ। যাৰ ফলত বৰ্তমান দেশখন ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সন্ধিক্ষণত আছে। এই জনগাঁথনি শক্তিৰ অপৰিসীম সম্ভাৱনাক চৰকাৰে বিশেষ গুৰুত্ব দিছে। যোৱা ১২ বছৰত চৰকাৰে যুৱক-যুৱতীসকলৰ সৈতে সংযোগ আৰু অংশীদাৰিত্বৰ ক্ষেত্ৰত এক মৌলিক পৰিৱৰ্তন সাধন কৰিছে। এই সময়ছোৱাত শিক্ষা, দক্ষতা বিকাশ, ক্ৰীড়া আৰু উদ্যোগীকৰণ আদি প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে যুৱক-যুৱতীসকলক ৰাষ্ট্ৰীয় উন্নয়নৰ চালিকা শক্তি হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ এক সংহত আৰু পৰিৱৰ্তনশীল প্ৰচেষ্টা চলোৱা হৈছে। যুৱক-যুৱতীসকলক এতিয়া কেৱল হিতাধিকাৰী হিচাপে দেখা নাযায়; বৰঞ্চ এতিয়া তেওঁলোকক ‘অমৃত প্ৰজন্ম’ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। তেওঁলোকে এখন বিকশিত ভাৰত @ ২০৪৭ নিৰ্মাণৰ মূল স্থপতি আৰু সহ-সৃষ্টিকৰ্তা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে।

যুৱক-যুৱতী নেতৃত্বাধীন উন্নয়নৰ ওপৰত গুৰুত্ব

যুৱ আৰু গতিশীল জনসংখ্যাৰ পৰিৱৰ্তিত আকাংক্ষা আৰু প্ৰয়োজনীয়তাক প্ৰতিফলিত কৰি যোৱা দশকত ভাৰতৰ যুৱ বিকাশৰ দৃষ্টিভংগীত যথেষ্ট পৰিৱৰ্তন হৈছে।

ৰাষ্ট্ৰীয় যুৱ নীতি (NYP) ২০১৪ য়ে দেশৰ যুৱ বিকাশৰ বাবে এক মৌলিক কাঠামো প্ৰদান কৰে। এই নীতিত যুৱক-যুৱতীসকলক ১৫ৰ পৰা ২৯ বছৰ বয়সৰ ব্যক্তি হিচাপে সংজ্ঞায়িত কৰা হৈছে আৰু শিক্ষা, নিয়োগ, দক্ষতা বিকাশ, স্বাস্থ্য, ক্ৰীড়া, সামাজিক অংশগ্ৰহণ আৰু সবলীকৰণৰ দৰে মূল ক্ষেত্ৰসমূহক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হৈছে। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল সুযোগ সম্প্ৰসাৰণ, অন্তৰ্ভুক্তি নিশ্চিত কৰা আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক কাঠামো শক্তিশালী কৰা।

শেহতীয়াকৈ প্ৰস্তাৱিত ৰাষ্ট্ৰীয় যুৱ নীতি ২০২৫ ৰ কাঠামোৱে ভৱিষ্যতৰ বাবে সাজু দক্ষতা, উদ্যোগীকৰণ, নেতৃত্ব, নাগৰিক সংযোগ, ডিজিটেল অংশগ্ৰহণ, আৰু বহনক্ষম উন্নয়নৰ দৰে উদীয়মান অগ্ৰাধিকাৰসমূহৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।

শিক্ষাঃ প্ৰতিজন ভাৰতীয় যুৱকৰ বাবে গুণগত মান, সুযোগ আৰু সবলীকৰণ

শেহতীয়া বছৰবোৰত ভাৰতৰ শিক্ষাৰ দৃষ্টিভংগীৰ যথেষ্ট পৰিৱৰ্তন হৈছে। কেৱল ‘সুযোগ সম্প্ৰসাৰণ’ৰ পৰিৱৰ্তে এতিয়া ‘গুণগত শিক্ষা নিশ্চিত কৰা’ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। নগৰকেন্দ্ৰিক শিক্ষা ব্যৱস্থাই এতিয়া নিজৰ সীমাত উপনীত হৈছে, যাতে সকলোৱে সমান সুযোগ পায়। ভাৰতৰ যুৱক-যুৱতীসকলৰ বাবে সামগ্ৰিক আৰু ভৱিষ্যতমুখী শিক্ষা সুনিশ্চিত কৰাত এতিয়া বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।

ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি ২০২০ (NEP 2020) হৈছে এই পৰিৱৰ্তনৰ আধাৰ। সমগ্ৰ দেশৰ অংশীদাৰসকলৰ সৈতে বিস্তৃত আলোচনাৰ জৰিয়তে গঢ় দিয়া ই প্ৰথম ব্যাপক শিক্ষা নীতি। NEP 2020য়ে শিক্ষাৰ্থীক ব্যৱস্থাটোৰ কেন্দ্ৰত ৰাখে আৰু অভিজ্ঞতাভিত্তিক আৰু বহুবিষয়ক শিক্ষণক প্ৰসাৰিত কৰে। অমৃত প্ৰজন্মক সবলীকৰণ আৰু ‘বিকশিত ভাৰত ২০৪৭’ বাস্তৱায়িত কৰাৰ দিশত ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।

বিদ্যালয়ৰ শিক্ষা শক্তিশালী কৰা: আন্তঃগাঁথনি, অন্তৰ্ভুক্তি আৰু ছাত্ৰৰ ধাৰাবাহিকতা

বিগত দশকত চৰকাৰে যুৱ সবলীকৰণ আৰু উচ্চ শিক্ষাৰ ভেটি হিচাপে স্কুলীয়া শিক্ষাক আৰু অধিক শক্তিশালী কৰি তুলিছে। এন ই পি ২০২০ৰ লগত সংগতি ৰাখি প্ৰাক-প্ৰাথমিক পৰ্যায়ৰ পৰা উচ্চতৰ মাধ্যমিক পৰ্যায়লৈকে বিদ্যালয় শিক্ষাক এক সংহত শিক্ষাৰ ধাৰাবাহিকতা হিচাপে পুনৰ সংগঠিত কৰা হৈছে।

২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষলৈকে তথ্য আৰু যোগাযোগ প্ৰযুক্তি (ICT) আৰু ডিজিটেল পদক্ষেপৰ অধীনত ১.৪৯ লাখতকৈ অধিক বিদ্যালয় সামৰি লোৱা হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও ১.৭৬ লাখৰো অধিক স্মাৰ্ট ক্লাছৰুম আৰু ১.৭৯ লাখ আইচিটি লেবৰেটৰীৰ অনুমোদন লাভ কৰা হৈছে।

সামাজিক আৰু ভৌগোলিক পটভূমিৰ যুৱক-যুৱতীসকলক অন্তৰ্ভুক্তি আৰু ধৰি ৰখাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। কস্তুৰবা গান্ধী বালিকা বিদ্যালয় (KGBV) আৰু নেতাজী সুভাষ চন্দ্ৰ বসু আৱাছিয়া বিদ্যালয় (NSCBAV)ৰ দৰে আৱাসিক বিদ্যালয়ৰ সুবিধাই বিশেষকৈ দুৰ্গম আৰু কঠিন অঞ্চলত আৰ্থ-সামাজিকভাৱে বঞ্চিত পটভূমিৰ ছোৱালী আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সুবিধা উন্নত কৰিছে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহৰ পৰিপূৰক হিচাপে PM-JANMAN আৰু ধৰ্তি আবা জনজাতীয় গ্ৰাম উত্তম অভিযান (DAJGUA) আদি পদক্ষেপৰ অধীনত হোষ্টেলৰ সুবিধাসমূহে জনজাতীয় জনগোষ্ঠীৰ বাবে শিক্ষাৰ সুযোগ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে।

এই পদক্ষেপসমূহে বিদ্যালয় পৰ্যায়ত নামভৰ্তিৰ উন্নতি আৰু ড্ৰপআউটৰ হাৰ কম কৰাত অৰিহণা যোগাইছে, যাৰ ফলত অধিক ভাৰতীয় যুৱক-যুৱতীসকলে মাধ্যমিক আৰু উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে।

ভৱিষ্যতৰ বাবে সাজু উচ্চ শিক্ষা: নমনীয়তা, প্ৰযুক্তি আৰু উদ্ভাৱন

নতুন শিক্ষা নীতিয়ে উচ্চ শিক্ষা আৰু পাঠদানৰ সুবিধাৰ গাঁথনি আমূলভাৱে সলনি কৰিছে। অধিক নমনীয়, প্ৰযুক্তি-সক্ষম আৰু উদ্ভাৱন-কেন্দ্ৰিক শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় যুৱক-যুৱতীসকলক সবলীকৰণ কৰা হৈছে।

শিক্ষণত নমনীয়তা:

NEP 2020 য়ে কিছু গাঁথনিগত সংস্কাৰ আনিছে যাৰ ফলত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে তেওঁলোকৰ শৈক্ষিক জীৱনৰ ওপৰত অধিক নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে-

• ১৭০খন বিশ্ববিদ্যালয়ে গ্ৰহণ কৰা নেচনেল ক্ৰেডিট ফ্ৰেমৱৰ্ক (NCRF)এ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক শৈক্ষিক, দক্ষতাভিত্তিক আৰু অভিজ্ঞতাভিত্তিক শিক্ষণৰ বাবে উপাৰ্জন কৰা ক্ৰেডিট জমা কৰাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে।
• একাডেমিক বেংক অৱ ক্ৰেডিট (ABC)ৰ অধীনত ২৪৬৯খন প্ৰতিষ্ঠান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ৩২ কোটিৰো অধিক ছাত্ৰ আইডি কাৰ্ড প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াৰ দ্বাৰা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ মাজত ক্ৰেডিট সঞ্চয়, স্থানান্তৰ আৰু ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকৰ শৈক্ষিক অগ্ৰগতিৰ কোনো বাধা নাথাকে।
• স্বয়ংক্ৰিয় স্থায়ী শৈক্ষিক একাউণ্ট পঞ্জীয়ন (APAAR ID)এ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে তেওঁলোকৰ শিক্ষা যাত্ৰাৰ সমগ্ৰ সময়ছোৱাত উপাৰ্জন কৰা শৈক্ষিক আৰু দক্ষতাভিত্তিক ক্ৰেডিটসমূহ সংৰক্ষণ কৰে। ২০২৬ চনৰ ৩১ মাৰ্চলৈকে ১৫.৪৮ কোটিৰো অধিক পৰীক্ষিত APAAR ID সৃষ্টি কৰা হৈছে।
• বৰ্তমান ১৫৩খন বিশ্ববিদ্যালয়ে দুবাৰ নামভৰ্তি আৰু বহুবাৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থান ব্যৱস্থাৰ সুবিধা প্ৰৱৰ্তন কৰিছে। ২০৩৫ চনৰ ভিতৰত উচ্চ শিক্ষাৰ মুঠ নামভৰ্তিৰ হাৰ (GER) ৫০ শতাংশলৈ বৃদ্ধিৰ দিশত এয়া এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ।

শিক্ষাত প্ৰযুক্তি আৰু উদ্ভাৱন

গুণগত শিক্ষাৰ সুবিধা সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে চৰকাৰে এক শক্তিশালী ডিজিটেল শিক্ষা ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিছে। ২০২৬ চনৰ জুন মাহলৈকে SWAYAM প্লেটফৰ্মত ১৮,৫৮০ টাতকৈও অধিক পাঠ্যক্ৰম উপলব্ধ, য’ত ৬ কোটি ১০ লাখতকৈ অধিক নামভৰ্তি আৰু ৫৩.৭ লাখ প্ৰমাণপত্ৰ প্ৰদান কৰা হৈছে। SWAYAM PRABHA, PM e-VIDYA আৰু DIKSHA প্লেটফৰ্মে টেলিভিছন, ৰেডিঅ’, ডিজিটেল কন্টেন্ট আৰু ই-ৰিচ’ৰ্চৰ জৰিয়তে শিক্ষাৰ সুবিধা আৰু অধিক সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে। কেৱল DIKSHA প্লেটফৰ্মত ১৩৫টা ভাষাত ৩.৬৬ লাখৰো অধিক ই-কন্টেন্ট সম্পদ উপলব্ধ।

উচ্চ শিক্ষা পৰ্যায়ত ৱান নেচন ৱান চাবস্ক্ৰিপচন পদক্ষেপে ৭,৪১৪খন প্ৰতিষ্ঠানত শৈক্ষিক আৰু গৱেষণামূলক সম্পদৰ সুবিধা সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে, যাৰ ফলত প্ৰায় ৯৯ লাখ ব্যৱহাৰকাৰী উপকৃত হৈছে।

উদ্ভাৱন আৰু উদ্যোগীকৰণক লালন-পালন কৰিবলৈ অটল উদ্ভাৱন মিছনে ১০,০০০ ৰো অধিক অটল টিংকাৰিং লেব স্থাপন কৰিছে, যিয়ে ১.১ কোটিতকৈ অধিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক সবল কৰি তুলিছে আৰু উদীয়মান প্ৰযুক্তিৰ ১৬ লাখৰো অধিক প্ৰকল্পৰ বিকাশত সহায় কৰিছে। ইয়াৰ উপৰিও ৭২টা অটল ইনকিউবেচন চেণ্টাৰে ৬,৭০০ৰো অধিক ষ্টাৰ্টআপক সহায় কৰিছে আৰু ৩২,০০০ৰো অধিক চাকৰি সৃষ্টি কৰাত সহায় কৰিছে।

উচ্চ শিক্ষা: অধিক প্ৰতিষ্ঠান, বৃহত্তৰ প্ৰসাৰ

২০১৪ চনৰ পৰা যুৱক-যুৱতীসকলৰ বাবে ভাৰতৰ উচ্চ শিক্ষাৰ আন্তঃগাঁথনিৰ শাৰীৰিক সম্প্ৰসাৰণ, উল্লেখযোগ্য আৰু কৌশলগত দুয়োটা দিশতে পৰিচালিত হৈছে।

• উচ্চ শিক্ষাত মুঠ নামভৰ্তিৰ হাৰ ২০১৪-১৫ চনত ৩.৪২ কোটিৰ পৰা ২০২২-২৩ চনত ৪.৪৬ কোটিলৈ বৃদ্ধি পাইছে।
• ১.০১ কোটিতকৈ অধিক শিক্ষকৰ সহায়ত ১৪.৭১ লাখ বিদ্যালয়ে ২৪.৬৯ কোটি ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক সেৱা আগবঢ়াই ভাৰতে এতিয়া বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ বিদ্যালয় ব্যৱস্থা পৰিচালনা কৰে।
• চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় ২০১৪ চনত ৪৩১ খনৰ পৰা ২০২৫-২৬ চনত ৮১৮ খনলৈ বৃদ্ধি পাইছে৷ ২০২৫-২৬ চনলৈকে MBBS আৰু স্নাতকোত্তৰ আসন ১,২৮,৯৭৬ আৰু ৮৫,৮২২ লৈ বৃদ্ধি পাইছে।
• তিৰুপতি, পলাক্কাড, ভিলাই, জম্মু আৰু ধৰৱাদ এই ৫খন IIT সম্প্ৰসাৰণ কৰি ৬,৫৭৬ খনতকৈও অধিক আসন সংযোজন কৰা হৈছে, যাৰ ফলত এই শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ সামূহিক ছাত্ৰ ক্ষমতা দুগুণতকৈও অধিক হৈছে।
• ভাৰতৰ বিশ্বব্যাপী শৈক্ষিক স্থানো বাঢ়িছে। জাঞ্জিবাৰ আৰু আবুধাবিত দুটা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় IIT কেম্পাছ স্থাপন কৰা হৈছে৷ ২০২৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত IIM আহমেদাবাদেও ডুবাই কেম্পাছ মুকলি কৰে। ১৫খন বিদেশী বিশ্ববিদ্যালয়ে ভাৰতত কেম্পাছ স্থাপন কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে।
• ভাৰতীয় উচ্চ শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে (HEI) এতিয়া সুনামধন্য বিশ্বব্যাপী প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে যৌথ আৰু দ্বৈত ডিগ্ৰী কাৰ্যসূচী আগবঢ়ায়। ২০১৪-১৫ চনত উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠানৰ সংখ্যা ৫১ হাজাৰৰ ওপৰৰ পৰা ২০২৫ চনৰ জুন মাহলৈকে ৭০ হাজাৰৰো অধিক হৈছে।

দক্ষতা বিকাশ: ভৱিষ্যতৰ বাবে সাজু কৰ্মশক্তি গঢ়ি তোলা

বিগত ১২ বছৰত চৰকাৰে দেশৰ যুৱক-যুৱতীসকলক বিশ্ব অৰ্থনীতিৰ চালিকা শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ লক্ষ্যৰে বহুমাত্ৰিক দক্ষতা বিকাশ ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিছে। এই শৃংখলাৰ পদক্ষেপৰ ফলত পৰম্পৰাগত বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণ ব্যৱস্থাৰ পৰা চাহিদা-চালিত, উদ্যোগ-সংলগ্ন আৰ্হিলৈ গুৰুত্ব দিয়া হৈছে যিয়ে উচ্চ প্ৰযুক্তিৰ সামৰ্থ আৰু উদ্যোগ-প্ৰয়োজনীয় দক্ষতাক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়ে।

স্কিল ইণ্ডিয়া মিছন (SIM)

২০১৫ চনত আৰম্ভ হোৱা স্কিল ইণ্ডিয়া মিছনে সমগ্ৰ দেশৰ দক্ষতা বিকাশ কেন্দ্ৰৰ এক বহল নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে দক্ষতা আহৰণ, পুনৰ দক্ষতা আৰু দক্ষতা বিকাশৰ বাবে প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰে। স্কিল ইণ্ডিয়া মিছনৰ ফলপ্ৰসূ ৰূপায়ণ সুনিশ্চিত কৰাৰ বাবে চৰকাৰে কেইবাখনো গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰিছে-

· প্ৰধানমন্ত্ৰী কৌশল বিকাশ যোজনা (PMKVY)

· জন শিক্ষা সংস্থা (JSS)

· ৰাষ্ট্ৰীয় এপ্ৰেণ্টিছশ্বিপ প্ৰচাৰ আঁচনি (NAPS)

· ঔদ্যোগিক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান (ITI)ত শিল্পী প্ৰশিক্ষণ আঁচনি (CTS)

প্ৰধানমন্ত্ৰী কৌশল বিকাশ যোজনা (PMKVY) : ২০১৫ চনত আৰম্ভ হোৱা প্ৰধানমন্ত্ৰী কৌশল বিকাশ যোজনা হৈছে নিয়োগ আৰু উদ্যোগীকৰণ বিকাশৰ সৈতে জড়িত হ্ৰস্বম্যাদী, উদ্যোগ-সংহত দক্ষতা বিকাশ কাৰ্যসূচী। চাৰিটা পৰ্যায়ত এই কাৰ্যসূচীয়ে প্ৰৰোচনা ভিত্তিক প্ৰমাণীকৰণ আঁচনিৰ পৰা বৃহৎ পৰিসৰৰ, চাহিদা-চালিত আৰু ফলাফলমুখী দক্ষতা বিকাশ ব্যৱস্থালৈ বিকশিত হৈছে।

• PMKVY 1.0 (২০১৫-১৬): ১৯ লাখতকৈ অধিক প্ৰাৰ্থীয়ে প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰে।
• PMKVY 2.0(২০১৬-২০): ১.১ কোটিতকৈ অধিক প্ৰাৰ্থীয়ে প্ৰশিক্ষণ বা অভিমুখীতা লাভ কৰে।
• PMKVY 3.0 (২০২০-২২): ৭ লাখৰো অধিক প্ৰাৰ্থীৰ প্ৰশিক্ষণ। PMKVY 3.0ৰ অধীনত চৰকাৰে ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি (NEP) ২০২০ৰ লগত সংগতি ৰাখি বৃত্তিমূলক শিক্ষা, উদ্যোগ-প্ৰাসংগিক প্ৰশিক্ষণ আৰু মূলসুঁতিৰ শিক্ষাৰ সৈতে একত্ৰিত হোৱা সুনিশ্চিত কৰি ক’ভিড যোদ্ধাসকলৰ বাবে কাষ্টমাইজড ক্ৰেচ কোৰ্চ প্ৰগ্ৰেম আৰু স্কিল হাব ইনিচিয়েটিভৰ দৰে বিশেষ পদক্ষেপ আৰম্ভ কৰিছে।
• PMKVY 4.0 (২০২২-২৬): PMKVY প্ৰশিক্ষণক ব্যৱহাৰিক আৰু ভৱিষ্যতমুখী দক্ষতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি ৰাষ্ট্ৰীয় দক্ষতা অৰ্হতা কাঠামো (NSQF)ৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হৈছে।

প্ৰশিক্ষণত চাকৰিৰ সময়ত এক্সপ’জাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় আৰু ই কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা, ড্ৰোন, সেউজ শক্তি আৰু ইলেক্ট্ৰনিকছৰ দৰে উদীয়মান খণ্ডসমূহ সামৰি লয়। চাকৰিৰ ভূমিকাসমূহ উদ্যোগ নেতৃত্বাধীন খণ্ড দক্ষতা পৰিষদ (SSC)সমূহে বিকশিত কৰে।

জন শিক্ষা সংস্থা (JSS) : ২০১৮ চনৰ পৰা ৰাজহুৱা শিক্ষানুষ্ঠানৰ ৰূপান্তৰৰ জৰিয়তে দক্ষতা বিকাশৰ কাম-কাজ অধিক সৰ্বাংগীন হৈ পৰিছে। স্থানীয় প্ৰয়োজন অনুসৰি টেইলাৰিং, এম্ব্ৰয়ডাৰী, হস্তশিল্প, খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় সেৱা আদি বিভিন্ন প্ৰশিক্ষণ পাঠ্যক্ৰম প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে, যিয়ে তৃণমূল পৰ্যায়ত জীৱিকা সৃষ্টিৰ ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰি আছে। মূল কৃতিত্বসমূহ:

• ২০১৮ চনৰ পৰা ২০২৬ চনৰ ৩১ মাৰ্চলৈকে মুঠ ৩৬.৪৮ লাখ হিতাধিকাৰীয়ে প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছে।
• ২০২৬ চনৰ ৩১ মাৰ্চলৈকে ২৬,৭২০ জন জনজাতীয় হিতাধিকাৰীক নামভৰ্তি কৰা হৈছে আৰু ২৬,৫১৯ জনক প্ৰশিক্ষণ দিয়া হৈছে।
• ২০২৪ চনৰ ডিচেম্বৰৰ পৰা JSSৰ সামগ্ৰীসমূহ উদ্যমকাৰ্ট পৰ্টেলত বজাৰ কৰা হয়, যিয়ে শিল্পী আৰু ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগীসকলক ক্ৰেতাৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰে।

ৰাষ্ট্ৰীয় এপ্ৰেণ্টিছশ্বিপ প্ৰমোচন আঁচনি (NAPS): ২০১৬ চনৰ আগষ্ট মাহত আৰম্ভ হোৱা এই আঁচনিখন বৰ্তমান দ্বিতীয় পৰ্যায় NAPS 2.0ত ৰূপায়ণ কৰা হৈছে।

এই আঁচনিখনে এপ্ৰেণ্টিছসকলক ভাট্টাটোৰ এটা অংশ প্ৰদান কৰি এপ্ৰেণ্টিছশ্বিপ প্ৰশিক্ষণক উৎসাহিত কৰে। এপ্ৰেণ্টিছশ্বিপে “আৰ্জন কৰিবলৈ শিকিব” আৰু উদ্যোগকেন্দ্ৰিক দক্ষতা বিকাশৰ এক মূল স্তম্ভ হিচাপে কাম কৰে। চৰকাৰে ভাট্টাটোৰ ২৫ শতাংশ (প্ৰতিমাহে সৰ্বোচ্চ ১৫০০ টকা পৰ্যন্ত) এপ্ৰেণ্টিছসকলৰ বেংক একাউণ্টলৈ NAPS পৰ্টেলৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ স্থানান্তৰ কৰে।

• ২০১৬ চনৰ পৰা ২০২৬ চনৰ ৩১ মাৰ্চলৈকে অটোমোটিভ, IT-ITES, ইলেক্ট্ৰনিক্স, খুচুৰা আৰু উৎপাদনৰ দৰে খণ্ডত ৫৪.৪১ লাখতকৈ অধিক এপ্ৰেণ্টিছ নিয়োজিত হৈ আছে।
• ২০২৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত আৰম্ভ হোৱা CoP (Certificate of Proficiency) হৈছে সম্পূৰ্ণ সময়সীমা আৰু ব্যৱহাৰিক মূল্যায়ন সম্পূৰ্ণ কৰা এপ্ৰেণ্টিছসকলৰ বাবে এক অতিৰিক্ত স্বীকৃতি। ২০২৬ চনৰ ৩১ মাৰ্চলৈকে ৬৭,৭১১টা ক’পি সৃষ্টি কৰা হৈছিল।

শিল্পী প্ৰশিক্ষণ আঁচনি (CTS): শিল্পী প্ৰশিক্ষণ আঁচনি (CTS)য়ে ঘৰুৱা উদ্যোগৰ বাবে ব্যৱসায়ৰ মাজেৰে দক্ষ শ্ৰমিকৰ অবিৰত প্ৰবাহ নিশ্চিত কৰে। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে পদ্ধতিগত প্ৰশিক্ষণৰ জৰিয়তে ঔদ্যোগিক উৎপাদনৰ পৰিমাণ আৰু গুণগত মান দুয়োটা উন্নত কৰা। ইয়াৰ উপৰিও কৰ্মসংস্থাপনযোগ্য দক্ষতা প্ৰদান কৰি শিক্ষিত যুৱক-যুৱতীসকলৰ মাজত নিবনুৱা সমস্যা হ্ৰাস কৰিব বিচাৰে।

• CTSৰ অধীনত সমগ্ৰ দেশতে ১৪,৬৮৮টা ঔদ্যোগিক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান (চৰকাৰী-৩,৩৪৫ আৰু ব্যক্তিগত-১১,৩৪৩)ৰ জৰিয়তে ১৬৯টা পাঠ্যক্ৰমত প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰা হয়।
• ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে তিনি বছৰৰ ভিতৰত মুঠ ১৪টা নতুন CTS পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰা হৈছে আৰু ২২টা বৰ্তমানৰ পাঠ্যক্ৰম সংশোধন কৰা হৈছে। এই পাঠ্যক্ৰমসমূহ উদ্যোগৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ সৈতে মিল খায়।

ঔদ্যোগিক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান (ITI)

ITI ভাৰতৰ দীৰ্ঘম্যাদী বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ মেৰুদণ্ড আৰু ই উদ্যোগটোলৈ দক্ষ কৰ্মীৰ এক অবিৰত প্ৰবাহ প্ৰদান কৰে। যোৱা ১২ বছৰত চৰকাৰে এই নেটৱৰ্কৰ ব্যাপক সম্প্ৰসাৰণ আৰু আধুনিকীকৰণ নিশ্চিত কৰিছিল।

PM–SETU (Pradhan Mantri Skilling and Employability Transformation through Upgraded ITIs) ২০২৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত আৰম্ভ কৰা হৈছিল ।

মূল বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত আছে:

• ১,০০০ চৰকাৰী ITI (200 হাব ITI আৰু 800 স্পক ITI) হাব-এণ্ড-স্পক মডেলত অত্যাধুনিক আন্তঃগাঁথনি আৰু আধুনিক সঁজুলিৰে উন্নীতকৰণ।
• ক্লাষ্টাৰসমূহৰ সহ-মালিকানা আৰু সহ-পৰিচালনা কৰিবলৈ এংকৰ উদ্যোগ অংশীদাৰ (AIP)ৰ সৈতে বিশেষ উদ্দেশ্যৰ বাহন (SPV) স্থাপন কৰা।
• আধুনিক প্ৰযুক্তিৰে উন্নীতকৃত উচ্চ চাহিদাৰ পৰম্পৰাগত ব্যৱসায়কে ধৰি শ্ৰম বজাৰৰ চাহিদাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি পাঠ্যক্ৰমৰ প্ৰৱৰ্তন আৰু পুনৰ নিৰ্মাণ।
• হাৰিয়ানা, কৰ্ণাটক, তামিলনাডু আদিকে ধৰি বহু ৰাজ্যই নিজৰ মূল শক্তিক কেন্দ্ৰ কৰি ১০০০ ITIৰ উন্নীতকৰণৰ সহযোগী সৃষ্টি কৰিছে।
• বিশ্বব্যাপী অংশীদাৰিত্বৰে দক্ষতাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় উৎকৃষ্টতা কেন্দ্ৰ হিচাপে ৫টা ৰাষ্ট্ৰীয় দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান (ভুৱনেশ্বৰ, চেন্নাই, হায়দৰাবাদ, কানপুৰ আৰু লুধিয়ানা)ৰ সামৰ্থ্য বৃদ্ধি।

SOAR (এআই প্ৰস্তুতিৰ বাবে দক্ষতা)

২০২৫ চনৰ জুলাই মাহত আৰম্ভ হোৱা SOAR কাৰ্যসূচীৰ লক্ষ্য হৈছে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা(AI)ৰ বিষয়ে সজাগতা সৃষ্টি কৰা আৰু ষষ্ঠৰ পৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ মাজত মৌলিক AI দক্ষতা বিকাশ কৰা।ইয়াৰ উপৰিও ই শিক্ষকসকলক তেওঁলোকৰ পাঠদানত AI ধাৰণাসমূহ একত্ৰিত কৰিবলৈ সক্ষম কৰে। এই কাৰ্যসূচীৰ অধীনত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে ১৫ ঘণ্টাৰ তিনিটা পৃথক মডিউল প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে-

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image008Z8YI.jpg

· AIৰ পৰা সচেতনতালৈ

· AIৰ পৰা উদ্যমলৈ

· AIৰ পৰা অৰ্জনলৈ

ইয়াৰ উপৰিও ই শিক্ষাবিদসকলৰ বাবে এটা নিৰ্দিষ্ট ৪৫ ঘণ্টীয়া মডিউল আগবঢ়ায়, য’ত নৈতিক AI ব্যৱহাৰ আৰু মেচিন লাৰ্নিঙৰ মৌলিক ধাৰণাসমূহৰ দৰে বিষয়সমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়।

SOAR ৰ অধীনত IBM, Microsoft আৰু Ciscoৰ দৰে বিশ্বব্যাপী প্ৰযুক্তিৰ নেতাসকলৰ সহযোগত হ্ৰস্বম্যাদী পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হৈছে। এই অংশীদাৰিত্বসমূহে ভাৰতীয় যুৱক-যুৱতীসকলক ভৱিষ্যতৰ বাবে সাজু দক্ষতাৰে সজ্জিত কৰি তুলিছে, যাতে তেওঁলোকে কেৱল আজিৰ চাকৰিৰ বাবেই নহয়, কাইলৈৰ সুযোগৰ বাবেও সাজু হোৱাটো নিশ্চিত কৰিছে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী ইন্টাৰশ্বিপ আঁচনি (PMIS)

শৈক্ষিক শিক্ষণ আৰু উদ্যোগৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ মাজৰ ব্যৱধান দূৰ কৰাৰ বাবে প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ ইন্টাৰশ্বিপ আঁচনি (PMIS) হৈছে এক পৰিৱৰ্তনশীল পদক্ষেপ। ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত আৰম্ভ হোৱা এই কাৰ্যসূচীয়ে দেশৰ যুৱক-যুৱতীসকলক গাঁথনিগত আৰু পেইড ইন্টাৰশ্বিপৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে।

মূল বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত আছে:

· ২০২৬ চনৰ মে’ মাহলৈকে ৬৩ হাজাৰতকৈ অধিক ইন্টাৰশ্বিপৰ সুযোগ উপলব্ধ

· মাহিলী আৰ্থিক সাহাৰ্য  ৯,০০০ টকা (চৰকাৰ + কোম্পানী অৱদান)

· এককালীন আকস্মিক অনুদান ৬,০০০ টকা

• MCA আৰু আয়োজক কোম্পানীয়ে প্ৰদান কৰা যৌথ ডিজিটেল প্ৰমাণপত্ৰ

· প্ৰধানমন্ত্ৰী জীৱনজ্যোতি বীমা যোজনা আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰী সুৰক্ষা বীমা যোজনাৰ অধীনত বীমাকৃত ইন্টাৰ্ণ।

· ৭৩০+ জিলা আৰু সকলো ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত ২৫+ খণ্ডৰ সুযোগ।

সুযোগৰ পৰা প্ৰভাৱলৈ: কেৰিয়াৰ গঢ় দিয়া ইন্টাৰশ্বিপ

দিল্লীৰ ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ স্নাতক ২৩ বছৰীয়া অবি ৰাণাই ONGCৰ দক্ষতা বিকাশ কেন্দ্ৰ আৰু কৰ্পৰেট যোগাযোগ বিভাগত ইন্টাৰ্ণিং কৰিছিল। ইন্টাৰশ্বিপৰ সময়ত তেওঁ ব্ৰেণ্ড মেনেজমেণ্ট, পৃষ্ঠপোষকতা, বিজ্ঞাপন আৰু SAP কাৰ্যপ্রবাহৰ ওপৰত কাম কৰিছিল, সাংগঠনিক প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে ব্যৱহাৰিকভাৱে পৰিচয় লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ যাত্ৰাৰ এটা মূল আলোকপাত আছিল উদ্যোগ বিশেষজ্ঞকে ধৰি জ্যেষ্ঠ নেতৃত্বৰ সৈতে মত বিনিময় কৰা, যিয়ে তেওঁৰ দৃষ্টিভংগী বহল কৰি তুলিছিল আৰু তেওঁৰ আত্মবিশ্বাস শক্তিশালী কৰিছিল। ইন্টাৰশ্বিপে তেওঁক শ্ৰেণীকোঠাৰ শিক্ষণৰ বাহিৰেও বাস্তৱ জগতৰ পৰিচয় প্ৰদান কৰিছিল আৰু পেছাদাৰী কেৰিয়াৰৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰিছিল।

স্কিল ইণ্ডিয়া ডিজিটেল হাব (SIDH): দক্ষতাৰ বাবে ডিজিটেল ৰাজহুৱা আন্তঃগাঁথনি নিৰ্মাণ

২০২৩ চনত আৰম্ভ হোৱা স্কিল ইণ্ডিয়া ডিজিটেল হাব (SIDH)এ দক্ষতা বিকাশ, নিয়োগ, এপ্ৰেণ্টিছশ্বিপ প্ৰশিক্ষণ আৰু উদ্যোগীকৰণৰ বাবে এক সংহত ডিজিটেল ৰাজহুৱা আন্তঃগাঁথনি মঞ্চ হিচাপে কাম কৰে। ই শিক্ষাৰ্থী, প্ৰশিক্ষণ প্ৰদানকাৰী, নিয়োগকৰ্তা আৰু বিভিন্ন চৰকাৰী কাৰ্যসূচীক একক ডিজিটেল প্লেটফৰ্মত একত্ৰিত কৰে। SIDHএ দক্ষতা বিকাশ ব্যৱস্থাত বিভিন্ন সুযোগ আৰু সেৱাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিছে।

২০২৬ চনৰ মে’ মাহলৈকে SIDHৰ ১.৮৯ কোটিতকৈ অধিক পঞ্জীয়নভুক্ত ব্যৱহাৰকাৰী আছিল, প্ৰায় ১.৩৮ কোটি E-KYC পৰীক্ষণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিছিল আৰু ২৩টা ভাষাত সুযোগৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিছিল। এই প্লেটফৰ্মত শাখাসমূহৰ মাজত ১০০০+ পাঠ্যক্ৰমো আয়োজন কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও এই প্লেটফৰ্মক DigiLocker, ই-শ্ৰম, ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ সেৱা (NCS), UIDAI আৰু ৰাজহুৱা বিত্তীয় ব্যৱস্থাপনা ব্যৱস্থা (PFMS)ৰ দৰে মূল ৰাষ্ট্ৰীয় ডিজিটেল ব্যৱস্থাৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হৈছে।

SANKALPৰ জৰিয়তে দক্ষতা বিকাশৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ শক্তিশালী কৰা

‘জীৱিকা প্ৰসাৰৰ বাবে দক্ষতা আহৰণ আৰু জ্ঞান সজাগতা’ (SANKALP) আছিল বিশ্ব বেংকৰ সমৰ্থিত কাৰ্যসূচী যিটো ২০১৮ চনত আৰম্ভ কৰা হৈছিল আৰু ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত শেষ হ’ব। মুঠ ১,৬৫০ কোটি টকাৰ প্ৰকল্প ব্যয়ৰে ৰূপায়ণ কৰা এই কাৰ্যসূচী তিনিটা মূল লক্ষ্যৰ আশে-পাশে গঠন কৰা হৈছিল - প্ৰতিষ্ঠানিক সামৰ্থ্য বিকাশ, গুণগত নিশ্চয়তা আৰু সৰ্বাংগীন দক্ষতা বিকাশ।

মূল কৃতিত্বসমূহৰ ভিতৰত আছে:

• জিলা দক্ষতা সমিতি (DSC) ২০১৯-২০ চনত ২৪৮ খনৰ পৰা ২০২৪-২৫ চনত ৭৭৬ লৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছিল, যিয়ে প্ৰায় সমগ্ৰ দেশখনক সামৰি লৈছিল।
• হাইপাৰলোকেল দক্ষতা কৌশলৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ জিলা দক্ষতা উন্নয়ন পৰিকল্পনা (DSDP) ২২৩ খনৰ পৰা ৭৪৬ খন জিলালৈ বৃদ্ধি পাইছে। ই স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ সৈতে মিল থকা চাহিদা-চালিত দক্ষতা বিকাশ নিশ্চিত কৰিছিল।
• উন্নত নিয়োগ আৰু ধৰি ৰখাৰ বাবে ত্বৰান্বিত অভিযান (AMBER) প্ৰকল্পই উদ্ভাৱনীমূলক প্ৰশিক্ষণৰ জৰিয়তে উন্নত নিয়োগ আৰু ধৰি ৰখাৰ ফলাফল প্ৰদৰ্শন কৰে। ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সময়লৈকে ২৪,০৫৫ জন প্ৰাৰ্থীক প্ৰমাণীকৰণ কৰা হৈছিল আৰু ১৮,১৯২ জন প্ৰাৰ্থীয়ে স্থান লাভ কৰিছিল।

· উদ্যোগীকৰণৰ পদক্ষেপৰ ফলত ২১,৬০২টা উদ্যোগ স্থাপন আৰু ২০,৮৭৫টা উদ্যম পঞ্জীয়ন/বাণিজ্য অনুজ্ঞাপত্ৰৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা হয়, যাৰ ফলত ২০,৫৭৫টাতকৈও অধিক মজুৰি নিয়োগৰ সুযোগ সৃষ্টি হয়।

• SANKALPৰ অধীনত ১৬খন দেশক সামৰি লোৱা এটা গ্ল'বেল স্কিল গেপ ষ্টাডি সম্পূৰ্ণ কৰা হয়, যাৰ ফলত ২৫,০০০ৰো অধিক ভাৰতীয় প্ৰাৰ্থীক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চাকৰি বজাৰত নিয়োগ কৰাৰ সুবিধা হয়।
• সৌৰ কাৰিকৰী আৰু ইলেক্ট্ৰনিক্স মেকানিক ব্যৱসায়ৰ বাবে নিমজ্জিত শিক্ষণ অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰিবলৈ অগমেণ্টেড ৰিয়েলিটি (AR) আৰু ভাৰ্চুৱেল ৰিয়েলিটি (VR) প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি ৬টা চিমুলেটেড ই-স্কিল লেব বিকশিত কৰা হৈছিল।

ভাৰতৰ যুৱক-যুৱতীসকলৰ বাবে কৰ্মসংস্থাপনৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা

ভাৰতৰ জনগাঁথনিগত সুবিধাক ৰাষ্ট্ৰীয় বিকাশৰ এক শক্তিশালী চালকলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিবলৈ চৰকাৰে অহৰহ কাম কৰি আছে। বৃহৎ পৰিসৰৰ চাকৰি সৃষ্টি আৰু লক্ষ্য নীতিগত ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে এই কাম সম্ভৱ হৈছে।

ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ আনুষ্ঠানিককৰণ যোৱা দশকৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য অৰ্থনৈতিক পৰিৱৰ্তন হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। সংগঠিত খণ্ডত যুৱক-যুৱতীসকলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট অগ্ৰগতি লাভ কৰিছে। EPFOৰ তথ্য অনুসৰি ২০২০ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা ২০২৫ চনৰ জুনলৈকে ১৮-২৮ বছৰ বয়সৰ ৩.৪৫ কোটিতকৈ অধিক যুৱকে আনুষ্ঠানিক খণ্ডত যোগদান কৰিছে।

প্ৰত্যক্ষ নিয়োগ হস্তক্ষেপ: যুৱক-যুৱতীসকলক সুযোগৰ সৈতে সংযোগ কৰা

প্ৰধানমন্ত্ৰী বিকাশিত ভাৰত ৰোজগাৰ যোজনাঃ ১ লাখ কোটি টকাৰ আবণ্টনেৰে ২০২৫ চনৰ আগষ্ট মাহত চৰকাৰে এই আঁচনি ঘোষণা কৰিছিল। এই আঁচনিখনে প্ৰথমবাৰৰ বাবে আনুষ্ঠানিক খণ্ডত প্ৰৱেশ কৰা নিয়োগকৰ্তা আৰু শ্ৰমিক উভয়কে নিয়োগ সম্পৰ্কীয় প্ৰৰোচনা প্ৰদান কৰে। এই আঁচনিখনে অহা দুবছৰত ৩.৫ কোটি চাকৰি সৃষ্টি কৰাত সহায় কৰাৰ লক্ষ্য লৈছে, যাৰ ফলত ভাৰতৰ ইতিহাসৰ অন্যতম বৃহৎ নিয়োগ সম্পৰ্কীয় পদক্ষেপ।

ৰোজগাৰ মেলা: ২০২২ চনৰ অক্টোবৰ মাহত আৰম্ভ হোৱা ৰোজগাৰ মেলা সমগ্ৰ দেশতে নিয়োগ সৃষ্টি আৰু কৰ্মশক্তি শক্তিশালী কৰাৰ দিশত এক মূল পদক্ষেপ। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে যুৱক-যুৱতীসকলক অৰ্থপূৰ্ণ চাকৰিৰ সুযোগ প্ৰদান কৰি সবলীকৰণ কৰা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় উন্নয়নত তেওঁলোকৰ ভূমিকা বৃদ্ধি কৰা। আৰম্ভণিৰ পৰাই ১৮খন ৰোজগাৰ মেলাই সামূহিকভাৱে দেশজুৰি যুৱক-যুৱতীসকলক ১২ লাখৰো অধিক নিযুক্তি পত্ৰ প্ৰদান কৰিছে ।

ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ সেৱা (NCS) পৰ্টেল: NCSএ ভাৰতৰ ডিজিটেল নিয়োগ বজাৰ হিচাপে কাম কৰে। ২০১৫ চনৰ জুলাই মাহত আৰম্ভ হোৱা এই পৰ্টেলে চাকৰি প্ৰত্যাশীসকলক বিভিন্ন খণ্ডৰ নিয়োগকৰ্তাৰ সৈতে সংযোগ কৰে, তথ্যৰ বৈষম্য হ্ৰাস কৰে আৰু সমগ্ৰ দেশতে নিয়োগৰ সুযোগৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে।

২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত ২০২৬ চনৰ জানুৱাৰীলৈকে NCS পৰ্টেলত ৭৮.৮৬ লাখতকৈ অধিক চাকৰি প্ৰত্যাশী আৰু ১২.৩৬ লাখতকৈ অধিক নিয়োগকৰ্তাই পঞ্জীয়ন কৰিছে। একে সময়ছোৱাত পৰ্টেলত ৩.৪৩ কোটিতকৈ অধিক খালী পদ সংযোজন কৰা হৈছে।

আত্মনিৰ্ভৰ ভাৰত ৰজগৰ যোজনা (ABRY): ক’ভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ত আৰম্ভ কৰা এই আঁচনিৰ লক্ষ্য আছিল কৰ্মসংস্থাপন সুৰক্ষিত কৰা আৰু নতুন নিযুক্তিৰ বাবে উৎসাহিত কৰা। ২০২০ চনৰ অক্টোবৰৰ পৰা ২০২৪ চনৰ মাৰ্চলৈকে কাৰ্যকৰী হোৱা এই আঁচনিৰ অধীনত চৰকাৰে নতুন কৰ্মচাৰী নিযুক্তিৰ বাবে নিয়োগকৰ্তাৰ ইপিএফ অৱদান বহন কৰিব, যাৰ ফলত অৰ্থনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ সময়ত নিযুক্তিৰ খৰচ হ্ৰাস পাব। আঁচনিখনৰ ম্যাদ উকলি যোৱাৰ সময়লৈকে ৬০.৪৯ লাখ হিতাধিকাৰীয়ে ইয়াৰ সুবিধা লাভ কৰিছিল।

 

প্ৰতিৰক্ষাত যুৱ

২০২২ চনৰ জুন মাহত আৰম্ভ হোৱা অগ্নিপথ আঁচনিখনে ১৭.৫ৰ পৰা ২১ বছৰ বয়সৰ যুৱক-যুৱতীসকলক চাৰি বছৰৰ বাবে অগ্নিবীৰ হিচাপে সশস্ত্ৰ বাহিনীত নিযুক্তি দিয়ে। ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱাৰ বাহিৰেও এই কাৰ্যসূচীয়ে যুৱক-যুৱতীসকলক অনুশাসন, কাৰিকৰী দক্ষতা, আৰু নেতৃত্বৰ ক্ষমতাৰে সজ্জিত কৰে। সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত এই অগ্নিবীৰসকলে চৰকাৰৰ পৰা সেৱা নিধিৰ আৰ্থিক পেকেজ লাভ কৰে, যিয়ে তেওঁলোকৰ অসামৰিক কেৰিয়াৰক সহায় কৰে।

২০২৫ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে এই আঁচনিৰ অধীনত ১.৫ লাখ পৰ্যন্ত অগ্নিবীৰ নামভৰ্তি কৰা হৈছিল। সেৱাৰ পিছৰ কৰ্মসংস্থাপনৰ সুবিধাৰ বাবে চৰকাৰে কেন্দ্ৰীয় সশস্ত্ৰ আৰক্ষী বাহিনী (CRPF) আৰু অসম ৰাইফলছত নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰাক্তন অগ্নিবীৰৰ বাবে ১০ শতাংশ সংৰক্ষণৰ লগতে বয়সৰ শিথিলতা প্ৰদান কৰিছে।

২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ভাৰতীয় ৰে’লৱে আৰু ভাৰতীয় সেনাইও অগ্নিবীৰ আৰু প্ৰাক্তন সেনাবাহিনীৰ কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ শক্তিশালী কৰাৰ বাবে সহযোগিতাৰ কাঠামো আৰম্ভ কৰে। বৰ্তমানৰ নীতিৰ অধীনত ১০ শতাংশ লেভেল-১ ৰে’লৱে পদ আৰু ৫ শতাংশ লেভেল-২ আৰু তাৰ ওপৰৰ পদ প্ৰাক্তন অগ্নিবীৰসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত হৈ আছে, যাৰ ফলত তেওঁলোকৰ অসামৰিক নিয়োগলৈ পৰিৱৰ্তনৰ বাবে গাঁথনিগত সুযোগৰ সৃষ্টি হয়।

উৎপাদন আৰু উদ্যোগত চাকৰি সৃষ্টি: মেক ইন ইণ্ডিয়া আৰু PLI আঁচনি

২০১৪ চনৰ ২৫ ছেপ্টেম্বৰত যেতিয়া চৰকাৰে মেক ইন ইণ্ডিয়া আৰম্ভ কৰিছিল, তেতিয়া লক্ষ্য স্পষ্ট আছিল — ভাৰতক বিশ্বব্যাপী উৎপাদন কেন্দ্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা আৰু পৰিসৰত কৰ্মসংস্থাপন সৃষ্টি কৰা। ১২ বছৰৰ পাছত কাৰখানা, যোগান শৃংখল আৰু লাখ লাখ ভাৰতীয় যুৱকৰ জীৱিকাৰ ফল দেখা গৈছে।

মেক ইন ইণ্ডিয়া ২.০এ এতিয়া ২৭টা খণ্ড সামৰি লৈছে (১৫টা উৎপাদন আৰু ১২টা সেৱা খণ্ড) যিবোৰে মহাকাশ, ইলেক্ট্ৰনিকছ, ফাৰ্মাচিউটিকেলছ, অটোম’বাইল, খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, বস্ত্ৰশিল্প, ড্ৰোন আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তি আদিবোৰ খণ্ডত ভাৰতৰ যুৱ, দক্ষ কৰ্মশক্তিৰ প্ৰতিযোগিতামূলক সুবিধা সৰ্বাধিক।

এই পদক্ষেপৰ মূলতে আছে উৎপাদন সংযুক্ত প্ৰৰোচনা (PLI) আঁচনি। ২০২০ চনৰ মাৰ্চ মাহত চৰকাৰে আৰম্ভ কৰা এই আঁচনিখন বৃদ্ধি পোৱা ঘৰুৱা উৎপাদনক প্ৰৰোচনা আৰু ভাৰতৰ উৎপাদন পৰিৱেশ তন্ত্ৰত সতেজ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ ১৪টা মূল খণ্ডত ৰূপায়ণ কৰা হৈছে। আঁচনিখনৰ অধীনত মূল লাভসমূহ ইলেক্ট্ৰনিকছ, ফাৰ্মাচিউটিকেলছ আৰু অটোমোবাইল উৎপাদনৰ দৰে খণ্ডত দৃশ্যমান হৈ আছে, যিয়ে ভাৰতৰ বিশ্বব্যাপী উৎপাদন প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতাক শক্তিশালী কৰিছে:

• PLI নেতৃত্বাধীন বিনিয়োগে ভাৰতত স্মাৰ্টফোন উৎপাদনক উৎসাহিত কৰিছে, যাৰ ফলত দেশখন বিশ্বব্যাপী মোবাইল ফোন নিৰ্মাণৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।
• ২০২৬ চনৰ ৩১ মাৰ্চলৈকে, সমগ্ৰ খণ্ডসমূহত ২.৪০ লাখ কোটি টকাতকৈ অধিক প্ৰকৃত বিনিয়োগৰ ৰিপৰ্ট পোৱা গৈছে যিয়ে ২২.৬৬ লাখ কোটি টকাতকৈ অধিক উৎপাদন/ বিক্ৰী আৰু ১৪.১৫ লাখতকৈ অধিক (প্ৰত্যক্ষ আৰু পৰোক্ষ) নিয়োগ সৃষ্টি কৰিছে।\
• PLI আঁচনিৰ ৰপ্তানি ১৫.২০ লাখ কোটি টকা অতিক্ৰম কৰাৰ সাক্ষী হৈছে।

PLI আঁচনিসমূহে নীতিৰ পৰা জুখিব পৰা প্ৰভাৱলৈ গতি কৰিছে

উদ্যোগীকৰণ: যুৱ-নেতৃত্বাধীন উদ্যোগ আৰু উদ্ভাৱন সক্ষম কৰা

বিগত ১২ বছৰত চৰকাৰে এক শক্তিশালী উদ্যোগীকৰণ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ গঢ়ি তুলিছে যিয়ে ভাৰতীয় যুৱক-যুৱতীসকলক চাকৰি বিচৰাতকৈ চাকৰি সৃষ্টিকাৰী হ’বলৈ সক্ষম কৰে। নীতিগত সমৰ্থন, বিত্তৰ সহজ প্ৰৱেশ, ডিজিটেল প্লেটফৰ্ম আৰু উদ্ভাৱন-কেন্দ্ৰিক পদক্ষেপৰ জৰিয়তে সমগ্ৰ দেশতে উদ্যোগীকৰণৰ সম্প্ৰসাৰণ ঘটিছে।

ষ্টাৰ্টআপ ইণ্ডিয়া: বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম পৰিৱেশ তন্ত্ৰ নিৰ্মাণ

২০১৬ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত আৰম্ভ হোৱা ষ্টাৰ্টআপ ইণ্ডিয়া ইনিচিয়েটিভে দেশৰ উদ্ভাৱন মেৰুদণ্ডৰ মূল শিলাস্তৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। বিগত দশকত এই আন্দোলনে ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক গতিপথ মৌলিকভাৱে স্থানান্তৰিত কৰি যুৱক-যুৱতীসকলক চাকৰি বিচৰাৰ পৰা সাহসী চাকৰি সৃষ্টিকাৰীলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে।

ভাৰতৰ ষ্টাৰ্টআপ লেণ্ডস্কেপৰ বিৱৰ্তনে সমগ্ৰ দেশতে উদ্ভাৱনৰ এক পদ্ধতিগত স্কেলিংক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।

· ২০১৪ চনৰ আগতে ভাৰতত মাত্ৰ ৩৫০ টা ষ্টাৰ্টআপ আছিল ৷ ২০২৬ চনৰ জুন মাহলৈকে এই সংখ্যা ২.৩ লাখৰো অধিক উদ্যোগ আৰু আভ্যন্তৰীণ বাণিজ্য প্ৰসাৰ বিভাগে (ডিপিআইআইটি) স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ষ্টাৰ্টআপলৈ বৃদ্ধি পাইছে, যাৰ ফলত ভাৰত বিশ্বজুৰি তৃতীয় বৃহত্তম ষ্টাৰ্টআপ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।

· ভাৰতৰ উচ্চ মূল্যৰ ষ্টাৰ্টআপ ইক’চিষ্টেম বিগত দশকত যথেষ্ট সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। ২০১৪ চনত ১ বিলিয়ন ডলাৰৰ ওপৰৰ মূল্যৰ মাত্ৰ ৪টা ব্যক্তিগত কোম্পানীৰ পৰা ২০২৬ চনৰ আৰম্ভণিতে ১২০টাতকৈও অধিক এনে প্ৰতিষ্ঠানলৈ বৃদ্ধি পাইছে। এতিয়া তেওঁলোকৰ সংযুক্ত মূল্য ৩৫০ বিলিয়ন ডলাৰ অতিক্ৰম কৰিছে। ইয়াৰ দ্বাৰা ভাৰতৰ ষ্টাৰ্টআপ লেণ্ডস্কেপৰ পৰিসৰ আৰু ক্ৰমবৰ্ধমান বিশ্বব্যাপী প্ৰাসংগিকতা দুয়োটাকে প্ৰতিফলিত কৰা হৈছে।

· Tier-I চহৰবোৰ প্ৰথম নেতা আছিল যদিও এতিয়া এই আন্দোলনে সৰু সৰু চহৰ আৰু গাঁওবোৰত গ্ৰাস কৰিছে। আজি, প্ৰায় ৫০ শতাংশ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ষ্টাৰ্টআপ Tier-II আৰু Tier-III চহৰৰ পৰা ওলাই আহিছে, যিয়ে প্ৰদৰ্শন কৰে যে উদ্ভাৱন এতিয়া মেট্ৰ’ত সীমাবদ্ধ নহয়।

· ষ্টাৰ্টআপসমূহে যুৱক-যুৱতীসকলৰ বাবে নিয়োগৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ইঞ্জিন হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে, ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহলৈকে সামূহিকভাৱে ২৩ লাখতকৈ অধিক চাকৰিৰ সৃষ্টি কৰিছে। এই উদ্যোগসমূহে ভাৰতৰ যুৱ জনগাঁথনিগত লভ্যাংশৰ সহায় লৈ প্ৰযুক্তি, উৎপাদন, আৰু গিগ অৰ্থনীতিৰ মাজেৰে সুযোগ সৃষ্টি কৰে।

দ্য ফাণ্ডিং আৰ্কিটেকচাৰ: প্ৰতিটো পৰ্যায়ত মূলধন

যোৱা দশকত PMISএ কৰা অন্যতম ফলস্বৰূপ পৰিৱৰ্তন হৈছে, সম্পূৰ্ণ জীৱনচক্ৰৰ পুঁজি ব্যৱস্থাৰ সৃষ্টি যাতে এজন যুৱ উদ্যোগীয়ে তেওঁলোকৰ যাত্ৰাৰ কোনো পৰ্যায়তে পুঁজি অবিহনে নাথাকে।

• প্ৰধানমন্ত্ৰী মুদ্ৰা যোজনা (PMMY): ২০১৫ চনত আৰম্ভ হোৱা PMMY হৈছে ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ আৰু ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ৰ বাবে ধন আগবঢ়োৱাৰ লক্ষ্যৰে ফ্লেগশ্বিপ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে লঘু আৰু ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ আৰু যুৱ উদ্যোগীসকলৰ বাবে ২০ লাখ টকা পৰ্যন্ত জামিনবিহীন ঋণ প্ৰদান কৰে।

· ষ্টাৰ্টআপ ইণ্ডিয়া বীজ পুঁজি আঁচনি (SISFS) : ২০২১ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ পৰা কাৰ্যক্ষম SISFS হৈছে বিস্তৃত ষ্টাৰ্টআপ ইণ্ডিয়া কাঠামোৰ অধীনত এক নিবেদিত বিত্তীয় হস্তক্ষেপ। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে ষ্টাৰ্টআপৰ যাত্ৰাৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত জটিল মূলধনৰ ব্যৱধান দূৰ কৰা। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে ষ্টাৰ্টআপসমূহক প্ৰুফ-অফ-কনচেপ্ট (PoC), প্ৰ'ট'টাইপ ডেভেলপমেন্ট, প্ৰডাক্ট ট্ৰায়েল, বজাৰত প্ৰৱেশ আৰু বাণিজ্যিকীকৰণ পৰ্যায়ৰ বাবে আৰ্থিক সহায় প্ৰদান কৰা। আঁচনিৰ অধীনত প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ৰ ষ্টাৰ্টআপসমূহক সহায় কৰিবলৈ ২১৫+ ইনকিউবেটৰলৈ ৯৪৫ কোটি টকাৰ কৰ্পাছ অনুমোদন কৰা হৈছে ।

· ফাণ্ড অৱ ফাণ্ডছ ফৰ ষ্টাৰ্টআপ (FFS): ২০১৬ চনত আৰম্ভ হোৱা এই আঁচনিখনে বৃদ্ধি পোৱা উদ্যোগসমূহৰ বাবে দীৰ্ঘম্যাদী ঘৰুৱা বিপদ মূলধন প্ৰদান কৰে। ভাৰতীয় ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ উন্নয়ন বেংক (SIDBI) দ্বাৰা পৰিচালিত ১০,০০০ টকাৰ কৰ্পাছ, FFSএ SEBI-পঞ্জীয়নভুক্ত বিকল্প বিনিয়োগ পুঁজি (AIF)ত বিনিয়োগ কৰে। তেওঁলোকে পাছলৈ ভাৰতীয় ষ্টাৰ্টআপত মূলধন নিয়োগ কৰে। আজিলৈকে কৰ্পাছটোৱে ১৪৫ টাতকৈও অধিক AIFৰ প্ৰতি প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ হৈছে, যিয়ে সমগ্ৰ ভাৰতৰ ১,৩৭০+ ষ্টাৰ্টআপত সামূহিকভাৱে ২৫,৫০০+ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিছে।

• ষ্টাৰ্টআপৰ বাবে ঋণ নিশ্চয়তা আঁচনি (CGSS): এই আঁচনিখনে বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ জৰিয়তে DPIITৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ষ্টাৰ্টআপসমূহক জামিনবিহীন ঋণ প্ৰদান কৰে। ষ্টাৰ্টআপ ঋণ লোৱাসকলৰ বাবে ৮০০+ কোটি টকা মূল্যৰ ৩৩০ টাতকৈও অধিক ঋণৰ নিশ্চয়তা দিয়া হৈছে। ইয়াৰ ফলত যুৱ উদ্যোগীসকলে বেংকৰ কাষ চাপিলে সন্মুখীন হোৱা এটা সাধাৰণ বাধা আঁতৰি গৈছে।
• ষ্টাৰ্টআপ ইণ্ডিয়া ইনভেষ্টৰ কানেক্ট পৰ্টেল: ২০২৩ চনৰ মাৰ্চ মাহত আৰম্ভ হোৱা এই পৰ্টেলে যুৱ উদ্যোগীসকলক একক এপ্লিকেচনৰ জৰিয়তে একাধিক বিনিয়োগকাৰীৰ ওচৰলৈ যাবলৈ সক্ষম কৰে। ২০২৬ চনৰ জুন মাহলৈকে এই প্লেটফৰ্মত ১০,৮৩৬ টাতকৈও অধিক পঞ্জীয়নভুক্ত ষ্টাৰ্টআপ, ১২৬ জন পঞ্জীয়নভুক্ত বিনিয়োগকাৰী আৰু ৪৪ টা সক্ৰিয় বিনিয়োগৰ সুযোগ আছে। ৬,৮০০ ৰো অধিক ষ্টাৰ্টআপে বিনিয়োগকাৰীৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাইছে, প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠাপকসকলৰ বাবে ভেঞ্চাৰ কেপিটেল আৰু এঞ্জেল বিনিয়োগ নেটৱৰ্কৰ প্ৰৱেশ সম্প্ৰসাৰণ কৰিছে।
• ষ্টেণ্ড -আপ ইণ্ডিয়া আঁচনিয়ে সৰ্বাংগীন উদ্যোগীকৰণক প্ৰসাৰিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ই অনুসূচিত জাতি (SC) আৰু অনুসূচিত জনজাতি (ST) সম্প্ৰদায়ৰ মহিলা আৰু ব্যক্তিসকলক প্ৰতিষ্ঠানিক ঋণ লাভ কৰিবলৈ সক্ষম কৰে। এই আঁচনিখনে উৎপাদন, সেৱা, বাণিজ্য, আৰু কৃষি সংযুক্ত খণ্ডত উদ্যোগ স্থাপনৰ বাবে ১০ লাখৰ পৰা ১ কোটি টকালৈকে বেংক ঋণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে।

ষ্টেণ্ড আপ ইণ্ডিয়া আঁচনিখনে বছৰ বছৰ ধৰি উল্লেখযোগ্য বৃদ্ধি দেখুৱাইছে, মুঠ অনুমোদিত ধনৰাশি ৫০ লাখ টকাৰ পৰা বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৮ চনৰ ৩১ অক্টোবৰলৈকে ১৪,৪৩১.১৪ কোটি টকাৰ আকৰ্ষণীয় মূল্য লাভ কৰিছে। ২০২৫ চনৰ ১৭ মাৰ্চৰ ভিতৰত ৬১,০২০.৪১ কোটি টকা, ইয়াৰ আৰম্ভণিৰ পৰা।

নিবনুৱাৰ পৰা উদ্যোগলৈ: গ্ৰাম্য যুৱকৰ যাত্ৰা

উত্তৰ প্ৰদেশৰ টাণ্ডা গাঁৱৰ বাসিন্দা যুৱক বিশাল কুমাৰে বিপণন আৰু বিক্ৰীৰ দক্ষতা থকাৰ পিছতো নিবনুৱা সমস্যাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। কোনো স্থিৰ উপাৰ্জনৰ বাবে তেওঁ পৰিয়াল পোহপাল দিবলৈ সংগ্ৰাম কৰিছিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী মুদ্ৰা যোজনা (PMMY)ৰ জৰিয়তে তেওঁ কম্পিউটাৰ ষ্টেচনাৰী ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰিবলৈ ৩ লাখ টকাৰ ঋণ লাভ কৰে। বেংকৰ প্ৰাৰম্ভিক সহায়ত তেওঁ সৰু পৰিসৰত কাম-কাজ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ক্ৰমান্বয়ে জমা আৰু বিক্ৰী বৃদ্ধি কৰিছিল। সময়ৰ লগে লগে তেওঁৰ ব্যৱসায় সুস্থিৰ হৈ পৰিল আৰু আয়ৰ উন্নতি হ’ল। ইয়াৰ ফলত তেওঁ নিজৰ ঘৰখন সংস্কাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল আৰু পৰিয়ালৰ বাবে বিদ্যুৎ আৰু পানীৰ দৰে অত্যাৱশ্যকীয় সেৱাসমূহ নিশ্চিত কৰিবলৈ সক্ষম হ’ল।

ডিজিটেল যুৱ নিয়োগ: My Bharat পৰিৱেশ তন্ত্ৰ

২০২৩ চনৰ ৩১ অক্টোবৰত চৰকাৰে মেৰা যুৱা ভাৰত (MY Bharat)ক স্বায়ত্তশাসিত Phygital (Physical+Digital) প্লেটফৰ্ম হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ই ডিজিটেল সংযোগৰ সৈতে শাৰীৰিক সংযোগৰ সংমিশ্ৰণেৰে ভাৰতৰ ১৫ৰ পৰা ২৯ বছৰ বয়সৰ যুৱক-যুৱতীসকলৰ বাবে একক, ঐক্যবদ্ধ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ সৃষ্টি কৰে। ই একক মঞ্চৰ জৰিয়তে শিক্ষণ, স্বেচ্ছাসেৱী, মেণ্টৰশ্বিপ, কেৰিয়াৰ সেৱা আৰু নাগৰিক অংশগ্ৰহণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে।

মেৰা যুৱা ভাৰতে যুৱক-যুৱতীসকলক কি প্ৰদান কৰে:

• স্বাস্থ্যসেৱা, ৰাজহুৱা প্ৰশাসন, ডাকঘৰ, চাইবাৰ সুৰক্ষা আৰু সৰ্বভাৰতীয় ৰেডিঅ'কে ধৰি বিভিন্ন খণ্ডত অভিজ্ঞতাভিত্তিক শিক্ষণ কাৰ্যসূচী যিয়ে যুৱক-যুৱতীসকলক শিক্ষাত থকাৰ সময়তে বাস্তৱ জগতৰ পৰিচয় লাভ কৰিবলৈ সক্ষম কৰে
• ৰাষ্ট্ৰীয় মিছন, সম্প্ৰদায় সেৱা, পৰিৱেশ ড্ৰাইভ আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত স্বেচ্ছাসেৱী সুযোগ
• চিভি বিল্ডাৰ, চাকৰিৰ সংযোগ, আৰু পি.এম. ইন্টাৰশ্বিপ আঁচনিৰ সৈতে সংযোগকে ধৰি কেৰিয়াৰ সঁজুলি
• নাগৰিক সংযোগ মঞ্চ — যুৱ সংসদৰ পৰা পদযাত্ৰালৈকে- যুৱক-যুৱতীসকলক প্ৰতিটো স্তৰতে শাসন আৰু নীতি নিৰ্ধাৰণৰ সৈতে সংযোগ কৰা
• ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়বস্তুৰ ওপৰত বৌদ্ধিক নিয়োজিততাৰ বাবে মোৰ ভাৰত পডকাষ্ট আৰু কুইজ আৰু ৰচনা মডিউল
• বহল সুলভতাৰ বাবে ২০২৫ চনৰ ১ অক্টোবৰত MY Bharat Mobile Application মুকলি কৰা হয়

প্লেটফৰ্মৰ প্ৰভাৱ (২০২৫-২৬ চনৰ হিচাপত):

• ২০২৬ চনৰ জুন মাহলৈকে MY Bharat পৰ্টেলত ২.১৯ কোটিৰো অধিক যুৱকে পঞ্জীয়ন কৰিছে
• ৩৮৩০১০ অভিজ্ঞতাভিত্তিক শিক্ষণ কাৰ্যসূচী সৃষ্টি, ১.০৩ লাখতকৈ অধিক যুৱক-যুৱতীক সংগঠিত কৰা
• ১,৪৫,২৫৯ স্বেচ্ছাসেৱকৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰা হৈছে, ৮,২৫,৮২৫ জন স্বেচ্ছাসেৱকক সংগঠিত কৰা হৈছে
• সমগ্ৰ ভাৰতত স্থল পৰ্যায়ৰ উপস্থিতি শক্তিশালী কৰিবলৈ ১৭০+ জিলা যুৱ বিষয়া নিযুক্তি

MY Bharat 2.0 এ AI-সক্ষম সঁজুলি, মেণ্টৰশ্বিপ নেটৱৰ্ক আৰু কেৰিয়াৰ সেৱাসমূহ একত্ৰিত কৰে- প্লেটফৰ্মক এটা নিয়োজিত সঁজুলিৰ পৰা এটা সম্পূৰ্ণ যুৱ সবলীকৰণ পৰিৱেশ তন্ত্ৰলৈ বিকশিত কৰে।

২০২৫ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় যুৱ মহোৎসৱৰ পৰা পুনৰ কল্পনা কৰা বিক্ষীত ভাৰত যুৱ নেতা সংলাপ (VBYLD) যুৱ নেতৃত্ব আৰু নীতি নিৰ্ধাৰণৰ সংযোগৰ বাবে ফ্লেগশ্বিপ মঞ্চত পৰিণত হৈছে:

• VBYLD ২০২৬ত বিকশিত ভাৰত চেলেঞ্জ কুইজ (২০২৬)ত ৫০ লাখৰো অধিক যুৱক-যুৱতীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰে।
• ২১খন দেশৰ পৰা ৭৮ জন প্ৰবাসী ভাৰতীয় যুৱকে অংশগ্ৰহণ কৰি বিশ্বৰ প্ৰতিনিধিত্ব নিশ্চিত কৰে
• জিলাভিত্তিক ৰাষ্ট্ৰীয় ভঁৰালৰ বাবে ৬,০০০ যুৱ নেতাক চিনাক্ত কৰা হৈছে (২০২৬)
• ভিবিৱাইএলডি ২০২৬ৰ পৰা অহা ধাৰণাসমূহে কেন্দ্ৰীয় বাজেট ২০২৬ক প্ৰত্যক্ষভাৱে অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল

ডিজিটেল সাক্ষৰতা: PMGDISHA

ভাৰতৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ নাগৰিকসকলৰ মাজত ডিজিটেল সাক্ষৰতা বৃদ্ধিৰ বাবে ২০১৭ চনত ‘প্ৰধানমন্ত্ৰী গ্ৰামীণ ডিজিটেল সাক্ষৰতা অভিযান’ (PMGDISHA) আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে যুৱক-যুৱতীকে ধৰি নাগৰিকসকলক ডিজিটেল ডিভাইচৰ ব্যৱহাৰ, ইণ্টাৰনেট ব্যৱহাৰৰ দক্ষতা, অনলাইন চৰকাৰী সেৱা লাভ কৰা, ডিজিটেল বিত্তীয় লেনদেনৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়া হৈছে।

যুৱ আৰু ক্ৰীড়া: তৃণমূল পৰ্যায়ৰ পৰা সামগ্ৰিক সফলতাৰ পথত

পৰিয়াল তথা চৰকাৰে ভাৰতত ক্ৰীড়াক কেতিয়াও গুৰুত্বসহকাৰে লোৱা নাছিল। কিন্তু বিগত ১২ বছৰত চৰকাৰে দেশৰ ক্ৰীড়া পৰিৱেশত মৌলিক পৰিৱৰ্তন আনিছে। ক্ৰীড়াক কেৱল মনোৰঞ্জন হিচাপে চোৱাৰ মানসিকতাৰ পৰা আঁতৰি আহি ই এক সন্মানীয় আৰু আশাব্যঞ্জক বৃত্তি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা হৈছে। গাঁও পৰ্যায়ৰ পৰা প্ৰতিভা চিনাক্ত কৰি আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানদণ্ডৰ বৈজ্ঞানিক সহায় আগবঢ়াই এক সুসংগঠিত পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰা হৈছে।

প্ৰতিভাৰ প্ৰতিষ্ঠানিক বিকাশ: খেলো ইণ্ডিয়া মিছন

খেলো ইণ্ডিয়া – ২০১৬-১৭ চনত আৰম্ভ হোৱা ক্ৰীড়া উন্নয়নৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় কাৰ্যসূচী দেশৰ ক্ৰীড়া সংস্কৃতিৰ বিকাশৰ বাবে ফ্লেগশ্বিপ কাৰ্যসূচী। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে গ্ৰাম্য আৰু চহৰ উভয়তে ক্ৰীড়াত গণ অংশগ্ৰহণ আৰু উৎকৃষ্টতা বৃদ্ধি কৰা।

· ১,০৬৭ টা খেলো ইণ্ডিয়া কেন্দ্ৰ আৰু ৩৫ টা ৰাজ্যিক উৎকৰ্ষ কেন্দ্ৰৰ দেশজোৰা নেটৱৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে। এইবোৰে দূৰৱৰ্তী আৰু অভাৱগ্ৰস্ত অঞ্চলকে ধৰি সমগ্ৰ জিলাসমূহত গুণগত প্ৰশিক্ষণৰ সুবিধাসমূহ সুলভ হোৱাটো নিশ্চিত কৰে।

· KIRTI (Khelo India Rising Talent Identification) কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে প্ৰতিভা চিনাক্তকৰণ যথেষ্ট শক্তিশালী কৰা হৈছে। ২০২৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত আৰম্ভ হোৱা এই ছবিখনে কম বয়সতে ক্ৰীড়াৰ সম্ভাৱনা চিনাক্ত কৰিবলৈ তথ্য-চালিত মূল্যায়ন ব্যৱহাৰ কৰে। ইতিমধ্যে ১.৮ লাখৰো অধিক মূল্যায়ন কৰা হৈছে, যাৰ ফলত গাঁথনিগত প্ৰশিক্ষণ ব্যৱস্থাত প্ৰৱেশ কৰা যুৱ খেলুৱৈৰ এক শক্তিশালী পাইপলাইনৰ সৃষ্টি হৈছে।

· ২০২৬ চনৰ জুন মাহলৈকে খেলো ইণ্ডিয়াৰ বিভিন্ন উলম্বৰ অধীনত মুঠ ২৩,০৮০ গৰাকী খেলুৱৈক সমৰ্থিত কৰা হৈছে। প্ৰত্যেকেই বছৰি ৬.২৮ লাখ টকা আৰ্থিক সাহাৰ্য লাভ কৰে যাতে প্ৰশিক্ষণ, সঁজুলি, খাদ্য আৰু প্ৰতিযোগিতাৰ এক্সপ’জাৰ সামৰিব পাৰি।

• খেলো ইণ্ডিয়া য়ুথ গেমছ, খেলো ইণ্ডিয়া ইউনিভাৰ্চিটি গেমছ, খেলো ইণ্ডিয়া পেৰা গেমছ আৰু খেলো ইণ্ডিয়া ট্ৰাইবেল গেমছৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে চৰকাৰে সমগ্ৰ দেশৰ যুৱক-যুৱতী, বিশ্ববিদ্যালয়ৰ খেলুৱৈ, পেৰা-এথলীট আৰু জনজাতীয় সম্প্ৰদায়ৰ বাবে প্ৰতিযোগিতামূলক মঞ্চ সৃষ্টি কৰি সৰ্বাংগীন অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰিছে।

সামগ্ৰিক সফলতাৰ লক্ষ্য: লক্ষ্য অলিম্পিক প'ডিয়াম আঁচনি (TOPS)

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিযোগিতাত ভাৰতৰ প্ৰদৰ্শন বৃদ্ধিৰ লক্ষ্যৰে ২০১৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত TOPS আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ই উচ্চ প্ৰদৰ্শনকাৰী খেলুৱৈৰ বাবে লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা কাৰ্যসূচী। ইয়াত বহিঃৰাজ্যৰ প্ৰশিক্ষক, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰশিক্ষণ, আধুনিক ক্ৰীড়া বিজ্ঞানৰ সহায়, সঁজুলি আৰু মাহেকীয়া ষ্টাইপেণ্ড প্ৰদান কৰা হয়। বৰ্তমান মূল গ্ৰুপত ৯৮ জন খেলুৱৈ আৰু ডেভেলপমেণ্ট গ্ৰুপত ১৬৫ গৰাকী খেলুৱৈ আছে, যিয়ে অলিম্পিক আৰু পেৰালিম্পিক দুয়োটা শাখা সামৰি লৈছে।

এই দীৰ্ঘম্যাদী বিনিয়োগৰ প্ৰভাৱ শেহতীয়া বছৰবোৰত ভাৰতৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰদৰ্শনত দেখা যায়:

 

গণ আন্দোলন হিচাপে ফিটনেছ: সুস্থ প্ৰজন্ম গঢ়ি তোলা

২০১৯ চনৰ আগষ্ট মাহত চৰকাৰে আৰম্ভ কৰা ফিট ইণ্ডিয়া আন্দোলনে ফিটনেছক ব্যক্তিগত প্ৰচেষ্টাৰ পৰা ৰাষ্ট্ৰীয় আন্দোলনলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে। ই দৈনন্দিন জীৱনৰ এক অপৰিহাৰ্য অংশ হিচাপে শাৰীৰিক কাৰ্য্যকলাপক প্ৰসাৰিত কৰে, বিশেষকৈ যুৱক-যুৱতীসকলৰ মাজত।

• এই পদক্ষেপত বৃহৎ পৰিসৰৰ অংশগ্ৰহণৰ সাক্ষী হৈছে, ২৩.৬৮ কোটিতকৈ অধিক ব্যক্তিয়ে ফিট ইণ্ডিয়া ফ্ৰিড’ম ৰাণ, ফিট ইণ্ডিয়া স্কুল উইক আৰু ফিট ইণ্ডিয়া কুইজৰ দৰে কাৰ্যকলাপত জড়িত হৈছে ।
• শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিতৰতো আন্দোলনটোক প্ৰতিষ্ঠানিকৰণ কৰা হৈছে।
• ২০২৬ চনৰ জুন মাহলৈকে ৪.৫ লাখতকৈ অধিক বিদ্যালয়ক ফিট ইণ্ডিয়া স্কুল ফ্লেগ , শাৰীৰিক ফিটনেছক দৈনন্দিন ৰুটিন আৰু সহ-পাঠ্যক্ৰমৰ কাৰ্য্যকলাপত একত্ৰিত কৰি প্ৰদান কৰা হৈছে । ইয়াৰ ফলত ভাৰতীয় যুৱক-যুৱতীসকলে সৰুৰে পৰাই ফিটনেছ, অনুশাসন, সুস্থতাৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলাটো নিশ্চিত কৰিছে।
• ২০২৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত আৰম্ভ হোৱাৰ পিছৰে পৰা ফিট ইণ্ডিয়া ছাণ্ডেজ অন চাইকেলে দেশজোৰা আন্দোলনলৈ পৰিণত হৈছে। ২০২৬ চনৰ মে’ মাহলৈকে এই আন্দোলনে ২.৮ লাখ+ স্থানত ৩০ লাখৰো অধিক নাগৰিকক জড়িত কৰিছে।

স্বাস্থ্য আৰু মংগল: এক সামগ্ৰিক যুৱ দৃষ্টিভংগী

এজন সুস্থ "অমৃত প্ৰজন্ম" ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদনশীলতাৰ শিলাস্তৰ বুলি স্বীকাৰ কৰি চৰকাৰে শাৰীৰিক, মানসিক আৰু প্ৰতিৰোধমূলক যত্নৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি বহুমাত্ৰিক স্বাস্থ্য কাঠামো ৰূপায়ণ কৰিছে।

ৰাষ্ট্ৰীয় কিশোৰ স্বাস্থ্য কাৰ্যক্ৰম (RKSK): ২০১৪ চনত আৰম্ভ হোৱা এই ফ্লেগশ্বিপ কাৰ্যসূচীয়ে ১০–১৯ বছৰ বয়সৰ কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ সামগ্ৰিক প্ৰয়োজনীয়তাক সম্বোধন কৰে। ই কেৱল সুবিধা-কেয়াৰৰ পৰা সম্প্ৰদায়ভিত্তিক আৰ্হিলৈ পৰিৱৰ্তিত হৈছে। RKSKত গ্ৰাম্য আৰু চহৰীয়া জনসংখ্যা, বিদ্যালয়ৰ ভিতৰৰ আৰু বিদ্যালয়ৰ বাহিৰৰ যুৱক-যুৱতী, বিবাহিত আৰু অবিবাহিত উভয়কে সামৰি লোৱা হয়, প্ৰান্তীয় গোটসমূহৰ প্ৰতি বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত ছটা বিষয়ভিত্তিক ক্ষেত্ৰ সামৰি লোৱা হৈছে: পুষ্টি, যৌন আৰু প্ৰজনন স্বাস্থ্য, মানসিক স্বাস্থ্য, আঘাত, হিংসা আৰু অসংক্ৰামক ৰোগ।

কিশোৰ-কিশোৰী বন্ধুত্বপূৰ্ণ স্বাস্থ্য ক্লিনিক (AFHC)ত পৰামৰ্শ আৰু ক্লিনিকেল সেৱা লাভ কৰা কিশোৰ-কিশোৰী ২০১৪-১৫ চনত ৩৯ লাখৰ পৰা ২০২৪-২৫ চনত ১.৭ কোটিলৈ যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে।

মানসিক স্বাস্থ্য সহায় (টেলি-মেনাছ): ধাৰণাৰ পৰা মুক্ত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদান কৰিবলৈ টেলি-মেনাছ ২৪/৭ হেল্পলাইনে পেছাদাৰী টেলি-পৰামৰ্শ সেৱা আগবঢ়ায়। এই পদক্ষেপটো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্পদ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, ২০২২ চনৰ অক্টোবৰ মাহত আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ৩৯.৫২ লাখতকৈ অধিক (জুন ২০২৬) কল চম্ভালিছে।

দ্ৰব্যৰ অপব্যৱহাৰৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া: ২০২০ চনৰ আগষ্ট মাহত আৰম্ভ হোৱা নিচামুক্তি ভাৰত অভিযানে ব্যাপক সংবেদনশীলতা অভিযান চলাইছে, ২০২৬ চনৰ জুন মাহৰ ভিতৰত ১০ কোটিৰো অধিক যুৱক-যুৱতীৰ কাষ চাপিছে। ২০২৫ চনৰ জুলাই মাহত কাশী ঘোষণাপত্ৰখনক ড্ৰাগছমুক্ত যুৱক-যুৱতীসকলৰ কাৰ্যৰ বাবে পাঁচ বছৰীয়া ৰোডমেপ হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয় য’ত স্থানীয় চৰকাৰ, আধ্যাত্মিক সংস্থা আৰু যুৱক-যুৱতীৰ নেতৃত্বত চলা আন্দোলনসমূহ জড়িত হৈ থাকে।

সাৰ্বজনীন স্বাস্থ্য কভাৰেজ: আয়ুষ্মান ভাৰতৰ জৰিয়তে চৰকাৰে সমগ্ৰ দেশতে প্ৰাথমিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ এক শক্তিশালী নেটৱৰ্ক স্থাপন কৰিছে। ২০২৬ চনৰ ২৭ ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে ১.৮৪ লাখৰো অধিক আয়ুষ্মান আৰোগ্য মন্দিৰ (পূৰ্বতে স্বাস্থ্য আৰু সুস্থতা কেন্দ্ৰ) কাৰ্যক্ষম হৈ আছে। তেওঁলোকে যুৱক-যুৱতীকে ধৰি নাগৰিকসকলৰ ব্যাপক প্ৰাথমিক স্বাস্থ্যসেৱা সেৱাৰ সুবিধা যথেষ্ট বৃদ্ধি কৰিছে।

২০২১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত আৰম্ভ হোৱা আয়ুষ্মান ভাৰত ডিজিটেল মিছনে স্বাস্থ্যসেৱাক অধিক ডিজিটেল, সুলভ আৰু সুলভ কৰি ভাৰতৰ যুৱক-যুৱতীসকলক সহায় কৰে। চৰকাৰে দেশজোৰা ডিজিটেল স্বাস্থ্য পৰিৱেশ তন্ত্ৰ গঢ়ি তুলিছে য’ত যুৱক-যুৱতীসকলে স্বাস্থ্যৰ অভিলেখ পৰিচালনা কৰিব পাৰে, টেলিমেডিচিনৰ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰে আৰু ডিজিটেল উদ্ভাৱনৰ নতুন সুযোগৰ পৰা লাভৱান হ’ব পাৰে। প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত ১০০০তকৈও কম লিংকড ৰেকৰ্ডৰ পৰা আজি ১০০ কোটিতকৈও অধিকলৈ ABDM বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ ডিজিটেল স্বাস্থ্য পৰিৱেশ তন্ত্ৰলৈ বিকশিত হৈছে।

পৰিৱেশ, নেতৃত্ব আৰু নাগৰিক অংশগ্ৰহণ

ভাৰতৰ যুৱ নীতি কেৱল অৰ্থনৈতিক সুযোগতে সীমাবদ্ধ নহয়। ইয়াৰ উপৰিও সক্ৰিয় নাগৰিকত্ব গঢ়াৰ বাবে সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু পৰিৱেশগত দায়বদ্ধতাক সমানে গুৰুত্ব দিয়ে। যুৱক-যুৱতীসকলক সমাজত সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ চৰকাৰে এক শক্তিশালী প্ৰতিষ্ঠানিক কাঠামো গঢ়ি তুলিছে।

NSS আৰু NYKS: সামাজিক অংশগ্ৰহণৰ মূল স্তম্ভ

২০২৩ চনৰ পৰা ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনি (NSS) আৰু নেহৰু যুৱ কেন্দ্ৰ সংগঠন (NYKS) My Bharat কাঠামোৰ অংশ। ই সমাজসেৱা আৰু জাতি-নিৰ্মাণৰ কাম-কাজত যুৱক-যুৱতীসকলৰ অংশগ্ৰহণক শক্তিশালী কৰিছে। স্বাস্থ্য, সাক্ষৰতা, পৰিৱেশ সংৰক্ষণ, লিংগ সংবেদনশীলতা, দুৰ্যোগৰ প্ৰতি সঁহাৰি আৰু সামাজিক সজাগতাৰ ওপৰত অভিযানৰ জৰিয়তে এই মঞ্চসমূহে সমগ্ৰ দেশৰ যুৱক-যুৱতীসকলক জড়িত কৰি ৰাখিছে।

NYKS আৰু NSSত শেহতীয়া বছৰবোৰত যুৱক-যুৱতীসকলৰ অংশগ্ৰহণ যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে।

 

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অংশগ্ৰহণ: বিশ্ব মঞ্চত ভাৰতৰ যুৱক-যুৱতী

যুৱ পৰিক্ৰমা বিভাগৰ ৩০টা সক্ৰিয় বুজাবুজি চুক্তি আছে, য’ত বিভিন্ন দেশ আৰু ব্ৰিকছ (BRICKS) আৰু চাংহাই সহযোগিতা সংস্থা (SCO)কে ধৰি বহুপক্ষীয় সংস্থাৰ সৈতেও আছে। মুঠ ১৪খন দেশৰ সৈতে নিয়মীয়াকৈ পাৰস্পৰিক যুৱ বিনিময় কাৰ্যসূচী অনুষ্ঠিত কৰা হয়, যিয়ে আন্তঃসাংস্কৃতিক বুজাবুজি বৃদ্ধি কৰে আৰু সামগ্ৰিকভাৱে যুৱ নেটৱৰ্কত ভাৰতৰ উপস্থিতি শক্তিশালী কৰে।

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যুৱ অংশগ্ৰহণৰ শেহতীয়া মাইলৰ খুঁটিসমূহৰ ভিতৰত আছে:

· ১ম বিমষ্টেক যুৱ সন্মিলন (ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৫, আহমেদাবাদ) — ৭খন সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ পৰা ৭০ জন প্ৰতিনিধি; থিম: " Youth as a Bridge for Intra-BIMSTEC Exchange"।

· পোলেণ্ডৰ যুৱ প্ৰতিনিধি দল (ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৫) — ২১ জন সদস্য, ভাৰতৰ যুদ্ধকালীন মানৱীয় উত্তৰাধিকাৰৰ স্মৃতিত জামচাহেব সোঁৱৰণী যুৱ বিনিময় কাৰ্যসূচীৰ অধীনত।

· ইজিপ্তৰ যুৱ প্ৰতিনিধি দল (নৱেম্বৰ–ডিচেম্বৰ ২০২৫) — কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ যুগত যুৱ নেতৃত্বৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছিল।

· চতুৰ্থ মধ্য এছিয়া যুৱ প্ৰতিনিধি দল (মাৰ্চ–এপ্ৰিল ২০২৬) — সাংস্কৃতিক, শৈক্ষিক, আৰু প্ৰযুক্তিগত সংযোগৰ সন্ধান কৰা ১০০ জনীয়া প্ৰতিনিধি দল।

· বিকশিত ভাৰত ৰাণ(২০২৫) — ৯১খন দেশৰ ১৫০+ স্থানত আয়োজিত (ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫) — ভাৰতৰ নৰম শক্তিৰ প্ৰসাৰতাক প্ৰতিফলিত কৰা প্ৰথমটো বিশ্বব্যাপী যুৱ পদক্ষেপ।

২০২৩ চনত ভাৰতৰ G20 অধ্যক্ষতাৰ সময়ত Y20ৰ অধীনত বিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয়সমূহে ২৬ লাখৰো অধিক অংশগ্ৰহণকাৰীৰ সৈতে ৬৪,০০০ৰো অধিক অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিছিল। বাৰাণসীত অনুষ্ঠিত হোৱা Y20 শীৰ্ষ সন্মিলনে ১২০+ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিনিধিক একত্ৰিত কৰে, Y20 Communiquéত শিখৰত উপনীত হয় — ভাৰতৰ বসুধৈৱ কুটুম্বকম-বিশ্ব এটা পৰিয়ালৰ ওপৰত বিশ্বাস প্ৰতিফলিত হয়।

ৰূপান্তৰৰ এটা দশক, সম্ভাৱনাৰ ভৱিষ্যত

বিগত ১২ বছৰত ভাৰতে বিশ্বৰ ভিতৰতে অন্যতম ব্যাপক আৰু সংহত যুৱ বিকাশৰ কাঠামো গঢ়ি তুলিছে। এই পদক্ষেপৰ মূল দৰ্শন আছিল স্পষ্ট আৰু সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। বিচ্ছিন্ন কাৰ্যসূচীৰ পৰিৱৰ্তে শিক্ষা, দক্ষতা, নিয়োগ, স্বাস্থ্য, ক্ৰীড়া আৰু নাগৰিক অংশগ্ৰহণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি এক সুসংগঠিত বহুমাত্ৰিক কাঠামো গঢ়ি তোলা হৈছে।

ইয়াৰ প্ৰভাৱ বিভিন্ন সূচকত স্পষ্ট হৈ পৰে। অধিক সংখ্যক যুৱকে বিদ্যালয় আৰু উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠানত যোগদান কৰিছে। লাখ লাখ যুৱকে ঔদ্যোগিকভাৱে উপযোগী দক্ষতাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছে। আনুষ্ঠানিক নিয়োগ বৃদ্ধি পাইছে আৰু উদ্যোগীকৰণ চহৰৰ পৰা গাঁৱলৈ বিয়পি পৰিছে। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিযোগিতাত ভাৰতীয় যুৱক-যুৱতীসকলে দেশলৈ গৌৰৱ কঢ়িয়াই আনিছে। উন্নত স্বাস্থ্যসেৱাই তেওঁলোকক সুস্থ জীৱন যাপন কৰাত সহায় কৰিছে। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংযোগৰ জৰিয়তে নেতৃত্বৰ দক্ষতা বিকাশ কৰাটোৱেই হৈছে তেওঁলোকৰ সৰ্বাংগীন বিকাশ নিশ্চিত কৰা। ভাৰতীয় যুৱক-যুৱতীসকলে এতিয়া কেৱল অৰ্থনীতিত অংশগ্ৰহণ কৰাই নহয়, অৰ্থনীতিৰ দিশ নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰতো সক্ৰিয় ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছে।

২০১৪ চনৰ পৰা ২০২৬ চনলৈকে যাত্ৰাত স্পষ্ট পৰিৱৰ্তন দেখা গৈছে- প্ৰৱেশৰ পৰা সৱলীকৰণলৈ, অংশগ্ৰহণৰ পৰা নেতৃত্বলৈ। চৰকাৰে সুযোগ সৃষ্টি কৰিছে, বাধা আঁতৰাইছে, যুৱক-যুৱতীসকলক তেওঁলোকৰ সম্পূৰ্ণ সম্ভাৱনাক উপলব্ধি কৰিবলৈ সহায় কৰা ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিছে।

ইতিমধ্যে বিকশিত ভাৰত ২০৪৭ৰ লক্ষ্যৰ দিশত এক শক্তিশালী ভেটি স্থাপন কৰা হৈছে।শিক্ষা, দক্ষতা, আত্মবিশ্বাস আৰু সুযোগেৰে সমৃদ্ধ হৈ দেশখনক আগুৱাই নিবলৈ অমৃত প্ৰজন্ম সাজু।

তথ্যসূত্ৰসমূহ

প্ৰেছ ইনফৰমেশ্যন ব্যুৰো
https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=154537&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2199237&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2085152&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2219936&reg=1&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2127411&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2165763&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2256476&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2204136&utm_source=chatgpt.com&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2254498&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247750&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2222120&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=156899&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2264076&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2223849&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2206145&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2042129&utm_source=chatgpt.com&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2246085&reg=3&lang=2

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jan/doc2026115757801.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2215306&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2253019&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2235818&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2119045&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2241781&reg=6&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2264241&reg=3&lang=1

নিটি আয়োগ

https://www.niti.gov.in/sites/default/files/2025-02/Expanding-Quality-Higher-Education-through-SPUs.pdf

সংসদৰ প্ৰশ্ন

https://sansad.in/getFile/annex/258/AS147.pdf?source=pqars

যুৱ পৰিক্ৰমা আৰু ক্ৰীড়া মন্ত্ৰালয়:

https://cdn-prod.mybharats.in/mybharat/assets/img/yuva_landing/nyp%202025.pdf https://www.rgniyd.gov.in/sites/default/files/pdfs/scheme/nyp_2014.pdf

https://dashboard.kheloindia.gov.in/

https://sportsauthorityofindia.nic.in/sai_new/target-olympic-podium

কৰ্পৰেট পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়

https://pminternship.mca.gov.in/login/

বাণিজ্য মন্ত্ৰালয়

https://investorconnect.startupindia.gov.in/

স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ মন্ত্ৰালয়

https://telemanas.mohfw.gov.in/telemanas-dashboard/#/

https://nhm.gov.in/New-Update-2025-26/Adolescent-Health/Name-Change%20_DO-from-AS&MD_Adolescent-Friendly-Health-Centres-reg.pdf

সামাজিক ন্যায় আৰু সবলীকৰণ মন্ত্ৰালয়

https://nmba.dosje.gov.in/

বিশ্ব বেংকৰ তথ্য

https://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.ZS?locations=IN

নিউজ অন এ.আই.আৰ.:

https://newsonair.gov.in/indian-railways-indian-army-launch-framework-to-boost-post-retirement-jobs-for-agniveers-ex-servicemen/

https://newsonair.gov.in/mansukh-mandaviya-to-inaugurate-second-phase-of-kirti-initiative-in-new-delhi-on-july-19/

শিক্ষা মন্ত্ৰালয়

https://aim.gov.in/atl.php
ABSS CONCEPT NOTE 2025.pdf

PDF চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

******

পিআইবি গৱেষণা

 

(Explainer ID: 158905) आगंतुक पटल : 26
Provide suggestions / comments