पत्र सूचना कार्यालय

Social Welfare

অন্ত্যোদয়ৰ পদক্ষেপ

শাসন ​​পৰিকাঠামো হিচাপে অন্ত্যোদয়

মহাত্মা গান্ধীয়ে এবাৰ পৰামৰ্শ দিছিল, "আপুনি হয়তো দেখা আটাইতকৈ দুখীয়া আৰু দুৰ্বল মানুহৰ মুখখন মনত পেলাওক আৰু নিজকে সুধিব যে আপুনি চিন্তা কৰা পদক্ষেপটোৱে তেওঁৰ বাবে কিবা কামত আহিব নেকি।" দশক দশক ধৰি এই শক্তিশালী ধাৰণাটো প্ৰধানতঃ কিতাপত পোৱা গৈছিল যদিও কোটি কোটি ভাৰতীয় দেশৰ প্ৰগতিৰ পৰা বাহিৰ হৈ আছিল।

অৱশ্যে বিগত ১২টা বছৰত এক বৃহৎ পৰিৱৰ্তন দেখা গৈছে। ভাৰতে কেৱল এই আদৰ্শৰ কথা পাতিবলৈ নহয়, ইয়াক কাৰ্যকৰী কৰালৈ গতি কৰিছে। ইয়াৰ ফলত শাৰীত শেষত থকাসকলে সুযোগ, মৰ্যাদা, উন্নয়নৰ সুবিধা লাভৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰথম হোৱাটো নিশ্চিত হৈছে। খণ্ডিত ডেলিভাৰীৰ পৰা সম্পূৰ্ণ অন্তৰ্ভুক্তিলৈ গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।

জনজাতীয় বাসস্থানত আন্তঃগাঁথনিৰ অধিক সম্প্ৰসাৰণ দেখা গৈছে। বঞ্চিত সম্প্ৰদায়ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে বিস্তৃত শৈক্ষিক সুবিধা লাভ কৰিছে। অনাময় কৰ্মীসকলে অধিক শক্তিশালী প্ৰতিষ্ঠানিক স্বীকৃতি আৰু সুৰক্ষাৰ সমৰ্থন লাভ কৰিছে। পিছপৰা আৰু যাযাবৰী সম্প্ৰদায়সমূহে লক্ষ্যভিত্তিক কল্যাণ পৰিকল্পনাৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত প্ৰৱেশ কৰিলে।

ভৌগোলিকভাৱেও এই পৰিৱৰ্তন দৃশ্যমান হৈছে। জনজাতীয় অঞ্চল, আকাংক্ষিত জিলা আৰু দূৰৱৰ্তী বাসস্থান উন্নয়ন পৰিকল্পনা আৰু নিৰীক্ষণৰ কেন্দ্ৰ হৈ পৰিছিল। মন্ত্ৰালয়সমূহৰ মাজত অভিসৰণে এসময়ত পোৱাটো কঠিন বুলি বিবেচিত অঞ্চলসমূহত শেষ মাইলৰ ডেলিভাৰী শক্তিশালী কৰি তুলিলে।

উন্নয়নৰ কেন্দ্ৰত জনজাতীয় সম্প্ৰদায়

ভাৰতৰ জনজাতীয় সম্প্ৰদায়সমূহ সদায় সংস্কৃতি, পৰম্পৰাগত জ্ঞান আৰু স্থিতিস্থাপকতাৰে চহকী। পৰিবহন, শিক্ষা, স্বাস্থ্যসেৱা, পানী, বিদ্যুৎ আৰু নিয়োগৰ সুযোগৰ দৰে আন্তঃগাঁথনি আৰু সেৱাৰ সমান সুবিধা আদি তেওঁলোকৰ অভাৱ আছিল। সচেতনতাৰে, মাপযোগ্যভাৱে আৰু বৃহৎ পৰিমাণেৰে যোৱা ১২ বছৰ ধৰি সেই দূৰত্ব হ্ৰাস কৰাছৈছে।

বিশেষকৈ বিশেষভাৱে দুৰ্বল জনজাতি গোট (PVTG)ৰ বসতিস্থল অঞ্চলকে ধৰি দূৰৱৰ্তী বাসস্থানসমূহত এই পৰিৱৰ্তন দেখা গৈছে। এসময়ত পোৱাটো কঠিন বুলি ভবা অঞ্চলসমূহ উন্নয়ন পৰিকল্পনা আৰু শেষ মাইলৰ ডেলিভাৰীৰ কেন্দ্ৰ হৈ পৰিছে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী জনজাতি আদিবাসী ন্যায় মহা অভিযান (PM JANMAN)

ঝাৰখণ্ডঃ বনাঞ্চলৰ মজিয়াৰ পৰা বজাৰৰ শ্বেলফলৈকে

ঝাৰখণ্ডৰ গৰিয়াবন্দ জিলাত কামাৰ PVTG সম্প্ৰদায়ৰ মহিলাসকলে নিজৰ বয়োজ্যেষ্ঠসকলে বন বনৌষধিৰে সুস্থ হোৱা প্ৰত্যক্ষ কৰি ডাঙৰ হৈছিল। ই আছিল মাতৃৰ পৰা কন্যালৈ নীৰৱে প্ৰেৰণ কৰা জ্ঞান। বছৰ বছৰ ধৰি তেওঁলোকে সেই বনৌষধিবোৰ কেঁচাকৈ বিক্ৰী কৰিছিল বজাৰে যি দাম দিছিল। তেওঁলোকৰ জ্ঞান আছিল কিন্তু উপাৰ্জন খুব কমেইহে হৈছিল। PM JANMANএ এই কথা সলনি কৰিলে। ইয়াৰ বন ধন বিকাশ কেন্দ্ৰৰ পদক্ষেপৰ অধীনত এই মহিলাসকলৰ ভিতৰত ৮৭ গৰাকীয়ে একত্ৰিত হৈ কিবা এটা বেলেগ গঢ়ি তুলিছিল। তেওঁলোকে Chhattisgarh Herbals ব্ৰেণ্ডৰ অধীনত আয়ুষ প্ৰমাণপত্ৰৰে আয়ুৰ্বেদিক তেল, গুড়ি আৰু ঔষধ তৈয়াৰ কৰিবলৈ এটা অনুজ্ঞাপত্ৰপ্ৰাপ্ত ইউনিট স্থাপন কৰিছিল। দক্ষতাসমূহ উদ্যোগ আৰু ডিজিটেল সাক্ষৰতা প্ৰশিক্ষণৰ জৰিয়তে উন্নত কৰা হৈছিল। আৰম্ভণিৰ পৰা বিক্ৰী ১৫৯.৫৯ লাখ টকা হৈছে। মহিলাসকলে এতিয়া নিজৰ গাঁও এৰি নোযোৱাকৈ উৎপাদন, পেকেজিং, বিপণনৰ নেতৃত্ব দিয়ে। এসময়ত যিটো নিস্তব্ধ আছিল, উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে পোৱা জ্ঞান এতিয়া এক সমৃদ্ধিশালী ব্যৱসায়ত পৰিণত হৈছে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী জনজাতি আদিবাসী ন্যায় মহা অভিযান (PM JANMAN) হৈছে বিশেষভাৱে দুৰ্বল জনজাতি গোট (PVTG)ক লক্ষ্য কৰি লোৱা এক কাৰ্যসূচী। ভাৰতৰ আটাইতকৈ বিচ্ছিন্ন সম্প্ৰদায়ৰ ভিতৰত তেওঁলোক অন্যতম। বহুতে পকী আৱাস, বিশুদ্ধ পানী, বিদ্যুৎ বা পথৰ ব্যৱহাৰ নোহোৱাকৈয়ে জীয়াই আছিল। সংশ্লিষ্ট সকলো মন্ত্ৰালয়ৰ সমন্বিত প্ৰচেষ্টাৰ জৰিয়তে এই ব্যৱধানসমূহ পূৰণৰ বাবে ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত চৰকাৰে PM JANMAN আৰম্ভ কৰিছিল। এই কাৰ্যসূচীয়ে ১৮খন ৰাজ্য আৰু ১টা কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ ৭৫ টা PVTG সম্প্ৰদায়ক লক্ষ্য কৰি ৯টা মন্ত্ৰালয়ে ৰূপায়ণ কৰা ১১টা পদক্ষেপৰ জৰিয়তে কাম কৰে। মুঠ বাজেটৰ ব্যয় ২৪,১০৪ কোটি টকা৷

১১টা পদক্ষেপত গৃহ নিৰ্মাণ, পথ সংযোগ, নলৰ পানী যোগান, ভ্ৰাম্যমাণ চিকিৎসা ইউনিট, অংগনবাড়ী কেন্দ্ৰ, হোষ্টেল, বিদ্যুৎকৰণ, ভ্ৰাম্যমাণ টাৱাৰ, বহুমুখী কেন্দ্ৰ, বন ধন বিকাশ কেন্দ্ৰ আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা আদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

বন ধন বিকাশ কেন্দ্ৰ (VDVK)ৰ জৰিয়তে দক্ষতা আৰু জীৱিকা:

PM JANMANৰ এটা মূল উপাদান হৈছে বন ধন বিকাশ কেন্দ্ৰ (VDVK) স্থাপন কৰা, যিয়ে PVTG সম্প্ৰদায়ক বনভিত্তিক সামগ্ৰী সংগ্ৰহ, প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু বিক্ৰী কৰাত সহায় কৰে। ইয়াৰ ফলত স্থানীয় নিয়োগ আৰু আয়-উৎপাদনৰ সুযোগ সৃষ্টি হয়। নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এণ্টাৰপ্ৰেনিউৰশ্বিপ এণ্ড ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায় ডেভেলপমেণ্ট (NIESBUD) আৰু ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ এণ্টাৰপ্ৰেনিউৰশ্বিপ (IIE)-এ ভাৰতীয় জনজাতি সমবায় বিপণন উন্নয়ন ফেডাৰেচন (TRIFED)ৰ সহযোগত ১৫খন ৰাজ্যত দক্ষতা আৰু উদ্যোগীকৰণ প্ৰশিক্ষণ ৰূপায়ণ কৰি আছে।

• ৫০০ টা লক্ষ্যৰ ভিতৰত ৪৯১ টা VDVK কাৰ্যকৰী কৰা হৈছে (২০২৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহলৈকে)
• উদ্যোগীকৰণ উন্নয়ন কাৰ্যসূচীৰ অধীনত ৩৮,৩৯১ জন PVTG সদস্যই প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰে

PM-JUGA/ ধৰ্তি আবা জনজাতীয় গ্ৰাম উত্তীৰ্ণ অভিযান

বৰ্তমান PM-JUGA নামেৰে পৰিচিত ধৰ্তি আবা জনজাতীয় অভিযান (DAJGUA) ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ই ১৭টা মন্ত্ৰালয়ৰ প্ৰচেষ্টাক একত্ৰিত কৰি জনজাতীয় সংখ্যাগৰিষ্ঠ গাঁও আৰু PVTGৰ বাসস্থানত দীৰ্ঘদিনীয়া ব্যৱধান পূৰণ কৰাত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।
PM-JUGAৰ অধীনত পৃথক পদক্ষেপৰ পৰা খণ্ড আৰু মন্ত্ৰালয়সমূহৰ মাজত সমন্বিত, মিছন-ম’ড ডেলিভাৰীলৈ গুৰুত্ব ক্ৰমান্বয়ে স্থানান্তৰিত হৈছে।

একলব্য আদৰ্শ আৱাসিক বিদ্যালয় (EMRS)

অনুসূচিত জনজাতিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মাজত শৈক্ষিক সুযোগ সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে একলব্য আৰ্হি আৱাসিক বিদ্যালয় (EMRS) এক মূল পদক্ষেপ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। জনজাতীয় প্ৰধান অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠিত এই আৱাসিক বিদ্যালয়সমূহে ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ পৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈকে গুণগত শিক্ষা, আধুনিক আন্তঃগাঁথনি আৰু সামগ্ৰিক উন্নয়নৰ সহায় আগবঢ়ায়।

বিগত ১২ বছৰত একলব্য আদৰ্শ আৱাসিক বিদ্যালয়ৰ সম্প্ৰসাৰণে সমগ্ৰ দুৰ্গম জিলাসমূহৰ জনজাতীয় শিক্ষাৰ আন্তঃগাঁথনিৰ পৰিৱৰ্তন ঘটাইছে। ২০১৮ চনৰ পিছত নেটৱৰ্কটো দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পালে, আধুনিক আৱাসিক বিদ্যালয় আৰু গুণগত শিক্ষাক অনুসূচিত জনজাতি সম্প্ৰদায়ৰ ওচৰলৈ লৈ গ’ল যিবোৰে প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম ধৰি কম সেৱা লাভ কৰি আছিল।

২০২৬ চনলৈকে ৪৯৯খন বিদ্যালয়ত ১.৫৬ লাখৰো অধিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নামভৰ্তি কৰিছে আৰু ৩২৩ খন বিদ্যালয় নিৰ্মাণৰ কাম চলি আছে।

EMRSত নামভৰ্তি কৰা বহু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে গাঁথনিগত মাধ্যমিক শিক্ষা ব্যৱস্থাত প্ৰৱেশ কৰি প্ৰথম প্ৰজন্মৰ শিক্ষাৰ্থী হৈ পৰিছে।

নতুন কেম্পাছসমূহে এনে সুবিধাসমূহ প্ৰৱৰ্তন কৰিলে য’ত আছে স্মাৰ্ট শ্ৰেণীকোঠা, বিজ্ঞান আৰু কম্পিউটাৰ পৰীক্ষাগাৰ, পুথিভঁৰাল, ক্ৰীড়া আন্তঃগাঁথনি, ডিজিটেল শিক্ষণ সুবিধা আৰু ল’ৰা-ছোৱালীৰ বাবে পৃথক হোষ্টেল যিবোৰ পূৰ্বতে কেইবাটাও দূৰৱৰ্তী অঞ্চলত উপলব্ধ নাছিল।

হিমালয়ৰ এখন গাঁৱৰ পৰা IITলৈ: যতীন নেগীৰ কাহিনী

হিমাচল প্ৰদেশৰ কিন্নৌৰ জিলাৰ সংগলা গাঁও তিব্বতৰ সীমাৰেখা। শীতকালৰ অৰ্থ হ’ল দুমাহ বিদ্যুৎ নোহোৱা আৰু ৰাস্তা-ঘাট বৰফেৰে বিচ্ছিন্ন। ইয়াতেই যতীন নেগী ডাঙৰ হৈছিল। ষষ্ঠ শ্ৰেণীত তেওঁ একলব্য আৰ্হি আৱাসিক বিদ্যালয়ত যোগদান কৰে। গাঁথনিগত শিক্ষণ, নিয়মীয়া পৰীক্ষা আৰু শিক্ষকসকলে তেওঁক পাঠ্যপুথিৰ উৰ্ধত যাবলৈ দিয়াটোৱে সকলো সলনি কৰি পেলালে। দ্বাদশ শ্ৰেণীত দেউতাকৰ মৃত্যুৰ সময়ত শিক্ষকসকলে তেওঁক স্থিৰ কৰি ৰাখিছিল। এবছৰৰ ছুটী লৈ অদম্যভাৱে পঢ়া-শুনা কৰি অল ইণ্ডিয়া ৰেংক ৪২১ লৈ JEE Advance উত্তীৰ্ণ হ’ল। এতিয়া তেওঁ IIT যোধপুৰত পঢ়ি আছে।

তেওঁৰ গাঁওখনে কেতিয়াও IITৰ কথা শুনা নাছিল। ২০২৪-২৫ চনত JEE আৰু NEET উত্তীৰ্ণ  কৰা EMRSৰ ৫৯৭ জন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সংখ্যাৰ ভিতৰত যতীনৰ কাহিনী অন্যতম।

জনজাতীয় গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (TRI)সমূহলৈ সহায়

জনজাতীয় ভাষা, সংস্কৃতি, পৰম্পৰা আৰু থলুৱা জ্ঞান ব্যৱস্থাৰ নথিভুক্তকৰণ আৰু সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত জনজাতীয় গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (TRI)সমূহে মূল ভূমিকা পালন কৰে। ২৯খন ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত সমৰ্থিত হৈ এইসমূহে গৱেষণা কৰে, মৌখিক ইতিহাস লিপিবদ্ধ কৰে, সাংস্কৃতিক পদ্ধতিসমূহৰ নথিভুক্ত কৰে আৰু সংগ্ৰহালয়, আৰ্কাইভ, প্ৰকাশন, উৎসৱ আৰু প্ৰচাৰ কাৰ্যকলাপৰ জৰিয়তে জনজাতীয় ঐতিহ্যৰ প্ৰতি সজাগতা প্ৰসাৰ কৰে। TRIসমূহে নীতি বিকাশ আৰু সামৰ্থ বিকাশতো অৰিহণা যোগায়, যাতে জনজাতীয় জ্ঞানে বৃত্তি আৰু শাসন দুয়োটাকে অৱগত কৰাটো নিশ্চিত কৰে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহক জনজাতীয় গৱেষণা, তথ্য, শিক্ষা, যোগাযোগ আৰু অনুষ্ঠান (TRI-ECE) আঁচনিৰ অধীনত অধিক সহায় কৰা হয়। ই IIT, IIM, AIIMS, TERI আৰু ভাষা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানকে ধৰি বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানৰ জৰিয়তে বিপন্ন ভাষা, পৰম্পৰাগত চিকিৎসা, সামূহিক বন অধিকাৰ আৰু PVTGৰ জীৱিকাৰ দৰে বিষয়ৰ ওপৰত গৱেষণাৰ বাবে ধন আগবঢ়ায়।

জনজাতীয় ঐতিহ্য আৰু স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলক স্বীকৃতি দিয়া

বিগত ১২ বছৰত চৰকাৰে ঔপনিৱেশিক শাসনৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া জনজাতীয় নেতাক সন্মান জনোৱাৰ বাবে ১০ খন ৰাজ্যৰ ১১টা জনজাতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামী সংগ্ৰহালয় অনুমোদন জনাইছে। ঝাৰখণ্ডত, ছত্তীশগড়ত চাৰিটা সংগ্ৰহালয় আৰু মধ্যপ্ৰদেশ ২টা সংগ্ৰহালয় উদ্বোধন কৰা হৈছে । সমগ্ৰ মিজোৰাম, অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, তেলেংগানা, কেৰালা, গুজৰাট, গোৱা আৰু মণিপুৰত আৰু ৭টা সংগ্ৰহালয় নিৰ্মাণৰ কাম চলি আছে।

ভগৱান বীৰছা মুণ্ডাৰ জন্ম বাৰ্ষিকীত প্ৰতি বছৰে ১৫ নৱেম্বৰত জনজাতীয় গৌৰৱ দিৱস পালন কৰা হয়৷ ই কেৱল এজন নেতাকেই নহয়, মূলসুঁতিৰ ভাৰতে বহুদিনৰ পৰা উপেক্ষা কৰি থকা ঔপনিৱেশিক শাসনৰ বিৰুদ্ধে জনজাতীয় প্ৰতিৰোধৰ সমগ্ৰ ইতিহাসক সন্মান জনায়। ২০২৪ চনৰ ১৫ নৱেম্বৰৰ পৰা ২০২৫ চনৰ ১৫ নৱেম্বৰলৈকে ভগৱান বীৰছা মুণ্ডাৰ ১৫০ সংখ্যক জন্ম বাৰ্ষিকী জনজাতীয় গৌৰৱ দিৱস হিচাপে পালন কৰা হয় ।

অনুসূচিত জাতিৰ বাবে ন্যায় আৰু মৰ্যাদা

বিগত ১২ বছৰত অনুসূচিত জাতিৰ সম্প্ৰদায়সমূহে লক্ষ্যভিত্তিক উন্নয়ন কৌশলৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ আহিছে। এই কৌশলে অৰ্থনৈতিক সবলীকৰণ, শৈক্ষিক প্ৰৱেশ আৰু নিবেদিত বাজেট সমৰ্থনৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাই প্ৰতীকী অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাহিৰলৈ গৈ বস্তুনিষ্ঠ সমতাৰ দিশত আগবাঢ়িছে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী অনুসূচিত জাতি অভ্যুদয় যোজনা (PM-AJAY)

২০২১ চনত আৰম্ভ হোৱা PM-AJAYয়ে অনুসূচিত জাতি সংখ্যাগৰিষ্ঠ গাঁওসমূহৰ সংহত উন্নয়নৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। এই আঁচনিখনে অভাৱগ্ৰস্ত অনুসূচিত জাতি সম্প্ৰদায়ৰ আন্তঃগাঁথনি সৃষ্টি, দক্ষতা বিকাশ আৰু জীৱিকাৰ সুযোগসমূহক সহায় কৰে।

PM-AJAYৰ অধীনত আদৰ্শ গ্ৰাম্য উপাদানে আঁচনিৰ অভিসৰণ, গাঁও উন্নয়ন পৰিকল্পনা আৰু জটিল স্থানীয় প্ৰয়োজনীয়তাৰ বাবে ব্যৱধান পূৰণৰ সমৰ্থনৰ জৰিয়তে অনুসূচিত জাতি সংখ্যাগৰিষ্ঠ গাঁওসমূহ উন্নয়নৰ বাবে এলেকাভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে।

ই ২৬ খন ৰাজ্যৰ ৫৯৭ খন জিলাৰ ৪৭,৩৩৪ খন গাঁও সামৰি লৈছে৷ এই কাৰ্যসূচীয়ে ৪ কোটিতকৈ অধিক অনুসূচিত জাতিৰ নাগৰিক আৰু ৮৩ লাখৰো অধিক পৰিয়ালক লাভ কৰে৷

এই কাৰ্যসূচীয়ে গাঁও পৰ্যায়ৰ পৰিকল্পনা আৰু আন্তঃগাঁথনি নিৰীক্ষণকো শক্তিশালী কৰিছে। ২৫ হাজাৰৰো অধিক গাঁৱে আন্তঃগাঁথনি মূল্যায়নৰ অনুশীলন সম্পূৰ্ণ কৰিছে। ইয়াৰ ফলত পথ, পানী যোগান, শিক্ষা, অনাময় আৰু সংযোগৰ ক্ষেত্ৰত থকা ব্যৱধানসমূহ অধিক পদ্ধতিগতভাৱে চিনাক্ত কৰাত সহায় হৈছে। যুৱক-যুৱতীসকলৰ অংশগ্ৰহণ আৰু জীৱিকা উৎপাদনৰ ওপৰতো অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। দক্ষতা বিকাশ, আত্মসহায়ক গোটৰ অংশগ্ৰহণ আৰু গাঁৱৰ আন্তঃগাঁথনি সৃষ্টি ক্ৰমান্বয়ে দীৰ্ঘম্যাদী অৰ্থনৈতিক অংশগ্ৰহণৰ দিশত বহল ঠেলাৰ অংশ হৈ পৰিছে।

অনুসূচিত জাতিৰ বাবে উন্নয়ন কাৰ্য্য পৰিকল্পনা (DAPSC)

অনুসূচিত জাতিসমূহৰ বাবে উন্নয়ন কাৰ্য পৰিকল্পনাই সমগ্ৰ দেশতে অনুসূচিত জাতি কেন্দ্ৰিক ব্যয়ৰ বাবে এক নিৰ্দিষ্ট কাঠামো সৃষ্টি কৰিছে। DAPSC কোনো স্বতন্ত্ৰ আঁচনি নহয়। ই অনুসূচিত জাতি সম্প্ৰদায়ৰ কল্যাণ আৰু উন্নয়নৰ বাবে বিভিন্ন মন্ত্ৰালয় আৰু বিভাগে ৰূপায়ণ কৰা আঁচনি আৰু হস্তক্ষেপসমূহক একত্ৰিত কৰে। এই কাঠামোটোৱে নিশ্চিত কৰে যে মন্ত্ৰালয়সমূহে অনুসূচিত জাতি জনগোষ্ঠীসমূহক উপকৃত কৰা আঁচনিসমূহৰ বাবে নিবেদিত ধন নিৰ্ধাৰণ কৰে।

আজি এই কাঠামোটোৱে ৩৮টা মন্ত্ৰালয় আৰু বিভাগক সামৰি লৈছে৷ ই শিক্ষা, গৃহ নিৰ্মাণ, স্বাস্থ্যসেৱা, দক্ষতা, জীৱিকা, বিদ্যুৎকৰণ আৰু সামাজিক ন্যায়ৰ মাজেৰে ২৩৯খন আঁচনি সমৰ্থন কৰে।

অনুসূচিত জাতি আৰু অন্যান্যৰ বাবে বৃত্তিৰ সহায়

যুৱ প্ৰতিভাৰ বাবে উচ্চ শিক্ষা বৃত্তি আঁচনি (SHREYAS)

২০১৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত আৰম্ভ হোৱা SHREYASএ SC, OBC আৰু EBC ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক উচ্চ শিক্ষা, গৱেষণা, প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষা আৰু বহিঃৰাজ্যৰ অধ্যয়নত সহায় কৰে। আঁচনিখনে একাধিক হস্তক্ষেপক একত্ৰিত কৰে যিয়ে আৰ্থিক বাধা হ্ৰাস কৰে আৰু গুণগত শৈক্ষিক সুযোগৰ সুবিধা সম্প্ৰসাৰণ কৰে। কেৱল ২০২৫–২৬ চনত শীৰ্ষ শ্ৰেণী শিক্ষা উপাদানে IIT, IIM, AIIMS আৰু NITৰ দৰে প্ৰিমিয়াৰ প্ৰতিষ্ঠানত ৪,১৫৬ জন অনুসূচিত জাতিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক সহায় কৰিছিল, য'ত ৩০% আসন অনুসূচিত জাতিৰ ছোৱালীৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। একে সময়ছোৱাতে বিনামূলীয়া প্ৰশিক্ষণ আঁচনিখনে প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলোৱা ৯৯০ গৰাকী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক সহায় কৰাৰ বিপৰীতে ৰাষ্ট্ৰীয় বহিঃৰাজ্য বৃত্তিৰ জৰিয়তে বিদেশত উচ্চ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰা ৭২ গৰাকী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক সহায় কৰা হৈছিল। গৱেষণা পৰ্যায়ত ফেল’শ্বিপ আঁচনিৰ দ্বাৰা ২০২৫-২৬ বৰ্ষৰ ভিতৰতে ৪,১৫৩ জন অনুসূচিত জাতিৰ গৱেষক আৰু ১,৯৬৯ জন অ’বিচি গৱেষকক উপকৃত হৈছিল।

লক্ষ্যযুক্ত অঞ্চলৰ হাইস্কুলৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে আৱাসিক শিক্ষাৰ আঁচনি (SHRESHTA)

কম আয়ৰ পৰিয়ালৰ অনুসূচিত জাতিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে গুণগত আৱাসিক বিদ্যালয়ৰ সুবিধা লাভ কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয় হৈয়েই আছে। ২০২২ চনৰ জুন মাহত আৰম্ভ হোৱা SHRESHTA আঁচনিয়ে নৱম শ্ৰেণীৰ পৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈকে শিক্ষা সক্ষম কৰি এই প্ৰয়োজনীয়তাক সমৰ্থন কৰে।

আঁচনিখনৰ দুটা ধৰণ আছে:

• Mode-Iএ SHRESHTA (NETS)ৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰৱেশ পৰীক্ষাৰ জৰিয়তে ব্যক্তিগত আৱাসিক বিদ্যালয়ত মেধাৱী অনুসূচিত জাতিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক নামভৰ্তিৰ সমৰ্থন কৰে।
• Mode-IIএ স্বেচ্ছাসেৱী সংস্থা আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ দ্বাৰা পৰিচালিত আৱাসিক বিদ্যালয়সমূহক সমৰ্থন কৰে। পৰিয়ালৰ বার্ষিক আয় ২.৫ লাখ টকালৈকে থকা যোগ্য SC ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে NETS-ত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে।
• 

২০২৫-২৬ চনত SHRESHTAএ ২৮৮ খন বিদ্যালয় আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ ১৯,৭৫৪ জন অনুসূচিত জাতি ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক সহায় কৰিছিল৷ আৱাসিক শিক্ষাৰ দুটা পথৰ জৰিয়তে এই আঁচনিখনে কাম কৰিছিল।

দুগৰাকী ছোৱালী, এখন আঁচনি, এটা সংকল্প

যিসকল শিশুৱে তেওঁলোক বিফল হোৱাটো পৰিয়ালে সহিব নোৱাৰে বুলি জানে তেওঁলোকৰ মাজত এক বিশেষ ধৰণৰ দৃঢ়তা বাঢ়ি যায়। ডলী আৰু উৰ্মিলাৰ কেতিয়াও লগ হোৱা নাছিল। এগৰাকী হিমাচল প্ৰদেশৰ, আনগৰাকী ৰাজস্থানৰ। দুয়ো ভৌগোলিক দূৰত্বৰ দ্বাৰা পৃথক যদিও একে ধৰণৰ কাহিনীত যোগদান কৰিছে।

ডলীৰ দেউতাক দৈনিক মজুৰি শ্ৰমিক। তাইৰ স্কুল এৰি যোৱাৰ আশংকাটো আছিল অতি বাস্তৱিক। সমৰ্থন অবিহনে তাইৰ বাবে পঢ়া-শুনা অব্যাহত ৰখাটো সম্ভৱ নহ’লহেঁতেন। গুণগত বিদ্যালয়ত অনুসূচিত জাতিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক প্ৰত্যক্ষ আৰ্থিক সহায় আগবঢ়োৱা SHRESHTAৰ Mode-I অধীনত ডলীয়ে আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ বছৰবোৰত ডেলহাউজি পাব্লিক স্কুলত অধ্যয়ন কৰিলে। IIT দিল্লীত নামভৰ্তি লাভ কৰি আজি চিভিল ইঞ্জিনিয়াৰিং কৰি আছে ৷

উৰ্মিলাৰ পিতৃয়ে ৰাজস্থানৰ বলৰাও জিলাত এটা সৰু প্লটত খেতি কৰে। তেওঁৰ সমৰ্থন আহিছিল মোড-II ৰ জৰিয়তে — যিয়ে অনুসূচিত জাতিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক নামভৰ্তি কৰিবলৈ মানসম্পন্ন আৱাসিক বিদ্যালয়সমূহক এম্পেনেল আৰু পুঁজি প্ৰদান কৰে। দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ ব'ৰ্ডৰ বাবে অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ সময়ত তেওঁ ৯৯.৬০% নম্বৰ লাভ কৰি সমগ্ৰ ৰাজস্থানতে প্ৰথম স্থান লাভ কৰে।

দুগৰাকী ছোৱালী, দুটা পৰিয়াল, একেটা শিলৰ দুটা বেলেগ বেলেগ প্ৰান্ত — একেখন আঁচনিৰ দ্বাৰা লাভান্বিত হৈছিল।

বিদ্যালয় আৰু উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে বৃত্তি

প্ৰাক-মেট্ৰিক আৰু মেট্ৰিকৰ পাছৰ বৃত্তি আঁচনিসমূহে অনুসূচিত জাতিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক শিক্ষাৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ত সহায় কৰে। প্ৰি-মেট্ৰিক বৃত্তিৰ জৰিয়তে নৱম আৰু দশম শ্ৰেণীৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক বিদ্যালয়ত থাকিবলৈ সহায় কৰে। ইয়াৰ উপৰিও ই দুৰ্বল পৰিয়ালৰ শিশুসকলক সহায় কৰে যি শাৰীৰিক পয়ঃনিষ্কাশন কাম বা বিপজ্জনক পৰিষ্কাৰ কামত নিয়োজিত। মেট্ৰিকৰ পিছৰ বৃত্তিৰ জৰিয়তে শিক্ষাৰ খৰচ বহন কৰি ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক উচ্চ আৰু মাধ্যমিকৰ পিছৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰাত সহায় কৰে। দুয়োটা আঁচনি সম্পূৰ্ণ ডিজিটেল ডাইৰেক্ট বেনিফিট ট্ৰেন্সফাৰ (DBT) ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে ৰূপায়ণ কৰা হয়।

শেহতীয়া অগ্ৰগতি

• প্ৰি-মেট্ৰিক বৃত্তি আঁচনিৰ অধীনত ২০২৫–২৬ চনত ৩৫৯.৪৭ কোটি টকা মুকলি কৰি দিয়া হৈছে, যাৰ ফলত DBTৰ জৰিয়তে ১৭.১৪ লাখ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী উপকৃত হৈছে।
• মেট্ৰিকৰ পিছৰ বৃত্তি আঁচনিৰ অধীনত প্ৰচেষ্টাৰ জৰিয়তে ২০২১–২২ চনত উচ্চ শিক্ষাত অনুসূচিত জাতিৰ নামভৰ্তি ৬৬.২৩ লাখ হয়, যিটো ২০১৪–১৫ চনৰ পৰা ৪৪% বৃদ্ধি পাইছে।
• অনুসূচিত জাতিৰ ছাত্ৰীৰ নামভৰ্তি ৩১.৭১ লাখলৈ বৃদ্ধি পাইছে, যিয়ে ২০১৪–১৫ চনৰ পৰা ৫১% বৃদ্ধিৰ প্ৰতিফলন ঘটায়।
• উচ্চ শিক্ষাত অনুসূচিত জাতিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মুঠ নামভৰ্তি অনুপাত (GER) ২০১৪–১৫ চনত ১৮.৯%ৰ পৰা ২০২১–২২ চনত ২৫.৯%লৈ বৃদ্ধি পাইছে। একে সময়ছোৱাত অনুসূচিত জাতিৰ ছাত্ৰীৰ GER ১৮.১%ৰ পৰা ২৬%লৈ বৃদ্ধি পাইছে।
• একাদশ–দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ অনুসূচিত জাতিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ GER ২০১৯–২০ চনত ৫২.৯%ৰ পৰা ২০২১–২২ চনত ৬১.৫%লৈ উন্নত হৈছে।

এই আঁচনিসমূহে একেলগে সমগ্ৰ দেশতে অনুসূচিত জাতিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে ধৰি ৰখাৰ উন্নতি, উচ্চ শিক্ষাৰ সুবিধা সম্প্ৰসাৰণ আৰু শৈক্ষিক ফলাফল শক্তিশালী কৰাত সহায় কৰিছে।

২০২১-২২ চনৰ পৰা এই আঁচনিখন এণ্ড টু এণ্ড ডিজিটেল মোডত পৰিণত হৈছে য’ত ধন পোনপটীয়াকৈ পৰীক্ষিত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ওচৰলৈ যায়।

পিছপৰা আৰু যাযাবৰী সম্প্ৰদায়ৰ উত্থান

অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC), অৰ্থনৈতিকভাৱে পিছপৰা শ্ৰেণী (EBC) আৰু ডিনটিফাইড আৰু যাযাবৰী জনজাতি (DNTs)ও আনুষ্ঠানিক উন্নয়নৰ প্ৰান্তত আছিল। যোৱা ১২ বছৰত এই পৰিস্থিতি সলনি হৈছে। বৃত্তি, দক্ষতা, জীৱিকা, আইনী পৰিচয় আদিয়ে আটাইতকৈ বেছি সময় অপেক্ষা কৰা সম্প্ৰদায়বোৰৰ মাজলৈ গৈছে।

ভাইব্ৰেণ্ট ইণ্ডিয়াৰ বাবে প্ৰধানমন্ত্ৰী ইয়ং এচিভাৰ্ছ বৃত্তি (PM-YASASVI) বঁটা আঁচনি

২০২১–২২ চনত আৰম্ভ হোৱা PM-YASASVIয়ে প্ৰি-মেট্ৰিক বৃত্তি, মেট্ৰিকৰ পিছৰ বৃত্তি, শীৰ্ষ শ্ৰেণীৰ বিদ্যালয় শিক্ষা, শীৰ্ষ শ্ৰেণীৰ কলেজ শিক্ষা আৰু অ'বিচি হোষ্টেল-এই পাঁচটা উপাদানৰ জৰিয়তে OBC, EBC আৰু DNT ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক সহায় কৰে| সকলো সুবিধা পোনপটীয়াকৈ আধাৰ সংলগ্ন বেংক একাউণ্টলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। উপাদানসমূহৰ মাজেৰে কমেও ৩০% আসন ছোৱালী শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে সংৰক্ষিত।

প্ৰধানমন্ত্ৰী দক্ষতা আৰু কুশলতা সম্পান্ন হিতগ্ৰাহী যোজনা (PM DAKSH)

২০২০-২১ চনত আৰম্ভ হোৱা PM-DAKSHয়ে প্ৰান্তীয় সম্প্ৰদায়ক বিনামূলীয়া, প্ৰমাণিত দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰে। এই আঁচনিখনে তেওঁলোকক পোনপটীয়াকৈ মজুৰি নিয়োগ আৰু স্বনিয়োজনৰ সৈতে সংযোগ কৰে।

এই আঁচনিয়ে সামৰি লোৱাসকল হৈছে:

• অনুসূচিত জাতি — আয়ৰ সীমা নাই
• OBCs — পৰিয়ালৰ আয় ৩ লাখ টকা পৰ্যন্ত
• EBC — পৰিয়ালৰ আয় ১ লাখ টকা পৰ্যন্ত
• DNT — কোনো আয়ৰ চিলিং নাই
• অনাময় কৰ্মী আৰু আৱৰ্জনা সংগ্ৰহকাৰী — আয়ৰ চিলিং নাই

আঁচনিখন আৰম্ভ হোৱাৰ পিছৰে পৰা ২.০৮ লাখৰো অধিক হিতাধিকাৰীক সফলতাৰে প্ৰশিক্ষণ দিছে।

বঞ্চিত ইকাই সমুহ আৰু বৰ্গ’ কো আৰ্থিক সহায়তা (VISVAS) যোজনা

VISVASয়ে অনুসূচিত জাতি, অ’বিচি আৰু ছাফাই কৰ্মচাৰীসকলক আয় সৃষ্টিকাৰী কাৰ্যকলাপৰ বাবে সুলভ মূল্যৰ ঋণ লাভ কৰাত সহায় কৰে। এই আঁচনিৰ জৰিয়তে যোগ্য ঋণৰ ওপৰত বছৰি ৫% পৰ্যন্ত সুতৰ ৰাজসাহাৰ্য প্ৰদান কৰা হয়, য’ত সুবিধাসমূহ DBTৰ জৰিয়তে হিতাধিকাৰীসকললৈ পোনপটীয়াকৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়। ঋণৰ খৰচ কম কৰি ই উদ্যোগীকৰণ, আত্মনিয়োগ আৰু জীৱিকাৰ সুযোগক প্ৰসাৰিত কৰে।

মূল কৃতিত্ব (২০২৪-২৫ আৰু ২০২৫-২৬):

ডিনটিফাইড আৰু যাযাবৰী জনজাতিসমূহৰ অৰ্থনৈতিক সবলীকৰণৰ বাবে আঁচনি (SEED)

২০২২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত আৰম্ভ হোৱা SEED হৈছে ডিনটিফাইড, নোমেডিক আৰু চেমি-নোমেডিক জনজাতি (DNT/NT/SNT)ৰ কল্যাণৰ বাবে এক নিৰ্দিষ্ট আঁচনি। এই আঁচনিখনে প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ বাবে বিনামূলীয়া প্ৰশিক্ষণ, স্বাস্থ্য বীমা কভাৰেজ, সম্প্ৰদায় পৰ্যায়ৰ জীৱিকাৰ পদক্ষেপ আৰু গৃহ নিৰ্মাণৰ বাবে আৰ্থিক সাহাৰ্য- এই চাৰিটা মূল হস্তক্ষেপক সমৰ্থন কৰে।

কেৱল ২০২৫-২৬ চনৰ ভিতৰত ৪,৪৮৫ জন DNT ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক বিনামূলীয়া প্ৰশিক্ষণ সহায় আগবঢ়াবলৈ ২৬.৭৫ কোটি টকা প্ৰদান কৰা হৈছিল। একে সময়তে তৃণমূল পৰ্যায়ত আৰ্থিক স্বাধীনতা বৃদ্ধিৰ বাবে একে সময়ছোৱাত জীৱিকাৰ বাবে ৬৪,৭০১ জন ব্যক্তিলৈ পোনপটীয়াকৈ ১৬ কোটি টকা প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল। অৰ্থনৈতিক আৰু শৈক্ষিক সৱলীকৰণৰ সমান্তৰালকৈ চৰকাৰে সামাজিক সুৰক্ষাক অগ্ৰাধিকাৰ দিছিল। ২০২৫-২৬ চনত নিজেই DNT পৰিয়ালসমূহক ৭৩,৫৬৯খন আয়ুষ্মান ভাৰত স্বাস্থ্য বীমা কাৰ্ড প্ৰদান কৰা হৈছে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে অধিক প্ৰয়োজনৰ সময়ত বিনামূলীয়া, মানসম্পন্ন স্বাস্থ্যসেৱাৰ সুবিধা লাভ কৰাটো নিশ্চিত কৰিছে।

প্ৰান্তীয় সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ক সবলীকৰণ

প্ৰধানমন্ত্ৰী বিৰাছত কা সম্বৰ্ধন (PM VIKAS)

২০২৫ চনত আৰম্ভ হোৱা PM VIKASয়ে সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ শৈক্ষিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ প্ৰতি এক গাঁথনিগত সঁহাৰি আনে। বৰ্তমানৰ পাঁচখন আঁচনি— চিখ’ অউৰ কামাও, USTTAD, হামাৰী ধৰোহৰ, নয়ী ৰৌশনী আৰু নয়ী মানজিল—একক সংহত কাঠামোত একত্ৰিত কৰা হৈছে।

PM VIKASৰ এটা মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হৈছে উদ্যোগমুখী দক্ষতা বিকাশ যাতে প্ৰশিক্ষণ বৰ্তমানৰ বজাৰৰ চাহিদা আৰু নিয়োগৰ সুযোগৰ সৈতে মিল থকাটো নিশ্চিত কৰা হয়। বিমান সংস্থাৰ কেবিন ক্ৰু, বাগিচা আৰু নাৰ্চাৰী পৰিচালনা, পৰম্পৰাগত হাতৰ এম্ব্ৰয়ডাৰী, গ্রাফিক ডিজাইন, ইলেক্ট্ৰিচিয়ান আৰু জুনিয়ৰ ইঞ্জিনিয়াৰ-ড্ৰোন (RND) আদি বিভিন্ন ধৰণৰ চাকৰিৰ ভূমিকাত প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰা হয়। উদ্যোগীকৰণ, নেতৃত্ব আৰু সাংস্কৃতিক সংৰক্ষণৰ সৈতে দক্ষতা বিকাশৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাই এই আঁচনিখনে নিয়োগযোগ্যতা বৃদ্ধি আৰু সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ বাবে বহনক্ষম জীৱিকাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিব বিচাৰে।

অগ্ৰগতি (১০ জুন ২০২৬ৰ হিচাপত):

• এই আঁচনিৰ বাবে ৭৩,২০০ প্ৰাৰ্থীয়ে নামভৰ্তি কৰিছে
• ৩১ টা ট্ৰেইনিং পাৰ্টনাৰ আৰু ৩৫৩ টা ট্ৰেইনিং চেণ্টাৰৰ জৰিয়তে ১২,৪২৯ গৰাকী প্ৰাৰ্থীয়ে বিভিন্ন দক্ষতাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰে
• ২,৫৫৭টা বেচত এয়াৰলাইন কেবিন ক্ৰু, মাল্টি-স্কিল টেকনিচিয়ান, পৰম্পৰাগত হেণ্ড এম্ব্ৰয়ডাৰী আদিকে ধৰি চাকৰিৰ ভূমিকাত প্ৰমাণিত ১,৪০৫ জন প্ৰাৰ্থী
• নামভৰ্তি ব্যৱস্থাপনা, সংবাদ মাধ্যম আৰু মনোৰঞ্জন, স্বাস্থ্যসেৱা আৰু কৃষি আৰু অন্যান্যকে ধৰি খণ্ডসমূহ সামৰি লয়

অনাময় কৰ্মীৰ মৰ্যাদা ঘূৰাই অনা

অনাময় কৰ্মীয়ে প্ৰায়ে নিজৰ স্বাস্থ্য, সুৰক্ষা আৰু মৰ্যাদাৰ মূল্যত ভাৰতৰ চহৰবোৰ চলাই ৰাখিছে। ইয়াক সলনি কৰিবলৈ ২০২৩-২৪ বিত্তীয় বৰ্ষত NAMASTE (National Action for Mechanized Sanitation Ecosystem) আঁচনি আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ই হৈছে বিপজ্জনক হাতৰ চাফাইৰ ঠাইত যান্ত্ৰিক ব্যৱস্থাৰে আৰু মৰ্যদা আৰু সুৰক্ষাৰ সৈতে জীৱিকা গঢ়ি তোলাৰ এক গাঁথনিগত সংস্কাৰ।

এই আঁচনিখনে প্ৰথমে নলা আৰু চেপ্টিক টেংকৰ শ্ৰমিক (SSW)ক সামৰি লৈছিল। কিন্তু ২০২৪ চনৰ জুন মাহৰ পৰা চহৰ আৰু গ্ৰাম্য উভয় অঞ্চলৰ আৱৰ্জনা সংগ্ৰহকাৰীসকলকো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

বঞ্চিত অঞ্চলসমূহৰ ৰূপান্তৰ – আকাংক্ষিত জিলাসমূহৰ পদ্ধতি

আকাংক্ষিত জিলা কাৰ্যসূচী চৰকাৰে এটা সাধাৰণ বিশ্বাসৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল যে ভূগোলিক অৱস্থানৰ ওপৰত মানুহৰ ভৱিষ্যত নিৰ্ভৰ নকৰে। ২০১৮ চনত আৰম্ভ হোৱা এই কাৰ্যসূচীটোৱে স্বাস্থ্য, পুষ্টি, শিক্ষা, কৃষি, আৰু আৰ্থিক অন্তৰ্ভুক্তিৰ ভিতৰত ভাৰতৰ ১১২খন অতি অনুন্নত জিলাক লক্ষ্য কৰি লৈছিল। ২০২৩ চনত ই আকাংক্ষিত ব্লক কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে আৰু অধিক গভীৰ হৈ ৩২৯ খন জিলাৰ ৫০০ ব্লকত উপনীত হয় ৷

ফলাফলবোৰ স্থানীয়, নিৰ্দিষ্ট আৰু পৰিমাপযোগ্য হৈ উঠিছে। প্ৰত্যেক জিলা তেওঁৰ সবাতোকৈ তীক্ষ্ণ বাধা চিনাক্ত কৰি তাৰ চাৰিওফালে প্ৰতিবাদ গঢ়ি তুলিছে।

আকাংক্ষিত জিলা কাৰ্যসূচী — শেষ মাইলত শাসন

অসমৰ বানপ্ৰৱণ লক্ষীপুৰত বিশাল নদীৰ পাৰৰ অঞ্চলে বছৰ বছৰ ধৰি জনগোষ্ঠীসমূহক স্বাস্থ্যসেৱাৰ পৰা বিচ্ছিন্ন কৰি ৰাখিছিল। প্ৰশাসনে ২০২৩ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা ২০২৪ চনৰ ডিচেম্বৰৰ ভিতৰত ১১৭৬টা স্থানত মোবাইল মেডিকেল ইউনিট আৰু নাও শিবিৰ নিয়োগ কৰে।

তামিলনাডুৰ বিৰুধুনগৰত দুৰ্বল সমন্বয় আৰু উচ্চ বিপদজনক গৰ্ভাৱস্থাৰ অপৰ্যাপ্ত অনুসৰণে দীৰ্ঘদিন ধৰি মাতৃৰ মৃত্যুত অৰিহণা যোগাইছিল। জিলাখনে Virucareনামৰ এটা কাষ্টম ডিজিটেল পৰ্টেল নিৰ্মাণ কৰিছিল , য'ত ৰক্তহীন মাতৃসকলৰ বাবে লক্ষ্যভিত্তিক পুষ্টি সমৰ্থনৰ সৈতে বাস্তৱ সময়ৰ প্ৰসৱৰ পূৰ্বে নিৰীক্ষণৰ যোৰ কৰা হৈছিল। ২০২৩ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা ২০২৪ চনৰ মাৰ্চৰ ভিতৰত জিলাখনত মাতৃৰ মৃত্যুৰ সংখ্যা শূন্য।

আকাংক্ষিত জিলা আৰু ব্লক কাৰ্যসূচীয়ে প্ৰমাণ কৰিছে যে ভাৰতৰ কিছুমান আটাইতকৈ জটিল উন্নয়ন সমস্যাসমূহ সমাধান কৰিব পাৰি যেতিয়া সঠিক প্ৰণালী, জৱাবদিহি কাঠামো আৰু মানুহবোৰ মাটিৰ পৰা উপলব্ধ থাকে।

ইকুইটিৰ দিশত চলি থকা যাত্ৰা

২০১৪ চনৰ আগতে ভাৰতৰ বহু বঞ্চিত সম্প্ৰদায়ৰ পৰা ৰাজহুৱা নীতিক এক উল্লেখযোগ্য ব্যৱধান পৃথক কৰি ৰাখিছিল। কল্যাণমূলক আঁচনিসমূহ প্ৰায়ে নীতিগতভাৱে আছিল যদিও ডেলিভাৰী অসমান আছিল আৰু প্ৰৱেশ সীমিত আছিল। জনজাতীয় সম্প্ৰদায়, অনুসূচিত জাতি, অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী, যাযাবৰী গোট, সংখ্যালঘুৰ বৃহৎ অংশ আনুষ্ঠানিক উন্নয়নৰ পৰিসৰৰ বাহিৰত থাকিল।

ইয়াৰ পিছৰ বছৰবোৰত এই বিভাজন দূৰ কৰাৰ এক সংহত প্ৰচেষ্টা দেখা গ’ল। একক পদক্ষেপৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰি বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ে সন্মুখীন হোৱা সুকীয়া প্ৰত্যাহ্বানসমূহ মোকাবিলা কৰিবলৈ চৰকাৰে লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হস্তক্ষেপৰ এক বহল পৰিৱেশ তন্ত্ৰ গঢ়ি তুলিছিল। শিক্ষা, দক্ষতা বিকাশ, জীৱিকা, আৰ্থিক অন্তৰ্ভুক্তি, পৰিচয়, আন্তঃগাঁথনি, সাংস্কৃতিক সংৰক্ষণ আৰু সামাজিক মৰ্যাদাক একত্ৰিতভাৱে অনুসৰণ কৰা হৈছিল।

বঞ্চিত সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজত ইয়াৰ প্ৰভাৱ সমগ্ৰ দেশতে ক্ৰমান্বয়ে দেখা গৈছে| বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰৱেশ কৰি PhD ডিগ্ৰী লাভ কৰা অনুসূচিত জাতি ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মাজত, উদ্যোগ নিৰ্মাণ কৰা অনুসূচিত জাতিৰ উদ্যোগীসকলৰ মাজত, পথ আৰু বিদ্যুতৰ দ্বাৰা সংযুক্ত গাঁওসমূহত, আৰু সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ মহিলাসকলে নিজৰ ঘৰৰ পৰাই বহনক্ষম জীৱিকাৰ সৃষ্টি কৰাত এই প্ৰভাৱ দেখা গৈছে।

প্ৰগতি ধীৰে ধীৰে হৈছে আৰু অধিক সংহতি পূৰ্ণ বিকাশৰ বাবে মূ'লভিত্তি দৃঢ়ভাৱে স্থাপন কৰা হৈছে। আজিৰ দিনটোত ভাৰতৰ বঞ্চিত সমুদায়ক দেশৰ বিকাশ কাহিনীৰ পৰা বাহিৰে ধৰা হোৱা নাযায়। তেওঁলোকৰ অৱস্থান এতিয়া ইয়াৰ কেন্দ্ৰত। সেইবোৰেই বিকশিত ভাৰত@২০৪৭ৰ ধাৰণাত অন্তর্ভুক্ত হোৱা অনুভৱ কৰে।

তথ্যসূত্ৰ

প্ৰেছ ইনফৰমেশ্যন ব্যুৰো

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2236972&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2248357&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=154915&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2238355&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2238355&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2189515&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2159087&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?id=154377&NoteId=154377&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1784229&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2209488&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2247766&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2253348&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2146466&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2255017&reg=3&lang=1

জনজাতি পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়

https://tribal.nic.in/downloads/pm-janman/pm/index.html

https://nests.tribal.gov.in/

https://nests.tribal.gov.in/backend/web/dashboard/index

https://tribal.nic.in/downloads/Statistics/AnnualReport/AnnualReport2014-15.pdf

সংসদৰ প্ৰশ্ন

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AU6227_bkLVA3.pdf?source=pqals

https://sansad.in/getFile/annex/270/AU3814_fWJmb3.pdf?source=pqars

https://pmagy.gov.in/

https://e-utthaan.gov.in/home/eyJpdiI6IlJsWkJzNDdDcjU5Q3YxMmYvTzZyZnc9PSIsInZhbHVlIjoiTHFaNmtaTlJZOWJpcERPTUsrRXJIak9DQ1pOcmpHcHQ0Z0lsVWNFeDBPQT0iLCJtYWMiOiI5NWI5ZWEwNGNmZDkyNmNlN2FlMDI5MGE1YWVjYWEwZTczMmUxMDI0YzQwNDg0OWFkNzdiYTdhMzFmZWFiYzJjIiwidGFnIjoiIn0=

https://socialjustice.gov.in/writereaddata/UploadFile/71441776233188.pdf

https://visvas.dosje.gov.in/visvas/home

অন্যান্য

pdf চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

***

পি.আই.বি. গৱেষণা