पत्र सूचना कार्यालय

Economy

ব্যৱসায় কৰাত সুচলতাঃ ভাৰতৰ ব্যৱসায়িক পৰিকাঠামোৰ শক্তিশালীকৰণ

ভাৰতৰ ব্যৱসায়িক পৰিৱেশৰ ৰূপান্তৰ

বিগত কিছু বছৰত ভাৰতবৰ্ষৰ ব্যৱসায়িক পৰিৱেশ উন্নত কৰিবলৈ ধাৰাবাহিক সংস্কাৰ সাধন কৰিছে। চৰকাৰৰ গুৰুত্ব ক্ৰমান্বয়ে কঠোৰ নিয়মৰ পৰা সহজ পদ্ধতিৰ সুবিধা প্ৰদানৰ দিশলৈ স্থানান্তৰিত হৈছে। এই সংস্কাৰসমূহৰ লক্ষ্য আছিল প্ৰতিটো প্ৰক্ৰিয়াৰ গতি, স্বচ্ছতা আৰু বিশ্বাসভিত্তিক শাসন ব্যৱস্থা বৃদ্ধি কৰা। ফলত ভাৰতৰ ব্যৱসায়িক পৰিৱেশৰ প্ৰতি বিনিয়োগকাৰীৰ আস্থা বাঢ়িছে আৰু ‘ব্যৱসায় কৰাত সুচলতা (Ease of Doing Business)’ উন্নত হৈছে।

এই অগ্ৰগতি বিশ্ব বেংকৰ ‘Doing Business Report 2020’ৰ লগতে বিশ্বব্যাপী মূল্যায়নতো প্ৰতিফলিত হৈছে। ভাৰতৰ ৰেংক ২০১৪ চনত ১৪২ৰ পৰা ২০১৯ চনত ৬৩লৈ উন্নীত হয়, যিটো পাঁচ বছৰত ৭৯টা স্থানৰ বৃহৎ উন্নতি।

IMD World Competitiveness Ranking 2025ত এখন দেশৰ অৰ্থনৈতিক প্ৰদৰ্শন, চৰকাৰী আৰু ব্যৱসায়িক দক্ষতা আৰু ব্যৱসায় কৰাৰ বাবে আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ কথা লক্ষ্য কৰা হয়। ভাৰতৰ স্থান ২০২১ চনত ৪৩ৰ পৰা ২০২৫ চনত ৪১লৈ উন্নত হৈছে। ইয়াৰ দ্বাৰা শক্তিশালী ব্যৱসায়িক পৰিৱেশ, উন্নত শাসন আৰু উন্নত ডিজিটেল আৰু নিয়ন্ত্ৰণ সংস্কাৰৰ ওপৰত আলোকপাত কৰা হৈছে।

ৰাজহুৱা খণ্ডৰ ডিজিটেল ৰূপান্তৰৰ মূল্যায়ন কৰা বিশ্ব বেংকৰ GovTech Maturity Indexয়ে ২০২০, ২০২২ আৰু ২০২৫ চনৰ বাবে ভাৰতক ‘গ্ৰুপ এ’ত স্থান দিছে। এই শ্ৰেণীটোৱে মূল চৰকাৰী ব্যৱস্থা, চৰকাৰী সেৱা প্ৰদান, ডিজিটেল নাগৰিক সংযোগ আৰু GovTech সক্ষম কৰা ক্ষেত্ৰত উন্নত আৰু উদ্ভাৱনীমূলক পদ্ধতি প্ৰদৰ্শন কৰা দেশসমূহক বুজায়।

ৰাষ্ট্ৰসংঘই বিভিন্ন দেশত ডিজিটেল শাসনৰ অৱস্থাৰ মূল্যায়নৰ বাবে ই-গভৰ্ণমেণ্টৰ সমীক্ষাও চলায়। এই সমীক্ষাত ভাৰতে সামগ্ৰিকভাৱে উচ্চ নম্বৰ লাভ কৰিছে। ইয়াৰে ভাৰতে অনলাইন সেৱা সূচকাংকত অতি উচ্চ নম্বৰ লাভ কৰিছে। ইয়াৰ উপৰিও দূৰসংযোগ, আন্তঃগাঁথনি আৰু মানৱ সম্পদ সূচকাংকতো ভাৰতে ভাল নম্বৰ লাভ কৰিছে। এইটোৱেই ডিজিটেল ৰাজহুৱা সেৱা প্ৰদানৰ সামৰ্থ, ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনি সম্প্ৰসাৰিত আৰু প্ৰযুক্তি সক্ষম চৰকাৰী সেৱাত নাগৰিকৰ সহজ প্ৰৱেশৰ প্ৰতিফলন।

নিয়মাৱলী সৰল আৰু প্ৰক্ৰিয়াসমূহ সুশৃংখলিত কৰাৰ বাবে নিৰন্তৰ প্ৰচেষ্টাৰ বাবেই এই উন্নতি সম্ভৱ। চৰকাৰে ব্যৱসায় এটাৰ আৰম্ভণিৰ পৰা সম্পূৰ্ণ হোৱালৈকে সমগ্ৰ জীৱনচক্ৰত নিয়ন্ত্ৰণমূলক বাধ্যবাধকতাৰ বোজা হ্ৰাস কৰিছে। এই সংস্কাৰসমূহ ব্যৱসায়িক পঞ্জীয়ন আৰু লজিষ্টিক সমৰ্থনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি দ্বিধাহীনতা সমাধানলৈকে। ইয়াৰ ফলত ব্যৱসায়ৰ কাম-কাজৰ ধৰণ সলনি হৈছে, ভাৰতৰ লগতে সমগ্ৰ বিশ্বৰ উদ্যোগীসকলে ব্যৱসায় কৰাত সহজ হৈ পৰিছে|

ব্যৱসায়িক প্ৰৱেশ সংস্কাৰৰ ওপৰত অগ্ৰগতি

বিগত ১২ বছৰত ভাৰত চৰকাৰে ব্যৱসায়ৰ প্ৰৱেশ আৰু আনুষ্ঠানিককৰণ প্ৰক্ৰিয়াক সহজ কৰি তুলিবলৈ বৃহৎ সংস্কাৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছে। এই পদক্ষেপসমূহে প্ৰক্ৰিয়াৰ বাধাসমূহ আঁতৰাই উদ্যোগী আৰু এম এছ এম ইসমূহৰ বাবে এক দ্ৰুত, প্ৰযুক্তি-সক্ষম আৰু কাগজবিহীন ব্যৱস্থা নিশ্চিত কৰিছে।

ষ্টাৰ্টআপ ইণ্ডিয়া

২০১৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত আৰম্ভ হোৱা ষ্টাৰ্টআপ ইণ্ডিয়া পদক্ষেপৰ লক্ষ্য হৈছে উদ্যোগীসকলক সহায় কৰা আৰু এটা শক্তিশালী ষ্টাৰ্টআপ ইক’চিষ্টেম গঢ়ি তোলা। ই ভাৰতক চাকৰি বিচৰাতকৈ চাকৰি সৃষ্টিকাৰীলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব বিচাৰে। সহায়ক ব্যৱস্থাসমূহৰ ভিতৰত আছে বীজ পুঁজি, পুঁজিৰ পুঁজি, বিনিয়োগকাৰী সংযোগ পৰ্টেল আৰু ঋণ নিশ্চয়তা আঁচনি।

২০১৬ চনত মাত্ৰ ৫০২ টা ষ্টাৰ্টআপক স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল, যাৰ ফলত ৩০৮ টা প্ৰত্যক্ষ চাকৰিৰ সৃষ্টি হৈছিল। কিন্তু ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে ২.২৩ লাখতকৈ অধিক ষ্টাৰ্টআপক স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল, যাৰ ফলত ২.৩৩ লাখ প্ৰত্যক্ষ চাকৰিৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই দ্ৰুত বৃদ্ধিয়ে নিয়োগ আৰু উদ্যোগীকৰণৰ সুযোগ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে। ইয়াৰ উপৰিও এই ষ্টাৰ্টআপসমূহৰ প্ৰায় ৪৮% কোম্পানীত অন্ততঃ এগৰাকী মহিলা পৰিচালক বা অংশীদাৰ থাকে, যিয়ে অন্তৰ্ভুক্তি বৃদ্ধিৰ ইংগিত দিয়ে।

স্পাইচ প্লাছ (SPICe+) ফৰ্ম

২০২০ চনত স্পাইচ প্লাছ (SPICe+) ফৰ্ম মুকলি কৰাৰ লগে লগে ব্যৱসায় আৰম্ভ আৰু আনুষ্ঠানিক কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো সহজ আৰু দ্ৰুত হৈ পৰিছে।এই সংহত ৱেব ফৰ্মত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ তিনিটা মন্ত্ৰালয় আৰু বিভাগৰ পৰা ১১টা সেৱা প্ৰদান কৰা হৈছে। তিনিখন ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজধানী ভূখণ্ডৰ সেৱাও এই মঞ্চত সংযোজন কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় প্ৰক্ৰিয়া, সময় আৰু খৰচ হ্ৰাস পাইছে। এই প্ৰপত্ৰত ১০টা প্ৰয়োজনীয় প্ৰক্ৰিয়া একত্ৰিত কৰা হৈছে, য'ত অন্তৰ্ভুক্ত আছে:

• কোম্পানী গঠন (নিগম),
• DIN আবণ্টন,
• PAN প্ৰদান,
• TANৰ ব্যৱস্থা,
• ESIC পঞ্জীয়ন,
• EPFO পঞ্জীয়ন,
• পেছা কৰ পঞ্জীয়ন (মহাৰাষ্ট্ৰ, কৰ্ণাটক আৰু পশ্চিম বংগ),
• বেংক একাউণ্ট খোলা
• GSTIN আবণ্টন (যদি আবেদন কৰা হয়) আৰু
• দিল্লীত গঠিত সকলো নতুন কোম্পানীৰ বাবে প্ৰথমবাৰৰ বাবে দোকান আৰু প্ৰতিষ্ঠান পঞ্জীয়ন।

এই দক্ষ ব্যৱস্থাটোৱে বাস্তৱ সময়ৰ বা তাৎক্ষণিক তথ্য পৰীক্ষণৰ সুবিধাৰে অন-স্ক্ৰীণ ফাইলিঙৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে, যিয়ে কোম্পানী গঠনত যথেষ্ট সহায় কৰে।

MCA21 সংস্কৰণ 3

MCA21 প্ৰকল্প হৈছে এক দূৰদৰ্শী আৰু এ.আই.-চালিত পদক্ষেপ যিয়ে ভাৰতৰ কৰ্পৰেট খণ্ডত স্বচ্ছতা যথেষ্ট বৃদ্ধি কৰে। এই প্লেটফৰ্মটো কোম্পানী আৰু লিমিটেড লাইবেলিটি পাৰ্টনাৰশ্বিপ (LLP)ৰ এণ্ড-টু-এণ্ড পঞ্জীয়ন আৰু গঠন সেৱাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। MCA21 সংস্কৰণ-৩ ২০২১-২২ বিত্তীয় বৰ্ষত মুকলি কৰা হৈছিল আৰু ইয়াত e-Scrutiny, e-adjudication আৰু e-consultationৰ দৰে বৈশিষ্ট্য উন্নত কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াত এটা কম্প্লাইয়েন্স মেনেজমেণ্ট চিষ্টেম (CMS) আৰু MCA লেব অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

২০২১ চনৰ পৰা ২০২৫ চনৰ ভিতৰত মুঠ প্ৰায় ৩৮.৪ কোটি ফাইলিং কৰা হৈছিল।ইয়াৰে ৩৩.৩ কোটি ফাইলিং ‘ষ্ট্ৰেইট থ্ৰু প্ৰচেছ’ৰ জৰিয়তে অনুমোদন জনোৱা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ সময় হ্ৰাস পাইছে, মানৱ হস্তক্ষেপ কম হৈছে আৰু ব্যৱসায়ীসকলে নিয়ন্ত্ৰণমূলক বাধ্যবাধকতাসমূহ মানি চলাত সহজ হৈ পৰিছে।

উদ্যম পঞ্জীয়ন পৰ্টেল

পদ্ধতিগত বাধাসমূহ আঁতৰাই ক্ষুদ্ৰ, লঘু আৰু মজলীয়া উদ্যোগ (MSME) পঞ্জীয়ন সহজ কৰি তুলিবলৈ চৰকাৰে সহজ আৰু প্ৰযুক্তিভিত্তিক পঞ্জীয়ন ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰিছে। ২০২০ চনৰ জুলাই মাহত মুকলি কৰা উদ্যম পঞ্জীয়ন পৰ্টেলত ক্ষুদ্ৰ, লঘু আৰু মজলীয়া উদ্যোগ (MSME) ৰ বাবে বিনামূলীয়া, কাগজবিহীন আৰু স্ব-ঘোষণাভিত্তিক ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰা হৈছে। উদ্যম পৰ্টেলত MSMEৰ পঞ্জীয়ন ২০২০ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ১০.০২ হাজাৰৰ পৰা ২০২৬ চনৰ ৫ জুনলৈকে ৮৫৮ হাজাৰৰো অধিক হৈছে।

পৰ্টেলটোক চেণ্ট্ৰেল ব’ৰ্ড অৱ ডাইৰেক্ট টেক্স (CBDT) আৰু GSTN (সামগ্ৰী আৰু সেৱা কৰ নেটৱৰ্ক) ডাটাবেছৰ সৈতে সংযোগ কৰি ই প্ৰশাসনিক বাধাসমূহ দূৰ কৰি সম্পূৰ্ণ ডিজিটেল আৰু কাগজবিহীন পঞ্জীয়নৰ অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰে।

সম্পত্তিৰ পঞ্জীয়নৰ সৰলীকৰণ

ব্যৱসায়িক প্ৰৱেশ সংস্কাৰৰ উপৰিও চৰকাৰে সম্পত্তি পঞ্জীয়ন প্ৰক্ৰিয়া সৰল কৰাৰ বাবেও বিভিন্ন পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে। ভাৰতত সম্পত্তিৰ পঞ্জীয়ন পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল এক প্ৰত্যাহ্বানমূলক প্ৰক্ৰিয়া, য’ত বিবাদ, প্ৰৱঞ্চনা আৰু অযোগ্য হাতৰ পদ্ধতিৰ দ্বাৰা চিহ্নিত কৰা হৈছিল। কিন্তু ডিজিটেল ৰূপান্তৰ আৰু ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ সংস্কাৰে ভূমি প্ৰশাসনৰ জবাবদিহিতা আৰু দক্ষতা বৃদ্ধি কৰিছে।

ডিজিটেল ইণ্ডিয়া ভূমি অভিলেখ আধুনিকীকৰণ কাৰ্যসূচী (DILRMP)

ভূমি অভিলেখ ব্যৱস্থাপনা আধুনিকীকৰণ আৰু ভূমি আৰু সম্পত্তিৰ বিবাদ হ্ৰাস কৰাৰ বাবে ২০১৬ চনত ডিজিটেল ইণ্ডিয়া ভূমি অভিলেখ আধুনিকীকৰণ কাৰ্যসূচী (DILRMP) আৰম্ভ কৰা হৈছিল। এই কাৰ্যসূচীয়ে ভূমিৰ ৰেকৰ্ড ৰখাৰ সঠিকতা বৃদ্ধি কৰিছে। ফলত ভূমি প্ৰশাসন কাৰ্যতঃ “IN-LINE”ৰ পৰা “ONLINE” ব্যৱস্থালৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে।

শেহতীয়া বছৰবোৰত DILRMPয়ে যথেষ্ট অগ্ৰগতি লাভ কৰিছে:

• মানচিত্ৰৰ ডিজিটেলাইজেচনঃ দেশৰ ৯৭.৩৭% কেডাষ্ট্ৰেল মেপ ডিজিটেলাইজ কৰা হৈছে।
• দৰাচলতে ১৯খন ৰাজ্যৰ নাগৰিকে এতিয়া ঘৰৰ পৰাই ডিজিটেলভাৱে স্বাক্ষৰিত, আইনগতভাৱে বৈধ ভূমিৰ ৰেকৰ্ড ডাউনলোড কৰিব পাৰিব আৰু ৪০৬খন জিলাৰ বেংকে অনলাইনযোগে বন্ধক পৰীক্ষা কৰিব পাৰিব, যাৰ ফলত ঋণ লাভৰ প্ৰক্ৰিয়া যথেষ্ট ক্ষীপ্ৰ হ’ব।
• ৰাষ্ট্ৰীয় ভূ-স্থানীয় জ্ঞান ভিত্তিক নগৰীয়া বাসস্থানৰ ভূমি জৰীপ (NAKSHA) পাইলট কাৰ্যসূচীয়েও নগৰীয়া ভূমিৰ টুকুৰাৰ এক বিস্তৃত, GIS-সংহত তথ্যকোষ সৃষ্টি কৰিছে। মন কৰিবলগীয়া যে, উচ্চ ৰিজ’লিউচনৰ চিত্ৰকল্প ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰায় ৫,৯১৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি ১১৬টা নগৰীয়া স্থানীয় সংস্থাত (লক্ষ্যৰ ৮৭%) আকাশী জৰীপ সম্পূৰ্ণ কৰা হৈছে (ডিচেম্বৰ ২০২৫)।
• ইউনিক লেণ্ড পাৰ্চেল চিনাক্তকৰণ নম্বৰ (ULPIN) হৈছে ভূ-স্থানাংকৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ১৪ সংখ্যাৰ আলফানিউমেৰিক ক'ড আৰু ইয়াক "ভূমি আধাৰ" হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে। ২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহলৈকে ২৯খন ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ ৩৬ কোটিৰো অধিক মাটিৰ বাবে ইউএলপিএন আবণ্টন দিয়া হৈছে। ই নকল কাৰ্য দূৰ কৰে, বে-নামী লেনদেন ৰোধ কৰে আৰু এক ঐক্যবদ্ধ ভূমি পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ পথ প্ৰশস্ত কৰে।

ৰাষ্ট্ৰীয় জেনেৰিক নথিপত্ৰ পঞ্জীয়ন ব্যৱস্থা (NGDRS): এক জাতি, এক পঞ্জীয়ন

NGDRSয়ে সম্পত্তি আৰু নথিপত্ৰ পঞ্জীয়নৰ বাবে এটা সম্পূৰ্ণ ব্যৱহাৰকাৰী আন্তঃপৃষ্ঠ প্ৰদান কৰি সম্পত্তিৰ লেনদেন সৰল আৰু সুশৃংখলিত কৰিছে, যিয়ে ব্যৱসায়ত সহজতা (EoDB) প্ৰসাৰিত কৰে। এই এপ্লিকেচনে নাগৰিকসকলক অনলাইনযোগে মাটি ক্ৰয় কৰাত সহায় কৰে। ক্ৰেতাই মাটিৰ বৃত্তৰ হাৰ জানিব পাৰে, বৰ্তমানৰ হাৰ অনুসৰি সম্পত্তিৰ মূল্য গণনা কৰিব পাৰে আৰু মাটিৰ প্ৰকাৰ বুজিব পাৰে।

ভাৰতৰ ১৭খন ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত ইয়াক কাৰ্যকৰী কৰা হৈছে। বৰ্তমান ৮৮.৬% উপ-পঞ্জীয়ক কাৰ্যালয় (SRO) ৰাজহ কাৰ্যালয়ৰ সৈতে জড়িত, যাৰ ফলত পঞ্জীয়নৰ লগে লগে ভূমিৰ ৰেকৰ্ডৰ স্বয়ংক্ৰিয় মিউটেচন বা নামকৰণ সম্ভৱ হয়।

অনুমতি পত্ৰৰ পদ্ধতিসমূহ সুশৃংখলিত কৰা

পূৰ্বৰ সংস্কাৰৰ উপৰিও অনুমতি প্ৰক্ৰিয়া সৰল কৰাৰ লগতে পদ্ধতিগত পলম হ্ৰাস কৰাৰ বাবে কেইবাটাও পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ২০১৪ চনৰ আগতে ব্যৱসায়িক অনুমতি আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰায়ে দীঘলীয়া প্ৰক্ৰিয়া, বিস্তৃত নথিপত্ৰ আৰু একাধিক নিয়ন্ত্ৰণ সংস্থাৰ পৰা অনুমোদনৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। শেহতীয়া বছৰবোৰত চৰকাৰে অনুমতি প্ৰদান প্ৰক্ৰিয়া সৰল আৰু ডিজিটেলাইজ কৰাৰ বাবে উল্লেখযোগ্য সংস্কাৰ সাধন কৰিছে।

২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত শ্ৰম সংহিতা প্ৰৱৰ্তনৰ জৰিয়তে অনুমতি প্ৰক্ৰিয়াটো সৰল কৰি তোলা হৈছে। বৃত্তিগত সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কাৰ্যপদ্ধতি সংহিতা (OSH), ২০২০ য়ে ১৩খন কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আইনক একক ব্যাপক আইনলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে। অনুমতি প্ৰক্ৰিয়া সৰল কৰিবলৈ ই তলত দিয়া পৰিৱৰ্তনসমূহো আনিছে:

• একক পঞ্জীয়ন, একক ৰিটাৰ্ণ, পাঁচ বছৰৰ বাবে বৈধ একক সৰ্বভাৰতীয় অনুজ্ঞাপত্ৰ আৰু ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমৰ জৰিয়তে ‘ডিমড এপ্ৰুভেল’ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তনে ব্যৱসায় কৰাত সহজতা বৃদ্ধি কৰিছে। এই ব্যৱস্থাসমূহে পদ্ধতিগত পলম হ্ৰাস কৰে, অনুসৰণৰ খৰচ হ্ৰাস কৰে আৰু নতুন ব্যৱসায় আৰম্ভ আৰু পৰিচালনা ক্ষিপ্ৰ কৰে।
• প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ইলেক্ট্ৰনিক বা ইলেক্ট্ৰনিক পঞ্জীয়নৰ বাবে নূন্যতম ১০ জন কৰ্মচাৰীৰ একেধৰণৰ থ্ৰেছহ’ল্ড নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ দ্বাৰা ১০ জন বা তাতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী থকা সকলো প্ৰতিষ্ঠানতে বৃত্তিগত সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কল্যাণৰ মানদণ্ডৰ সাৰ্বজনীন প্ৰয়োগ নিশ্চিত কৰা হয়।
• এটা সংস্থাৰ বাবে ছটা পৃথক পঞ্জীয়নৰ পৰিৱৰ্তে একক পঞ্জীয়ন ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত সমন্বয় আৰু পদ্ধতিগত স্বচ্ছতা বৃদ্ধিৰ বাবে এটা কেন্দ্ৰীভূত তথ্যকোষৰ সৃষ্টি হয়।
• কাৰখানাৰ অনুজ্ঞাপত্ৰ লাভৰ বাবে নূন্যতম কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা ১০ৰ পৰা ২০লৈ আৰু শক্তিচালিত কাৰখানাৰ বাবে ২০ৰ পৰা ৪০লৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছে।
• তদুপৰি কাৰখানা নিৰ্মাণ বা সম্প্ৰসাৰণৰ অনুমতি প্ৰদানৰ বাবে ৩০ দিনৰ সময়সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, যাৰ ভিতৰত ‘ডিমড পাৰ্মিচন’ৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।
• প্ৰচলিত “পৰিদৰ্শক ৰাজ”ৰ প্ৰভাৱ কমোৱাৰ উদ্দেশ্যে সাধাৰণ পৰিদৰ্শকৰ পৰিৱৰ্তে “পৰিদৰ্শক-সহ-সুবিধাক” ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও ৰেণ্ডমাইজড ৱেব-ভিত্তিক পৰিদৰ্শন ব্যৱস্থাও প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে। এই ব্যৱস্থাত পৰিদৰ্শকসকলে কেৱল তত্বাৱধায়কৰ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰাই নহয়, সুবিধা প্ৰদানকাৰী হিচাপেও কাম কৰে আৰু নিয়োগকৰ্তাসকলক আইন, নিয়ম আৰু বিধিসমূহ সঠিকভাৱে মানি চলাত সহায় কৰে।

ইয়াৰ উপৰিও চৰকাৰে ‘বায়ু (প্ৰদূষণ প্ৰতিৰোধ আৰু নিয়ন্ত্ৰণ) আইন, ১৯৮১’ আৰু ‘পানী (প্ৰদূষণ প্ৰতিৰোধ আৰু নিয়ন্ত্ৰণ) আইন, ১৯৭৪’ৰ অধীনত অধিসূচনা কৰা ‘ইউনিফৰ্ম কনচেণ্ট গাইডলাইন’ৰ সংশোধন কৰি সকলো ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ উদ্যোগসমূহৰ বাবে সন্মতিৰ নিয়মসমূহ সৰল আৰু সুশৃংখলিত কৰিছে।

• এটা ডাঙৰ সংশোধনী হৈছে কনচেণ্ট টু অপাৰেট (CTO)ৰ বৈধতাৰ সন্দৰ্ভত। সংশোধিত নিৰ্দেশনা অনুসৰি এবাৰ CTO প্ৰদান কৰিলে বাতিল নোহোৱালৈকে ই বৈধ হৈ থাকে। ইয়াৰ ফলত বাৰে বাৰে নবীকৰণৰ প্ৰয়োজনীয়তা নাইকিয়া হয়, কাগজ-পত্ৰ হ্ৰাস পায়, উদ্যোগসমূহৰ ওপৰত অনুসৰণৰ বোজা হ্ৰাস পায় আৰু উদ্যোগিক কাৰ্যকলাপৰ ধাৰাবাহিকতা নিশ্চিত হয়।
• অধিসূচিত ঔদ্যোগিক অঞ্চল বা পামত অৱস্থিত লঘু আৰু ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগৰ বাবে বিশেষ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে। এনে ইউনিটৰ ক্ষেত্ৰত স্ব-প্ৰমাণিত আবেদন দাখিল কৰাৰ লগে লগে ‘প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ সন্মতি’ প্ৰদান কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো সংশ্লিষ্ট ভূমি ইতিমধ্যে পৰিৱেশৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা মূল্যায়ন কৰা হৈছে।
• এই সংশোধনীসমূহৰ জৰিয়তে ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহে পাঁচ বছৰৰ পৰা ২৫ বছৰৰ ভিতৰত এককালীন ‘কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ সন্মতি’ মাচুল আৰোপ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত পুনৰাবৃত্তিমূলক মাচুল সংগ্ৰহ আৰু প্ৰশাসনিক প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ হেঁচা হ্ৰাস পায়।
• ইয়াৰ উপৰিও ২০১৬ চনত উদ্যোগসমূহৰ পৰিদৰ্শন প্ৰক্ৰিয়া উন্নত কৰাৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ ব’ৰ্ডে সমিতি আৰু ৰাজ্যিক ব’ৰ্ডসমূহক সময়ে সময়ে উদ্যোগ পৰিদৰ্শন কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। প্ৰদূষণ সূচকাংকৰ ভিত্তিত উদ্যোগসমূহক “ৰঙা, কমলা, আৰু সেউজীয়া” শ্ৰেণীত ভাগ কৰা হৈছিল। এইবোৰ ক্ৰমে ছমাহ, এবছৰ আৰু দুবছৰৰ মূৰে মূৰে পৰিদৰ্শন কৰা হৈছিল। এই নতুন শ্ৰেণীবিভাজনে বিপদভিত্তিক আৰু ভৱিষ্যদ্বাণীযোগ্য অনুসৰণ নিশ্চিত কৰাৰ লগতে এটা পৰিষ্কাৰ আৰু জবাবদিহি নিয়ন্ত্ৰণ পৰিৱেশ সমৰ্থন কৰে। ইয়াৰ উপৰিও ৰঙা তালিকাভুক্ত উদ্যোগসমূহৰ অনুমোদনৰ বাবে প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ সময় ১২০ দিনৰ পৰা ৯০ দিনলৈ হ্ৰাস কৰা হৈছে।

ৰাষ্ট্ৰীয় একক উইণ্ড' ব্যৱস্থা (NSWS)

NSWS হৈছে এটা একক উইণ্ড’ ডিজিটেল প্লেটফৰ্ম যিয়ে ব্যৱসায়ীসকলক তেওঁলোকৰ ব্যৱসায়িক প্ৰয়োজনীয়তা অনুসৰি চিনাক্তকৰণ আৰু অনুমোদনৰ বাবে আবেদন কৰাত সহায় কৰে। ই অনুমোদনৰ সময় হ্ৰাস কৰে, দস্তাবেজ ভঁৰালসমূহ সুৰক্ষিত কৰে আৰু যিকোনো প্ৰশ্নৰ তৎকালীন সমাধান সুনিশ্চিত কৰে। এই ব্যৱস্থাত ৩২টা কেন্দ্ৰীয় বিভাগ আৰু ৩৪খন ৰাজ্য চৰকাৰৰ অনুমোদন প্ৰক্ৰিয়া একত্ৰিত কৰা হৈছে। ই ৬৮৬ টাতকৈও অধিক কেন্দ্ৰীয় আৰু ৭,৪৯৮ টা ৰাজ্যিক অনুমোদনৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। ২০২১ চনত আৰম্ভ হোৱাৰ পিছৰে পৰা ২০২৫ চনৰ ২০ নৱেম্বৰলৈকে NSWSয়ে ৮,২৯,৭৫০ টাতকৈও অধিক অনুমোদন প্ৰদান কৰিছে।

PARIVESH) 2.0 (পাৰস্পৰিক, গুণগত, আৰু পৰিৱেশ একক উইণ্ড' হাবৰ দ্বাৰা সক্ৰিয় আৰু প্ৰতিক্ৰিয়াশীল সুবিধা)

পৰিৱেশ নিষ্কাশন (EC), বন নিষ্কাশন (FC), বন্যপ্ৰাণী নিষ্কাশন (WL) আৰু উপকূলীয় নিয়ন্ত্ৰণ মণ্ডল (CRZ)ৰ অনুমোদন প্ৰক্ৰিয়া সৰল আৰু ক্ষিপ্ৰ কৰাৰ লক্ষ্যৰে ২০১৮ চনৰ আগষ্ট মাহত PARIVESH পৰ্টেল মুকলি কৰা হৈছিল। ফলত ২০২৫-২৬ চনত পৰিৱেশ নিষ্কাশনৰ অনুমোদনৰ বাবে লোৱা গড় সময় ১০৫ দিনৰ লক্ষ্যৰ পৰা ৬৪ দিনলৈ হ্ৰাস পাইছে। পূৰ্বতে জটিল আৰু সময়সাপেক্ষ এই সেউজ নিষ্কাশন প্ৰক্ৰিয়াটো ডিজিটেলাইজ আৰু কেন্দ্ৰীভূত কৰি ভাৰতত EoDB বৃদ্ধি কৰিছে।

সামূহিকভাৱে এই সংস্কাৰসমূহে বিভিন্ন খণ্ডত অনুমোদন আৰু অনুমতি প্ৰদানৰ প্ৰক্ৰিয়াটো সৰল কৰি তুলিছে আৰু ব্যৱসায় কৰাৰ বাবে এক অনুকূল পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিছে।

বজাৰৰ সংযোগ শক্তিশালী কৰা

ডিজিটেল চৰকাৰী ক্ৰয় মঞ্চ, ডিজিটেল বাণিজ্য নেটৱৰ্ক আৰু সংহত লজিষ্টিক সংস্কাৰৰ জৰিয়তে ব্যৱসায়ীসকলৰ বাবে বজাৰৰ প্ৰৱেশ যথেষ্ট বৃদ্ধি কৰিছে। সমগ্ৰ দেশৰ ক্ৰেতা, বিক্ৰেতা, নিৰ্মাতা আৰু সেৱা প্ৰদানকাৰীক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে বিভিন্ন পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হৈছে। এই পদক্ষেপসমূহে শেষৰ পৰা শেষলৈ সমাধান, অধিক বজাৰ প্ৰসাৰ আৰু অধিক কাৰ্যক্ষম যোগান শৃংখল নিশ্চিত কৰে, যিয়ে বিশেষকৈ ক্ষুদ্ৰ, লঘু আৰু মজলীয়া উদ্যোগ আৰু ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ীসকলক উপকৃত কৰিছে।

বহুমুখী পৰিবহণ সংযোগৰ বিকাশ আৰু আন্তঃগাঁথনি সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে ভাৰতৰ লজিষ্টিক প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতাও ২০১৪ চনৰ পৰা বৃদ্ধি পাইছে। ২০২৩ চনত বিশ্ব বেংকৰ Logistics Performance Indexত ভাৰতে ৩৮ নম্বৰ স্থান লাভ কৰিছিল, যিটো ২০১৪ চনৰ ৫৪ নম্বৰৰ তুলনাত যথেষ্ট উন্নতি হৈছে। GEM, ONDC, PM GatiShakti, NLP (Marine) আৰু LDB 2.0ৰ দৰে পদক্ষেপে অন্তৰ্ভুক্তি, স্বচ্ছতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা বৃদ্ধি কৰি সামূহিকভাৱে ব্যৱসায় কৰাত সুচলতা (EODB) উন্নত কৰিছে।

চৰকাৰী ই-বজাৰ (GeM)

চৰকাৰী ক্ৰয়ক ডিজিটেল, অধিক গতিশীল আৰু সৰ্বাংগীন কৰি তুলিবলৈ ২০১৬ চনত GeM আৰম্ভ কৰা হৈছিল। এই ই-মাৰ্কেটপ্লেছে মহিলা উদ্যোগী, ষ্টাৰ্টআপ, ক্ষুদ্ৰ আৰু লঘু উদ্যোগ (MSE), শিপিনী, আত্মসহায়ক গোট (SHG) আৰু দিব্যাংগ(বিশেষভাৱে সক্ষম ব্যক্তি)ক মূলসুঁতিৰ ক্ৰয়ৰ সৈতে সংযোগ কৰে।

GeMএ ২০২৫–২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত ৫ লাখ কোটি জিএমভি অতিক্ৰম কৰাকে ধৰি ১৮.৪ লাখ কোটি টকাৰ সঞ্চিত মুঠ ব্যৱসায়িক মূল্য (GMV) লাভ কৰিছে। ২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত মুঠ অৰ্ডাৰৰ ৬৮% ক্ষুদ্ৰ আৰু লঘু উদ্যোগ (MSE)য়ে পূৰণ কৰিছিল, যিটো মুঠ GMVৰ ৪৭.১%। দৰাচলতে GeMএ ৩৫,৭০৫ টাতকৈও অধিক ষ্টাৰ্টআপৰ বাবে বজাৰত প্ৰৱেশৰ সুবিধা প্ৰদান কৰি "মেক ইন ইণ্ডিয়া" পদক্ষেপক সমৰ্থন কৰিছে। এই ষ্টাৰ্টআপসমূহে সামূহিকভাৱে ৫১,৪৯৪ কোটি টকাৰো অধিক মূল্যৰ অৰ্ডাৰ পূৰণ কৰিছে।

ইয়াৰ উপৰিও ২.০৪ লাখৰো অধিক মহিলা পৰিচালিত ক্ষুদ্ৰ আৰু লঘু উদ্যোগ (MSE) GeMৰ সৈতে পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে, যিয়ে ৭৯,২৩১ কোটি টকাৰ (২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহলৈকে) ৪২ লাখৰো অধিক অৰ্ডাৰ সম্পূৰ্ণ কৰিছে। GeMৰ পৰিচালনাত প্ৰযুক্তিয়ে মুখ্য ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। এই প্লেটফৰ্মে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) আৰু মেচিন লাৰ্নিং (ML)ৰ শক্তিৰ সহায় লৈ জবাবদিহিতা শক্তিশালী কৰে, প্ৰক্ৰিয়াসমূহ সুশৃংখলিত কৰে আৰু ক্ৰয় ব্যৱস্থাৰ অখণ্ডতা উন্নত কৰে। GeM এ দেশৰ ১০০% ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল সামৰি লৈছে। ইয়াৰ ই-লাৰ্নিং প্ৰশিক্ষণ পাঠ্যক্ৰমসমূহ বিভিন্ন ব্যৱহাৰকাৰীৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰি অসমীয়া, বাংলা, ইংৰাজী, গুজৰাটী, হিন্দী, কানাড়া, মালয়ালম, মাৰাঠী, ওদিয়া, পাঞ্জাবী, তামিল আৰু তেলেগু- এই ১২টা চৰকাৰী ভাষাত উপলব্ধ। GeM এ খণ্ডিত নিবিদাক এটা স্মাৰ্ট, আৰু বহনক্ষম ব্যৱস্থাৰে সলনি কৰি EoDB বৃদ্ধি কৰে যিয়ে MSME সমূহৰ বাবে প্ৰৱেশৰ বাধাসমূহ আঁতৰায়।

ডিজিটেল কমাৰ্চৰ বাবে মুক্ত নেটৱৰ্ক (ONDC)

ডিজিটেল বা ইলেক্ট্ৰনিক নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ বিনিময়ৰ সকলো ক্ষেত্ৰতে মুক্ত নেটৱৰ্কক প্ৰসাৰিত কৰাৰ লক্ষ্যৰে ONDC হৈছে এক বিশেষ পদক্ষেপ। ডিজিটেল কমাৰ্চ বা অনলাইন ট্ৰেড সকলোৰে বাবে গণতান্ত্ৰিক কৰি তুলিবলৈ ২০২২ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ইয়াক আৰম্ভ কৰা হৈছিল। বৰ্তমান ৬১৬খন চহৰত বিয়পি থকা ৭.৬৪ লাখৰো অধিক বিক্ৰেতা আৰু সেৱা প্ৰদানকাৰী আছে। মুক্ত প্ৰট’কলক প্ৰসাৰিত কৰি আৰু একচেটিয়া প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰি অ’এনডিচিয়ে ই-কমাৰ্চ খণ্ডত উদ্ভাৱন আৰু অন্তৰ্ভুক্তিৰ জৰিয়তে ব্যৱসায় কৰাৰ সহজতা (EODB) ত্বৰান্বিত কৰিছে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী গতিশক্তি ৰাষ্ট্ৰীয় মাষ্টাৰ প্লেন

সংহত আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন, ডিজিটেলাইজেচন আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক সংস্কাৰৰ জৰিয়তে ২০১৪ চনৰ পৰা ভাৰতৰ লজিষ্টিক ব্যৱস্থাত আমূল পৰিৱৰ্তন ঘটিছে। ইয়াৰ পূৰ্বে লজিষ্টিক পৰিকল্পনা বিভিন্ন পৰিবহণৰ পদ্ধতিত খণ্ডিত কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত খৰচ বৃদ্ধি পাইছিল আৰু যোগান শৃংখলৰ উৎপাদনশীলতা হ্ৰাস পাইছিল। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত আৰম্ভ হোৱা ‘প্ৰধানমন্ত্ৰী গতিশক্তি ৰাষ্ট্ৰীয় মাষ্টাৰ প্লেন’ সংহত আন্তঃগাঁথনি পৰিকল্পনা আৰু বহুমুখী সংযোগৰ বাবে এক যুগান্তকাৰী পদক্ষেপ।

• ই ৫৮টা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰালয় আৰু সকলো ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলক একক ডিজিটেল প্লেটফৰ্মত সংহত আন্তঃগাঁথনি পৰিকল্পনা আৰু ৰূপায়ণৰ বাবে ৩,১৯৯টা ডাটা স্তৰৰ সৈতে সংযোগ কৰে।
• এই ঐক্যবদ্ধ ভূ-স্থানীয় আন্তঃপৃষ্ঠই বিনিয়োগৰ সিদ্ধান্ত আৰু লজিষ্টিক পৰিকল্পনাত সহায় কৰিবলৈ ২৩০টা কিউৰেট কৰা ডাটাছেট প্ৰদান কৰে।
• ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহলৈকে নেটৱৰ্ক প্লেনিং গ্ৰুপে ১৬.১০ লাখ কোটি টকাৰ ৩৫২টা প্ৰকল্পৰ মূল্যায়ন কৰিছে, ইয়াৰে ২০১টা অনুমোদিত আৰু ১৬৭টা ৰূপায়ণ চলি আছে।
• এই পৰিকল্পনাই পৰিবহণ আৰু লজিষ্টিক আন্তঃগাঁথনিৰ সংহত পৰিকল্পনা নিশ্চিত কৰি প্ৰক্ৰিয়াৰ পলম হ্ৰাস কৰে। ই সম্পদৰ অপ্ৰয়োজনীয় ডুপ্লিকেচন ৰোধ কৰি আৰু বহু-মডাল সংযোগ উন্নত কৰি ব্যৱসায় কৰাৰ সহজতা বৃদ্ধি কৰে।

ৰাষ্ট্ৰীয় লজিষ্টিক পৰ্টেল (সামুদ্ৰিক)

ৰাষ্ট্ৰীয় লজিষ্টিক পৰ্টেল (সামুদ্ৰিক) হৈছে সামুদ্ৰিক লজিষ্টিক (পৰিবহন আৰু যোগান) কাৰ্যকলাপ সৰল আৰু সুশৃংখলিত কৰিবলৈ চৰকাৰী আৰু ব্যৱসায়িক সেৱাসমূহ সংযোগ কৰা এটা মঞ্চ। ই ৰপ্তানিকাৰক, আমদানিকাৰক আৰু সামুদ্ৰিক লজিষ্টিক সেৱা প্ৰদানকাৰীৰ বাবে একক উইণ্ড’ৰ মঞ্চ। লজিষ্টিক খৰচ আৰু সময়ৰ অপচয় হ্ৰাস কৰাৰ বাবে ২০২৩ চনত ইয়াক আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ই নথিপত্ৰ বিনিময় আৰু বাস্তৱ সময়ৰ কাৰ্গো অনুসৰণকে ধৰি শেষৰ পৰা শেষলৈ ডিজিটেল লজিষ্টিক সমাধানৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ উপৰিও ই এক সংহত আন্তঃপৃষ্ঠৰ জৰিয়তে জাহাজ আৰু কণ্টেইনাৰ মালবাহী সেৱাৰ বাবে ডিজিটেল পেমেণ্ট নিশ্চিত কৰে, যাৰ ফলত ব্যৱসায় কৰাৰ সহজতা আৰু অধিক শক্তিশালী হয়। ২০২৩ চনৰ মাৰ্চ মাহত ইয়াৰ মোবাইল এপ্লিকেচন মুকলি কৰাৰ পিছৰে পৰা ২০২৪ চনৰ আগষ্ট মাহলৈকে ভাৰতৰ বিভিন্ন ভূগোলৰ ২১,০০০ৰো অধিক ব্যৱহাৰকাৰীৰ ইউজাৰ বেছ বা নেটৱৰ্ক গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হৈছে।

লজিষ্টিক ডাটা বেংক (LDB 2.0)

LDB 2.0-এ পথ, ৰে’ল আৰু সামুদ্ৰিক নেটৱৰ্কৰ মাজেৰে বাস্তৱ সময়ৰ মাল্টিম’ডাল কাৰ্গো ট্ৰেকিঙৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ ডিজিটেল লজিষ্টিক ব্যৱস্থাক শক্তিশালী কৰে। গভীৰ সাগৰৰ পাত্ৰ অনুসৰণ আৰু বটলনেক চিনাক্ত কৰিবলৈ এটা জীৱন্ত পাত্ৰ হিটমেপ প্ৰৱৰ্তন কৰি, এলডিবি ২.০ এ এটা স্বচ্ছ আৰু তথ্য-চালিত পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰে। ই খৰচ হ্ৰাস কৰে আৰু যোগান শৃংখল ব্যৱস্থাপনা উন্নত কৰে, যাৰ ফলত ভাৰতৰ লজিষ্টিক খণ্ড অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য হৈ পৰে। ২০২৫-২৬ চনত ৰপ্তানি আৰু আমদানি(EXIM)ৰ ১০০% কণ্টেইনাৰ অনুসৰণ কৰিছিল আৰু প্ৰায় ৯৫ মিলিয়ন (৯৫ মিলিয়ন) ৰপ্তানি-আমদানি কণ্টেইনাৰ চম্ভালিছিল।

ঋণৰ সহজ সুবিধা প্ৰদান কৰা

ব্যৱসায়ৰ কাৰ্যকৰী মূলধন পৰিচালনা, পৰিচালনা সম্প্ৰসাৰণ, প্ৰযুক্তি গ্ৰহণ আৰু দৈনন্দিন কাৰ্যকৰী প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণৰ বাবে ঋণৰ সুবিধা অতি প্ৰয়োজনীয়। যেনেকৈ এটা সহজ পঞ্জীয়ন আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ প্ৰক্ৰিয়াই ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰাত সহায় কৰে, সময়োপযোগী আৰু সুলভ মূল্যৰ ঋণে ব্যৱসায়সমূহক বৃদ্ধি আৰু দক্ষতাৰে স্কেল বজাই ৰখাত সহায় কৰে।

২০১৪ চনৰ আগতে ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগীসকলে জটিল নথিপত্ৰৰ দৰে বাধাৰ সন্মুখীন হৈছিল বা অনানুষ্ঠানিক বিত্তীয় সাহায্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। চৰকাৰী পদক্ষেপ আৰম্ভ হোৱাৰ পিছৰে পৰা ঋণৰ বজাৰখন অধিক আনুষ্ঠানিক হৈ পৰিছে আৰু ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ বাবে ঋণৰ সুবিধা সহজ হৈ পৰিছে।

ঋণ নিশ্চয়তা আঁচনি

ক্ৰেডিট নিশ্চয়তা আঁচনিসমূহে এমএছএমই আৰু ষ্টাৰ্টআপসমূহক জামিনমুক্ত বা তৃতীয় পক্ষৰ নিশ্চয়তামুক্ত ঋণ প্ৰদান কৰি ব্যৱসায় কৰাৰ সহজতা (EODB) বৃদ্ধি কৰে। এই আঁচনিসমূহে ঋণদাতাসকলৰ বাবে বিপদ হ্ৰাস কৰে, যাৰ ফলত উদ্যোগীসকলে বিত্তীয় সাহায্য লাভ কৰাত সহায় কৰে, নতুন উদ্ভাৱনক উৎসাহিত কৰে আৰু ব্যৱসায়িক পৰিৱেশ উন্নত কৰে।

• ‘ক্ষুদ্ৰ আৰু লঘু উদ্যোগৰ ঋণ নিশ্চয়তা আঁচনি’ (CGTMSE)ৰ অধীনত ২০২৫ চনৰ ৩১ মাৰ্চলৈকে মুঠ ৯.৩৪ লাখ কোটি টকা অনুমোদন কৰা হৈছে, য’ত ১.১৫ কোটি সংযুক্ত নিশ্চয়তাও আছে।
• ‘জৰুৰীকালীন ঋণ লাইন নিশ্চয়তা আঁচনি’ (ECLGS)ৰ অধীনত ৩.৬৮ লাখ কোটিৰো অধিক ধন অনুমোদন কৰা হৈছে, ইয়াৰে ২.৪৩ লাখ কোটি টকা এম.এছ.এম.ই.ক অনুমোদন জনোৱা হৈছে।

ঋণ অনুমোদন প্ৰক্ৰিয়া সৰল কৰি এই আঁচনিসমূহে মূলধন বা পুঁজি আহৰণৰ সময় আৰু খৰচ কমোৱাতো সহায় কৰে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী মুদ্ৰা যোজনা (PMMY)

আৰ্থিক প্ৰৱেশৰ ব্যৱধান দূৰ কৰিবলৈ প্ৰধানমন্ত্ৰী মুদ্ৰা যোজনাৰ সৃষ্টি কৰা হৈছিল য’ত ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ীক সহায়ৰ বাবে ২০ লাখ টকা পৰ্যন্ত জামিনবিহীন ঋণ প্ৰদান কৰা হৈছিল। উল্লেখযোগ্য যে, ২০২৬ চনৰ ২৭ মাৰ্চলৈকে উপলব্ধ তথ্য অনুসৰি ২০১৫ চনত আৰম্ভ হোৱা আঁচনিৰ অধীনত ৫৭ কোটিতকৈ অধিক একাউণ্টৰ জৰিয়তে ৪০.০৭ লাখ কোটি টকাৰ ঋণ প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও ১২ কোটিতকৈ অধিক একাউণ্ট নতুন উদ্যোগীসকলৰ, যিয়ে তেওঁলোকক আনুষ্ঠানিক বিত্তীয় ব্যৱস্থালৈ অনাৰ ক্ষেত্ৰত PMMYৰ ভূমিকাক উজ্জ্বল কৰি তুলিছে। মুদ্ৰা (MUDRA) লেনদেনৰ ডিজিটেলাইজেশ্যনে ঋণ লোৱাসকলৰ বাবে দক্ষতা, স্বচ্ছতা আৰু ঋণৰ সহজ সুবিধা আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।

ক্ৰেডিট মূল্যায়ন আৰ্হি (CAM)

ৰাজহুৱা খণ্ডৰ বেংকসমূহে MSMEৰ ডিজিটেল ফুটপ্ৰিণ্টৰ ভিত্তিত ২০২৫ চনত ক্ৰেডিট এচেছমেণ্ট মডেল (CAM) আৰম্ভ কৰিছে। এই মডেলে এম এছ এম ইসমূহৰ স্বয়ংক্ৰিয় ঋণ মূল্যায়নৰ বাবে ডিজিটেলভাৱে সংগ্ৰহ কৰা আৰু পৰীক্ষাযোগ্য তথ্য ব্যৱহাৰ কৰে। CAMৰ অধীনত ৰাজহুৱা খণ্ডৰ বেংকসমূহে ৩.৯৬ লাখৰো অধিক MSME ঋণৰ আবেদন অনুমোদন জনাইছে, যাৰ মুঠ মূল্য ৫২,৩০০ কোটি টকাৰ ওপৰত (১ এপ্ৰিল-২১ ডিচেম্বৰ, ২০২৫)। এই মডেলে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সময় হ্ৰাস কৰে, যিয়ে ব্যৱসায়-বন্ধুত্বপূৰ্ণ কাঠামো সৃষ্টি কৰাত সহায় কৰে।

ট্ৰেড ৰিচিভেবল ডিছকাউণ্টিং চিষ্টেম (TReDS)

TReDS হৈছে এক ইলেক্ট্ৰনিক প্লেটফৰ্ম যিয়ে একাধিক বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ জৰিয়তে MSMEৰ বাণিজ্যিক গ্ৰহণযোগ্য ধনৰ বিত্তীয় সাহাৰ্য বা ৰেহাইৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। এই গ্ৰহণযোগ্য ধন কৰ্পৰেট সত্তা, অন্যান্য ক্ৰেতা, চৰকাৰী বিভাগ আৰু ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ (PSU)ৰ পৰা হ’ব পাৰে।

MSMEৰ লিকুইডিটি বৃদ্ধিৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় বাজেট ২০২৬-২৭ত কেন্দ্ৰীয় ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ বা চৰকাৰী মালিকানাধীন উদ্যোগৰ লেনদেন নিষ্পত্তিৰ বাবে TReDS ব্যৱহাৰ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও চালান ৰেহাইৰ বাবে ক্ৰেডিট নিশ্চয়তা ব্যৱস্থাও প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও GeMৰ সৈতে TReDSৰ একত্ৰীকৰণে দ্ৰুত বিত্তীয় সাহাৰ্যৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিছে।

আনহাতে, ব্যৱসায়ৰ গ্ৰহণযোগ্যতাক সম্পত্তি সমৰ্থিত ছিকিউৰিটি হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰি গৌণ বজাৰ গঢ়ি তোলা হৈছে, যিয়ে লেনদেন নিষ্পত্তি অধিক কাৰ্যক্ষম আৰু সহজ কৰি তুলিব।

কৰ অনুসৰণৰ সৰলীকৰণ

বিগত দশকত ভাৰতে ডিজিটেলাইজেচন, সৰলীকৰণ আৰু গাঁথনিগত সংস্কাৰৰ জৰিয়তে নিজৰ কৰ ব্যৱস্থাৰ আমূল পৰিৱৰ্তন ঘটাইছে, যাৰ ফলত কৰ পালন সহজ আৰু স্বচ্ছ হৈ পৰিছে। সামগ্ৰী আৰু সেৱা কৰ (GST), মুখবিহীন মূল্যায়ন আৰু ডিজিটেল প্লেটফৰ্মৰ দৰে পদক্ষেপে পদ্ধতিগত জটিলতা হ্ৰাস কৰিছে। এই সংস্কাৰসমূহে কৰদাতাৰ ওপৰত বোজা হ্ৰাস কৰিছে, আনুষ্ঠানিককৰণক উৎসাহিত কৰিছে আৰু অধিক অনুমানযোগ্য আৰু ব্যৱসায়-বন্ধুত্বপূৰ্ণ কৰ পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিছে।

সামগ্ৰী আৰু সেৱা কৰ (GST)

২০১৭ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা GSTয়ে ব্যৱসায় আৰু গ্ৰাহক উভয়ৰে বাবে বোজাস্বৰূপ খণ্ডিত আৰু জটিল পৰোক্ষ কৰ ব্যৱস্থাৰ ঠাই লয়। GSTৰ পূৰ্বে কৰ গাঁথনিত আবকাৰী শুল্ক, সেৱা কৰ, VAT, CST আৰু বহুতো কৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই কৰসমূহৰ প্ৰতিটোৰে নিজস্ব অনুসৰণৰ প্ৰত্যাহ্বান আৰু অসুবিধা আছিল। এই বহুগুণে কৰ ব্যৱসায় কৰাৰ খৰচ বৃদ্ধি কৰিছিল আৰু কৰ বাধাই এখন ৰাজ্যৰ পৰা আন এখন ৰাজ্যলৈ সামগ্ৰীৰ সুকলমে চলাচলতো বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল।

ইয়াৰ উপৰিও ২০২৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ঘোষণা কৰা GST সংস্কাৰে ব্যৱসায় কৰাৰ সহজতা (EODB) আৰু অধিক ত্বৰান্বিত কৰিছে। সৰল দুটা হাৰৰ গাঁথনিলৈ পৰিৱৰ্তনে অনুসৰণ আৰু লেনদেনৰ খৰচ হ্ৰাস কৰে, আনহাতে হাৰৰ যুক্তিসংগতকৰণে খৰচ-বহনক্ষমতাত সহায় কৰে আৰু উদ্যোগীকৰণক উৎসাহিত কৰে।

ইয়াৰ প্ৰভাৱ কৰ ভিত্তিৰ সম্প্ৰসাৰণত প্ৰতিফলিত হৈছে, য’ত ২০১৭ চনত পঞ্জীয়নভুক্ত কৰদাতাৰ সংখ্যা প্ৰায় ৬০ লাখৰ পৰা ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ১ কোটি ৬৪ লাখতকৈ অধিকলৈ বৃদ্ধি পাইছে, যিয়ে গভীৰ আনুষ্ঠানিককৰণৰ ইংগিত দিয়ে।

GSTN প্লেটফৰ্মৰ ডিজিটেল মেৰুদণ্ডৰ দ্বাৰাও GST সমৰ্থিত। ই এক কোটিৰো অধিক কৰদাতাৰ বাবে এক ঐক্যবদ্ধ আন্তঃপৃষ্ঠ প্ৰদান কৰে, যিয়ে অনায়াসে B-2-B ইলেক্ট্ৰনিক চালান নিশ্চিত কৰে। ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহলৈকে এই পৰ্টেলৰ জৰিয়তে ১০৭.৬৪ লাখ কোটি টকাৰো অধিক পেমেণ্ট প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা হৈছে। এই স্বয়ংক্ৰিয় পৰিৱেশ তন্ত্ৰই এক সুশৃংখলিত আৰু প্ৰযুক্তি-চালিত ৰাজহৰ গাঁথনি গঢ়ি তোলে।

মুখবিহীন মূল্যায়ন

পুৰণি হাতৰ মূল্যায়ন ব্যৱস্থাৰ ঠাইত ২০১৯ চনত আৰম্ভ কৰা হৈছিল ই-মূল্যায়ন আঁচনি। এই আঁচনিৰ উদ্দেশ্য আছিল কৰ প্ৰশাসন ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত অবাঞ্চিত প্ৰথাসমূহ দূৰ কৰা। ইয়াৰ ফলত কৰদাতা আৰু কৰ বিষয়াৰ মাজত ভৌতিক আন্তঃপৃষ্ঠৰ প্ৰয়োজনীয়তা নাইকিয়া হৈ পৰিল। মূল্যায়ন ব্যৱস্থাই পৰিসৰৰ অৰ্থনীতি আৰু কাৰ্য্যকৰী বিশেষায়নৰ জৰিয়তে সম্পদৰ অনুকূল ব্যৱহাৰ নিশ্চিত কৰে।

নতুন আয়কৰ ই-ফাইলিং পৰ্টেল

আয়কৰ বিভাগে ২০২১ চনৰ জুন মাহত এটা নতুন ই-ফাইলিং পৰ্টেল মুকলি কৰে। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে কৰদাতাসকলক অধিক সুবিধা আৰু আধুনিক আৰু নিৰৱচ্ছিন্ন অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰা। পৰ্টেলে দ্ৰুত ধন ঘূৰাই পোৱাৰ বাবে ITRৰ তৎক্ষণাত প্ৰক্ৰিয়াকৰণ নিশ্চিত কৰে। ই সকলো পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু বাকী থকা কামৰ বাবে এটা ডেচব'ৰ্ড প্ৰদান কৰে। পূৰ্বতে পূৰণ কৰা তথ্যৰ সৈতে বিনামূলীয়া আইটিআৰ উৎপাদন সঁজুলিয়ে কৰদাতাৰ কামৰ বোজা হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰে। ইয়াৰ উন্নত সমৰ্থন ব্যৱস্থাপ্ৰণালীয়ে FAQs, টিউটোৰিয়েলসমূহ আৰু chatbot বা কল চেণ্টাৰ সহায় অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। পৰ্টেলটোত নেট বেংকিং, UPI, ক্ৰেডিট কাৰ্ড আৰু RTGS/NEFTকে ধৰি একাধিক ডিজিটেল পেমেণ্ট বিকল্পও উপলব্ধ।

ই-ৱে বিল

ই-ৱে বিল ব্যৱস্থাই ভাৰতৰ লজিষ্টিক খণ্ডত এক বৈপ্লৱিক পৰিৱৰ্তন আনিছে। সামগ্ৰীৰ চলাচলৰ বাবে বিভিন্ন ৰাজ্যভিত্তিক অনুমতি পত্ৰৰ পৰিৱৰ্তে একক বৈদ্যুতিক নথি প্ৰৱৰ্তন কৰিছে। এই সংস্কাৰৰ ফলত স্থায়ী সীমান্ত পৰীক্ষা চকীৰ প্ৰয়োজনীয়তা নাইকিয়া হৈছে, ট্ৰেনজিটৰ সময় যথেষ্ট হ্ৰাস পাইছে আৰু কৰ পালন বৃদ্ধি পাইছে।

২০১৮ চনৰ জুলাইৰ পৰা ২০১৯ চনৰ মাৰ্চলৈকে ১৫.৭৪ কোটি ই-ৱে বিল সৃষ্টি হোৱাৰ বিপৰীতে ২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত এই সংখ্যা ১৮৮.২৭ কোটিলৈ বৃদ্ধি পাইছে। ইয়াৰ দ্বাৰা ডিজিটেল বাণিজ্য আৰু লজিষ্টিক ব্যৱস্থাৰ শক্তিশালী সংহতি প্ৰতিফলিত হয়।

সীমা অতিক্ৰম কৰি বাণিজ্যিক দক্ষতা বৃদ্ধি কৰা

লক্ষ্য সংস্কাৰ আৰু ডিজিটেল প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে ভাৰতে সীমা অতিক্ৰম কৰা বাণিজ্যত বৈপ্লৱিক পৰিৱৰ্তন আনিছে। যিহেতু বাণিজ্য ব্যৱসায়িক জীৱনচক্ৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ, ই কোম্পানীসমূহক বিশ্ব বজাৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰাত সহায় কৰে, তেওঁলোকৰ ব্যৱসায়িক কাৰ্য্যকলাপ সম্প্ৰসাৰণ কৰে, আৰু তেওঁলোকৰ প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰে।

২০২৬-২৭ চনৰ কেন্দ্ৰীয় বাজেটত ঘোষণা কৰা কাষ্টমছ ইন্টিগ্ৰেটেড চিষ্টেম (CIS)ৰ দৰে ব্যৱস্থাসমূহে বাণিজ্যৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱসায় কৰাত সুচলতা (EODB)ক আৰু অধিক শক্তিশালী কৰি তুলিছে। অতিৰিক্ত ব্যৱস্থাসমূহৰ ভিতৰত অনাবাসীৰ বাবে নূন্যতম বিকল্প কৰ (MAT)ৰ পৰা ৰেহাই আৰু বৰ্ধিত শুল্ক বিলম্বৰ সময়সীমা অন্তৰ্ভুক্ত। এই সংস্কাৰসমূহে একেলগে প্ৰক্ৰিয়াসমূহ সুশৃংখলিত কৰিছে, লেনদেনৰ খৰচ হ্ৰাস কৰিছে আৰু ভাৰতৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ বাবে অধিক কাৰ্যক্ষম বাণিজ্যিক পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিছে।

জিলাসমূহক ৰপ্তানি কেন্দ্ৰ (DEH) পদক্ষেপ হিচাপে

“ৰপ্তানি কেন্দ্ৰ হিচাপে জিলা (DEH)” পদক্ষেপৰ লক্ষ্য হৈছে তৃণমূল পৰ্যায়ত ৰপ্তানি, উৎপাদন আৰু কৰ্মসংস্থাপন বৃদ্ধি কৰা। দেশৰ ৩৬খন ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ আটাইকেইখনতে ৰাজ্য/জিলা ৰপ্তানি প্ৰসাৰ সমিতি (SEPC) গঠন কৰা হৈছে যাতে ৰপ্তানিৰ প্ৰসাৰ আৰু বিভিন্ন বাধা আঁতৰোৱা হয়। মুঠ ৫৯০খন জিলাৰ বাবে জিলা ৰপ্তানি কাৰ্য্য পৰিকল্পনাৰ খচৰা প্ৰস্তুত কৰা হৈছে, ইয়াৰে ২৪৯খন জিলাৰ বাবে আনুষ্ঠানিক অধিসূচনা জাৰি কৰা হৈছে। সজাগতা সৃষ্টি আৰু ৰপ্তানিকাৰকৰ সমস্যাসমূহ সমাধানৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰচাৰ আৰু যোগাযোগ কাৰ্যসূচীও আয়োজন কৰা হৈছে। এই পদক্ষেপে স্থানীয় ৰপ্তানিকাৰক আৰু নিৰ্মাতাসকলক তেওঁলোকৰ ব্যৱসায় সম্প্ৰসাৰণ আৰু বিশ্বৰ বজাৰত প্ৰৱেশ কৰাত সহায় কৰে। ইয়াৰ উপৰিও দক্ষতা আৰু সামৰ্থ্য গঢ়ি তোলা, নতুন ৰপ্তানিকাৰক সৃষ্টি কৰা আৰু পণ্য আৰু সেৱাৰ বাবে নতুন বজাৰ চিনাক্ত কৰাত সহায় কৰে।

ৰপ্তানি প্ৰসাৰ অভিযান (EPM)

ৰপ্তানি প্ৰসাৰ অভিযান (EPM) হৈছে ৰপ্তানি ব্যৱস্থাৰ মূল উপাদানসমূহক সংহত সমৰ্থন প্ৰদান কৰিবলৈ ডিজাইন কৰা এক ফ্লেগশ্বিপ পদক্ষেপ। ইয়াৰ উপৰিও ই বাণিজ্য বিত্ত, মানদণ্ড অনুসৰণ, লজিষ্টিক (পৰিবহন আৰু বিতৰণ), বহিঃৰাজ্যৰ গুদাম আৰু বজাৰ উন্নয়নত সহায় কৰে।

২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত অনুমোদিত এই অভিযানে একক, সংহত আৰু ডিজিটেলভাৱে পৰিচালিত কাঠামোৰ অধীনত একাধিক ৰপ্তানি-সহায়ক পদক্ষেপক একত্ৰিত কৰে। ইয়াক দুটা সংহত উপ-প্ৰকল্প বা কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে ৰূপায়ণ কৰা হয়: ‘Niryat Protsahan’ আৰু ‘Niryat Disha’। ‘Niryat Protsahan’ত আৰ্থিক আৰু বাণিজ্য-বিত্তীয় সহায়ৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। আনহাতে, ‘Niryat Disha’ই অবিত্তীয়, বজাৰ প্ৰৱেশ আৰু সামগ্ৰিক পৰিৱেশ সমৰ্থনৰ বিষয়সমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। সামগ্ৰিকভাৱে EPMএ ৰপ্তানিৰ প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতা বৃদ্ধি আৰু বিশ্বজুৰি ভাৰতৰ উপস্থিতি সম্প্ৰসাৰণ কৰিব বিচাৰে।

ভাৰতীয় শুল্ক ইলেক্ট্ৰনিক গেটৱে (ICEGATE)

ICEGATEএ ভাৰতীয় শুল্ক আৰু ব্যৱসায়িক সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সকলো ইলেক্ট্ৰনিক যোগাযোগৰ বাবে কেন্দ্ৰীভূত কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰে। ই-ফাইলিং, অনলাইন সংশোধনী দাখিল, অনলাইন কৰ্তব্য পৰিশোধ আৰু যিকোনো প্ৰশ্নৰ সমাধানৰ দৰে বিভিন্ন সেৱা আগবঢ়ায়। ইয়াৰ উপৰিও ব্যৱসায়ীসকলৰ বাবে সংহত সামগ্ৰী আৰু সেৱা কৰ (IGST) ৰিফাণ্ড প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। এই গেটৱেই সীমা অতিক্ৰম কৰি বাণিজ্যত শুল্ক প্ৰক্ৰিয়া সৰল আৰু ত্বৰান্বিত কৰে, যাৰ ফলত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱসায়ীসকলৰ কাম-কাজ সহজ হৈ পৰে। ডিজিটেল শুল্ক প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু বাণিজ্যিক কাৰ্যকলাপৰ বৃদ্ধিৰ প্ৰতিফলন ঘটাই ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিল মাহত বিল অৱ এণ্ট্ৰি ফাইলিং প্ৰায় ৪ লাখৰ পৰা ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত ৫.৮৯ লাখলৈ বৃদ্ধি পাইছে।

eCoO (উৎপত্তিৰ উন্নত প্ৰমাণপত্ৰ) 2.0 ব্যৱস্থাপ্ৰণালী

eCoO 2.0 ব্যৱস্থাপ্ৰণালী হৈছে এটা ডিজিটেল উন্নয়ন যিয়ে ৰপ্তানিকাৰকৰ বাবে প্ৰমাণপত্ৰ লাভ কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া সৰল কৰে। ইয়াত ব্যৱহাৰকাৰী-বন্ধুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্যসমূহ আছে যেনে এটা একক আমদানিকাৰক ৰপ্তানিকাৰক ক'ড (IEC)ৰ অধীনত একাধিক ব্যৱহাৰকাৰী প্ৰৱেশ। এই ব্যৱস্থাত আধাৰ ভিত্তিক ই-চহী আৰু মুক্ত বাণিজ্য চুক্তিৰ তথ্যৰ বাবে এক সংহত ডেচব’ৰ্ডো আছে। এই বৈশিষ্ট্যসমূহে নিৰৱচ্ছিন্ন বাণিজ্য নিশ্চিত কৰে। এই ব্যৱস্থাই ৰপ্তানিকাৰকসকলক উৎপত্তিৰ প্ৰমাণপত্ৰ "ইন-লিউ"ৰ বাবে সহজ অনলাইন আবেদন প্ৰদান কৰি সংশোধনৰ অনুৰোধ কৰিবলৈ অনুমতি দিয়ে। এই বাণিজ্য সুবিধা প্ৰদানৰ পদক্ষেপে প্ৰমাণীকৰণ প্ৰক্ৰিয়া সুশৃংখলিত কৰিছে আৰু ৰপ্তানিকাৰকসকলৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সময় হ্ৰাস কৰিছে। এই প্লেটফৰ্মে দৈনিক ৭,০০০ৰো অধিক e-CO প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰিছিল, য’ত অগ্ৰাধিকাৰ আৰু অ-অগ্ৰাধিকাৰ প্ৰমাণপত্ৰও আছিল, যিয়ে ১২৫টা ইছ্যুকাৰী সংস্থাক সংযোগ কৰিছিল (জানুৱাৰী, ২০২৫)।

ট্ৰেড কানেক্ট ই-প্লেটফৰ্ম

ট্ৰেড কানেক্ট ই-প্লেটফৰ্মে MSMEকে ধৰি সকলো ৰপ্তানিকাৰকক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যৰ সৈতে জড়িত বিস্তৃত তথ্য আৰু সেৱা প্ৰদান কৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকৰ বিশ্ব বজাৰত সহজ প্ৰৱেশ নিশ্চিত কৰা হয়। ই বিদেশত ভাৰতীয় মিছনৰ সহায়ত বিশ্বব্যাপী ক্ৰেতা আৰু ভাৰতীয় ৰপ্তানিকাৰকৰ মাজত প্ৰত্যক্ষ যোগাযোগৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বৰ্তমান ইয়াৰ ২০ লাখতকৈ অধিক পঞ্জীয়নভুক্ত ব্যৱহাৰকাৰী আছে আৰু ২০২৬ চনৰ ৫ জুনলৈকে ৩৫ লাখতকৈ অধিক উৎপত্তিৰ প্ৰমাণপত্ৰ প্ৰদান কৰিছে।

ডিজিটেল ৰাজহুৱা আন্তঃগাঁথনি (DPI) সম্প্ৰসাৰণ

ডিজিটেল ৰাজহুৱা আন্তঃগাঁথনি (DPI)-এ বিগত দশকত পেমেণ্ট, পৰীক্ষণ আৰু নথিপত্ৰ ব্যৱস্থাপনাৰ ক্ষেত্ৰত ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিছে। ইয়াৰ পূৰ্বে ব্যৱসায়ীসকলে লেনদেনত পলম হোৱা আৰু কাগজৰ নথি-পত্ৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতাৰ দৰে বাধাৰ সন্মুখীন হৈছিল। ডিজিটেল প্লেটফৰ্মসমূহে এতিয়া দ্ৰুত পেমেণ্ট, নিৰৱচ্ছিন্ন অনবৰ্ডিং আৰু পৰীক্ষিত ডিজিটেল ৰেকৰ্ডসমূহৰ সুৰক্ষিত প্ৰৱেশ নিশ্চিত কৰে। এই পদক্ষেপসমূহে সমগ্ৰ ভাৰতৰ ডিজিটেল অৰ্থনীতিত ডিজিটেল শাসন ব্যৱস্থাক শক্তিশালী কৰি তুলিছে।

ইউনিফাইড পেমেণ্টছ ইন্টাৰফেচ (UPI)

UPI হৈছে ২০১৬ চনত আৰম্ভ কৰা এটা বাস্তৱ সময়ৰ ডিজিটেল পেমেণ্ট ব্যৱস্থা। ই তৎক্ষণাত, কম খৰচী আৰু নিৰৱচ্ছিন্ন ডিজিটেল লেনদেন সক্ষম কৰি ব্যৱসায়িক জগতখনত এক বৈপ্লৱিক পৰিৱৰ্তন আনিছে। ইয়াৰ ফলত নগদ ধনৰ প্ৰবাহ উন্নত হৈছে, গ্ৰাহকৰ ভিত্তি বৃদ্ধি পাইছে আৰু সমগ্ৰ দেশতে ব্যৱসায়ৰ বিকাশত সহায় কৰিছে। UPIয়ে একাধিক বেংক একাউণ্টক এটা এপত আনে আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত আছে ধন স্থানান্তৰ, ব্যৱসায়িক লেনদেনৰ ধন পৰিশোধ আৰু ব্যক্তিৰ পৰা ব্যক্তিলৈ ধন পৰিশোধৰ অনুৰোধ, যাৰ ফলত ডিজিটেল লেনদেন দ্ৰুত আৰু সহজ হৈ পৰে। ই সুৰক্ষিত আৰু দ্ৰুত পেমেণ্টৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে, ব্যৱহাৰকাৰীৰ গোপনীয়তা নিশ্চিত কৰে আৰু লগতে QR ক’ডৰ জৰিয়তে সহজ পেমেণ্ট বিকল্পও প্ৰদান কৰে।

এই ব্যৱস্থাই ৭১৩টা বেংকক একক প্লেটফৰ্মত সংযোগ কৰিছে, যাৰ ফলত মানুহে যিকোনো বেংক ব্যৱহাৰ নকৰাকৈয়ে সহজে ধন পৰিশোধ কৰিব পাৰিব। বৰ্তমান এই ব্যৱস্থা প্ৰায় ৫৪০.২৭ মিলিয়ন (৫৪০.২ কোটি) ব্যক্তি আৰু ১০ কোটি (১০ কোটি) ব্যৱসায়ীয়ে ব্যৱহাৰ কৰি আছে। যোৱা দশকত UPIয়ে উল্লেখযোগ্য পৰিসৰ আৰু গতিশীলতা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। ২০১৬-১৭ বিত্তীয় বৰ্ষত মাত্ৰ ২ কোটি লেনদেনৰ পৰা ২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত ২৪,১৬২ কোটিতকৈ অধিক লেনদেনৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পাইছে। ই লেনদেনৰ পৰিমাণৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় ১২ হাজাৰ গুণ বৃদ্ধিৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। সমান্তৰালভাৱে লেনদেনৰ মূল্য ৫০ লাখ টকাৰ পৰা তীব্ৰভাৱে বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৬-১৭ বিত্তীয় বৰ্ষত ০.০৭ লাখ কোটি টকা হৈছে। ২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত ৩১৪ লাখ কোটি টকা। ই লেনদেনৰ মূল্যৰ ক্ষেত্ৰত ৪,০০০ গুণতকৈ অধিক বৃদ্ধিৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মুদ্ৰা নিধি (IMF)য়েও লেনদেনৰ পৰিমাণৰ ক্ষেত্ৰত UPIক বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ বাস্তৱ সময়ৰ পেমেণ্ট ব্যৱস্থা হিচাপে স্বীকৃতি দিছে, যিয়ে ভাৰতৰ স্কেলেবল, ইনক্লুছিভ আৰু উদ্ভাৱনীমূলক ডিজিটেল ৰাজহুৱা আন্তঃগাঁথনি গঢ়ি তোলাৰ ক্ষেত্ৰত নেতৃত্বক উজ্জ্বল কৰি তুলিছে।

cKYC পঞ্জীয়ন

cKYC পঞ্জীয়ন হৈছে বিত্তীয় খণ্ডত গ্ৰাহকৰ KYC ৰেকৰ্ডৰ এক কেন্দ্ৰীভূত ভঁৰাল। ই একেধৰণৰ KYC নিয়ম আৰু বিভিন্ন খণ্ডত ৰেকৰ্ডৰ ব্যৱহাৰৰ সহজতা নিশ্চিত কৰে। এই পঞ্জীয়নে সমগ্ৰ বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহত KYC নথিপত্ৰসমূহ বাৰে বাৰে দাখিল আৰু পৰীক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা হ্ৰাস কৰে। ই গ্ৰাহকৰ অনবৰ্ডিং সৰল কৰে আৰু সমগ্ৰ খণ্ডটোত বিত্তীয় সেৱাৰ সহজ প্ৰৱেশ উন্নত কৰে।

EntityLocker

EntityLocker হৈছে ব্যৱসায় বা সংস্থাসমূহৰ বাবে এটা ডিজিটেল ল’কাৰ, যিটো ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ই ডিজিটেল নথিপত্ৰ আৰু প্ৰমাণপত্ৰসমূহ সংৰক্ষণ, বিনিময় আৰু পৰীক্ষা কৰিবলৈ এটা সুৰক্ষিত আৰু ক্লাউড-ভিত্তিক প্লেটফৰ্ম প্ৰদান কৰি সংস্থাসমূহক শক্তিশালী কৰে। ই এটা সুৰক্ষিত ডিজিটেল নথিপত্ৰ ৱালেটৰ জৰিয়তে বিশ্বাসযোগ্য বা প্ৰামাণিক ডিজিটেল নথিপত্ৰসমূহৰ প্ৰৱেশৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। এই প্লেটফৰ্মে ব্যৱসায় আৰু সংস্থাসমূহৰ বাবে সুৰক্ষিত আৰু সুশৃংখলিত নথিপত্ৰ ব্যৱস্থাপনা নিশ্চিত কৰে। মাত্ৰ এবছৰৰ ভিতৰতে EntityLockerত নামভৰ্তি কৰা সংস্থাৰ সংখ্যা ২০২৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ৩৮,০০০ৰ পৰা ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰৰ ভিতৰত ৪০,০০০ৰো অধিক হৈছে।

বিশ্বাস ভিত্তিক শাসন কাঠামো গঢ়ি তোলা

জটিল নিয়মৰ পৰা হ্ৰাস পোৱা অনুসৰণ বাধ্যবাধকতালৈকে, নিয়ন্ত্ৰণমূলক ব্যৱস্থাই সমগ্ৰ খণ্ড আৰু ৰাজ্যসমূহৰ মাজত প্ৰশাসনিক বোজা হ্ৰাস কৰিছে। এই সংস্কাৰসমূহে ব্যৱসায়িক পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া-কলাপত বিশ্বাসভিত্তিক শাসন ব্যৱস্থাক উৎসাহিত কৰিছে। এই ব্যৱস্থাসমূহে ব্যৱসায়িক জীৱনচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়কো শক্তিশালী কৰি তুলিছে, যিয়ে ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপ দ্ৰুত আৰু অধিক সুকলমে চলোৱাত সহায় কৰিছে।

জন বিশ্বাস আইন

২০২৩ চনৰ জন বিশ্বাস (সংশোধনী) আইনখনে ৪২খন আইনৰ অধীনত ১৮৩টা ধাৰাক অপৰাধমুক্ত কৰি ক্ষুদ্ৰ আৰু কাৰিকৰী অপৰাধৰ অপৰাধমূলক দায়বদ্ধতা হ্ৰাস কৰে। এই প্ৰচেষ্টা অব্যাহত ৰাখি ২০২৬ চনৰ ৭ এপ্ৰিলৰ পৰা ৰাজহুৱা আস্থা (সংশোধনী) আইন, ২০২৬ বলবৎ হয়।ইয়াৰ উপৰিও আস্থা আৰু আনুপাতিক নিয়ন্ত্ৰণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি শাসন কাঠামোৰ প্ৰসাৰ ঘটে। এই আইনৰ ফলস্বৰূপেঃ

• ৭১৭টা ধাৰাক অপৰাধমুক্ত কৰা হৈছে
• ২৩টা মন্ত্ৰালয়ৰ দ্বাৰা পৰিচালিত ৭৯খন কেন্দ্ৰীয় আইনৰ ৭৮৪টা ধাৰা সংশোধন কৰা হৈছে

এই আইনখনে ১০০০ৰো অধিক অপৰাধমূলক অপৰাধক যুক্তিসংগত কৰি তুলিছিল আৰু পুৰণি আৰু অপ্ৰয়োজনীয় বিধানসমূহ আঁতৰাই পেলাইছিল, যাৰ ফলত সামগ্ৰিক নিয়ন্ত্ৰণমূলক ব্যৱসায়িক পৰিৱেশৰ উন্নতি ঘটিছিল।

নিয়ন্ত্ৰণ অনুসৰণৰ বোজা

অপৰাধমুক্তকৰণ সংস্কাৰৰ উপৰিও চৰকাৰে খণ্ড আৰু ৰাজ্যসমূহৰ মাজত কেইবাটাও পৰিপূৰক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছে।

ইয়াৰে কিছুমান তলত দিয়া হৈছে:

• পৰিবেশ (সুৰক্ষা) আইন, ১৯৮৬, বায়ু (প্ৰদূষণ প্ৰতিৰোধ আৰু নিয়ন্ত্ৰণ) আইন, ১৯৮১ আৰু ভাৰতীয় বন আইন, ১৯২৭, আৰু পানী (প্ৰদূষণ প্ৰতিৰোধ আৰু নিয়ন্ত্ৰণ) আইন, ১৯৭৪ৰ অপৰাধমূলক ধাৰাক অপৰাধমুক্ত কৰা হৈছে। এইবোৰে জীৱন-যাপন আৰু ব্যৱসায় কৰাৰ সহজতা বৃদ্ধিৰ বাবে আস্থাভিত্তিক শাসন ব্যৱস্থাক আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিবলৈ ক্ষুদ্ৰ অপৰাধসমূহক যুক্তিসংগত কৰি তুলিছে।
• ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ নিয়মসমূহ সৰল কৰাৰ বাবে ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত কম্প্লাইয়েন্স হ্ৰাস আৰু নিয়ন্ত্ৰণমুক্তকৰণৰ টাস্ক ফ’ৰ্চ গঠন কৰা হৈছিল। ইয়াত ভূমি ব্যৱহাৰ, নিৰ্মাণ, শ্ৰম, উপযোগীতা, অনুমতি আৰু সামগ্ৰিক অগ্ৰাধিকাৰকে ধৰি পাঁচটা মূল খণ্ড চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই খণ্ডসমূহে দেশৰ ব্যৱসায়িক পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া-কলাপ আৰু নিয়মৰ এক বৃহৎ অংশ সামৰি লয়। ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ পৰা টাস্ক ফ’ৰ্চে ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহলৈ তিনিটা ৰাউণ্ড ভ্ৰমণ সম্পূৰ্ণ কৰিছে। এই ভ্ৰমণসমূহে সংস্থাসমূহৰ মাজত সমন্বয়, ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে সমস্যা সমাধান আৰু নিয়ন্ত্ৰণ সংস্কাৰৰ বাবে তাৎক্ষণিক শিক্ষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।
• কম্প্লাইয়েন্স বোজা হ্ৰাস প্ৰক্ৰিয়াৰ অংশ হিচাপে ৪৭,০০০ তকৈ অধিক কম্প্লাইয়েন্স বা কম্প্লাইয়েন্স বাধ্যবাধকতা হ্ৰাস কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰৰ ভিতৰত ১৬,১০৮টা সৰলীকৃত অনুসৰণ, ২২,২৮৭টা ডিজিটেলাইজড অনুসৰণ, ৪,৪৫৮টা অপৰাধমুক্ত অনুসৰণ আৰু ৪,২৭০টা অপ্ৰয়োজনীয় অনুসৰণ আঁতৰোৱা অন্তৰ্ভুক্ত।
• ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ নিয়ন্ত্ৰিত সত্তাৰ বাবে ৯ হাজাৰৰো অধিক চক্ৰান্তমূলক আৰু নিৰ্দেশনা ২৩৮টা কাৰ্যক্ষম মাষ্টাৰ ডাইৰেকচনত একত্ৰিত কৰিছে। এই পদক্ষেপৰ অধীনত নিয়ন্ত্ৰণৰ স্পষ্টতা আৰু ব্যৱসায় কৰাত সহজতা বৃদ্ধিৰ বাবে ৯,৪৪৬খন চক্ৰান্তমূলক বাতিল, একত্ৰিত বা অচল বুলি গণ্য কৰা হৈছে।

ব্যৱসায়িক সংস্কাৰ কাৰ্য পৰিকল্পনা (BRAP) আৰু জিলা সংস্কাৰ

শক্তিশালী ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনিৰ সহায়ত চৰকাৰে BRAP (ব্যৱসায়িক সংস্কাৰ কাৰ্য পৰিকল্পনা)ৰ জৰিয়তে ব্যৱসায় কৰাত সুচলতা (EODB)ৰ সৈতে জড়িত সংস্কাৰসমূহ আৰু অধিক শক্তিশালী কৰিছে। ২০১৫ চনৰ পৰা BRAPএ স্বচ্ছতা বৃদ্ধি, নিয়ন্ত্ৰণ প্ৰক্ৰিয়া সৰলীকৰণ আৰু ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত সেৱা প্ৰদানৰ মান উন্নত কৰাৰ বাবে কাম কৰি আহিছে।

BRAPৰ অধীনত বিভিন্ন সংস্কাৰ ক্ষেত্ৰত নিয়ন্ত্ৰণ প্ৰক্ৰিয়া, নীতি, পদ্ধতি আৰু পদ্ধতিৰ মূল্যায়নৰ ভিত্তিত সংস্কাৰৰ বাবে পৰামৰ্শ আগবঢ়োৱা হয়। এই ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত তথ্য আৰু স্বচ্ছতা নিশ্চিত কৰা, একক খিৰিকীৰ ব্যৱস্থা, পৰিৱেশ নিষ্কাশন, বিদ্যুতৰ সংযোগ লাভ কৰা, মাটিৰ উপলব্ধতা, নিৰ্মাণ অনুমতিৰ সুবিধা প্ৰদান, পৰিদৰ্শন ব্যৱস্থাৰ সংস্কাৰ, শ্ৰম আইনসমূহৰ সুবিধা প্ৰদান, অনলাইন কৰ আৰু ৰিটাৰ্ণ দাখিল কৰা আৰু সমগ্ৰ ব্যৱসায়িক জীৱনচক্ৰত বাণিজ্যিক বিবাদ নিষ্পত্তিৰ ব্যৱস্থা আদি অন্তৰ্ভুক্ত ২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত আনুষ্ঠানিকভাৱে মুকলি কৰা হয়।

তৃণমূল পৰ্যায়ত সংস্কাৰ গভীৰ কৰিবলৈ উদ্যোগ আৰু আভ্যন্তৰীণ বাণিজ্য প্ৰসাৰ বিভাগে (DPIIT) জিলা ব্যৱসায়িক সংস্কাৰ কাৰ্য পৰিকল্পনা (D-BRAP) আৰম্ভ কৰিছে। ই জিলা পৰ্যায়ত ব্যৱসায় কৰাৰ সহজতাক আৰু অধিক শক্তিশালী কৰে। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে জিলাখনৰ বাবে এক শক্তিশালী প্ৰতিষ্ঠানিক আৰু ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনি নিৰ্মাণ কৰি শেষ মাইলৰ ডেলিভাৰী উন্নত কৰা, সেৱাৰ মান বৃদ্ধি কৰা আৰু আঞ্চলিক উন্নয়ন ত্বৰান্বিত কৰা।

এই সংস্কাৰসমূহ জিলা উপায়ুক্ত, উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ আৰু নগৰীয়া স্থানীয় সংস্থাসমূহৰ জৰিয়তে ৰূপায়ণ কৰা হৈছে, যিয়ে নিয়ন্ত্ৰণমূলক অনুমোদন, পৰিদৰ্শন আৰু ব্যৱসায়িক সহায়ক সেৱা প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আছে।

দেউলীয়া বা অৰ্থাভাৱ (Insolvency) সমাধান কৰা

অৰ্থাভাৱ আৰু দেউলীয়াত্ব সংহিতা(IBC), ২০১৬ প্ৰৱৰ্তনৰ পূৰ্বে ব্যৱসায়ীসকলে ঋণ নিষ্পত্তি আৰু আদায়ৰ বাবে একাধিক আইনী কাঠামোৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হৈছিল। এই পৃথক ব্যৱস্থাটোৱে প্ৰায়ে মিলন প্ৰক্ৰিয়াটোক জটিল আৰু সময়সাপেক্ষ কৰি তুলিছিল। IBCয়ে বৰ্তমানৰ বিভিন্ন আইনসমূহক একত্ৰিত কৰি এক ঐক্যবদ্ধ দ্বিধাহীনতা সমাধানৰ কাঠামো গঢ়ি তুলিছিল। ইয়াত বিত্তীয় সংকটৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ পাওনাদাৰৰ দ্বাৰা পৰিচালিত আৰু সময় নিৰ্ধাৰণ কৰা ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল।

পৰৱৰ্তী সংশোধনীসমূহে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত পাওনাদাৰৰ ভূমিকাক আৰু অধিক শক্তিশালী কৰি তুলিলে আৰু সমাধানৰ সময়সীমা পুনৰ সংজ্ঞায়িত কৰিলে। একে সময়তে কৰ্পৰেট ঋণীসকলৰ বাবে ৰক্ষাকৱচৰ ব্যৱস্থাকে ধৰি দ্বিধাহীনতা সমাধানৰ কাঠামোক অধিক ফলপ্ৰসূ কৰি তুলিবলৈ বিভিন্ন ব্যৱস্থা সংযোজন কৰা হৈছিল।

পিছত প্ৰক্ৰিয়াগত দক্ষতা বৃদ্ধিৰ বাবে অৰ্থাভাৱ আৰু দেউলীয়াত্ব (সংশোধনী) আইন, ২০২৬ প্ৰণয়ন কৰা হয়। এই সংশোধনীয়ে অধিক স্পষ্ট সংজ্ঞা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। ন্যায়িক কৰ্তৃপক্ষই আবেদন গ্ৰহণ বা প্ৰত্যাখ্যান কৰাৰ বাবে ১৪ দিনৰ সময়সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। এটা নিৰ্দিষ্ট পৰ্যায়ৰ পিছত গোচৰ প্ৰত্যাহাৰৰ ক্ষেত্ৰতো বাধা আৰোপ কৰা হৈছে।

ইয়াৰ উপৰিও নতুন বিধানসমূহে ঋণদাতাৰ অংশগ্ৰহণ আৰু অধিক শক্তিশালী কৰি তুলিছে আৰু দ্বিধাহীনতা প্ৰক্ৰিয়াৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ত তথ্যৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰিছে। সামগ্ৰিকভাৱে দ্বিধাহীনতা সমাধান ব্যৱস্থাক অধিক কাৰ্যক্ষম, দ্ৰুত আৰু ভৱিষ্যদ্বাণীযোগ্য কৰি তুলিবলৈ আন কেইবাটাও ব্যৱস্থাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। এই সংস্কাৰসমূহে ভাৰতৰ দ্বিধাহীনতাৰ কাঠামো শক্তিশালী কৰিছে আৰু ব্যৱসায় আৰু পাওনাদাৰৰ বাবে সমাধান প্ৰক্ৰিয়াটো দ্ৰুত আৰু অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য কৰি তুলিছে।

ব্যৱসায়ৰ অনুকূল পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা

ভাৰতে অধিক স্বচ্ছ আৰু ব্যৱসায়িক অনুকূল পৰিৱেশ গঢ়ি তুলিবলৈ বিগত কেইবছৰমানৰ পৰা বিস্তৃত সংস্কাৰৰ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে। এই পদক্ষেপসমূহে নিয়ন্ত্ৰণ প্ৰক্ৰিয়াসমূহ সৰল কৰিছে, ডিজিটেল শাসন শক্তিশালী কৰিছে, বজাৰত প্ৰৱেশ বৃদ্ধি কৰিছে, আৰু সমগ্ৰ ব্যৱসায়িক জীৱনচক্ৰত অনুসৰণৰ বোজা হ্ৰাস কৰিছে।

ভাৰতৰ বৰ্তমানৰ ব্যৱসায় কৰাৰ সহজতা (EODB) কাঠামোৱে শক্তিশালী ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনি, নীতি সংস্কাৰ আৰু আস্থাভিত্তিক শাসন ব্যৱস্থাৰ সংযুক্ত সফলতাক প্ৰতিফলিত কৰে। সামূহিকভাৱে এই সংস্কাৰসমূহে বিনিয়োগকাৰীৰ আস্থা বৃদ্ধি কৰিছে, উদ্যোগীকৰণক উৎসাহিত কৰিছে আৰু বিশ্বব্যাপী প্ৰতিযোগিতামূলক ব্যৱসায়িক গন্তব্যস্থান হিচাপে ভাৰতৰ স্থান শক্তিশালী কৰিছে।

তথ্যসূত্ৰ

বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1781851&reg=3&lang=2

https://sansad.in/getFile/annex/270/AU3874_QoKsRW.pdf?source=pqars

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2022/nov/doc20221123133801.pdf

https://www.dpiit.gov.in/ministry/about-us/details/Title=Ease-of-Doing-Business-(EODB)-ITMwETMtQWa

https://www.startupindia.gov.in/content/sih/en/about-startup-india-initiative.html

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2098452&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2227597&reg=6&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2201280&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2154136&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1570586&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2090097&reg=3&lang=2

https://www.ondc.org/

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2225805&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2168993&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2244401&reg=3&lang=1

https://www.trade.gov.in/pages/home

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2246226&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2034302&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096786&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2204665&reg=1&lang=1

https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=160781&reg=3&lang=2

বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়

https://www.eoiparis.gov.in/page/ease-of-doing-business/?utm_

কৰ্পৰেট পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1656755&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1604176&reg=3&lang=2

https://www.mca.gov.in/content/mca/global/en/ease-of-doing-business/features.html

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2099226&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1695473&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2226017&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1884181&reg=3&lang=2

ক্ষুদ্ৰ, লঘু আৰু মজলীয়া উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়

https://dcmsme.gov.in/Buletin-I-Analysis-of-Udyam-Registration-Data.pdf

https://udyamregistration.gov.in/

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1847452&reg=3&lang=2 https://dashboard.msme.gov.in/

https://www.cgtmse.in/

গ্ৰামোন্নয়ন মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2068408&utm_&reg=3&lang=2

https://dolr.gov.in/programmes-schemes/dilrmp-2/

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2210412&utm_&reg=3&lang=2

https://dolr.gov.in/about-naksha/

https://ngdrs.gov.in/NGDRS_Website/

https://dilrmp.gov.in/

পৰিৱেশ, বন আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2219415&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2040036&utm_&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/newsite/printrelease.aspx?relid=137373&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2041465&utm_

https://moef.gov.in/uploads/pdf-uploads/Nitin_Rev_4.pdf

বন্দৰ, জাহাজ আৰু জলপথ মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2101760&reg=3&lang=2

https://nlpmarine.gov.in/landings/about-new

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2040640&reg=3&lang=1

বিত্ত মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2119781&reg=3&lang=2

https://financialservices.gov.in/beta/sites/default/files/AnnualReport2015-16%20DFS.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2216047&reg=3&lang=2

https://www.incometaxindia.gov.in/faceless-scheme

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1643250&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1720352&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2257087&reg=3&lang=2

https://www.npci.org.in/product/upi/product-statistics

https://www.icegate.gov.in/services/statistics-reports

ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2094574&reg=3&lang=2

ভাৰতীয় অৰ্থাভাৱ আৰু দেউলীয়াত্ব ব’ৰ্ড

https://ibbi.gov.in/uploads/legalframwork/d36301a7973451881e00492419012542.pdf

https://ibbi.gov.in/webadmin/pdf/whatsnew/2018/Aug/The%20Insolvency%20and%20Bankruptcy%20Code%20%28Second%20Amendment%29%20Act%2C%202018_2018-08-18%2018%3A42%3A09.pdf

https://ibbi.gov.in/uploads/legalframwork/2026-04-07-115842-i5nsk-7ed69ef2a4d23a8b0d472cc0fcd55e79.pdf

পি.আই.বি.ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=154772&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/FactsheetDetails.aspx?Id=150475&reg=3&lang=2

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/apr/doc202648842601.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2236804&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2223909&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2232079&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2254950&reg=3&lang=1

ৰাষ্ট্ৰসংঘ

https://www.un-ilibrary.org/content/books/9789211067286/read

বিশ্ব বেংক

https://www.worldbank.org/en/programs/govtech/2020-gtmi

https://www.worldbank.org/en/programs/govtech/2022-gtmi

https://www.worldbank.org/en/data/interactive/2022/10/21/govtech-maturity-index-gtmi-data-dashboard

https://www.worldbank.org/en/data/interactive/2022/10/21/govtech-maturity-index-gtmi-data-dashboard

আৰ.বি.আই.

https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/Bulletin/PDFs/01STATE220520269457A301B061437FB8F5C8A54F6E3BEE.PDF

অন্যান্য

https://www.itic.org/advocacy/ease-of-doing-business

https://www.imd.org/entity-profile/india-wcr/#_factor_Business%20Efficiency

https://www.gstn.org.in/

https://ldb.co.in/ldb/reports

https://www.gst.gov.in/download/gststatistics

পি.আই.বি. গৱেষণা

pdf ফাইলৰ বাবে ইয়াত ক্লিক কৰক।