पत्र सूचना कार्यालय

Infrastructure

ভাৰতৰ উন্নয়নৰ মূল চালিকাশক্তি হিচাপে আন্তঃগাঁথনি

যোৱা দশকত ভাৰতে পৰিবহন, গৃহ নিৰ্মাণ, পানী, শক্তি, লজিষ্টিক আৰু ডিজিটেল নেটৱৰ্কৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন ত্বৰান্বিত কৰিছে। বৃহৎ পৰিসৰৰ বিনিয়োগে গতিশীলতা বৃদ্ধি কৰিছে, সেৱা প্ৰদান শক্তিশালী কৰিছে, ডিজিটেল প্ৰৱেশাধিকাৰ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে আৰু সমগ্ৰ অঞ্চলত অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপক সমৰ্থন কৰিছে। প্ৰগতি, প্ৰধানমন্ত্ৰী গতিশক্তি, ৰাষ্ট্ৰীয় লজিষ্টিক নীতি, সাগৰমালা, প্ৰধানমন্ত্ৰী-ৱানী, জল জীৱন মিছন আৰু উড়ানৰ দৰে সংহত পৰিকল্পনা পদক্ষেপে এখন সংযুক্ত আৰু প্ৰতিযোগিতামূলক ভাৰতৰ দৃষ্টিভংগীক গঢ় দিছে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহে প্ৰতিযোগিতামূলক মনোভাৱ উন্নত কৰিছে আৰু আধুনিক আৰু সংহত অৰ্থনীতিৰ দিশত ভাৰতৰ উত্তৰণত সহায় কৰিছে।

জাতি গঠনৰ আহিলা হিচাপে আন্তঃগাঁথনি

আন্তঃগাঁথনিয়ে আজি সমগ্ৰ দেশৰ দৈনন্দিন জীৱন আৰু দৈনন্দিন অভিজ্ঞতাক গঢ় দিয়ে। পথ, ৰে’লপথ, বিমানবন্দৰ, ডিজিটেল নেটৱৰ্ক, গৃহ নিৰ্মাণ, পানী যোগান আৰু স্বচ্ছ শক্তি ব্যৱস্থাই অত্যাৱশ্যকীয় সেৱাসমূহৰ সুবিধা সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে। এই ব্যৱস্থাসমূহে মানুহে কেনেকৈ ভ্ৰমণ কৰে, ডিজিটেলভাৱে সংযোগ স্থাপন কৰে আৰু অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰে সেই বিষয়েও প্ৰভাৱিত কৰিছিল। ২০১৪ চনৰ পিছত আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নে ক্ৰমান্বয়ে পৰিসৰ, সংহতি আৰু দীৰ্ঘম্যাদী সামৰ্থ সৃষ্টিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।

এই সময়ছোৱাত এটা ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন আছিল আন্তঃগাঁথনি পৰিকল্পনাৰ সংহতি, যিটো পূৰ্বৰ খণ্ডিত প্ৰকল্প নিষ্পাদনৰ প্ৰথাৰ বিপৰীত আছিল। ৰাজহুৱা মূলধনী ব্যয় ২০১৪–১৫ বিত্তীয় বৰ্ষত প্ৰায় ২ লাখ কোটিৰ পৰা ২০২৬– ২৭ বিত্তীয় বৰ্ষত ১২.২ লাখ কোটিলৈ বৃদ্ধি পাইছে। সাগৰমালা, ভাৰতমালা, প্ৰধানমন্ত্ৰী গতিশক্তি, প্ৰধানমন্ত্ৰী আৱাস যোজনা, জল জীৱন মিছন, প্ৰধানমন্ত্ৰী উজ্জ্বলা যোজনা, আৰু উড়ান আদি ডাঙৰ কাৰ্যসূচীয়ে আন্তঃগাঁথনিৰ প্ৰৱেশ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। এই পদক্ষেপসমূহে আন্তঃগাঁথনি বৃদ্ধিৰ সৈতে ঘৰুৱা কল্যাণ, অৰ্থনৈতিক সুযোগ আৰু আঞ্চলিক উন্নয়নৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল।

গতিশীলতা আৰু সংযোগ

পৰিবহণ নেটৱৰ্কে অৰ্থনৈতিক সংহতিৰ মেৰুদণ্ড হিচাপে কাম কৰে। ঘাইপথ আৰু ৰে’লপথৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বিমানবন্দৰ, জলপথ আৰু নগৰীয়া ট্ৰেনজিট ব্যৱস্থালৈকে একাধিক পৰিবহণ পদ্ধতিত বিনিয়োগে সংযোগ শক্তিশালী কৰিছে। এই নেটৱৰ্কসমূহে একেলগে অধিক নিৰৱচ্ছিন্ন আৰু সংহত গতিশীলতা পৰিৱেশ তন্ত্ৰ সৃষ্টি কৰিছে।

ৰে’লৱে

ভাৰতীয় ৰে’লৱেৰ আন্তঃগাঁথনি ২০১৪ চনৰ পৰা বৃহৎ পৰিসৰৰ পৰিৱৰ্তন ঘটিছে, যাৰ ফলত সমগ্ৰ কাৰ্যকলাপত ক্ষমতা, দক্ষতা, সুৰক্ষা আৰু সেৱা প্ৰদান বৃদ্ধি পাইছে। বাজেটৰ সহায় ২০১৪–১৫ চনত প্ৰায় ৩২,০০০ কোটি টকাৰ পৰা ২০২৬–২৭ বিত্তীয় বৰ্ষত ২.৭৮ লাখ কোটিলৈ বৃদ্ধি পাইছে, যিটো প্ৰায় ৯গুণ বৃদ্ধি।

বৈদুতিকৰণে দ্ৰুতগতিত অগ্ৰগতি লাভ কৰে, ২০১৪ চনৰ আগৰ নেটৱৰ্কৰ প্ৰায় ২০%ৰ পৰা ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে ৯৯.৬% লৈ বৃদ্ধি পায়। মুঠ ৬৯,৮৭৩ কিলোমিটাৰ ৰে’লপথ বৈদুতিকৰণ কৰা হৈছে, যাৰ ফলত শক্তিৰ কাৰ্যক্ষমতা বৃদ্ধি পাইছে আৰু জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস পাইছে। এই পৰিৱৰ্তনে পৰিচালনা ব্যয়ও হ্ৰাস কৰিছিল আৰু পৰিৱেশৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি বহনক্ষম ৰে’লপথ পৰিচালনাক সমৰ্থন কৰিছিল।

ভাৰতৰ থলুৱা বন্দে ভাৰত ৰে’লে উন্নত গতি, আৰাম আৰু অনব’ৰ্ড প্ৰযুক্তি প্ৰদান কৰি আধুনিক ৰে’ল যাত্ৰা অধিক আৰামদায়ক কৰিছে। ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ১৬২খন বন্দে ভাৰত ৰে’লসেৱা চলি আছে। ১৬ আৰু ২০ উচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন ডবাৰে যাত্ৰীৰ ক্ষমতা আৰু অভিগম্যতা বৃদ্ধি কৰিছে। ২০২৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মুকলি কৰা বন্দে ভাৰত শ্লীপাৰ ৰে’লে প্ৰথম তিনি মাহত ১০০ শতাংশ ছীট পূৰণেৰে ১১৯টা ভ্ৰমণত ১.২১ লাখ যাত্ৰী কঢ়িয়াই নিয়াৰ অভিলেখ কৰিছে। ভাৰতীয় ৰে’লৱেই অমৃত ভাৰত এক্সপ্ৰেছৰ জৰিয়তেও সুলভ মূল্যৰ দীৰ্ঘ দূৰত্বৰ যাত্ৰা সম্প্ৰসাৰণ কৰিছে৷ মুঠ ৬০খন ৰে’ল সেৱা এতিয়া কাৰ্যক্ষম হৈ পৰিছে, যাৰ ফলত কম আৰু মধ্যম আয়ৰ পৰিয়ালৰ বাবে সংযোগ আৰু যাত্ৰীৰ সুবিধা উন্নত হৈছে।

বৰ্তমান নিৰ্মাণৰ কাম চলি থকা মুম্বাই–আহমেদাবাদ হাই-স্পীড ৰে’ল (MAHSR) কৰিডৰৰ জৰিয়তে ভাৰতে নিজৰ তীব্ৰবেগী ৰে’ল আন্তঃগাঁথনি আগুৱাই লৈ গৈছে। ৫০৮ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ কৰিডৰটো ঘণ্টাত ৩২০ কিলোমিটাৰ বেগত চলাচলৰ বাবে ডিজাইন কৰা হৈছে আৰু ইয়াক উন্নত ৰ’লিং ষ্টক, চিগনেলিং আৰু ৰে’ল নিয়ন্ত্ৰণ ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা সমৰ্থণ কৰা হৈছে। কেন্দ্ৰীয় বাজেট ২০২৬–২৭ত সমগ্ৰ দেশতে ৭টা নতুন দ্ৰুতবেগী ৰে’ল কৰিডৰৰ পৰিকল্পনাও ঘোষণা কৰা হৈছে।

অমৃত ভাৰত ষ্টেচন আঁচনি (২০২৩) ৰে’ল ষ্টেচন আধুনিকীকৰণ আৰু যাত্ৰীৰ সুবিধা উন্নত কৰাৰ বাবে আৰম্ভ কৰা হৈছিল। এই আঁচনিৰ অধীনত চিনাক্ত কৰা ১,৩৩৮ টা ষ্টেচনৰ ভিতৰত ২০৮ টা ষ্টেচনৰ পুনৰ উন্নয়নৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰা হয়৷ সুৰক্ষা ব্যৱস্থা আৰু কাৰ্যকৰী উন্নীতকৰণেও সমগ্ৰ ৰে’লৱে নেটৱৰ্কত নিৰ্ভৰযোগ্যতা শক্তিশালী কৰিলে। ট্ৰেইন সময়মতে চলাৰ শতাংশ ৭৭%ৰ পৰা অধিক হৈ গৈছে য’ত ২৪খন বিভাগে ৯০%ৰ পৰা অধিক সময়ত চলাৰ প্ৰদৰ্শন আৰম্ভ কৰিছে।

ভাৰতৰ থলুৱা স্বয়ংক্ৰিয় ৰে’ল সুৰক্ষা ব্যৱস্থা কৱচৰ জৰিয়তে ৰে’ল সুৰক্ষা শক্তিশালী কৰা হৈছে। এই প্ৰযুক্তিয়ে ৰে’লৰ গতিবিধি নিৰীক্ষণ কৰে আৰু সংঘৰ্ষ তথা অসুৰক্ষিত কাৰ্যকলাপ ৰোধ কৰিবলৈ স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ব্ৰেক প্ৰয়োগ কৰে। ৩,১০৩ কিলোমিটাৰ পথত কৱচ নিয়োগ কৰা হৈছে, আনহাতে ডাঙৰ কৰিডৰৰ মাজেৰে ২৪,৪২৭ কিলোমিটাৰ পথত কাৰ্যকৰীকৰণ চলি আছে। ৪,২৭৭টা ইঞ্জিনত
এই ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছে আৰু ৮,৯৭৯ টা ইঞ্জিনৰ কাম চলি আছে । কৱচ সংস্কৰণ ৪.০ দিল্লী–মুম্বাই, দিল্লী–হাওৰা আৰু প্ৰয়াগৰাজ–কানপুৰৰ দৰে প্ৰধান পথসমূহত চলোৱা আৰম্ভ কৰা হৈছে। ফলস্বৰূপে ২০১৪–১৫ চনত ৰে’ল দুৰ্ঘটনা ১৩৫ৰ পৰা ২০২৫–২৬ চনত ১৬লৈ হ্ৰাস পাইছে।

নিবেদিত মালবাহী আন্তঃগাঁথনি আৰু মাল্টিমডেল ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে মালবাহী পৰিবহণ আৰু লজিষ্টিক সংহতিৰ উন্নতি ঘটিছে। প্ৰধানমন্ত্ৰী গতিশক্তিৰ কাঠামোৰ অধীনত ১৩৯টা টাৰ্মিনেল কাৰ্যক্ষম হোৱাৰ বিপৰীতে ৩০০টা অতিৰিক্ত স্থান উন্নয়নৰ বাবে অনুমোদন জনোৱা হয়। এই টাৰ্মিনেলসমূহে কাৰ্গো পৰিচালনাৰ কাৰ্যক্ষমতা বৃদ্ধি কৰিছে, ট্ৰেনজিট পলম হ্ৰাস কৰিছে আৰু অঞ্চলসমূহৰ মাজত যোগান শৃংখলৰ সংযোগ শক্তিশালী কৰিছে।

বৃহৎ আন্তঃগাঁথনি প্ৰকল্পসমূহে প্ৰত্যাহ্বানমূলক ভূ-খণ্ড আৰু কৌশলগত অঞ্চলসমূহৰ মাজেৰে সংযোগ শক্তিশালী কৰিছে।

• চেনাব দলং (২০২৫): চেনাব নদীৰ পৰা ৩৫৯ মিটাৰ ওপৰত থিয় হৈ থকা এইখন বিশ্বৰ সৰ্বোচ্চ ৰে’লৱে তোৰণ দলং। ১৩১৫ মিটাৰ দীঘল তীখাৰ এই দলংখন তীব্ৰ বতাহ আৰু ভূমিকম্পৰ পৰিস্থিতি সহ্য কৰিব পৰাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে । এই দলংখনে জম্মু-শ্ৰীনগৰৰ মাজত সংযোগ সুদৃঢ় কৰাৰ লগতে যাতায়তৰ সময় কমাই দিয়ে।
• অঞ্জি খাদ দলং (২০২৫) : অঞ্জি খাদ দলং হৈছে ভাৰতৰ জম্মু-কাশ্মীৰৰ প্ৰথমখন কেবল-ষ্টে’ ৰে’ল দলং। এই দলংখনে অঞ্চলটোৰ গতিশীলতা, পৰ্যটন আৰু অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি কৰিছে।
• পাম্বন দলং (২০২৫): ভাৰতৰ প্ৰথমখন উলম্ব উত্তোলন ৰে’লৱে সাগৰীয় দলঙে উন্নত উপকূলীয় অভিযান্ত্ৰিকতাৰ জৰিয়তে ৰামেশ্বৰমক মূল ভূ-খণ্ডৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ২.০৭ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ এই দলংখনত নিৰৱচ্ছিন্ন ৰে’লপথ আৰু সামুদ্ৰিক গতিবিধিৰ বাবে ৭২.৫ মিটাৰ উলম্ব লিফ্ট স্পেন আছে।
• বাইৰাবি–ছাইৰাং (২০২৫): ৫১.৩৮ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ ৰে’লপথটোৱে প্ৰত্যাহ্বানমূলক পাহাৰীয়া ভূ-খণ্ডৰ মাজেৰে মিজোৰামলৈ ৰেল সংযোগ শক্তিশালী কৰি তুলিছে। ৪৫ টা সুৰংগৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা এই প্ৰকল্পটোৱে উত্তৰ-পূবৰ বাবে এক বৃহৎ আন্তঃগাঁথনিৰ মাইলৰ খুঁটি প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।

পথ আৰু ঘাইপথ

২০১৪ চনৰ পৰা ভাৰতৰ পথ নেটৱৰ্ক বহুগুণে বৃদ্ধি পাইছে যাৰ ফলত সমগ্ৰ অঞ্চল আৰু অৰ্থনৈতিক কৰিডৰৰ সংযোগ উন্নত হৈছে। ৬৩.৭৩ লাখ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ ভাৰতত বিশ্বৰ ভিতৰতে দ্বিতীয় বৃহত্তম পথ নেটৱৰ্ক। বিত্তীয় বৰ্ষ ২০১৪ত ৯১,২৮৭ কিলোমিটাৰৰ পৰা ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত ১,৪৬,৫৬৬ কিলোমিটাৰলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ দৈৰ্ঘ্য ৬১% বৃদ্ধি পাইছে। চাৰিলেনযুক্ত আৰু তাৰ ওপৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ দৈৰ্ঘ্য ২০১৪ চনত ১৮,৩৭১ কিলোমিটাৰৰ পৰা ৪৫,৫১৬ কিলোমিটাৰলৈ বৃদ্ধি পাইছে। সমগ্ৰ দেশতে মুঠ ৩,৬৪৪ কিলোমিটাৰ প্ৰৱেশ নিয়ন্ত্ৰিত দ্ৰুতবেগী কৰিডৰ/এক্সপ্ৰেছৱে কাৰ্যক্ষম কৰা হৈছে। পদক্ষেপসমূহে ঘাইপথ, পথ আৰু বাইপাছৰ বাবে নীতিৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত উচ্চ গতিৰ কৰিডৰ উন্নয়ন, অৰ্থনৈতিক ন'ড সংযোগ আৰু নগৰীয়া ভিৰ মুক্তকৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।

প্ৰধানমন্ত্ৰী গ্ৰাম সড়ক যোজনা (PMJSY)ই সকলো বতৰৰ পথ আন্তঃগাঁথনিৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য সংযোগৰ ৰূপান্তৰ ঘটাইছে; বজাৰ, শিক্ষা, স্বাস্থ্যসেৱা আৰু অৰ্থনৈতিক সুযোগৰ সুবিধা উন্নত কৰিছে। এই কাৰ্যসূচীৰ বাবে বাজেট আবণ্টন ২০১৪–১৫ চনত ৩৮৬ কোটিৰ পৰা ২০২৬–২৭ চনত ১৯,০০০ কোটি টকালৈ বৃদ্ধি পাইছে। এতিয়ালৈকে এই কাৰ্যসূচীৰ অধীনত ৯৯.৬% যোগ্য বাসস্থান সংযোগ কৰা হৈছে। সম্পূৰ্ণ হোৱা পথৰ দৈৰ্ঘ্য ২০০০–২০১৪ চনৰ ভিতৰত ৩.৮৬ লাখ কিলোমিটাৰৰ পৰা ২০১৪–২০২৬ চনৰ ভিতৰত ৪.১১ লাখ কিলোমিটাৰলৈ বৃদ্ধি পাইছে। একে সময়ছোৱাত নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা দলঙৰ সংখ্যা ৪৮৪খনৰ পৰা ১০,২৯৩খনলৈ বৃদ্ধি পাইছে।

মালবাহী কৰিড’ৰ আৰু আঞ্চলিক সংযোগ শক্তিশালী কৰাৰ বাবে ২০১৭ চনত ভাৰতমালা পৰিযোজনাত অনুমোদন জনোৱা হৈছিল। পৰিকল্পনাৰ অধীনত নিৰ্মিত অৰ্থনৈতিক কৰিড’ৰ, সীমান্ত পথ, উপকূলীয় পথ আৰু এক্সপ্ৰেছৱেই সমগ্ৰ দেশতে মালবাহী সামগ্ৰীৰ চলাচল ত্বৰান্বিত কৰি তুলিছিল। ভাৰতমালাৰ অধীনত ২০২৬ চনৰ ৩১ মাৰ্চলৈকে ২২,৫৯০ কিলোমিটাৰ পথ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হৈছে। পৰিকল্পনাৰ অধীনত কেইবাটাও লেণ্ডমাৰ্ক প্ৰকল্পই কঠিন ভূ-খণ্ড আৰু কৌশলগত অঞ্চলসমূহৰ মাজেৰে গতিশীলতা উন্নত কৰিছিল।

১২ বছৰৰ ভিতৰত লেণ্ডমাৰ্ক প্ৰকল্প :

• জেড-মড়/সোণামাৰ্গ সুৰংগ (২০২৫): ১২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ সোণামাৰ্গ সুৰংগটোৱে জম্মু আৰু কাশ্মীৰৰ হিমস্খলন আৰু ভূমিস্খলন প্ৰৱণ ভূ-খণ্ডৰ জৰিয়তে সকলো বতৰৰ বাবে প্ৰৱেশৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। এই সুৰংগটোৱে পৰ্যটন, স্থানীয় জীৱিকা আৰু আঞ্চলিক প্ৰৱেশক সহায় কৰাৰ লগতে লাডাখৰ দিশে চলাচলৰ উন্নতি সাধন কৰে।
• সুদৰ্শন সেতু (২০২৪): ২.৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ সুদৰ্শন সেতুৱে গুজৰাটৰ বেইট দ্বাৰকাৰ সৈতে ওখাক সংযোগ কৰিছে। এই দলঙে দ্বীপটোলৈ যোৱাৰ সুবিধা উন্নত কৰিছিল, তীৰ্থযাত্ৰা, পৰ্যটন আৰু উপকূলীয় অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপক সহায় কৰিছিল।
• মৈত্ৰী সেতু (২০২১): ফেনী নদীৰ ওপৰত ১.৯ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ দলংখনে ত্ৰিপুৰাক বাংলাদেশৰ সৈতে সংযোগ কৰে। এই প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বাবে লজিষ্টিক দূৰত্ব হ্ৰাস কৰাৰ লগতে আঞ্চলিক বাণিজ্য আৰু যাত্ৰী চলাচল শক্তিশালী কৰা হয়।
• অটল সুৰংগ (২০২০): ৯.০২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ অটল সুৰংগ ১০,০০০ ফুটৰ ওপৰত বিশ্বৰ আটাইতকৈ দীঘল ঘাইপথৰ সুৰংগ। ই ৰোহটাং পাছ বাইপাছ কৰি মানালি আৰু লাহাউল-স্পিটিৰ মাজত সৰ্ববতৰৰ বাবে প্ৰৱেশৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। এই সুৰংগটোৱে মানালি–ছাৰচুৰৰ দূৰত্ব ৪৬ কিলোমিটাৰ হ্ৰাস কৰি হিমালয় অঞ্চলত অসামৰিক আৰু কৌশলগত গতিশীলতা উন্নত কৰে।
• ড° শ্যামাপ্ৰসাদ মুখাৰ্জী সুৰংগ (পূৰ্বতে চেনানি-নাশ্ৰী সুৰংগ নামেৰে পৰিচিত, ২০১৭): ৯ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ এই সুৰংগটোৱে জম্মু আৰু শ্ৰীনগৰৰ মাজত সৰ্ববতৰৰ বাবে প্ৰৱেশৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। ই কঠিন ভূ-খণ্ড বাইপাছ কৰি যাত্ৰাৰ দূৰত্ব ৩১ কিলোমিটাৰ আৰু যাত্ৰাৰ সময় প্ৰায় দুঘণ্টা হ্ৰাস কৰে। এই প্ৰকল্পটোৱে ২০০০ৰো অধিক স্থানীয় শ্ৰমিকৰ বাবে কৰ্মসংস্থাপনৰ সৃষ্টি কৰিছিল, য’ত জম্মু-কাশ্মীৰৰ পৰা প্ৰায় ৯৪% কৰ্মশক্তিৰ অংশগ্ৰহণ আছিল।
• ধলা-শদিয়া দলং (২০১৭): ৯.১৫ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ এই দলঙে অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মাজত প্ৰথমটো স্থায়ী পথ সংযোগ প্ৰদান কৰে। ই প্ৰতিৰক্ষা লজিষ্টিককে ধৰি গধুৰ বাহনৰ চলাচলত সহায় কৰাৰ লগতে উত্তৰ-পূবত আঞ্চলিক প্ৰৱেশৰ উন্নতি সাধন কৰে।

বিগত এটা বছৰত বৃহৎ পথ প্ৰকল্প-

• আহমেদাবাদ–ধোলেৰা এক্সপ্ৰেছৱে (গুজৰাট, ২০২৬): ১০৯ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ এক্সপ্ৰেছৱেই আহমেদাবাদ আৰু ধোলেৰাৰ মাজত সংযোগ উন্নত কৰে। ইয়াৰ ফলত ধোলেৰা অঞ্চলত যাতায়তৰ সময় হ্ৰাস পায়, যানজঁট লাঘৱ হয় আৰু লজিষ্টিক আন্দোলন শক্তিশালী হয়।
• দিল্লী–ডেৰাডুন অৰ্থনৈতিক কৰিডৰ (২০২৬): ২১৩ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ কৰিডৰৰ ফলত দিল্লী আৰু ডেৰাডুনৰ মাজত যাত্ৰাৰ সময় ৬ ঘণ্টাৰ ওপৰৰ পৰা প্ৰায় ২.৫ ঘণ্টালৈ হ্ৰাস পায়। এই প্ৰকল্পটোত পৰিৱেশ সংবেদনশীল অঞ্চলৰ ভিতৰত এছিয়াৰ আটাইতকৈ দীঘলীয়া উচ্চ বন্যপ্ৰাণী কৰিডৰৰ বৈশিষ্ট্য আছে।
• দ্বাৰকা এক্সপ্ৰেছৱেৰ দিল্লী অংশ (দিল্লী, ২০২৫): ১০.১ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ এই অংশটোৱে দিল্লী আৰু এন.চি.আৰ.ত সংযোগ উন্নত কৰাৰ লগতে যানজঁট হ্ৰাস কৰে। ইয়াত আঠলেনযুক্ত অগভীৰ সুৰংগ আৰু যশোভূমি, মেট্ৰ' কৰিডৰ আৰু বিমানবন্দৰৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষ সংযোগ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।
• নগৰ সম্প্ৰসাৰণ পথ-II (দিল্লী, ২০২৫): ৭৬ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ UER -II দিল্লীৰ তৃতীয় ৰিং ৰোড হিচাপে গঢ়ি তোলা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত ডাঙৰ কৰিডৰত যানজঁট হ্ৰাস পায় আৰু বাহাদুৰগড় আৰু শোনিপাটৰ সৈতে সংযোগ উন্নত হয়৷ এই প্ৰকল্পৰ ফলত এন.চি.আৰ.তো মালবাহী যাতায়ত ত্বৰান্বিত হয়।
• ৩১ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ গংগা নদীৰ ওপৰত দলং (বিহাৰ, ২০২৫): এই দলঙে মকামা আৰু বেগুছৰাইক সংযোগ কৰিছে, যাৰ ফলত গধুৰ বাহনৰ যাত্ৰাৰ দূৰত্ব ১০০ কিলোমিটাৰতকৈও অধিক হ্ৰাস পাইছে । ই উত্তৰ আৰু দক্ষিণ বিহাৰৰ মাজত সংযোগ উন্নত কৰাৰ লগতে আঞ্চলিক অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপক সমৰ্থন কৰিছে।

অসামৰিক বিমান পৰিবহণ আৰু আঞ্চলিক বিমান প্ৰৱেশ

২০১৪ চনৰ পিছত অসামৰিক বিমান পৰিবহণৰ বৃদ্ধিয়ে আঞ্চলিক বিমান প্ৰৱেশ বিস্তৃত কৰি সৰু চহৰসমূহে প্ৰধান নগৰ কেন্দ্ৰসমূহৰ সৈতে শক্তিশালী বিমান সংযোগ লাভ কৰিলে।

২০১৬ চনত আৰম্ভ হোৱা UDAN (উৰে দেশ কা আম নাগৰিক) আঁচনিখনে বিস্তৃত অংশৰ বাবে ব্যয়সাধ্যতা আৰু বিমান যাত্ৰাৰ সুবিধা উন্নত কৰে। ২০২৬ চনৰ হিচাপত ৬৬৫টা পথে ৯৫টা বিমানবন্দৰ, হেলিপৰ্ট আৰু জল বিমানবন্দৰ সংযোগ কৰিছে, যাৰ ফলত ১.৬৪ কোটিতকৈ অধিক যাত্ৰী উপকৃত হৈছে। ২০২৬ চনত ২৮,৮৪০ কোটি টকা ব্যয়ৰে আৰম্ভ হোৱা সংশোধিত UDAN আঁচনিৰ লক্ষ্য হৈছে ১২০টা নতুন গন্তব্যস্থান সংযোগ কৰা।

বিমানবন্দৰৰ আন্তঃগাঁথনি গ্ৰীণফিল্ড প্ৰকল্প আৰু আধুনিকীকৃত টাৰ্মিনেলৰ সুবিধাসমূহৰ জৰিয়তে প্ৰধান আৰু আঞ্চলিক স্থানসমূহত সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। ২০১৪ চনৰ পিছত মোপা, কান্নুৰ, হোলংগী, নভি মুম্বাই, আৰু নয়ডা (জেৱাৰ)কে ধৰি ২৫টা গ্ৰীণফিল্ড বিমানবন্দৰৰ অনুমোদন লাভ কৰা হৈছে।

ডিজিটেল ব্যৱস্থাই সমগ্ৰ বিমানবন্দৰসমূহত যাত্ৰীৰ অভিজ্ঞতা আৰু কাৰ্যকৰী দক্ষতা উন্নত কৰিলে। ডিজি যাত্ৰাৰ দৰে পদক্ষেপে মুখ চিনাক্তকৰণ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে নিৰৱচ্ছিন্ন আৰু সংস্পৰ্শবিহীন যাত্ৰা সক্ষম কৰি তুলিছিল। ২০২৬ চনৰ মে’ মাহলৈকে ৩৮টা বিমানবন্দৰত ডিজি যাত্ৰা কাৰ্যক্ষম হৈ আছে, যাৰ ফলত ৯.৩ কোটিৰো অধিক যাত্ৰী উপকৃত হৈছে।

২০১৫ চনত বিশ্বৰ প্ৰথম বিষুৱীয় উপগ্ৰহভিত্তিক বৃদ্ধি ব্যৱস্থা (SBAS) ‘GAGAN’ৰ কাৰ্যকৰীকৰণে নেভিগেচনৰ সঠিকতা আৰু উৰণৰ সুৰক্ষা বৃদ্ধি কৰে। ইয়াৰ উপৰিও ই উন্নত স্থানৰ সঠিকতাৰ জৰিয়তে দুৰ্যোগ সঁহাৰি আৰু অনুসন্ধান আৰু উদ্ধাৰ অভিযানকো সমৰ্থন কৰে। বিমান পৰিবহণ খণ্ডৰ সম্প্ৰসাৰণে উত্তৰ-পূব আৰু দ্বীপ অঞ্চলকে ধৰি দূৰৱৰ্তী অঞ্চলসমূহত প্ৰৱেশৰ উন্নতি সাধন কৰাৰ লগতে পৰ্যটন, বাণিজ্য আৰু গতিশীলতাক সমৰ্থন কৰে।

মেট্ৰ' আৰু আঞ্চলিক ৰেপিড ট্ৰেনজিট ব্যৱস্থা

মেট্ৰ’ নেটৱৰ্কৰ দৈৰ্ঘ্য ২০১৪ চনত ২৪৮ কিলোমিটাৰৰ পৰা ২০২৬ চনত ১১৫৫ কিলোমিটাৰতকৈও অধিকলৈ বৃদ্ধি পাইছে।বৰ্তমান ভাৰতত বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম মেট্ৰ’ নেটৱৰ্ক আছে। মেট্ৰ' সংযোগ থকা চহৰৰ সংখ্যা ২০১৪ চনত পাঁচখনৰ পৰা ২০২৫ চনত ২৬খনলৈ বৃদ্ধি পাইছে৷ দৈনিক মেট্ৰ’ যাত্ৰীৰ সংখ্যাও প্ৰায় ২৮ লাখ যাত্ৰীৰ পৰা ১.১৫ কোটিৰো অধিক যাত্ৰীলৈ বৃদ্ধি পাইছে।

মেট্ৰ’ কমিচনিঙৰ গতি ত্বৰান্বিত হৈ ২০১৪ চনৰ আগতে প্ৰতিমাহে ০.৬৮ কিলোমিটাৰৰ পৰা মাহে প্ৰায় ৬ কিলোমিটাৰলৈ বৃদ্ধি পালে। মেট্ৰ’ আন্তঃগাঁথনিৰ বাবে বাৰ্ষিক বাজেট সমৰ্থন ২০১৩–১৪ চনত প্ৰায় ৫,৭৯৮ কোটি ₹ৰ পৰা ২০২৫–২৬ চনত প্ৰায় ২৯,৫৫০ কোটিলৈ বৃদ্ধি পাইছে। যোৱা ১২ বছৰত সমগ্ৰ দেশতে মেট্ৰ’ সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে প্ৰায় ৩.৭ লাখ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰা হৈছে।

মেট্ৰ’ ৰে’ল নীতি, ২০১৭ৰে বিস্তৃত গতিশীলতা পৰিকল্পনা আৰু নগৰ মহানগৰ পৰিবহণ কৰ্তৃপক্ষৰ জৰিয়তে সংহত নগৰ গতিশীলতা পৰিকল্পনাক শক্তিশালী কৰে। মেক ইন ইণ্ডিয়া পদক্ষেপৰ অধীনত ভাৰত আৰ্থ মুভাৰ্ছ লিমিটেডে ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ ভিতৰত ২১০০ৰো অধিক মেট্ৰ’ ডবা নিৰ্মাণ কৰিছিল।ক্ৰয়ৰ নীতিয়ে মেট্ৰ’ ডবা আৰু মূল ব্যৱস্থাৰ থলুৱা উৎসৰ প্ৰসাৰ ঘটাইছিল।

নগৰীয়া ট্ৰেনজিটৰ ডাঙৰ উদ্ভাৱনে চহৰসমূহৰ মাজত বহনক্ষম আৰু দ্ৰুতগতিত গতিশীলতাক শক্তিশালী কৰি তুলিছিল। কলকাতাই ২০২৪ চনত হুগলী নদীৰ তলত ভাৰতৰ প্ৰথমটো পানীৰ তলৰ মেট্ৰ’ সুৰংগ মুকলি কৰিছিল।

ইফালে, কেৰালাৰ কোচি, চহৰখনৰ চাৰিওফালে ১০টা দ্বীপক বৈদ্যুতিক হাইব্ৰিড নাঁৱেৰে সংযোগ কৰি ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ হিচাপে ৱাটাৰ মেট্ৰ’ প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰে। এই যুগান্তকাৰী পদক্ষেপে নিৰৱচ্ছিন্ন সংযোগ নিশ্চিত কৰে, ২০২১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত প্ৰথমখন নাও মুকলি কৰা হয়।

দিল্লী–মেৰুট কৰিডৰত থকা নমো ভাৰত ৰেপিড ৰে’লে (২০২৫) উন্নত ই.টি.চি.এছ. হাইব্ৰিড লেভেল-III সংকেট প্ৰযুক্তিৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল, যাৰ ফলত গতি, সুৰক্ষা আৰু কাৰ্যকৰী দক্ষতা উন্নত হৈছিল।

বন্দৰ, জাহাজ আৰু সামুদ্ৰিক সংযোগ

আজি মেৰিটাইমে ভাৰতৰ প্ৰায় ৯৫% বাণিজ্য আয়তনৰ হিচাপত আৰু ৭০% মূল্যৰ হিচাপত চম্ভালিছে, যিয়ে ইয়াৰ জটিল ভূমিকাক আলোকপাত কৰে। ২০১৪ চনৰ পৰা বন্দৰৰ আন্তঃগাঁথনি যথেষ্ট শক্তিশালী হৈছে, বিভিন্ন অঞ্চলত সামৰ্থ, দক্ষতা আৰু বাণিজ্যৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰিছে। ২০১৪ চনত ৮৭৩ এম.এম.টি.পি.এ.ৰ পৰা ২০২৬ চনত ১,৭২৬ এম.এম.টি.পি.এ.লৈ মুখ্য বন্দৰৰ ক্ষমতা প্ৰায় দুগুণ বৃদ্ধি পাইছে। কাৰ্গো পৰিচালনা ৫৮১ এম.এম.টি.ৰ পৰা ৯১৫ এম.এম.টি.লৈ বৃদ্ধি পাইছে, আনহাতে জাহাজৰ টাৰ্ণআউট সময় ৯৪ ঘণ্টাৰ পৰা ৪৮.৮ ঘণ্টালৈ উন্নত হৈছে।

ক্ষমতা সম্প্ৰসাৰণ আৰু দক্ষতা বৃদ্ধিৰ সমান্তৰালভাৱে কাৰ্যকৰী আৰু বিত্তীয় প্ৰদৰ্শনৰ উন্নতি ঘটিল। ২০১৪ চনত নিকা বাৰ্ষিক উদ্বৃত্ত ১,৮০৫ কোটি টকাৰ পৰা ২০২৬ চনত ১০,৯১০ কোটি টকালৈ বৃদ্ধি পাইছে। একে সময়ছোৱাত পৰিচালনা অনুপাত ৬৫%ৰ পৰা ৪১%লৈ উন্নত হৈছে, যিয়ে শক্তিশালী বিত্তীয় বহনক্ষমতাক প্ৰতিফলিত কৰিছে। এই লাভসমূহে ঘৰুৱা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যৰ বাবে দক্ষ প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে বন্দৰসমূহক শক্তিশালী কৰি তুলিছিল।

২০১৫ চনত আৰম্ভ হোৱা সাগৰমালা কাৰ্যসূচীয়ে ঔদ্যোগিক ক্লাষ্টাৰ আৰু লজিষ্টিক নেটৱৰ্কৰ সৈতে বন্দৰসমূহক একত্ৰিত কৰি বন্দৰ-নেতৃত্বাধীন উন্নয়নক আগুৱাই লৈ গৈছে। ই আন্তঃগাঁথনিৰ আধুনিকীকৰণ, শেষ মাইলৰ সংযোগ আৰু উপকূলীয় অৰ্থনৈতিক অঞ্চলৰ উন্নয়নত সহায় কৰিছিল। ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে ৫,৩৫৬.৭৫ কোটি টকাৰ ৭৮ টা প্ৰকল্প সম্পূৰ্ণ হৈছে, যাৰ ফলত সংযোগ উন্নত হৈছে আৰু উপকূলীয় জীৱিকাৰ সহায় হৈছে।

জাহাজৰ আন্তঃগাঁথনি আৰু সামুদ্ৰিক ক্ষমতাও সম্প্ৰসাৰিত হৈছে, যাৰ ফলত ভাৰতৰ সামুদ্ৰিক উপস্থিতি আৰু লজিষ্টিক ক্ষমতা শক্তিশালী হৈছে। ভাৰতৰ পতাকাযুক্ত জাহাজ ২০১৪ চনত ১২৫০ খনৰ পৰা ২০২৬ চনত ১,৫৯৩ লৈ বৃদ্ধি পাইছে, আনহাতে মুঠ টন বোজা ১০.৫ এম.জি.টি.ৰ পৰা ১৪.২ এম.জি.টি.লৈ বৃদ্ধি পাইছে। উপকূলীয় জাহাজ চলোৱা সামগ্ৰী ৭৪ এম.এম.টি.ৰ পৰা ২১৫.২৯ এম.এম.টি.লৈ বৃদ্ধি পাইছে, যিয়ে উপকূলীয় পথৰ অধিক ব্যৱহাৰৰ ইংগিত দিয়ে। নাৱিকৰ সংখ্যা ১.২৭ লাখৰ পৰা ৩.২০ লাখলৈ বৃদ্ধি পালে, যাৰ ফলত সামুদ্ৰিক নিয়োগ আৰু বিশ্বব্যাপী প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতা শক্তিশালী হয়।

আভ্যন্তৰীণ জলপথসমূহ মালবাহী আৰু যাত্ৰী চলাচলৰ বাবে এক কাৰ্যক্ষম আৰু বহনক্ষম পৰিবহণ পদ্ধতি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। ভাৰতে ২০১৪ চনত ৫টাৰ পৰা ২০২৬ চনত ১১১লৈ ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথৰ নেটৱৰ্ক সম্প্ৰসাৰণ কৰি ২৩খন ৰাজ্য আৰু ৪খন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত ২০,১৮৭ কিলোমিটাৰ বিস্তৃত কৰিছে৷ ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে ৩২টা জলপথ কাৰ্যক্ষম হৈ আছে, যাৰ ফলত আভ্যন্তৰীণ জল পৰিবহণৰ সংযোগ শক্তিশালী হৈছে। কাৰ্গোৰ গতি ২৯ এম.এম.টি.ৰ পৰা ২১৮ এম.এম.টি.লৈ বৃদ্ধি পাইছে, যিয়ে এক উল্লেখযোগ্য মডেল পৰিৱৰ্তন প্ৰতিফলিত কৰে। ফেৰী আৰু ৰ'-পেক্সৰ যাত্ৰী চলাচলৰ সংখ্যা ১০.৫৫ কোটি, নদী আৰু উপকূলীয় অঞ্চলত সংযোগৰ উন্নতি ঘটিছে।

জল মাৰ্গ বিকাশ প্ৰকল্পই বাৰাণসী আৰু হালদিয়াৰ মাজৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ-১ত ফেয়াৰৱে’ ডেভেলপমেণ্ট আৰু মাল্টিম’ডেল টাৰ্মিনেলৰ জৰিয়তে আভ্যন্তৰীণ পৰিবহণ শক্তিশালী কৰিছে। প্ৰকল্পটোৱে মালবাহী সামগ্ৰীৰ গতিবিধিৰ উন্নতি সাধন কৰে, যিটো ২০১৪–১৫ চনত ৫.০৫ এম.এম.টি.ৰ পৰা ২০২৪–২৫ চনত NW-1ত ১৬.৩৮ এম.এম.টি.লৈ বৃদ্ধি পায়। অৰ্থ গংগা (JMVP-II)ৰ অধীনত কমিউনিটি জেটি আৰু স্থানীয় লজিষ্টিক ব্যৱস্থাই গংগা কৰিডৰৰ কাষেৰে জীৱিকা আৰু অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপক সহায় কৰিছে। ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহলৈকে NW-1ৰ কাষেৰে ৬৬ টা কমিউনিটি জেটি কাৰ্যক্ষম হৈ আছিল, স্থানীয় জীৱিকাক সহায় কৰিছিল আৰু দৈনিক প্ৰায় ১.২২ লাখ ব্যৱহাৰকাৰীক সেৱা আগবঢ়াইছিল।

বৃহৎ পৰিসৰৰ সামুদ্ৰিক আন্তঃগাঁথনি প্ৰকল্পই অঞ্চলসমূহৰ মাজত দীৰ্ঘম্যাদী বন্দৰ ক্ষমতা আৰু লজিষ্টিক প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতা শক্তিশালী কৰি তুলিছিল। বাধৱান ডিপ ড্ৰাফ্ট বন্দৰ, টুনা টেক্ৰা কণ্টেইনাৰ টাৰ্মিনেল আৰু কোচিনত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জাহাজ মেৰামতি সুবিধা (ISRF) প্ৰকল্পই কণ্টেইনাৰ পৰিচালনা আৰু সামুদ্ৰিক উৎপাদন ক্ষমতা শক্তিশালী কৰে। ভাৰতে ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বাৰাণসীত প্ৰথমখন হাইড্ৰজেন ফিউৱেল চেল জাহাজো কাৰ্যকৰী কৰে, যিয়ে পৰিষ্কাৰ আৰু বহনক্ষম অভ্যন্তৰীণ জল পৰিবহণৰ সহায় কৰে।

সামুদ্ৰিক আন্তঃগাঁথনি সম্প্ৰসাৰণেও উপকূলীয় আৰু নদীৰ পাৰৰ অঞ্চলসমূহত পৰ্যটন আৰু আঞ্চলিক অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপক সমৰ্থন কৰিছে। সাগৰীয় ক্ৰুজ যাত্ৰী ২০১৪ চনত ১.১০ লাখৰ পৰা ২০২৬ চনত ৪.৬২ লাখলৈ বৃদ্ধি পায় । একে সময়তে নদী ক্ৰুজ পথ ৩ৰ পৰা ১৭লৈ সম্প্ৰসাৰিত হয়।

ঔদ্যোগিক আৰু উৎপাদন আন্তঃগাঁথনি

ঔদ্যোগিক উদ্যান আৰু উৎপাদন ক্লাষ্টাৰসমূহে বিনিয়োগ আকৰ্ষণ আৰু ঔদ্যোগিক বৃদ্ধিত সহায় কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ২০২৬ চনৰ মে' মাহলৈকে ভাৰত ঔদ্যোগিক ভূমি বেংকত ৪,২২০ খন ঔদ্যোগিক উদ্যানৰ মানচিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, যিয়ে প্ৰায় ৬.৯৮ লাখ হেক্টৰ ভূমি সামৰি লৈছে। প্ৰায় ১.৩৩ লাখ হেক্টৰ মাটি উপলব্ধ হৈ আছে, যাৰ ফলত ভৱিষ্যতে ঔদ্যোগিক সম্প্ৰসাৰণ আৰু বিনিয়োগ সম্ভৱ হৈ উঠিব।

ঔদ্যোগিক উদ্যানসমূহে ক্ৰমান্বয়ে প্লাগ-এণ্ড-প্লে আন্তঃগাঁথনিৰ দিশলৈ স্থানান্তৰিত হৈছে, ছেটআপৰ সময় হ্ৰাস কৰিছে আৰু ব্যৱসায় কৰাৰ সহজতা উন্নত কৰিছে। ২০২৬ চনৰ মে’ মাহলৈকে সমগ্ৰ দেশতে প্ৰায় ২৭২ খন প্লাগ-এণ্ড-প্লে ঔদ্যোগিক উদ্যান কাৰ্যক্ষম হৈ আছে। ৰাষ্ট্ৰীয় ঔদ্যোগিক কৰিড’ৰ উন্নয়ন কাৰ্যসূচীৰ অধীনত আৰু ২০খন ঔদ্যোগিক স্মাৰ্ট চিটি আৰু ঔদ্যোগিক অঞ্চল গঢ়ি তোলা হৈছে। ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত অনুমোদিত BHAVYA (Building Hub for Advanced and Vibrant Yojana for Acceleration) আঁচনিৰ জৰিয়তে সমগ্ৰ দেশতে ১০০খন নতুন প্লাগ-এণ্ড-প্লে ঔদ্যোগিক উদ্যানৰ উন্নয়নৰ কথা চিন্তা কৰা হৈছে।

অঞ্চলসমূহৰ মাজত সমন্বিত আন্তঃগাঁথনি পৰিকল্পনা আৰু নিষ্পাদনৰ জৰিয়তে ঔদ্যোগিক কৰিডৰ উন্নয়ন ত্বৰান্বিত হয়। ৭টা কৰিডৰৰ মাজেৰে বিশখন ঔদ্যোগিক স্মাৰ্ট চিটিৰ অনুমোদন দিয়া হৈছে, য’ত পৰিবহণ, লজিষ্টিক আৰু উপযোগীতাসমূহ একত্ৰিত কৰা হৈছে। এই ন'ডসমূহে দক্ষ উৎপাদন সক্ষম কৰে, লজিষ্টিক খৰচ হ্ৰাস কৰে আৰু যোগান শৃংখল সংহতি শক্তিশালী কৰে।

মূল উদ্যোগ আৰু মূল্য শৃংখলসমূহক সমৰ্থন কৰিবলৈ খণ্ড-নিৰ্দিষ্ট উৎপাদন পৰিৱেশ তন্ত্ৰ বিকশিত কৰা হৈছে। কেন্দ্ৰীয় বাজেট ২০২৬–২৭ত তিনিখন ৰাসায়নিক উদ্যান, ৭ খন পি.এম. মিত্ৰ উদ্যান, এম.এছ.এম.ই. ক্লাষ্টাৰ আৰু উৎপাদন আন্তঃগাঁথনি আৰু ঔদ্যোগিক পৰিৱেশ তন্ত্ৰ শক্তিশালী কৰাৰ বাবে ১০,০০০ কোটি টকাৰ বায়’ফাৰ্মা শক্তি কাৰ্যসূচীৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছে। এই পদক্ষেপসমূহে দক্ষ উৎপাদনৰ বাবে অংশীদাৰী উপযোগিতা, পৰীক্ষণ সুবিধা আৰু লজিষ্টিক ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰে।

ডিজিটেল প্লেটফৰ্মে বিনিয়োগকাৰী আৰু উদ্যোগসমূহৰ বাবে স্বচ্ছতা আৰু ঔদ্যোগিক আন্তঃগাঁথনিৰ প্ৰৱেশৰ উন্নতি সাধন কৰিছে। ইণ্ডিয়া ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল লেণ্ড বেংক(IILB)এ অঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত ঔদ্যোগিক ভূমি আৰু আন্তঃগাঁথনিৰ GISভিত্তিক মেপিং প্ৰদান কৰে। ই ভূমিৰ উপলব্ধতা আৰু সংযোগৰ বাস্তৱ সময়ৰ তথ্য প্ৰদান কৰি জ্ঞাত বিনিয়োগৰ সিদ্ধান্ত সক্ষম কৰে।

আন্তঃগাঁথনি নেতৃত্বাধীন ঔদ্যোগিক বিকাশে উৎপাদন গন্তব্যস্থান হিচাপে ভাৰতৰ স্থিতি শক্তিশালী কৰি তুলিছে আৰু বিশ্ব মূল্য শৃংখলৰ সৈতে একত্ৰীকৰণৰ উন্নতি সাধন কৰিছে। ই বিনিয়োগ, নিয়োগ সৃষ্টি, আৰু তৃতীয় স্তৰ আৰু তৃতীয় স্তৰৰ চহৰসমূহত উৎপাদন কাৰ্য্যকলাপ সম্প্ৰসাৰণত সহায় কৰিছিল।

লজিষ্টিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতা

সংহত আন্তঃগাঁথনি পৰিকল্পনা, ডিজিটেলাইজেচন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ সংস্কাৰৰ জৰিয়তে লজিষ্টিক পৰিৱেশ তন্ত্ৰই উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন সাধন কৰিছে। ২০১৪ চনৰ আগতে পৰিবহণ পদ্ধতি আৰু সংস্থাসমূহৰ মাজত লজিষ্টিক পৰিকল্পনা খণ্ডিত হৈ আছিল, যাৰ ফলত ট্ৰেনজিট পলম আৰু যোগান শৃংখলৰ খৰচ বৃদ্ধি পাইছিল। বিগত ১২ বছৰত চৰকাৰে মালবাহী পৰিবহণৰ উন্নতি আৰু লজিষ্টিক খৰচ হ্ৰাস কৰাৰ বাবে বহুমুখী আৰু প্ৰযুক্তি-চালিত পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিছিল।

২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত প্ৰধানমন্ত্ৰী গতিশক্তি ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰু আঁচনি আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে সংহত আন্তঃগাঁথনি পৰিকল্পনা আৰু বহুমুখী সংযোগৰ দিশত এক বৃহৎ পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল। GIS ভিত্তিক প্লেটফৰ্মে ২০২৬ চনৰ জুন মাহলৈকে ৩,২০২টাতকৈ অধিক ডাটা লেয়াৰ ব্যৱহাৰ কৰি ৫৮টা মন্ত্ৰালয় আৰু বিভাগৰ পৰিকল্পনাক একত্ৰিত কৰিছিল। ইয়াৰ দ্বাৰা মন্ত্ৰালয় আৰু বিভাগসমূহৰ মাজত সমন্বয় উন্নত কৰাৰ লগতে শেষ মাইলৰ সংযোগ শক্তিশালী কৰা হয়।

২০২২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত আৰম্ভ হোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় লজিষ্টিক নীতিৰ লক্ষ্য আছিল লজিষ্টিক দক্ষতা উন্নত কৰা আৰু বিভিন্ন খণ্ডত যোগান শৃংখলৰ খৰচ হ্ৰাস কৰা। বিশ্ব বেংকৰ লজিষ্টিক পাৰফৰ্মেন্স ইনডেক্সত ভাৰতৰ ৰেংক ২০১৪ চনত ৫৪ ৰ পৰা ২০২৩ চনত ৩৮লৈ উন্নত হৈছে।২০৩০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতে শীৰ্ষ ২৫ ৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে।

এনএলপিক ডিজিটেল প্লেটফৰ্ম যেনে ইউনিফাইড লজিষ্টিকছ আন্তঃপৃষ্ঠ প্লেটফৰ্ম (ULIP), লজিষ্টিক ডাটা বেংক(LDB) আৰু NETC FASTag দ্বাৰা সমৰ্থিত যিয়ে কাৰ্গো দৃশ্যমানতা, তথ্য বিনিময়, আৰু লজিষ্টিক দক্ষতা উন্নত কৰে।

• ইউনিফাইড লজিষ্টিকছ আন্তঃপৃষ্ঠ প্লেটফৰ্ম (ULIP), ২০২২: এটা ডিজিটেল প্লেটফৰ্ম যিয়ে একাধিক মন্ত্ৰালয় আৰু বিভাগৰ পৰা লজিষ্টিক-সম্পৰ্কীয় তথ্য একক আন্তঃপৃষ্ঠত একত্ৰিত কৰে। ই বাস্তৱ-সময়ৰ তথ্য অংশীদাৰী, চালান অনুসৰণ, আৰু আনুমানিক আগমনৰ সময় (ETAs) সক্ষম কৰে, যিয়ে যোগান শৃংখল পৰিকল্পনা উন্নত কৰাত সহায় কৰে আৰু লজিষ্টিক খৰচ হ্ৰাস কৰে। ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে ইউলিপিয়ে ১০০ কোটিতকৈ অধিক API লেনদেন ৰেকৰ্ড কৰিছিল।
• লজিষ্টিক ডাটা বেংক (LDB), ২০১৬: এটা প্ৰযুক্তি-ভিত্তিক ব্যৱস্থা যিয়ে পৰ্ট, টাৰ্মিনেল আৰু লজিষ্টিক নেটৱৰ্কৰ মাজেৰে ৰপ্তানি-আমদানি (EXIM) কণ্টেইনাৰ গতিৰ শেষৰ পৰা শেষলৈ দৃশ্যমানতা প্ৰদান কৰে। ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহলৈকে LDBয়ে ৭৫ মিলিয়নতকৈ অধিক EXIM কণ্টেইনাৰ অনুসৰণ কৰিছিল , যাৰ ফলত স্বচ্ছতা আৰু বাস্তৱ সময়ৰ মালবাহী নিৰীক্ষণ উন্নত হৈছিল।
• NETC FASTag, 2016: এটা ইলেক্ট্ৰনিক টোল সংগ্ৰহ ব্যৱস্থা যিয়ে নিৰৱচ্ছিন্ন টোল পৰিশোধ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ মাজেৰে মালবাহী আৰু যাত্ৰীবাহী বাহনৰ দ্ৰুত চলাচল সক্ষম কৰে। ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহলৈকে ১১.৮৬ কোটি FASTag জাৰি কৰা হৈছিল, য’ত ৯৮%তকৈ অধিক ঘাইপথৰ টোল সংগ্ৰহ FASTag ভিত্তিক ইলেক্ট্ৰনিক লেনদেনৰ জৰিয়তে কৰা হৈছিল।

চৰকাৰে দ্ৰুত প্ৰকল্প নিষ্পাদন আৰু সমন্বিত আন্তঃগাঁথনি প্ৰদানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়াটো PRAGATI (Pro-Active Governance and Timely Implementation) আদি মঞ্চৰ জৰিয়তে প্ৰতিফলিত হয়। ২০১৫ চনত আৰম্ভ কৰা এই প্লেটফৰ্মে ডাঙৰ প্ৰকল্পসমূহত পলম, খৰচৰ অতিৰিক্ততা আৰু সমন্বয়ৰ প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিছিল। PRAGATIৰ অধীনত ৮৫ লাখ কোটি টকাৰো অধিক মূল্যৰ ৩৮২টা প্ৰকল্পৰ পৰ্যালোচনা কৰা হৈছে, আনহাতে ২,৯৫৮টা চিনাক্তকৃত সমস্যা সমাধান কৰা হৈছে।

এই সংস্কাৰসমূহে লজিষ্টিক দক্ষতা উন্নত কৰিলে, যোগান শৃংখল শক্তিশালী কৰিলে, আৰু ভাৰতৰ এক সংহত উৎপাদন আৰু লজিষ্টিক কেন্দ্ৰ হিচাপে উত্থানত সহায় কৰিলে।

জল আন্তঃগাঁথনি আৰু জল সুৰক্ষা

খোৱাপানীৰ সুবিধা, জলসিঞ্চন, নদীৰ সজীৱতা আৰু সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাত বৃহৎ পৰিসৰৰ বিনিয়োগৰ জৰিয়তে পানীৰ আন্তঃগাঁথনি সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। ইয়াৰ পূৰ্বে লাখ লাখ গ্ৰাম্য পৰিয়ালত নিশ্চিতভাৱে টেপৰ পানীৰ সুবিধা নাছিল, আনহাতে খণ্ডিত প্ৰতিষ্ঠানিক গাঁথনিয়ে সংহত পানী ব্যৱস্থাপনা সীমিত কৰি ৰাখিছিল। ২০১৯ চনত জল শক্তি মন্ত্ৰালয়ৰ সৃষ্টিৰ ফলত খোৱাপানী, অনাময় আৰু জলসম্পদ ব্যৱস্থাপনাক এক ঐক্যবদ্ধ কাঠামোৰ অধীনলৈ অনা হয়।

২০১৯ চনত আৰম্ভ হোৱা জল জীৱন অভিযানে ঘৰুৱা টেপ সংযোগৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য খোৱাপানীৰ সুবিধাৰ ৰূপান্তৰ ঘটালে। মুকলিৰ সময়ত মাত্ৰ ৩.২৩ কোটি গ্ৰাম্য পৰিয়াল বা প্ৰায় ১৭% কভাৰেজত নলৰ পানীৰ সংযোগ আছিল। ২০২৬ চনৰ জুন মাহলৈকে প্ৰায় ১৫.৮৬ কোটি পৰিয়ালে টেপৰ পানীৰ সংযোগ লাভ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৮১.৯৪% প্ৰসাৰ লাভ কৰিছিল। সাৰ্বজনীন গ্ৰাম্য নলৰ পানী সামৰি লোৱাৰ লক্ষ্যৰে এই অভিযান ২০২৮ চনলৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছে।

ঘৰুৱা টেপৰ পানীৰ সুবিধা সম্প্ৰসাৰণে কষ্টকৰ কাম হ্ৰাস কৰিলে আৰু সমগ্ৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত স্বাস্থ্য আৰু জীৱিকাৰ ফলাফল উন্নত কৰিলে। বিশেষকৈ বিশুদ্ধ পানীৰ সুবিধাই পানী আনিবলৈ খৰচ কৰা সময় কমাই মহিলা আৰু পৰিয়ালৰ মংগলৰ উন্নতি সাধন কৰিছিল।

চৰকাৰে ডাঙৰ ডাঙৰ ৰাষ্ট্ৰীয় কাৰ্যসূচী আৰু নদী সংযোগী পদক্ষেপৰ জৰিয়তে জলসিঞ্চন আৰু পানী সংৰক্ষণৰ আন্তঃগাঁথনিও সম্প্ৰসাৰণ কৰিছিল:

• প্ৰধানমন্ত্ৰী কৃষি সিঞ্চায়ী যোজনা, ২০১৫ (PMKSY): সমগ্ৰ কৃষি অঞ্চলত জলসিঞ্চনৰ সুবিধা আৰু পানী ব্যৱহাৰৰ কাৰ্যক্ষমতা উন্নত।
• নমামি গংগা কাৰ্যসূচী, ২০১৪: নদীৰ সজীৱতা, নলাৰ আন্তঃগাঁথনি আৰু প্ৰদূষণ হ্ৰাস ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰা।
• কেন–বেতৱা লিংক প্ৰজেক্ট, ২০২১: ভাৰতৰ প্ৰথমটো নদী আন্তঃসংযোগ প্ৰকল্প ৰূপায়ণ চলি আছে, যাৰ ফলত খৰাং প্ৰৱণ বুণ্ডেলখণ্ড অঞ্চলসমূহ উপকৃত হৈছে।
• প্ৰযুক্তি-চালিত শাসনে ২০১৪ চনৰ পিছত বানপানীৰ পূৰ্বাভাস, বান্ধ সুৰক্ষা আৰু জলবিজ্ঞান নিৰীক্ষণ ব্যৱস্থাকো শক্তিশালী কৰিছে।

গৃহ নিৰ্মাণ আৰু ঘৰুৱা আন্তঃগাঁথনি

২০১৪ চনৰ পিছত গৃহ নিৰ্মাণে ক্ৰমান্বয়ে সমগ্ৰ গ্ৰাম্য আৰু চহৰীয়া অঞ্চলত ব্যয়সাধ্যতা, মৰ্যাদা আৰু মৌলিক সেৱাসমূহৰ সুবিধাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। চৰকাৰী কাৰ্যসূচীসমূহ গৃহ নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত, অনাময়, বিদ্যুৎ, খোৱাপানী আৰু বিশুদ্ধ ৰন্ধন প্ৰণালীৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে, যাৰ ফলত লাখ লাখ পৰিয়ালৰ মংগল সুৰক্ষিত কৰা হয়।

২০১৫ চনত আৰম্ভ হোৱা প্ৰধানমন্ত্ৰী আৱাস যোজনা – নগৰীয়া (PMAY-U)-এ “সকলোৰে বাবে গৃহ নিৰ্মাণ”ৰ দৃষ্টিভংগীৰ অধীনত সুলভ মূল্যৰ গৃহ নিৰ্মাণৰ সুবিধাৰ ৰূপান্তৰ ঘটালে। ২০২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত আৰম্ভ হোৱা PMAY-U ২.০ৰ লক্ষ্য হৈছে ২০২৮–২৯ চনৰ ভিতৰত এক কোটি অতিৰিক্ত যোগ্য নগৰীয়া হিতাধিকাৰীক সহায় কৰা। এই কাৰ্যসূচীৰ অধীনত মধ্যম আৰু নিম্ন আয়ৰ পৰিয়ালৰ বাবে সুলভ মূল্যৰ গৃহ নিৰ্মাণৰ বাবে প্ৰায় ₹৮.৭৭ লাখ কোটি টকা আবণ্টন দিয়া হৈছে।

PMAY-Uৰ অধীনত ১২৫.৩১ লাখ অনুমোদিত ঘৰৰ ভিতৰত ২০২৬ চনৰ মে’ মাহলৈকে প্ৰায় ৯৮.১০ লাখ ঘৰ সম্পূৰ্ণ হৈছে। ২০০৫–২০১৪ চনৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা ৮.০৪ লাখ ঘৰৰ তুলনাত ইয়াৰ দ্বাৰা যথেষ্ট বৃদ্ধি পোৱা গৈছে। এই কাৰ্যসূচীয়ে হিতাধিকাৰীৰ নেতৃত্বত নিৰ্মাণ, সুলভ মূল্যৰ গৃহ নিৰ্মাণৰ অংশীদাৰিত্ব, স্থানীয়ভাৱে অঞ্চল পুনৰ উন্নয়ন আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে দুৰ্বল আৰু মধ্যম আয়ৰ পৰিয়ালসমূহৰ বাবে সুতৰ ৰাজসাহাৰ্যৰ সমৰ্থন কৰিছিল।

PMAY-Uৰ ক্ৰেডিট-লিংকড ৰাজসাহাৰ্য আঁচনি(CLSS)ৰ অধীনত ৫৯,৩১৮ কোটিতকৈ অধিক সুতৰ ৰাজসাহাৰ্য প্ৰদান কৰা হয় , যাৰ ফলত চহৰীয়া পৰিয়ালৰ বাবে গৃহ নিৰ্মাণৰ ব্যয়সাধ্যতা উন্নত হয়। গৃহ নিৰ্মাণৰ ব্যৱস্থাও JJM, SAUBHAGYA, SBM, আৰু PMAYৰ দৰে আঁচনিৰ সৈতে মিলি গৈছিল, যাৰ ফলত ঘৰুৱা অত্যাৱশ্যকীয় সেৱাসমূহৰ সুবিধাৰ উন্নতি ঘটিছিল। PMAY-U ২.০ৰ অধীনত প্ৰায় ৯৬% ঘৰ মহিলাৰ বাবে আবণ্টন দিয়া হৈছিল, যাৰ ফলত মালিকীস্বত্বৰ অধিকাৰ আৰু আৰ্থিক অন্তৰ্ভুক্তি শক্তিশালী হৈছিল।

গ্ৰামাঞ্চলত সকলোৰে বাবে গৃহ নিৰ্মাণৰ লক্ষ্যত উপনীত হোৱাৰ উদ্দেশ্যে ২০১৬ চনত প্ৰধানমন্ত্ৰী আৱাস যোজনা–গ্ৰামীণ (PMAY-G) আৰম্ভ কৰা হৈছিল। এই আঁচনিখনৰ লক্ষ্য হৈছে ২০২৯ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ ভিতৰত যোগ্য গ্ৰাম্য পৰিয়ালসমূহক ৪.৯৫ কোটি ঘৰত মৌলিক সুবিধা প্ৰদান কৰা।২০২৪ চনত ২০২৪–২৫ চনৰ পৰা ২০২৮–২৯ চনলৈকে এই কাৰ্যসূচীৰ অধীনত অতিৰিক্ত ২ কোটি ঘৰ নিৰ্মাণৰ অনুমোদন দিয়া হয়। ২০২৬ চনৰ জুন মাহলৈকে ৩.৯১ কোটি ঘৰ অনুমোদন আৰু ৩.০৬ কোটি ঘৰ সম্পূৰ্ণ হৈছে, যাৰ ফলত সমগ্ৰ ভাৰতৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত গৃহ নিৰ্মাণৰ সুৰক্ষা আৰু জীৱন-যাপনৰ অৱস্থা উন্নত হৈছে।প্ৰায় ৭৫% হিতাধিকাৰী মহিলা, যিয়ে গ্ৰাম্য পৰিয়ালৰ ভিতৰত অধিক সম্পত্তিৰ মালিকীস্বত্ব আৰু আৰ্থিক সুৰক্ষাত অৰিহণা যোগায়।

২০১৯ চনত আৰম্ভ হোৱা SWAMIH (Special Window for Affordable and Mid-Income Housing) ফাণ্ডে মধ্যম আৰু নিম্ন মধ্যম আয়ৰ ঘৰ ক্ৰেতাসকলৰ বাবে স্থবিৰ হৈ থকা আৱাসিক প্ৰকল্প সম্পূৰ্ণ কৰাত সহায় কৰে। ১৫,৫৩১ কোটি টকাৰ কৰ্পাছৰ সহায়ত এই পুঁজিয়ে ৬৩,০০০ৰো অধিক ঘৰ ডেলিভাৰী কৰিছে, যাৰ ফলত প্ৰায় ২.৫২ লাখ লোক উপকৃত হৈছে। এই পুঁজিয়ে ১,০১,৪৪৩টাতকৈও অধিক ঘৰৰ পৰ্টফলিঅ’ সামৰি লৈছে আৰু ই গৃহ নিৰ্মাণ খণ্ডত ক্ৰেতাৰ আস্থা পুনৰুজ্জীৱিত কৰাত সহায় কৰিছে।

অটল মিছন ফৰ ৰিজুভেনেচন এণ্ড আৰ্বান ট্ৰেন্সফৰ্মেচন (AMRUT) আৰু AMRUT ২.০ ৰ জৰিয়তে নগৰীয়া আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন ত্বৰান্বিত কৰা হয় । ২০১৫ চনত আৰম্ভ হোৱা এই অভিযানে পানী যোগান, নলা-নৰ্দমাৰ নেটৱৰ্ক, ধুমুহাৰ পানীৰ নিষ্কাশন, সেউজীয়া স্থান আৰু চহৰসমূহৰ মাজেৰে অ-মটৰ পৰিবহণ শক্তিশালী কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ২০১৫ চনৰ পৰা ২০২৬ চনৰ ভিতৰত AMRUT আৰু AMRUT 2.0 ৰ অধীনত প্ৰায় ২.৭৯ লাখ কোটি টকাৰ প্ৰকল্প অনুমোদন কৰা হৈছে, যিটো ২০১৫ চনৰ পূৰ্বে JnNURMৰ অধীনত ৬২,৯৮৩ কোটি টকা আছিল পদক্ষেপসমূহৰ সৈতে জড়িত, ইতিমধ্যে ৭,৯৪৩ টাতকৈও অধিক নগৰীয়া আন্তঃগাঁথনি প্ৰকল্প সম্পূৰ্ণ হৈছে।

শক্তি সুৰক্ষা আৰু সাৰ্বজনীন বিদ্যুৎকৰণ

ঘৰ আৰু উদ্যোগসমূহক শক্তি প্ৰদান কৰাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পৰিবহণ নেটৱৰ্কক সমৰ্থন কৰালৈকে শক্তি পৰিৱৰ্তনৰ এক জটিল স্তম্ভ হৈয়েই আছে। চৰকাৰে বিদ্যুতৰ সুবিধা, নবীকৰণযোগ্য শক্তি, পৰিষ্কাৰ ৰন্ধন ইন্ধন, সংবহন আন্তঃগাঁথনি, শক্তিৰ কাৰ্যক্ষমতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি বহুমাত্ৰিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিছিল। এই হস্তক্ষেপসমূহে দীৰ্ঘম্যাদী শক্তি সুৰক্ষা আৰু বহনক্ষমতাক সমৰ্থন কৰাৰ লগতে পৰিয়ালৰ কল্যাণ শক্তিশালী কৰিছিল।

ভাৰতৰ শক্তি খণ্ডই ২০১৪ চনৰ পিছত নিৰ্ভৰযোগ্যতা, বিদ্যুতৰ উপলব্ধতা আৰু বিত্তীয় প্ৰদৰ্শনৰ ক্ষেত্ৰত ডাঙৰ উন্নতি সাক্ষী হয়। বিদ্যুতৰ নাটনি ২০১৪ চনত ৪.২% ৰ পৰা ২০২৫–২৬ চনত ০.০৩% লৈ তীব্ৰভাৱে হ্ৰাস পায় । একে সময়ছোৱাত গড় গ্ৰাম্য বিদ্যুতৰ উপলব্ধতা ১২.৫ ঘণ্টাৰ পৰা ২২.৬ ঘণ্টালৈ বৃদ্ধি পাইছে। ডিছকমৰ বিত্তীয় ক্ষেত্ৰতো যথেষ্ট উন্নতি হৈছে, ২০১৩–১৪ বিত্তীয় বৰ্ষত ৬৭,৯৬২ কোটি টকাৰ লোকচানৰ পৰা ২০২৪–২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত ২,৭০১ কোটি টকাৰ লাভলৈ স্থানান্তৰিত হৈছে ।

ভাৰতৰ স্থাপন কৰা শক্তি ক্ষমতা ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে ৫৩২.৭৪ গিগাৱাটত উপনীত হয়, যিটো ২০১৪ চনত ২৪৮ গিগাৱাট আছিল।ভাৰতেও নিৰ্ধাৰিত সময়তকৈ প্ৰায় এদশক আগতেই অজীৱাশ্ম ইন্ধনৰ উৎসৰ পৰা ৪০ শতাংশ বিদ্যুৎ ক্ষমতা আহৰণৰ COP21 লক্ষ্যত উপনীত হয়।

২০১৪ চনৰ পিছত ভাৰতে বিশ্বৰ আগশাৰীৰ নবীকৰণযোগ্য শক্তি উৎপাদনকাৰী দেশসমূহৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে:

• বিশ্বজুৰি ৩য় বৃহত্তম স্বচ্ছ শক্তি ক্ষমতা
• বিশ্বজুৰি ৪ৰ্থ বৃহত্তম সংস্থাপিত বায়ু শক্তি ক্ষমতা

২০২৪ চনত আৰম্ভ হোৱা প্ৰধানমন্ত্ৰী সূৰ্য ঘৰ: মুফট বিজলী যোজনাই ৰাজসাহাৰ্য সহায় আৰু আৰ্থিক সাহাৰ্যৰ জৰিয়তে পৰিয়ালসমূহৰ বাবে ছাদৰ ওপৰত সৌৰশক্তি গ্ৰহণ ত্বৰান্বিত কৰে। এই কাৰ্যসূচীৰ লক্ষ্য হৈছে ঘৰুৱা বিদ্যুতৰ ব্যয় হ্ৰাস কৰাৰ সমান্তৰালকৈ এক কোটি পৰিয়ালক ছাদৰ ওপৰত সৌৰ ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰা।

স্বচ্ছ শক্তিৰ পৰিৱৰ্তনত আৱৰ্জনা পৰা শক্তিলৈ লোৱা পদক্ষেপো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। GOBARdhan আঁচনি (২০১৮)য়ে জৈৱ-বিঘ্নিত আৱৰ্জনাক জৈৱ গেছ আৰু জৈৱিক গোবৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাত সহায় কৰে। এই আঁচনিখনে স্বচ্ছ শক্তি উৎপাদন, গ্ৰাম্য অনাময় আৰু বৃত্তাকাৰ অৰ্থনীতিৰ পদ্ধতিসমূহক সমৰ্থন কৰে। ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৫ ঘনমিটাৰ আৰু তাৰ ওপৰৰ ১০১৪ টাতকৈও অধিক কাৰ্যক্ষম গোবৰধন উদ্যোগ কাৰ্যক্ষম হৈ আছে।

২০১৭ চনত আৰম্ভ হোৱা সৌভাগ্য আঁচনিখনে সমগ্ৰ গ্ৰাম্য আৰু চহৰ অঞ্চলত ঘৰুৱা বৈদুতিকৰণ ত্বৰান্বিত কৰি তুলিছিল। এই কাৰ্যসূচীৰ অধীনত প্ৰায় ২.৮৬ কোটি পৰিয়ালক বিদ্যুৎ সংযোগ কৰা হৈছিল, যিয়ে প্ৰায় সাৰ্বজনীন পৰিয়ালৰ বিদ্যুৎ প্ৰৱেশৰ সমৰ্থন কৰিছিল।

ফ্ৰান্সৰ সৈতে যৌথভাৱে নেতৃত্ব দিয়া আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সৌৰ মিত্ৰজোঁট (ISA)ৰ জৰিয়তে স্বচ্ছ শক্তি সহযোগিতাৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতে বিশ্বব্যাপী নেতৃত্ব শক্তিশালী কৰে। এই মিত্ৰতাত ১২৫খন সদস্য দেশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে, যিয়ে সৌৰশক্তি নিয়োগ আৰু বহনক্ষম উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বব্যাপী সহযোগিতাৰ সমৰ্থন কৰে। G-20ৰ অধ্যক্ষতাৰ সময়ত ভাৰতে স্বচ্ছ ইন্ধন আৰু শক্তি পৰিৱৰ্তনৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বব্যাপী সহযোগিতা আগবঢ়াই নিছিল, য'ত গ্ল'বেল বায়'ফুৱেলছ এলায়েন্স (GBA) আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ২০২৬ চনৰ ১ জুন তাৰিখলৈকে GBA ৩৩খন দেশ আৰু ১৪টা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থালৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰা হৈছে, যিয়ে বহনক্ষম ইন্ধনৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ নেতৃত্বৰ ওপৰত বিশ্বব্যাপী আস্থা প্ৰতিফলিত কৰিছে।

পৰিষ্কাৰ ৰন্ধা-বঢ়াৰ সুবিধা আৰু এল.পি.জি. আন্তঃগাঁথনি

বৃহৎ পৰিসৰৰ তৰলীকৃত পেট্ৰলিয়াম গেছ (এল.পি.জি.) আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন আৰু লক্ষ্যভিত্তিক কল্যাণমূলক পদক্ষেপৰ জৰিয়তে ২০১৪ চনৰ পিছত পৰিষ্কাৰ ৰন্ধন ইন্ধনৰ সুবিধা উন্নত হয়। ব্যয়সাধ্যতা, ঘৰুৱা শক্তিৰ সুবিধা, গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ প্ৰসাৰ আৰু যোগান সুৰক্ষাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। বহল এল.পি.জি.ৰ সুবিধাই পৰম্পৰাগত জৈৱবস্তু ইন্ধনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰিলে, বিশেষকৈ গ্ৰাম্য পৰিয়ালত।

ৰাষ্ট্ৰীয় এল.পি.জি. কভাৰেজ ২০১৪ চনত ৫৫.৯%ৰ পৰা ২০২৬ চনত ১০৭.২%লৈ বৃদ্ধি পাইছে। এই বৃদ্ধিয়ে সমগ্ৰ দেশতে এল.পি.জি.ৰ বহল প্ৰৱেশ, বিতৰণ আৰু শক্তিশালী যোগান নেটৱৰ্ক প্ৰতিফলিত কৰিছে। ২০১৪ চনৰ পৰা ২০২৬ চনলৈকে এল.পি.জি.ৰ ব্যৱহাৰ ১৪.৫১ কোটিৰ পৰা ৩৩.৩৯ কোটিলৈ বৃদ্ধি পাইছে। ইফালে, ২০১৪–১৫ বিত্তীয় বৰ্ষত এল.পি.জি.ৰ ব্যৱহাৰ ১৭.৬ এম.এম.টি.ৰ পৰা ২০২৫–২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত ৩৪ এম.এম.টি.লৈ প্ৰায় দুগুণ বৃদ্ধি পাইছে। এল.পি.জি. বিতৰক আৰু বটলিং আন্তঃগাঁথনিৰ সম্প্ৰসাৰণৰ জৰিয়তেও গ্ৰাম্য প্ৰৱেশৰ যথেষ্ট উন্নতি ঘটিছে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী উজ্জ্বলা যোজনা (PMUY), ২০১৬য়ে দৰিদ্ৰ পৰিয়ালসমূহৰ মাজত স্বচ্ছ ৰন্ধন প্ৰণালী সম্প্ৰসাৰণত কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা পালন কৰিছিল। ২০২৫–২৬ বিত্তীয় বৰ্ষৰ সময়ছোৱাত PMUYৰ হিতাধিকাৰীসকললৈ ৰিফিল ডেলিভাৰী প্ৰায় ৪৯.২১ কোটি চিলিণ্ডাৰত উপনীত হয় য’ত গড় দৈনিক ডেলিভাৰী প্ৰায় ১৫.৯ লাখ। চেচুৰেচন কভাৰেজ লাভ কৰিবলৈ ২০২৫–২৬ বিত্তীয় বৰ্ষৰ ভিতৰত PMUYৰ অধীনত অতিৰিক্ত ২৫ লাখ এল.পি.জি. সংযোগ মুকলি কৰাৰ বাবেও চৰকাৰে অনুমোদন জনায়।

PMUY হিতাধিকাৰীসকলৰ মাজত খৰচৰ ধৰণো ক্ৰমাগতভাৱে উন্নত হৈছে, যিয়ে পৰিষ্কাৰ ৰন্ধন ইন্ধনৰ ব্যাপক গ্ৰহণৰ প্ৰতিফলন ঘটায়। ২০২১–২২ বিত্তীয় বৰ্ষত গড় বাৰ্ষিক ৰিফিল খৰচ ৩.৬৮ ৰিফিলৰ পৰা ২০২৫–২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত ৪.৭১ ৰিফিললৈ বৃদ্ধি পাইছে।

চৰকাৰে এল.পি.জি. ব্যৱস্থাসমূহৰ ভিতৰত স্বচ্ছতা, ৰাজসাহাৰ্যৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ আৰু যোগান সুৰক্ষাও শক্তিশালী কৰে। আধাৰ ভিত্তিক বায়’মেট্ৰিক প্ৰমাণীকৰণ আৰু ডাটাবেছ সংহতিৰ পদক্ষেপে হিতাধিকাৰী পৰীক্ষণ আৰু ৰাজসাহাৰ্য প্ৰদানৰ উন্নতি সাধন কৰে।

ডিজিটেল সংযোগ আৰু ৰাজহুৱা ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনি

যোৱা দশকত ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনি ক্ৰমান্বয়ে ডিজিটেল পেমেণ্টৰ পৰা আৰম্ভ কৰি অনলাইন ৰাজহুৱা সেৱালৈকে দৈনন্দিন জীৱনৰ অংশ হৈ পৰিছে। সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষৰ নগৰ আৰু গ্ৰাম্য অঞ্চলত জনসংখ্যা পৰিসৰৰ ডিজিটেল মেৰুদণ্ড গঢ়ি তোলাৰ দিশত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। ই বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তি, শাসন প্ৰদান, ডিজিটেল বাণিজ্য, শিক্ষা, স্বাস্থ্যসেৱা আৰু নাগৰিক সেৱাক সমৰ্থন কৰে।

ভাৰতৰ টেলি-ডেনচিটি প্ৰতি ১০০ জন লোকৰ টেলিফোন সংযোগৰ সংখ্যা জুখি ২০১৪ চনত ৭৫.২৩%ৰ পৰা ২০২৫ চনত ৮৬.২৩%লৈ বৃদ্ধি পাইছে।একে সময়ছোৱাত ইণ্টাৰনেট সংযোগ ২৫.১৫ কোটিৰ পৰা ১০০.২৯ কোটিলৈ প্ৰায় চাৰিগুণ বৃদ্ধি পাইছে।

ব্ৰ’ডবেণ্ড সংযোগ ২০১৪ চনত ৬.১ কোটিৰ পৰা ২০২৫ চনত ৯৯.৫৬ কোটিলৈ বৃদ্ধি পাইছে, যিয়ে ডিজিটেল প্ৰৱেশৰ বৃদ্ধি(+১,৫৩২.১৩) প্ৰতিফলিত কৰিছে। প্ৰতিজন ব্যৱহাৰকাৰীৰ গড় মাহিলী ডাটা ব্যৱহাৰ ২০১৪ চনত ৬১.৬৬ মেগাবাইটৰ পৰা ২০২৫ চনত ২৪.০১ জিবিলৈ বৃদ্ধি পাইছে (৩৯৯ গুণ বৃদ্ধি)। ভাৰতৰ প্ৰায় ৮৫.৫% পৰিয়ালৰ হাতত এতিয়া অন্ততঃ এটা স্মাৰ্টফোন আছে।

২০২০ চনত আৰম্ভ হোৱা PM-WANI (Wi-Fi Access Network Interface) ফ্ৰেমৱৰ্কে বিকেন্দ্ৰীকৃত ৰাজহুৱা ৱাই-ফাই হটস্পটৰ জৰিয়তে সুলভ মূল্যৰ ৰাজহুৱা ইণ্টাৰনেটৰ ব্যৱহাৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰে। ২০২৬ চনৰ জুন মাহলৈকে সমগ্ৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহত ৪.১০ লাখতকৈ অধিক ৱাই-ফাই হটস্পট চলি আছে।

২০২২ চনত ৫জি সেৱা আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ টেলিকম আন্তঃগাঁথনিৰ ৰোলআউট ত্বৰান্বিত হয়।২০২৬ চনলৈকে প্ৰায় ৮৫% জনসংখ্যাৰ সৈতে ৯৯.৯% জিলাত 5G সেৱা উপলব্ধ । টেলিকম সেৱা প্ৰদানকাৰীয়ে সমগ্ৰ দেশতে ৫.০৮ লাখতকৈ অধিক 5G বেছ ট্ৰেন্সচিভাৰ ষ্টেচন (BTS) স্থাপন কৰে। ভাৰতে 5G স্মাৰ্টফোনৰ বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম বজাৰ হিচাপেও আত্মপ্ৰকাশ কৰে। সমান্তৰালভাৱে ভাৰতনেট আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ব্ৰ’ডবেণ্ড মিছনৰ দৰে পদক্ষেপে গ্ৰাম্য ব্ৰ’ডবেণ্ড সংযোগ আৰু ৰাজহুৱা ৱাই-ফাইৰ ব্যৱহাৰ শক্তিশালী কৰি তুলিছে।

জন ধন, আধাৰ আৰু মোবাইল সংযোগ (JAM Trinity)-ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰা আন্তঃকাৰ্যকৰী প্লেটফৰ্মসমূহৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ ডিজিটেল ৰাজহুৱা আন্তঃগাঁথনি পৰিৱেশ তন্ত্ৰ দ্ৰুতগতিত সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। আধাৰ-ভিত্তিক ডিজিটেল পৰিচয় ব্যৱস্থাই প্ৰমাণীকৰণ আৰু প্ৰত্যক্ষ সুবিধা হস্তান্তৰ স্থাপত্য শক্তিশালী কৰিলে, আনহাতে জন ধন একাউণ্টে বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তিক গভীৰ কৰি তুলিলে। ২০১৪ চনত আধাৰ তৈয়াৰ কৰা লোকৰ সংখ্যা ৬৩.২২ কোটিৰ পৰা ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে ১৪৪ কোটিতকৈ অধিক হৈছে।২০১৫ চনত জন ধনৰ একাউণ্ট ১৪.৭২ কোটিৰ পৰা ২০২৬ চনত ৫৭.৭১ কোটিলৈ বৃদ্ধি পাইছে।

ইউনিফাইড পেমেণ্টছ ইন্টাৰফেচ (UPI) বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ বাস্তৱ সময়ৰ পেমেণ্ট ব্যৱস্থা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। কেৱল ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত UPIয়ে ২৯.৫৩ লাখ কোটি টকাতকৈ অধিক মূল্যৰ প্ৰায় ২,২৬৪ কোটি লেনদেন প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰিছে। UPI ভিত্তিক ডিজিটেল পেমেণ্ট এতিয়া ৮খন দেশত কাৰ্যক্ষম হৈ পৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত ইউ.এ.ই., ছিংগাপুৰ, ভূটান, নেপাল, শ্ৰীলংকা, ফ্ৰান্স, মৰিচাছ, কাটাৰ আদি অন্যতম। এই সম্প্ৰসাৰণে ভাৰতৰ বিশ্বব্যাপী ডিজিটেল পেমেণ্টৰ ফুটপ্ৰিণ্টক শক্তিশালী কৰি তুলিলে।

নাগৰিককেন্দ্ৰিক ডিজিটেল প্লেটফৰ্মে শাসন, নথিপত্ৰ, স্বাস্থ্যসেৱা আৰু ৰাজহুৱা সেৱাৰ প্ৰৱেশ উন্নত কৰিলে:

• ৬৮.৯১ কোটিতকৈও অধিক পঞ্জীয়নভুক্ত ব্যৱহাৰকাৰী আৰু ৯৬৭ কোটিতকৈ অধিক জাৰি কৰা ডিজিটেল নথিপত্ৰৰ সৈতে DigiLockerয়ে প্ৰমাণপত্ৰ, পৰিচয় নথিপত্ৰ আৰু চৰকাৰী ৰেকৰ্ডসমূহৰ সুৰক্ষিত প্ৰৱেশ সক্ষম কৰে।
• ১০.৯৩ কোটি ব্যৱহাৰকাৰী থকা ইউনিফাইড মোবাইল এপ্লিকেচন ফৰ নিউ-এজ গভৰ্নেন্স (UMANG)য়ে একক ডিজিটেল প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে হাজাৰ হাজাৰ চৰকাৰী সেৱাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে।
• ২০১৪ চনত ০.৮৩ লাখ কেন্দ্ৰৰ পৰা ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ ভিতৰত ৫.০১ লাখতকৈ অধিক কাৰ্যকৰী কেন্দ্ৰলৈ বৃদ্ধি পোৱা কমন চাৰ্ভিচ চেণ্টাৰ (CSC)সমূহে সমগ্ৰ গ্ৰাম্য আৰু চহৰ অঞ্চলত ডিজিটেল প্ৰৱেশ আৰু নাগৰিক সেৱা প্ৰদানৰ উন্নতি সাধন কৰে।
• ই-হাস্পতাল প্লেটফৰ্মে ৪,১০০খন চিকিৎসালয়ক সংযোগ কৰে আৰু ৫৫ কোটিৰো অধিক লেনদেনৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে, ডিজিটেল স্বাস্থ্যসেৱা সেৱা প্ৰদান আৰু ৰোগীৰ প্ৰৱেশ শক্তিশালী কৰে।
• প্ৰধানমন্ত্ৰী ই-বিদ্যাৰ পদক্ষেপে ডিজিটেল লাৰ্নিং প্লেটফৰ্মসমূহক একত্ৰিত কৰিছে, যাৰ ফলত দেশজুৰি শিক্ষাৰ সুবিধা নিশ্চিত কৰা হৈছে।
• ২ কোটিতকৈ অধিক পঞ্জীয়নভুক্ত ব্যৱহাৰকাৰীৰ সৈতে ডিজিটেল ইনফ্ৰাষ্ট্ৰাকচাৰ ফৰ নোলেজ শ্বেয়াৰিং(DIKSHA)ই এক ঐক্যবদ্ধ, এ.আই.-সক্ষম ডিজিটেল শিক্ষা মঞ্চ হিচাপে কাম কৰে, য'ত সকলো ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল অনবৰ্ড কৰা হৈছে আৰু ৭,৪৯৭ খন শক্তিশালী পাঠ্যপুথি আৰু ৩.৭৪ লাখতকৈ অধিক ই-কন্টেন্ট সম্পদ উপলব্ধ কৰা হৈছে।
• ৬.১ কোটিতকৈ অধিক নামভৰ্তি আৰু ২৮০তকৈও অধিক SWAYAM Prabha DTH চেনেলৰ সৈতে ষ্টাডী ৱেবছ অৱ এক্টিভ লাৰ্নিং ফ’ৰ য়ুথ এচপায়াৰিং মাইণ্ডছ (SWAYAM)- এ ২৪x৭ শিক্ষামূলক বিষয়বস্তু প্ৰদান কৰে।

ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনিৰ বৃদ্ধিয়ে ডিজিটেল ইণ্ডিয়া, মেক ইন ইণ্ডিয়া আৰু প্ৰডাকচন লিংকড ইনচেন্টিভ (PLI) আঁচনিৰ দৰে পদক্ষেপৰ অধীনত ইলেক্ট্ৰনিকছ আৰু টেলিকম উৎপাদনকো শক্তিশালী কৰে।

বিকশিত ভাৰতৰ ভেটি নিৰ্মাণ

যোৱা ১২ বছৰত ভাৰতৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নে অভূতপূৰ্ব গতি আৰু পৰিসৰ লাভ কৰিছে। ঘাইপথ, ৰে’লপথ, বন্দৰ আৰু বিমানবন্দৰসমূহে মানুহ আৰু সামগ্ৰীৰ চলাচল দ্ৰুত আৰু সহজ কৰি তুলিছে। নগৰ আৰু গ্ৰাম্য আন্তঃগাঁথনিত প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ আৰু ৰাজহুৱা সেৱা প্ৰদান ব্যৱস্থাৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সংযোগ বিকশিত হৈছে। বৃহৎ বিনিয়োগৰ ফলত নতুন অৰ্থনৈতিক কৰিড’ৰ, উৎপাদন কেন্দ্ৰ, লজিষ্টিক নেটৱৰ্ক আৰু ডিজিটেল পৰিৱেশৰ উন্মেষ ঘটিছে। এই আন্তঃগাঁথনিগত প্ৰগতিয়ে দেশৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশ, কৰ্মসংস্থাপন সৃষ্টি আৰু আঞ্চলিক উন্নয়ন আৰু অধিক শক্তিশালী কৰি তুলিছে। এই শক্তিশালী ভেটিৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰি ভাৰতে ২০৪৭ চনৰ ভিতৰত ‘বিকশিত ভাৰত’ৰ লক্ষ্যত উপনীত হোৱাৰ দিশত আগবাঢ়িছে।

তথ্যসূত্ৰ

প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয়
https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2008763&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2011855&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1703457&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1703457&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2008763&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=160420&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1490914&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2092468&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2133723&reg=3&lang=2

https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/cabinet-approves-implementation-of-the-pradhan-mantri-awaas-yojana-gramin-pmay-g-during-fy-2024-25-to-2028-29/

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2090307&reg=48&lang=2

প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1796961&reg=3&lang=2

বিত্ত মন্ত্ৰালয়:
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2219991&reg=1&lang=1

https://www.indiabudget.gov.in/doc/eb/sbe87.pdf

https://www.indiabudget.gov.in/doc/eb/sbe87.pdf

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AS424_GwVTMo.pdf?source=pqals

অসামৰিক বিমান পৰিবহণ মন্ত্ৰালয়
https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=123209&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=123209&reg=3&lang=2
ৰে’ল মন্ত্ৰালয়
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2256054&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2248962&v=1&v=1fdkfdkfmdskf&regv=s11%60&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1882109&reg=3&lang=1

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AU6133_LyX607.pdf?source=pqals

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2209846&reg=1&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2241516&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1945922&reg=48&lang=2
ভাৰত আৰ্থ মুভাৰ্ছ লিমিটেড (বিইএমএল)
https://www.instagram.com/reel/DJ1FdaITHp0/?utm_source=ig_web_copy_link
https://ddnews.gov.in/en/pm-modi-inaugurates-indias-first-underwater-metro-in-kolkata/

গৃহ নিৰ্মাণ আৰু নগৰ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়
https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2090364&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2223878&reg=3&lang=1
তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰালয়
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2098788&reg=3&lang=2

বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়
https://indiaindustriallandbank.gov.in/login1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2241814&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=156676&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://pmgatishakti.gov.in/pmgatishakti/login

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2131526&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2225808&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2167224&reg=3&lang=2
জল শক্তি মন্ত্ৰালয়
https://www.jalshakti-dowr.gov.in/static/uploads/2026/02/71facba772426d78db2d39f8c0c2a34b.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=1907654&reg=3&lang=1

https://www.jalshakti-dowr.gov.in/offerings/schemes-and-services/details/namami-gange-AO5ATNtQWa

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2109118&reg=3&lang=2

https://ejalshakti.gov.in/jjmreport/JJMIndia.aspx
শক্তি মন্ত্ৰালয়
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2215761&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2157549&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2215761&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2111286&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1589080&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2223330&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2220128&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1683339&reg=48&lang=2

স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ মন্ত্ৰালয়
https://nextgen.ehospital.gov.in/dashboard/

বন্দৰ, জাহাজ আৰু জলপথ মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2202412&reg=3&lang=2

ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়
https://www.digilocker.gov.in/web/statistics

https://pmwani.gov.in/wani

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2241781&reg=3&lang=1

https://csc.gov.in/

নতুন আৰু নবীকৰণযোগ্য শক্তি মন্ত্ৰালয়
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2238741&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2250039&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1777364&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2254626&reg=3&lang=1

গ্ৰামোন্নয়ন মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2201070&reg=3&lang=1

https://pmgsy.dord.gov.in/dbweb

যোগাযোগ মন্ত্ৰালয়
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2206477®=3&lang=1

কৃষি আৰু কৃষক কল্যাণ মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=124298®=3&lang=2

শিক্ষা মন্ত্ৰালয়

https://swayam.gov.in/

https://www.swayamprabha.gov.in/

প্ৰেছ তথ্য ব্যুৰো
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2214471&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2240324&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2206921&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=154624&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?id=158151&NoteId=158151&ModuleId=3&reg=3&lang=2
https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=155082&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2003541&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=156676&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2239597&reg=3&lang=1

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2023/feb/doc2023227163101.pdf
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2235812&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2214258&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=157295&ModuleId=3&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2255798&lang=2&reg=3

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=154355&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2022/jul/doc20227169101.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2214872&reg=3&lang=2

আই.বি.ই.এফ.

https://www.ibef.org/blogs/india-s-one-district-one-product-programme

মিজোৰাম চৰকাৰ

https://dipr.mizoram.gov.in/post/pm-modi-inaugrates-bairabi-sairang-railway-line-in-mizoram

নিটি আয়োগ
https://iced.niti.gov.in/energy/electricity/generation

গ্ল’বেল বায়’ফিউৱেল এলায়েন্স

https://biofuelsalliance.com/about-us

ভাৰতৰ উন্নয়নৰ মূলত আন্তঃগাঁথনি

****

পি.আই.বি. গৱেষণ