Press Note Details: Press Information Bureau

Infrastructure

ಭಾರತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ

Posted On: 09 JUN 2026 4:21PM

ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ಸಾರಿಗೆ, ವಸತಿ, ನೀರು, ಇಂಧನ, ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಜಾಲಗಳಾದ್ಯಂತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿದೆ. ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಓಡಾಟದ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿವೆ,. ಈ ಸೇವಾ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿವೆ. ಪ್ರಗತಿ, ಪಿಎಂ ಗತಿಶಕ್ತಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ನೀತಿ, ಸಾಗರಮಾಲಾ, ಪಿಎಂ-ವಾಣಿ, ಜಲ ಜೀವನ ಮಿಷನ್ ಮತ್ತು ಉಡಾನ್ ನಂತಹ ಸಮಗ್ರ ಯೋಜನೆಗಳು ಸಂಪರ್ಕಿತ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಭಾರತದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆಉಪಕ್ರಮಗಳು ದೇಶದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಹಾಗೂ ಸಮಗ್ರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯತ್ತ ಭಾರತದ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿವೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ

ಇಂದಿನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ರಸ್ತೆಗಳು, ರೈಲ್ವೆಗಳು, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು, ಡಿಜಿಟಲ್ ಜಾಲಗಳು, ವಸತಿ, ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಇಂಧನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಗತ್ಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಜನರು ಹೇಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೂಲಕ ಹೇಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ. 2014 ರ ನಂತರ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಪ್ರಮಾಣ, ಏಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಹರಿಸಿದೆ.

ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಯೆಂದರೆ, ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಚದುರಿದ ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಬದಲಾಗಿ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ರೂಪಿಸುವುದು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚವು 2014-15ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹2 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗಳಿಂದ 2026-27ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ₹12.2 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲೆ ನೀಡಿರುವ ನಿರಂತರ ಗಮನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಗರಮಾಲಾ, ಭಾರತಮಾಲಾ, ಪಿಎಂ ಗತಿಶಕ್ತಿ, ಪಿಎಂಎವೈ, ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್, ಪಿಎಂ ಉಜ್ವಲ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಉಡಾನ್‌ ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು. ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ, ಆರ್ಥಿಕ ಅವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿವೆ.

ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ

ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ಏಕೀಕರಣದ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು, ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ನಗರ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳವರೆಗೆ, ಸಾರಿಗೆಯ ಬಹು ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಜಾಲಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸುಗಮ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಓಡಾಟದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿವೆ.

ರೈಲ್ವೆ

ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು 2014 ರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ; ಇದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಾದ್ಯಂತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ದಕ್ಷತೆ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಬಜೆಟ್ ಬೆಂಬಲವು 2014-15 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹32,000 ಕೋಟಿಗಳಿಂದ 2026-27ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ₹2.78 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.

ರೈಲ್ವೆ ವಿದ್ಯುದೀಕರಣ ಮತ್ತು ವಂದೇ ಭಾರತ್:

ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲದ ವಿದ್ಯುದೀಕರಣವು ವೇಗವಾಗಿ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿದ್ದು, 2014 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಸುಮಾರು 20% ಇದ್ದದ್ದು ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ 99.6% ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು 69,873 ಮಾರ್ಗ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯುದೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ರೈಲ್ವೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದೆ.

ಭಾರತದ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿರ್ಮಿತ 'ವಂದೇ ಭಾರತ್' ರೈಲುಗಳು ಸುಧಾರಿತ ವೇಗ, ಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಆನ್‌ಬೋರ್ಡ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ರೈಲು ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 ರವರೆಗೆ, ದೇಶಾದ್ಯಂತ 162 ವಂದೇ ಭಾರತ್ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ 16-ಕೋಚ್ ಮತ್ತು 20-ಕೋಚ್ ಸಂರಚನೆಗಳು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಸುಲಭತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿವೆ. ಜನವರಿ 2026 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ 'ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಸ್ಲೀಪರ್' ರೈಲು, ತನ್ನ ಮೊದಲ ಮೂರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ 119 ಪ್ರಯಾಣಗಳಲ್ಲಿ 1.21 ಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸಿದ್ದು, 100% ಆಕ್ಯುಪೆನ್ಸಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯು 'ಅಮೃತ್ ಭಾರತ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್' ಮೂಲಕ ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದ ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಒಟ್ಟು 60 ರೈಲು ಸೇವೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯದ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಅನುಕೂಲವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ.

ಅತಿವೇಗದ ರೈಲು ಮತ್ತು ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಆಧುನೀಕರಣ:

ಭಾರತವು ಮುಂಬೈ–ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು ಕಾರಿಡಾರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಅತಿವೇಗದ ರೈಲು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ, ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. 508 ಕಿಮೀ ಕಾರಿಡಾರ್ ಅನ್ನು ಗಂಟೆಗೆ 320 ಕಿಮೀ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸುಧಾರಿತ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟಾಕ್, ಸಿಗ್ನಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ರೈಲು ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ 2026–27 ಸಹ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಏಳು ಹೊಸ ಅತಿವೇಗದ ರೈಲು ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದೆ.

ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು 'ಅಮೃತ್ ಭಾರತ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಸ್ಕೀಮ್' (2023) ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ, ಗುರುತಿಸಲಾದ 1,338 ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ 208 ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ. ಸುರಕ್ಷತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನವೀಕರಣಗಳು ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲದಾದ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ. ರೈಲುಗಳ ಸಮಯಪಾಲನೆಯು 77% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ 24 ವಿಭಾಗಗಳು 90% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯಪಾಲನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿವೆ.

ರೈಲು ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸರಕು ಸಾಗಣೆ:

ಭಾರತದ ಸ್ವದೇಶಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ರೈಲು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ 'ಕವಚ್' ಮೂಲಕ ರೈಲು ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ರೈಲಿನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಡಿಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅಸುರಕ್ಷಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಬ್ರೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಕವಚ್ ಅನ್ನು 3,103 ಮಾರ್ಗ ಕಿಮೀ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 24,427 ಕಿಮೀ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅನುಷ್ಠಾನ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು 4,277 ಲೋಕೋಮೋಟಿವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 8,979 ಲೋಕೋಮೋಟಿವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಕವಚ್ ಆವೃತ್ತಿ 4.0 ಅನ್ನು ದೆಹಲಿ–ಮುಂಬೈ, ದೆಹಲಿ–ಹೌರಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಗರಾಜ್–ಕಾನ್ಪುರದಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ರೈಲು ಅಪಘಾತಗಳು 2014–15 ರಲ್ಲಿ 135 ರಿಂದ 2025–26 ರಲ್ಲಿ 16 ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿವೆ.

ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಏಕೀಕರಣವು ಮೀಸಲಾದ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಲ್ಟಿಮೋಡಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಪಿಎಂ ಗತಿಶಕ್ತಿ ಚೌಕಟ್ಟಿನಡಿಯಲ್ಲಿ, 139 ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಯಾರಂಭಗೊಂಡಿವೆ, ಆದರೆ 300 ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳು ಸರಕು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ, ಸಾಗಣೆಯಲ್ಲಿನ ವಿಳಂಬವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿವೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳು ಸವಾಲಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ.

ಚೆನಾಬ್ ಸೇತುವೆ (2025): ಚೆನಾಬ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ 359 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ರೈಲ್ವೆ ಕಮಾನು ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ. 1,315 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಈ ಉಕ್ಕಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾದ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸೇತುವೆಯು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಗರ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಅಂಜಿ ಖಾಡ್ ಸೇತುವೆ (2025): ಅಂಜಿ ಖಾಡ್ ಸೇತುವೆಯು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕೇಬಲ್-ಸ್ಟೇಡ್ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸೇತುವೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಓಡಾಟ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಪಂಬನ್ ಸೇತುವೆ (2025): ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಲಂಬ-ಲಿಫ್ಟ್ ರೈಲ್ವೆ ಸಮುದ್ರ ಸೇತುವೆಯು ಸುಧಾರಿತ ಕರಾವಳಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ರಾಮೇಶ್ವರಂ ಅನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. 2.07 ಕಿಮೀ ಉದ್ದದ ಈ ಸೇತುವೆಯು ಸುಗಮ ರೈಲ್ವೆ ಮತ್ತು ಕಡಲ ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ 72.5-ಮೀಟರ್ ಲಂಬವಾದ ಲಿಫ್ಟ್ ಸ್ಪ್ಯಾನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಬೈರಾಬಿ–ಸೈರಾಂಗ್ (2025): 51.38 ಕಿಮೀ ಉದ್ದದ ಈ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವು ಸವಾಲಿನ ಪರ್ವತಮಯ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಮಿಜೋರಾಂಗೆ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು 45 ಸುರಂಗಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮೈಲಿಗಲ್ಲನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.

ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು

2014 ರಿಂದ ಭಾರತದ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವು ಹಲವು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳಾದ್ಯಂತ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. 63.73 ಲಕ್ಷ ಕಿಮೀ ಉದ್ದದೊಂದಿಗೆ, ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಉದ್ದವು 2014-15ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 91,287 ಕಿಮೀ ಇದ್ದದ್ದು, ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ 1,46,572 ಕಿಮೀಗೆ, ಅಂದರೆ 61% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ಪಥ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಉದ್ದವು 2014 ರಲ್ಲಿ 18,371 ಕಿಮೀ ಇದ್ದದ್ದು 45,516 ಕಿಮೀಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು 3,644 ಕಿಮೀ ಉದ್ದದ ಪ್ರವೇಶ-ನಿಯಂತ್ರಿತ ಅತಿವೇಗದ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು/ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇಗಳು ಕಾರ್ಯಾರಂಭಗೊಂಡಿವೆ. ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೈಪಾಸ್‌ಗಳ ನೀತಿಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿ, ಅತಿವೇಗದ ಕಾರಿಡಾರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವತ್ತ ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಗಮನಹರಿಸಿವೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಗ್ರಾಮ ಸಡಕ್ ಯೋಜನೆ ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೂ ಸರಿಹೊಂದುವ ರಸ್ತೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿದೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅವಕಾಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬಜೆಟ್ ಹಂಚಿಕೆಯು 2014-15 ರಲ್ಲಿ ₹386 ಕೋಟಿಗಳಿಂದ 2026-27 ರಲ್ಲಿ ₹19,000 ಕೋಟಿಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, ಅರ್ಹವಾದ 99.6% ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ರಸ್ತೆಗಳ ಉದ್ದವು 2000-2014 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 3.86 ಲಕ್ಷ ಕಿಮೀ ಇದ್ದದ್ದು, 2014-2026 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 4.11 ಲಕ್ಷ ಕಿಮೀಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಸೇತುವೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 484 ರಿಂದ 10,293 ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ.

ಭಾರತಮಾಲಾ ಪರಿಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು 2017 ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು, ಗಡಿ ರಸ್ತೆಗಳು, ಕರಾವಳಿ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿವೆ. ಭಾರತಮಾಲಾದಡಿ, 31ನೇ ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರವರೆಗೆ 22,590 ಕಿಮೀ ರಸ್ತೆಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಹಲವಾರು ಮಹತ್ವದ ಯೋಜನೆಗಳು ಸವಾಲಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಓಡಾಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿವೆ.

12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿನ ಮಹತ್ವದ ಯೋಜನೆಗಳು:

ಝಡ್-ಮೋರ್/ಸೋನಮಾರ್ಗ್ ಸುರಂಗ (2025): 12 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಸೋನಮಾರ್ಗ್ ಸುರಂಗವು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಹಿಮಪಾತ ಮತ್ತು ಭೂಕುಸಿತ-ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೂ ಸರಿಹೊಂದುವ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸುರಂಗವು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಾಗ ಲಡಾಖ್ ಕಡೆಗೆ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸುದರ್ಶನ ಸೇತು (2024): 2.32 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಸುದರ್ಶನ ಸೇತುವು ಗುಜರಾತ್‌ನ ಓಖಾವನ್ನು ಬೇಟ್ ದ್ವಾರಕಾದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸೇತುವೆಯು ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದು, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಮೈತ್ರಿ ಸೇತು (2021): ಫೆನಿ ನದಿಯ ಮೇಲಿನ 1.9 ಕಿ.ಮೀ ಸೇತುವೆಯು ತ್ರಿಪುರಾವನ್ನು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.
ಅಟಲ್ ಸುರಂಗ (2020): 9.02 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಅಟಲ್ ಸುರಂಗವು 10,000 ಅಡಿಗಳಿಗಿಂತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಹೆದ್ದಾರಿ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ರೋಹ್ಟಾಂಗ್ ಪಾಸ್ ಅನ್ನು ಬೈಪಾಸ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮನಾಲ ಮತ್ತು ಲಾಹೌಲ್-ಸ್ಪಿಟಿ ನಡುವೆ ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೂ ಸರಿಹೊಂದುವ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸುರಂಗವು ಮನಾಲ-ಸರ್ಚು ದೂರವನ್ನು 46 ಕಿ.ಮೀ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.
ಡಾ. ಶ್ಯಾಮ ಪ್ರಸಾದ್ ಮುಖರ್ಜಿ ಸುರಂಗ (ಹಿಂದೆ ಚೆನಾನಿ-ನಶ್ರೀ ಸುರಂಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, 2017): 9 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಸುರಂಗವು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಗರ ನಡುವೆ ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೂ ಸರಿಹೊಂದುವ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಠಿಣ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬೈಪಾಸ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಪ್ರಯಾಣದ ದೂರವನ್ನು 31 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು 2,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 94% ಕಾರ್ಯಪಡೆಯು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಿಂದಲೇ ಭಾಗವಹಿಸಿತ್ತು.
ಧೋಲಾ-ಸದಿಯಾ ಸೇತುವೆ (2017): 9.15 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಈ ಸೇತುವೆಯು ಅಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ನಡುವೆ ಮೊದಲ ಶಾಶ್ವತ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ರಕ್ಷಣಾ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರಿ ವಾಹನಗಳ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.
ಕಳೆದ ವರ್ಷದ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆ ಯೋಜನೆಗಳು
ಅಹಮದಾಬಾದ್–ಧೋಲೇರಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ (ಗುಜರಾತ್, 2026): 109 ಕಿ.ಮೀ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಧೋಲೇರಾ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ, ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಸರಾಗಗೊಳಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಧೋಲೇರಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಚಲನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.
ದೆಹಲಿ–ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಿಡಾರ್ (2026): 213 ಕಿ.ಮೀ ಕಾರಿಡಾರ್ ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ ನಡುವಿನ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಆರು ಗಂಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 2.5 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಲಯದೊಳಗೆ ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಎತ್ತರದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಕಾರಿಡಾರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ದ್ವಾರಕಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇಯ ದೆಹಲಿ ವಿಭಾಗ (ದೆಹಲಿ, 2025): 10.1 ಕಿ.ಮೀ ವಿಭಾಗವು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಹಾಗೂ ಎನ್‌ಸಿಆರ್ ನಲ್ಲಿ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಎಂಟು ಪಥದ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಸುರಂಗ ಮತ್ತು ಯಶೋಭೂಮಿ, ಮೆಟ್ರೋ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಅರ್ಬನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟೆನ್ಶನ್ ರೋಡ್-II (ದೆಹಲಿ, 2025): 76 ಕಿ.ಮೀ ಯುಇಆರ್-II ಅನ್ನು ದೆಹಲಿಯ ಮೂರನೇ ರಿಂಗ್ ರಸ್ತೆಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಬಹದ್ದೂರ್‌ಗಢ್ ಮತ್ತು ಸೋನಿಪತ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿದೆ.
NH-31 ರ ಮೇಲಿನ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಸೇತುವೆ (ಬಿಹಾರ, 2025): ಈ ಸೇತುವೆಯು ಮೋಕಾಮಾ ಮತ್ತು ಬೇಗುಸರಾಯಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದೆ, ಇದು ಭಾರಿ ವಾಹನಗಳ ಪ್ರಯಾಣದ ದೂರವನ್ನು 100 ಕಿ.ಮೀ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬಿಹಾರದ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ.

ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಾಯು ಸಂಪರ್ಕ

2014 ರ ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಾಯು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ₹1.4 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೂ ಮೀರಿದ ಹೂಡಿಕೆಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2014 ರಲ್ಲಿ 74 ಇದ್ದದ್ದು 2026 ರಲ್ಲಿ 165 ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಸಣ್ಣ ನಗರಗಳು ಪ್ರಮುಖ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಲವಾದ ವಾಯು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ.

ಉಡಾನ್ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ:

2016 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಉಡಾನ್ (ಉಡೆ ದೇಶ್ ಕಾ ಆಮ್ ನಾಗರಿಕ್) ಯೋಜನೆಯು ಸಮಾಜದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ವಿಮಾನ ಪ್ರಯಾಣದ ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ, 665 ಮಾರ್ಗಗಳು 95 ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು, ಹೆಲಿಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಾಟರ್ ಏರೋಡ್ರೋಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಿದ್ದು, 1.64 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. 2026 ರಲ್ಲಿ ₹28,840 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಉಡಾನ್ ಯೋಜನೆಯು 120 ಹೊಸ ತಾಣಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು ಗ್ರೀನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ಆಧುನಿಕ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಮೋಪಾ, ಕಣ್ಣೂರು, ಹೊಲ್ಲೊಂಗಿ, ನವಿ ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ನೋಯ್ಡಾ (ಜೆವಾರ್) ಸೇರಿದಂತೆ 2014 ರ ನಂತರ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಗ್ರೀನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿವೆ. 'ಡಿಜಿ ಯಾತ್ರಾ' ನಂತಹ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಫೇಶಿಯಲ್ ರೆಕಗ್ನಿಷನ್ (ಮುಖ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಸುಗಮ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿವೆ. ಮೇ 2026 ರವರೆಗೆ, ಡಿಜಿ ಯಾತ್ರಾ 38 ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, 9.3 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.

2015ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭಗೊಂಡ ಗಗನ್, ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಈಕ್ವಟೋರಿಯಲ್ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್-ಆಧಾರಿತ ಆಗ್ಮೆಂಟೇಶನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ಹಾರಾಟದ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಇದು ಸುಧಾರಿತ ಸ್ಥಳದ ನಿಖರತೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಹುಡುಕಾಟ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಯುಯಾನ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ.

ಮೆಟ್ರೋ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು:

ಮೆಟ್ರೋ ಜಾಲದ ಉದ್ದವು 2014 ರಲ್ಲಿ 248 ಕಿ.ಮೀ ಇದ್ದದ್ದು 2026 ರಲ್ಲಿ 1,155 ಕಿ.ಮೀ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ಈಗ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೆಟ್ರೋ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2014 ರಲ್ಲಿ ಐದು ಇದ್ದದ್ದು 2025 ರಲ್ಲಿ 26 ನಗರಗಳಿಗೆ ಏರಿದೆ. ದೈನಂದಿನ ಮೆಟ್ರೋ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 28 ಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಂದ 1.15 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು ಯೋಜನೆಗಳು:

ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಾರಂಭಗೊಳಿಸುವ ವೇಗವು 2014 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು 0.68 ಕಿ.ಮೀ ಇದ್ದದ್ದು, ಸುಮಾರು 6 ಕಿ.ಮೀ ಗೆ ಏರಿದೆ. ಮೆಟ್ರೋ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಬಜೆಟ್ ಬೆಂಬಲವು 2013–14 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹5,798 ಕೋಟಿಗಳಿಂದ 2025–26 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹29,550 ಕೋಟಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಮೆಟ್ರೋ ವಿಸ್ತರಣೆಗಾಗಿ ಸುಮಾರು ₹3.7 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗಳನ್ನು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು ನೀತಿ, 2017, ಸಮಗ್ರ ಚಲನಶೀಲತೆ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ನಗರ ಮಹಾನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಯೋಜಿತ ನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. 'ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಉಪಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತ್ ಅರ್ಥ್ ಮೂವರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ 2,100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೆಟ್ರೋ ಕೋಚ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದೆ. ಖರೀದಿ ನಿಯಮಗಳು ಮೆಟ್ರೋ ಕೋಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿವೆ.

ನಗರ ಸಾರಿಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ನಗರಗಳಾದ್ಯಂತ ಸುಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಅತಿವೇಗದ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ. ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ 2024 ರಲ್ಲಿ ಹೂಗ್ಲಿ ನದಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ನೀರೊಳಗಿನ ಮೆಟ್ರೋ ಸುರಂಗವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.

ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಬೋಟ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ 10 ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಭಾರತದ ಮೊದಲ 'ವಾಟರ್ ಮೆಟ್ರೋ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್' ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನಗರವಾಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದೋಣಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ಅದ್ಭುತ ಉಪಕ್ರಮವು ಸುಗಮ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ದೆಹಲಿ–ಮೀರತ್ ಕಾರಿಡಾರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಮೋ ಭಾರತ್ ರಾಪಿಡ್ ರೈಲ್ (2025) ಸುಧಾರಿತ ಇಟಿಸಿಎಸ್‌ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಲೆವೆಲ್-III ಸಿಗ್ನಲಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದು, ವೇಗ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ.

ಬಂದರುಗಳು, ಹಡಗು ಮತ್ತು ಕಡಲ ಸಂಪರ್ಕ:

ಭಾರತದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಸುಮಾರು 95% ರಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮತ್ತು 70% ರಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು (value) ಕಡಲ ಸಾರಿಗೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಅದರ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. 2014 ರಿಂದ ಬಂದರು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬಲಗೊಂಡಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 2014 ರಲ್ಲಿ 873 ಎಂಎಂಟಿಪಿಎ ಇದ್ದದ್ದು, 2026 ರಲ್ಲಿ 1,726 ಎಂಎಂಟಿಪಿಎ ಗೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಸರಕು 581 ಎಂಎಂಟಿಯಿಂದ 915 ಎಂಎಂಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಹಡಗಿನ ಟರ್ನ್‌ಅರೌಂಡ್ ಸಮಯವು 94 ಗಂಟೆಗಳಿಂದ 48.8 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ.

ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆಯ ಲಾಭಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ನಿವ್ವಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಹೆಚ್ಚುವರಿ 2014 ರಲ್ಲಿ ₹1,805 ಕೋಟಿಗಳಿಂದ 2026 ರಲ್ಲಿ ₹10,910 ಕೋಟಿಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಅನುಪಾತವು 65% ರಿಂದ 41% ಕ್ಕೆ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ, ಇದು ಬಲವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಲಾಭಗಳು ಬಂದರುಗಳನ್ನು ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ದ್ವಾರಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಲಪಡಿಸಿವೆ.

ಸಾಗರಮಾಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಬಂದರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ:

2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಸಾಗರಮಾಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಬಂದರುಗಳನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಜಾಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬಂದರು-ನೇತೃತ್ವದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದೆ. ಇದು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಆಧುನೀಕರಣ, ಕೊನೆಯ ಹಂತದ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ, ₹5,356.75 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ 78 ಯೋಜನೆಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿವೆ.

ನೌಕಾಯಾನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಡಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಕಡಲ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಡಗುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2014 ರಲ್ಲಿ 1,250 ಇದ್ದದ್ದು 2026 ರಲ್ಲಿ 1,593 ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ, ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಟನ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 10.5 ಎಂಜಿಟಿ ಯಿಂದ 14.2 ಎಂಜಿಟಿ ಗೆ ಏರಿದೆ. ಕರಾವಳಿ ಹಡಗು ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯು 74 ಎಂಎಂಟಿ ಯಿಂದ 215.29 ಎಂಎಂಟಿ ಗೆ ಬೆಳೆದಿದ್ದು, ಇದು ಕರಾವಳಿ ಮಾರ್ಗಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ 1.27 ಲಕ್ಷದಿಂದ 3.20 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಕಡಲ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.

ಒಳನಾಡಿನ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು:

ಒಳನಾಡಿನ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಸರಕು ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಚಲನೆಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ. ಭಾರತವು ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಜಾಲವನ್ನು 2014 ರಲ್ಲಿ 5 ಇದ್ದದ್ದನ್ನು 2026 ರಲ್ಲಿ 111 ಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದು, ಇದು 23 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು 4 ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 20,187 ಕಿ.ಮೀ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ, 32 ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಒಳನಾಡಿನ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ. ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯು 29 ಎಂಎಂಟಿ ಯಿಂದ 218 ಎಂಎಂಟಿ ಗೆ ಏರಿದ್ದು, ಇದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸಾರಿಗೆ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಫೆರ್ರಿ ಮತ್ತು ರೋ-ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರವು 10.55 ಕೋಟಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದು, ನದಿ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ.

ಜಲ್ ಮಾರ್ಗ್ ವಿಕಾಸ್ ಯೋಜನೆ ಫೇರ್‌ವೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮಲ್ಟಿಮೋಡಲ್ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ವಾರಣಾಸಿ ಮತ್ತು ಹಲ್ದಿಯಾ ನಡುವಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ-1 ರಲ್ಲಿ ಒಳನಾಡಿನ ಸಂಚರಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದು, NW-1 ನಲ್ಲಿ 2014-15 ರಲ್ಲಿ 5.05 ಎಂಎಂಟಿ ಇದ್ದ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ 2024-25 ರಲ್ಲಿ 16.38 ಎಂಎಂಟಿ ಗೆ ಏರಿದೆ. ಅರ್ಥ್ ಗಂಗಾ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯ ಜೆಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಗಂಗಾ ಕಾರಿಡಾರ್ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿವೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಎನ್‌ಡಬ್ಲು-1 ಉದ್ದಕ್ಕೂ 66 ಸಮುದಾಯ ಜೆಟ್ಟಿಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು 1.22 ಲಕ್ಷ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿವೆ.

ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಡಲ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳು ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಬಂದರು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ. ವಾಧ್ವನ್ ಡೀಪ್ ಡ್ರಾಫ್ಟ್ ಪೋರ್ಟ್, ಟ್ಯೂನಾ ಟೆಕ್ರಾ ಕಂಟೈನರ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಡಗು ದುರಸ್ತಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಯೋಜನೆಯು ಕಂಟೈನರ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಕಡಲ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ. ಭಾರತವು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಇಂಧನ ಕೋಶದ ಹಡಗನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದು, ಇದು ಸ್ವಚ್ಛ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಒಳನಾಡಿನ ಜಲ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಡಲ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ನದಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ವಿಹಾರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು 2014 ರಲ್ಲಿ 1.10 ಲಕ್ಷದಿಂದ 2026 ರಲ್ಲಿ 4.62 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಏರಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನದಿ ವಿಹಾರ ಮಾರ್ಗಗಳು 3 ರಿಂದ 17 ಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಲೈಟ್‌ಹೌಸ್ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಫೆರ್ರಿ ಸಂಪರ್ಕ ಯೋಜನೆಗಳು ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನೋಪಾಯ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ.

ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ:

ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ಗಳು ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಮೇ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಭಾರತೀಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಭೂ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ 4,220 ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಮ್ಯಾಪ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಸುಮಾರು 6.98 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿವೆ. ಸುಮಾರು 1.33 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ಇದು ಭವಿಷ್ಯದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು 'ಪ್ಲಗ್-ಅಂಡ್-ಪ್ಲೇ' ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದತ್ತ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಸಮಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮೇ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 272 ಪ್ಲಗ್-ಅಂಡ್-ಪ್ಲೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರಿಡಾರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 20 ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ BHAVYA ಯೋಜನೆಯು ದೇಶಾದ್ಯಂತ 100 ಹೊಸ ಪ್ಲಗ್-ಅಂಡ್-ಪ್ಲೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಸಂಯೋಜಿತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನದ ಮೂಲಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರಿಡಾರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ವೇಗಗೊಂಡಿದೆ. ಏಳು ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳಾದ್ಯಂತ ಇಪ್ಪತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ನಗರಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಸಾರಿಗೆ, ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ನೋಡ್‌ಗಳು ಸಮರ್ಥ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ, ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ವಲಯ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ 2026–27 ಮೂರು ರಾಸಾಯನಿಕ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು, ಏಳು ಪಿಎಂ ಮಿತ್ರಾ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು, ಎಂಎಸ್‌ಎಂಇ ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ₹10,000 ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದ ಬಯೋಫಾರ್ಮಾ ಶಕ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಸಮರ್ಥ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಪರೀಕ್ಷಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳು ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿವೆ. ಇಂಡಿಯಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಜಿಐಎಸ್‌-ಆಧಾರಿತ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕದ ಕುರಿತು ನೈಜ-ಸಮಯದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಿಳುವಳಿಕೆಯುಳ್ಳ ಹೂಡಿಕೆ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ-ನೇತೃತ್ವದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಉತ್ಪಾದನಾ ತಾಣವಾಗಿ ಭಾರತದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಇದು ಹೂಡಿಕೆ, ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಟೈರ್-II ಮತ್ತು ಟೈರ್-III ನಗರಗಳಾದ್ಯಂತ ಉತ್ಪಾದನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ.

ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆ

ಸಂಯೋಜಿತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆ, ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. 2014 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಯೋಜನೆಯು ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ್ಯಂತ ಚದುರಿದಂತಿತ್ತು, ಇದು ಸಾಗಾಣಿಕೆಯ ವಿಳಂಬ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸರ್ಕಾರವು ಮಲ್ಟಿಮೋಡಲ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಚಾಲಿತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ಪಿಎಂ ಗತಿಶಕ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ಲಾನ್' ಸಂಯೋಜಿತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಮಲ್ಟಿಮೋಡಲ್ ಸಂಪರ್ಕದತ್ತ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಜೂನ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಈ GIS-ಆಧಾರಿತ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ 3,202 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಡೇಟಾ ಲೇಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು 58 ಸಚಿವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಇಲಾಖೆಗಳ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದೆ. ಇದು ಸಚಿವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಇಲಾಖೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ 'ಲಾಸ್ಟ್-ಮೈಲ್' (ಅಂತಿಮ ಹಂತದ) ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ನೀತಿ', ವಲಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಶ್ರೇಯಾಂಕವು 2014 ರಲ್ಲಿ 54 ರಿಂದ 2023 ರಲ್ಲಿ 38 ಕ್ಕೆ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ಅಗ್ರ 25 ಸ್ಥಾನಗಳೊಳಗೆ ಸೇರುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಭಾರತ ಹೊಂದಿದೆ.

ಯುಎಲ್‌ಐಪಿ, ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಡೇಟಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಇಟಿಸಿ ಫಾಸ್ಟ್ಯಾಗ್ ನಂತಹ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳು ಎನ್‌ಎಲ್‌ಪಿ ಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು, ಇವು ಸರಕುಗಳ ಗೋಚರತೆ, ಮಾಹಿತಿ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತವೆ.

ಯುನೈಟೆಡ್ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್, 2022: ಇದು ಬಹು ಸಚಿವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಇಲಾಖೆಗಳಿಂದ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಸಂಬಂಧಿತ ಡೇಟಾವನ್ನು ಒಂದೇ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ನೈಜ-ಸಮಯದ ಮಾಹಿತಿ ಹಂಚಿಕೆ, ಸಾಗಣೆಯ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಅಂದಾಜು ಆಗಮನದ ಸಮಯವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರ ವೇಳೆಗೆ, ULIP 100 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು API ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.
ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಡೇಟಾ ಬ್ಯಾಂಕ್, 2016: ಇದು ಬಂದರುಗಳು, ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಜಾಲಗಳಾದ್ಯಂತ EXIM ಕಂಟೇನರ್ ಚಲನೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೋಚರತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಆಧಾರಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, LDB 75 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ರಫ್ತು-ಆಮದು ಕಂಟೇನರ್‌ಗಳನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿದೆ, ಇದು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ನೈಜ-ಸಮಯದ ಸರಕು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ.
ಎನ್‌ಇಟಿಸಿ ಫಾಸ್ಟ್ಯಾಗ್, 2016: ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಾಹನಗಳ ಸುಗಮ ಟೋಲ್ ಪಾವತಿ ಮತ್ತು ವೇಗದ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಟೋಲ್ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 11.86 ಕೋಟಿ ಫಾಸ್ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಹೆದ್ದಾರಿ ಟೋಲ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ 98% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಫಾಸ್ಟ್ಯಾಗ್-ಆಧಾರಿತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಹಿವಾಟುಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ವೇಗವಾದ ಯೋಜನಾ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ವಿತರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಸರ್ಕಾರದ ಗಮನವು ಪ್ರಗತಿಯಂತಹ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಳಂಬ, ವೆಚ್ಚದ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿದೆ. ಪ್ರಗತಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ₹85 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದ 382 ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸಲಾದ 2,958 ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ, ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತ ಉತ್ಪಾದನಾ ಮತ್ತು ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಭಾರತದ ಉದಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿವೆ.

ಜಲ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಜಲ ಭದ್ರತೆ:

ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ನೀರಾವರಿ, ನದಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಬೃಹತ್ ಹೂಡಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಜಲ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಹಿಂದೆ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಖಚಿತವಾದ ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂಪರ್ಕವಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಚದುರಿದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ರಚನೆಗಳು ಸಮಗ್ರ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದವು. 2019 ರಲ್ಲಿ ಜಲ ಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಚನೆಯು ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ಚೌಕಟ್ಟಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ತಂದಿತು.

2019 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್', ಮನೆಮನೆಗೆ ನಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿದೆ. ಪ್ರಾರಂಭದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ 3.23 ಕೋಟಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳು, ಅಥವಾ ಸುಮಾರು 17% ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು, ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಜೂನ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಸುಮಾರು 15.86 ಕೋಟಿ ಕುಟುಂಬಗಳು ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ, ಇದು 81.94% ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಮಿಷನ್ ಅನ್ನು 2028 ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮನೆಮನೆಗೆ ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂಪರ್ಕದ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಹಾಗೂ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಶುದ್ಧ ನೀರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೀರು ತರುವ ಸಮಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ:

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೃಷಿ ಸಿಂಚಾಯಿ ಯೋಜನೆ, 2015: ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ನಮಾಮಿ ಗಂಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, 2014: ನದಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಒಳಚರಂಡಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕೇನ್–ಬೆಟ್ವಾ ಸಂಪರ್ಕ ಯೋಜನೆ, 2021: ಅನುಷ್ಠಾನ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆ ಇದಾಗಿದ್ದು, ಬರಪೀಡಿತ ಬುಂದೇಲ್ಖಂಡ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಲಿದೆ.

2014 ರ ನಂತರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಚಾಲಿತ ಆಡಳಿತವು ಪ್ರವಾಹ ಮುನ್ಸೂಚನೆ, ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಜಲವಿಜ್ಞಾನದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. 'ಫ್ಲಡ್‌ವಾಚ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಆ್ಯಪ್, ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಾಯಿದೆ, 2021 ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವೇದಿಕೆಗಳು ಸನ್ನದ್ಧತೆ, ಜಲಾಶಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಿತ ಜಲ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿವೆ.

ವಸತಿ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ:

2014 ರ ನಂತರದ ವಸತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರ, ಘನತೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರವೇಶದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಹರಿಸಿದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವಸತಿಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇವು ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ವಿದ್ಯುತ್, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಅಡುಗೆ ಇಂಧನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕುಟುಂಬಗಳ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ 'ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆವಾಸ್ ಯೋಜನೆ – ನಗರ', “ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವಸತಿ” ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಡಿ ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದ ವಸತಿ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಪಿಎಂಡವೈ-ಯು2.0, 2028–29 ರ ವೇಳೆಗೆ ಒಂದು ಕೋಟಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅರ್ಹ ನಗರ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದ ವಸತಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿ ಸುಮಾರು ₹8.77 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ.

ಪಿಎಂಡವೈ-ಯುಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಂಜೂರಾದ 125.31 ಲಕ್ಷ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮೇ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ ಸುಮಾರು 98.10 ಲಕ್ಷ ಮನೆಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿವೆ. ಇದು 2005–2014 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 8.04 ಲಕ್ಷ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಫಲಾನುಭವಿ-ನೇತೃತ್ವದ ನಿರ್ಮಾಣ, ಕೈಗೆಟುಕುವ ವಸತಿ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳು, ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯದ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಬಡ್ಡಿ ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ.

ಪಿಎಂಡವೈ-ಯುನ ಕ್ರೆಡಿಟ್-ಲಿಂಕ್ಡ್ ಸಬ್ಸಿಡಿ ಸ್ಕೀಮ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ₹59,318 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಡ್ಡಿ ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ನಗರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ವಸತಿ ಕೈಗೆಟುಕುವಿಕೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ವಸತಿ ವಿತರಣೆಯು ಜೆಜೆಎಂ, ಸೌಭಾಗ್ಯ, ಎಸ್‌ಬಿಎಂ ಮತ್ತು ಪಿಎಂಎವೈನಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜನೆಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಅಗತ್ಯ ಮನೆ ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಪಿಎಂಡವೈ-ಯು2.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 96% ಮನೆಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆವಾಸ್ ಯೋಜನೆ–ಗ್ರಾಮೀಣ: ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 'ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವಸತಿ' ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು 2016 ರಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಮಾರ್ಚ್ 2029 ರ ವೇಳೆಗೆ ಅರ್ಹ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ 4.95 ಕೋಟಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2024 ರಲ್ಲಿ, 2024–25 ರಿಂದ 2028–29 ರ ಅವಧಿಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ 2 ಕೋಟಿ ಮನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಜೂನ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 3.91 ಕೋಟಿ ಮನೆಗಳು ಮಂಜೂರಾಗಿವೆ ಮತ್ತು 3.06 ಕೋಟಿ ಮನೆಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿವೆ, ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ವಸತಿ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಸುಮಾರು 75% ಫಲಾನುಭವಿಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ತಿ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.

ಸ್ವಾಮಿಹ್ ನಿಧಿ: 2019 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ನಿಧಿಯು, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕೆಳ-ಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯದ ಮನೆ ಖರೀದಿದಾರರಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ ವಸತಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ₹15,531 ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದ ನಿಧಿಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, ಈ ಫಂಡ್ 63,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 2.52 ಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಈ ನಿಧಿಯು 1,01,443 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೊವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ವಸತಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಖರೀದಿದಾರರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಮರಳಿ ತರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ.

ಅಟಲ್ ಮಿಷನ್ ಫಾರ್ ರಿಜುವೆನೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಅರ್ಬನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಮತ್ತು ಅಮೃತ್‌ 2.0 ಮೂಲಕ ನಗರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ವೇಗಗೊಂಡಿದೆ. 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ಮಿಷನ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಸರಬರಾಜು, ಒಳಚರಂಡಿ ಜಾಲಗಳು, ಮಳೆನೀರು ಚರಂಡಿ, ಹಸಿರು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಮೋಟಾರುರಹಿತ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. 2015 ಮತ್ತು 2026 ರ ನಡುವೆ, ಅಮೃತ್ ಮತ್ತು ಅಮೃತ್ 2.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹2.79 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ 2015 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು JnNURM ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ₹62,983 ಕೋಟಿ ಮಂಜೂರಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಅಮೃತ್, ಅಮೃತ್ 2.0 ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು 2.53 ಕೋಟಿ ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು 7,943 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಗರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿವೆ.

ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣ:

ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಒದಗಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವವರೆಗೆ, ಇಂಧನವು ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತಂಭವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವೇಶ, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ, ಶುದ್ಧ ಅಡುಗೆ ಇಂಧನ, ಪ್ರಸರಣ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಬಹು-ಆಯಾಮದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಾಗ ಕುಟುಂಬಗಳ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದವು.

ಭಾರತದ ವಿದ್ಯುತ್ ವಲಯವು 2014 ರ ನಂತರ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಕೊರತೆಯು 2014 ರಲ್ಲಿ 4.2% ರಿಂದ 2025–26 ರಲ್ಲಿ 0.03% ಕ್ಕೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಲಭ್ಯತೆಯು ದಿನಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ 12.5 ಗಂಟೆಗಳಿಂದ 22.6 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಡಿಸ್ಕಾಮ್‌ಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ, 2013–14 ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ₹67,962 ಕೋಟಿ ನಷ್ಟದಿಂದ 2024–25 ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ₹2,701 ಕೋಟಿ ಲಾಭಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದ ಸ್ಥಾಪಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 2014 ರಲ್ಲಿ 248 GW ಇದ್ದದ್ದು, ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ 532.74 GW ತಲುಪಿದೆ. ಭಾರತವು ತನ್ನ COP21 ಗುರಿಯಾದ 40 ಪ್ರತಿಶತ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನವಲ್ಲದ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಗುರಿಯನ್ನು ನಿಗದಿತ ಸಮಯಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಕ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಸಾಧಿಸಿದೆ.

2014 ರ ನಂತರ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ:

ವಿಶ್ವದ 3ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ
ವಿಶ್ವದ 4ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾಪಿತ ಪವನ ಇಂಧನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ

2024 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ಪಿಎಂ ಸೂರ್ಯ ಘರ್: ಮುಫ್ತ್ ಬಿಜ್ಲಿ ಯೋಜನೆ', ಸಹಾಯಧನ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವಿನ ಮೂಲಕ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಸೋಲಾರ್ ರೂಫ್‌ಟಾಪ್ ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಒಂದು ಕೋಟಿ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಸೋಲಾರ್ ರೂಫ್‌ಟಾಪ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮತ್ತು ಗೃಹಬಳಕೆಯ ವಿದ್ಯುತ್ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಪರಿವರ್ತನೆಯು 'ವೇಸ್ಟ್-ಟು-ಎನರ್ಜಿ' (ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಇಂಧನ) ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 'ಗೋಬರ್ಧನ್' ಯೋಜನೆ (2018) ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೀಯ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಯೋಗ್ಯಾಸ್ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ದೇಶಾದ್ಯಂತ 5 ಘನ ಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ 1,014 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗೋಬರ್ಧನ್ ಘಟಕಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.

2017 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ಸೌಭಾಗ್ಯ ಯೋಜನೆ', ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಮನೆಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿ ಸುಮಾರು 2.86 ಕೋಟಿ ಮನೆಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಮನೆಮನೆಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತವು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿದ 'ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೌರ ಒಕ್ಕೂಟ'ದ ಮೂಲಕ ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಸಹಕಾರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. ಈ ಒಕ್ಕೂಟವು 125 ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಸೌರ ಇಂಧನ ನಿಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕುರಿತು ಜಾಗತಿಕ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಜಿ20 ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, 'ಗ್ಲೋಬಲ್ ಬಯೋಫ್ಯೂಯಲ್ಸ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್' ಆರಂಭ ಸೇರಿದಂತೆ ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳ ಕುರಿತು ಜಾಗತಿಕ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಭಾರತ ಮುನ್ನಡೆಸಿತು. 1 ಜೂನ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, GBA ಅನ್ನು 33 ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು 14 ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸುಸ್ಥಿರ ಇಂಧನಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ನಾಯಕತ್ವದ ಮೇಲೆ ಜಾಗತಿಕ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಸ್ವಚ್ಛ ಅಡುಗೆ ಇಂಧನ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಎಲ್‌ಪಿಜಿ (LPG) ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ:

2014 ರ ನಂತರ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಿತ ಕಲ್ಯಾಣ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ವಚ್ಛ ಅಡುಗೆ ಇಂಧನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರ, ಗೃಹ ಇಂಧನ ಪ್ರವೇಶ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಭದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಲಭ್ಯತೆಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೈವಿಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು 2014 ರಲ್ಲಿ 55.9% ರಿಂದ 2026 ರಲ್ಲಿ 107.2% ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಈ ಹೆಚ್ಚಳವು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಪ್ರವೇಶ, ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಪೂರೈಕೆ ಜಾಲಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. 2014 ರಿಂದ 2026 ರವರೆಗೆ ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಸಂಖ್ಯೆ 14.51 ಕೋಟಿಯಿಂದ 33.39 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿದೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಬಳಕೆಯು 2014–15ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 17.6 ಎಂಎಂಟಿ ಇದ್ದದ್ದು 2025–26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 34 ಎಂಎಂಟಿ ಗೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ವಿತರಕರು ಮತ್ತು ಬಾಟ್ಲಿಂಗ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರವೇಶವೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ.

2016 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಉಜ್ವಲ ಯೋಜನೆ', ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛ ಅಡುಗೆ ಇಂಧನ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. 2025–26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪಿಎಂಯುವೈ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು 49.21 ಕೋಟಿ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ದಿನಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ 15.9 ಲಕ್ಷ ವಿತರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು 2025–26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪಿಎಂಯುವೈ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ 25 ಲಕ್ಷ ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಸರ್ಕಾರ ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ.

ಪಿಎಂಯುವೈ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯ ಮಾದರಿಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿವೆ, ಇದು ಸ್ವಚ್ಛ ಅಡುಗೆ ಇಂಧನದ ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ರಿಫಿಲ್ ಬಳಕೆಯು 2021–22ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 3.68 ರಿಫಿಲ್‌ಗಳಿಂದ 2025–26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 4.71 ರಿಫಿಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಏರಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರವು ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಸಹಾಯಧನದ ಗುರಿ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. ಆಧಾರ್‌ ಆಧಾರಿತ ಬಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ದೃಢೀಕರಣ ಮತ್ತು ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಏಕೀಕರಣ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಸಹಾಯಧನ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿವೆ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ:

ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳವರೆಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬೆನ್ನೆಲುಬನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಆಡಳಿತ ವಿತರಣೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ವಾಣಿಜ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ.

ಪ್ರತಿ 100 ಜನರಿಗೆ ಟೆಲಿಫೋನ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಭಾರತದ ಟೆಲಿ-ಸಾಂದ್ರತೆಯು 2014 ರಲ್ಲಿ 75.23% ರಿಂದ 2025 ರಲ್ಲಿ 86.23% ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳು 25.15 ಕೋಟಿಯಿಂದ 100.29 ಕೋಟಿಗೆ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ.

ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳು 2014 ರಲ್ಲಿ 6.1 ಕೋಟಿಯಿಂದ 2025 ರಲ್ಲಿ 99.56 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿವೆ, ಇದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು (+1,532.13) ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ಮಾಸಿಕ ಡೇಟಾ ಬಳಕೆಯು 2014 ರಲ್ಲಿ 61.66 ಎಂಬಿ ಯಿಂದ 2025 ರಲ್ಲಿ 24.01 ಜಿಬಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ (~399 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ). ಸುಮಾರು 85.5% ಭಾರತೀಯ ಕುಟುಂಬಗಳು ಈಗ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್ ಹೊಂದಿವೆ.

2020 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಪಿಎಂ-ವಾನಿ ಚೌಕಟ್ಟು, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೈ-ಫೈ ಹಾಟ್‌ಸ್ಪಾಟ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಕೈಗೆಟುಕುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಜೂನ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 4.10 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವೈ-ಫೈ ಹಾಟ್‌ಸ್ಪಾಟ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.

2022 ರಲ್ಲಿ 5G ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾರಂಭದ ನಂತರ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಟೆಲಿಕಾಂ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ರೋಲ್‌ಔಟ್ ವೇಗಗೊಂಡಿದೆ. 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 5G ಸೇವೆಗಳು ಸುಮಾರು 85% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ 99.9% ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಟೆಲಿಕಾಂ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರು ದೇಶಾದ್ಯಂತ 5.08 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು 5G ಬೇಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸಿವರ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ 5G ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿಯೂ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಭಾರತ್‌ನೆಟ್ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಮಿಷನ್‌ನಂತಹ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೈ-ಫೈ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ.

ಭಾರತದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಜನ್ ಧನ್, [Aadhaar Redacted], ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಪರ್ಕದ 'ಜ್ಯಾಮ್‌ ಟ್ರಿನಿಟಿ' ಸುತ್ತ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಇಂಟರ್ಆಪರೇಬಲ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ವೇಗವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. [Aadhaar Redacted]-ಉತ್ಪನ್ನಿತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಗುರುತಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ದೃಢೀಕರಣ ಮತ್ತು ನೇರ ಲಾಭ ವರ್ಗಾವಣೆ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರೆ, ಜನ್ ಧನ್ ಖಾತೆಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಆಳಗೊಳಿಸಿದವು. [Aadhaar Redacted] ಸೃಷ್ಟಿಯು 2014 ರಲ್ಲಿ 63.22 ಕೋಟಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ 144 ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕಕ್ಕೆ ಏರಿತು. ಜನ್ ಧನ್ ಖಾತೆಗಳು 2015 ರಲ್ಲಿ 14.72 ಕೋಟಿಯಿಂದ 2026 ರಲ್ಲಿ 57.71 ಕೋಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ.

ಯುನಿಫೈಡ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ (ಯುಪಿಐ) ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನೈಜ-ಸಮಯದ ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಯುಪಿಐ ಸುಮಾರು ₹29.53 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ 2,264 ಕೋಟಿ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸಿದೆ. ಯುಪಿಐ-ಆಧಾರಿತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗಳು ಈಗ ಎಂಟು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯುಎಇ, ಸಿಂಗಾಪುರ್, ಭೂತಾನ್, ನೇಪಾಳ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಮಾರಿಷಸ್ ಮತ್ತು ಕাতার ಸೇರಿವೆ. ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಭಾರತದ ಜಾಗತಿಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗಳ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.

ನಾಗರಿಕ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳು ಆಡಳಿತ, ದಾಖಲೆಗಳು, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿವೆ:

ಡಿಜಿಲಾಕರ್, 68.91 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ನೋಂದಾಯಿತ ಬಳಕೆದಾರರು ಮತ್ತು 967 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿತರಿಸಲಾದ ಡಿಜಿಟಲ್ ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳು, ಗುರುತಿನ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಉಮಂಗ್, 10.93 ಕೋಟಿ ಬಳಕೆದಾರರೊಂದಿಗೆ, ಒಂದೇ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಮೂಲಕ ಸಾವಿರಾರು ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಕಾಮನ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳು, 2014 ರಲ್ಲಿ 0.83 ಲಕ್ಷ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ 5.01 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಯನಿರತ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಬೆಳೆದಿವೆ, ಇವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತವೆ.
ಇ-ಹಾಸ್ಪೆಟಲ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ 4,100 ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 55 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಪಿಎಂ ಇ-ವಿದ್ಯಾ ಉಪಕ್ರಮವು ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಲಿಕಾ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ದೀಕ್ಷಾ, 2 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ನೋಂದಾಯಿತ ಬಳಕೆದಾರರೊಂದಿಗೆ, ಒಂದು ಏಕೀಕೃತ, AI-ಸಕ್ರಿಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು 7,497 ಎನರ್ಜೈಸ್ಡ್ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು ಹಾಗೂ 3.74 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಇ-ಕಂಟೆಂಟ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಸ್ವಯಂ, 6.1 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ನೋಂದಣಿಗಳು ಮತ್ತು 280+ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಭಾ ಡಿಟಿಎಚ್‌ಚಾನಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ, 24x7 ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಿಷಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಲಿಂಕ್ಡ್ ಇನ್ಸೆಂಟಿವ್ ಯೋಜನೆಗಳಂತಹ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಟೆಲಿಕಾಂ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.

ವಿಕಸಿತ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬುನಾದಿ ನಿರ್ಮಾಣ:

ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಪ್ರಯಾಣವು ವಲಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ವೇಗವನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸಿದೆ. ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ರೈಲ್ವೆಗಳು, ಬಂದರುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಜನರು, ಸರಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ವೇಗದ ಚಲನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ. ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಾ ವಿತರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಳವಾದ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಕಂಡಿವೆ. ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಹೊಸ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು, ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಜಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ. ಈ ಅಡಿಪಾಯಗಳು ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ 2047 ರತ್ತ ಭಾರತದ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿವೆ.

References

Prime Minister's Office
https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2008763&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2011855&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1703457&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2008763&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=160420&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1490914&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2092468&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2133723&reg=3&lang=2

https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/cabinet-approves-implementation-of-the-pradhan-mantri-awaas-yojana-gramin-pmay-g-during-fy-2024-25-to-2028-29/

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2090307&reg=48&lang=2

Ministry of Defence