Energy & Environment
ভাৰতৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য: প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু কৃতিত্ব
আইনী কাঠামোৰ পৰা আৰম্ভ কৰি স্থানীয় ব্যৱস্থালৈ
Posted On:
05 JUN 2026 9:50AM
ভাৰতৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য শাসন ব্যৱস্থা তিনিটা স্তৰৰ গাঁথনিৰ জৰিয়তে সংগঠিত কৰা হৈছে যিয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় নীতিক ৰাজ্যিক কাৰ্য আৰু স্থানীয় ৰূপায়ণৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ৰাষ্ট্ৰীয় জৈৱ বৈচিত্ৰ্য কৰ্তৃপক্ষই ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত কাম কৰে, আনহাতে ৰাজ্যিক জৈৱ বৈচিত্ৰ্য ব’ৰ্ড আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল জৈৱ বৈচিত্ৰ্য পৰিষদে ৰাজ্য আৰু প্ৰাদেশিক পৰ্যায়ত ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ পথ প্ৰদৰ্শন কৰে। স্থানীয় পৰ্যায়ত গ্ৰাম্য আৰু নগৰীয়া সংস্থাসমূহৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য ব্যৱস্থাপনা সমিতিসমূহে জনসাধাৰণৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যপঞ্জী প্ৰস্তুত কৰে আৰু সামূহিক নেতৃত্বত সংৰক্ষণক সমৰ্থন কৰে। ভাৰতে সমগ্ৰ দেশতে স্থানীয় প্ৰজাতি, পৰিৱেশ তন্ত্ৰ আৰু পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ নথিভুক্ত কৰি ২,৭৬,৬৫৩ তকৈ অধিক বি.এম.চি. আৰু ২,৭২,৬৪৮ টাতকৈও অধিক জনজীৱ বৈচিত্ৰ্যপঞ্জী স্থাপন কৰিছে। এই প্ৰতিষ্ঠান আৰু প্ৰক্ৰিয়াসমূহে একেলগে জৈৱ বৈচিত্ৰ্য চুক্তি (চি.বি.ডি.)ৰ অধীনত পৰিৱেশগত স্থিতিস্থাপকতা, স্থানীয় পৰিচালনা আৰু বিশ্বব্যাপী জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ লক্ষ্যৰ সৈতে সংহতি শক্তিশালী কৰে।
স্থিতিস্থাপক ভৱিষ্যতৰ বাবে প্ৰাকৃতিক মূলধন সংৰক্ষণ
ভাৰতৰ পৰিৱেশ আৰু উন্নয়নৰ অগ্ৰাধিকাৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈছে জৈৱ বৈচিত্ৰ্য। ই খাদ্য সুৰক্ষা, জীৱিকা, জলবায়ুৰ স্থিতিস্থাপকতা আৰু পৰিৱেশ ভাৰসাম্যক সমৰ্থন কৰে। ভাৰতৰ বনাঞ্চল, জলাশয়, পৰ্বত, উপকূল, মৰুভূমি, ঘাঁহনি আৰু সাগৰীয় পৰিৱেশ তন্ত্ৰই বিভিন্ন প্ৰজাতি আৰু সমুদায়ক বৰ্তাই ৰাখে। লাখ লাখ স্থানীয় জনগোষ্ঠীয়ে দৈনন্দিন জীৱনৰ বাবে এই প্ৰাকৃতিক সম্পদসমূহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। ভাৰতে বিশ্বব্যাপী কাঠামোৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নীতি, প্ৰতিষ্ঠান আৰু সমুদায়ৰ অংশগ্ৰহণৰ জৰিয়তে নিজৰ প্ৰাকৃতিক পুঁজি আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতিশ্ৰুতিসমূহ ৰক্ষা কৰি আহিছে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহৰ জৰিয়তে ভাৰতে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু স্থানীয় পৰ্যায়ত সংৰক্ষণক শক্তিশালী কৰাৰ সমান্তৰালভাৱে বিশ্বব্যাপী জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ লক্ষ্যত অৰিহণা যোগায়। ভাৰতৰ এই পদ্ধতিয়ে স্থানীয় পৰিচালনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে, এই কথা স্বীকাৰ কৰে যে বহল জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ফলাফল লাভৰ বাবে সম্প্ৰদায়ৰ নেতৃত্বত ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়।
বিগত দশকত ভাৰতে জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণৰ এক সংহত পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিছে যিয়ে বৈজ্ঞানিক ব্যৱস্থাপনা, বাসস্থান পুনৰুদ্ধাৰ, প্ৰজাতি পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্যসূচী আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অংশগ্ৰহণৰ সংমিশ্ৰণ ঘটায়। সংৰক্ষিত অঞ্চল সম্প্ৰসাৰণ, বন্যপ্ৰাণীৰ নিৰীক্ষণ শক্তিশালী কৰা, অৱক্ষয়ী পৰিৱেশ তন্ত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰা, জৈৱ সম্পদৰ বহনক্ষম ব্যৱহাৰক প্ৰসাৰিত কৰাৰ বাবে উল্লেখযোগ্য প্ৰচেষ্টা চলোৱা হৈছে। এই পদক্ষেপসমূহে পৰিৱেশগত স্থিতিস্থাপকতা বৃদ্ধি কৰিছে, স্থানীয় জীৱিকাক সমৰ্থন কৰিছে আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ বিশ্বব্যাপী নেতৃত্বৰ স্থিতি শক্তিশালী কৰিছে। সংৰক্ষণৰ লক্ষ্যসমূহক বহনক্ষম উন্নয়নৰ লক্ষ্যৰ সৈতে মিলাই ভাৰতে ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে নিজৰ প্ৰাকৃতিক ঐতিহ্য সুৰক্ষিত কৰাৰ দিশত কাম কৰি আছে আৰু লগতে সৰ্বাংগীন আৰু পৰিৱেশৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ বৃদ্ধিৰ পোষকতা কৰিছে।
জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আৰু ইয়াৰ গুৰুত্ব উপলব্ধি
জৈৱ বৈচিত্ৰ্যই পৃথিৱীত উদ্ভিদ, প্ৰাণী, অণুজীৱ আৰু ইহঁতে গঠন কৰা পৰিৱেশ তন্ত্ৰকে ধৰি বিভিন্ন জীৱক বুজায়। ই পৰিৱেশ ভাৰসাম্যৰ আধাৰশিলা কৰে আৰু পৰাগৰণ, মাটি গঠন, পুষ্টিকৰ চক্ৰ, পানী বিশুদ্ধকৰণ আৰু জলবায়ু নিয়ন্ত্ৰণৰ দৰে মূল পৰিৱেশ তন্ত্ৰ সেৱাসমূহ সমৰ্থন কৰে। জৈৱ বৈচিত্ৰ্যই অঞ্চলসমূহৰ মাজত জীৱন সম্ভৱ আৰু উৎপাদনশীল কৰি তোলা প্ৰাকৃতিক ব্যৱস্থাসমূহক বজাই ৰাখে।
|
আপুনি জানেনে?
জিনক উত্তৰাধিকাৰৰ মৌলিক একক বুলি গণ্য কৰা হয়। জিন পিতৃ-মাতৃৰ পৰা সন্তানলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয় আৰু ইয়াত শাৰীৰিক আৰু জৈৱিক বৈশিষ্ট্য নিৰ্দিষ্ট কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় তথ্য থাকে। উদাহৰণস্বৰূপে ৰঙা আপেল, গ্ৰেনী স্মিথ আপেল আৰু সোণালী আপেল হ’ল আপেলৰ বিভিন্ন জেনেটিক প্ৰজাতি।
আনহাতে, প্ৰজাতি হৈছে এনে এক জীৱৰ গোট যিয়ে সফলতাৰে প্ৰজনন কৰি উৰ্বৰ সন্তান জন্ম দিব পাৰে। এই প্ৰজাতিৰ সংজ্ঞাই প্ৰাণী, উদ্ভিদ আৰু অন্যান্য জীৱক ইহঁতৰ প্ৰজননৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গোটত বিভক্ত কৰে। যেনে বাঘ, সিংহ, গঁড় বিভিন্ন প্ৰাণী প্ৰজাতিৰ।
পৰিৱেশ তন্ত্ৰ হৈছে এনে এক ভৌগোলিক অঞ্চল য'ত উদ্ভিদ, প্ৰাণী আৰু অন্যান্য জীৱৰ লগতে বতৰ আৰু ভূ-প্ৰকৃতিয়ে একেলগে কাম কৰি এটা জীৱন গঠন কৰে। পৰিৱেশ তন্ত্ৰত জীৱিত কাৰক থাকে, লগতে অজীৱিত কাৰকও থাকে। জীৱিত কাৰকসমূহৰ ভিতৰত উদ্ভিদ, প্ৰাণী আৰু অন্যান্য জীৱ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। অজীৱিত কাৰকসমূহৰ ভিতৰত শিল, উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতা আদি অন্তৰ্ভুক্ত
|
ভাৰতৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ কাঠামো
ভাৰতৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ কাঠামোত সংৰক্ষণ আৰু বহনক্ষম ব্যৱহাৰৰ বাবে আইন, নীতি, প্ৰতিষ্ঠান আৰু কাৰ্যসূচীৰ সংমিশ্ৰণ ঘটিছে। ইয়াৰ উপৰিও ই ৰাষ্ট্ৰীয় অগ্ৰাধিকাৰসমূহক বিশ্বব্যাপী জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ সৈতে একাকাৰ কৰি ন্যায্য লাভৰ ভাগ-বতৰাক প্ৰসাৰিত কৰে ।
জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আইন ,২০০২ (২০২৩ চনত সংশোধিত)
জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আইন, ২০০২ হৈছে জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ, বহনক্ষম ব্যৱহাৰক প্ৰসাৰিত কৰা আৰু ন্যাৰ্য লাভৰ ভাগ-বতৰা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে ভাৰতৰ প্ৰধান আইনী কাঠামো। ই ৰাষ্ট্ৰীয়, ৰাজ্যিক আৰু স্থানীয় পৰ্যায়ৰ প্ৰতিষ্ঠানৰ জৰিয়তে জৈৱ বৈচিত্ৰ্য শাসনৰ বিধিগত ভিত্তি প্ৰদান কৰে। এই আইনখনে জৈৱিক সম্পদ আৰু সংশ্লিষ্ট পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ নথিভুক্তকৰণ আৰু সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো সমৰ্থন কৰে। ইয়াৰ উপৰিও ই প্ৰৱেশ আৰু সুবিধা ভাগ-বতৰা কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰে, যিয়ে জৈৱিক সম্পদৰ ব্যৱহাৰ এনে সম্পদৰ প্ৰদানকাৰীসকলৰ বাবে ন্যায্য লাভৰ সৈতে জড়িত হোৱাটো নিশ্চিত কৰাত সহায় কৰে।
আপুনি জানিছিলনে?
কাৰ্যক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ কাঠামোৰ অধীনত “পৰম্পৰাগত জ্ঞান”য়ে জৈৱিক সম্পদ আৰু ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে (খাদ্য, চিকিৎসা, কৃষি, সাংস্কৃতিক আৰু আধ্যাত্মিক পদ্ধতিৰ বাবে) সম্প্ৰদায়ৰ জ্ঞান সামৰি লয়, যিটো প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্মৰ মাজত প্ৰচাৰিত আৰু স্থানীয় পৰিৱেশ তন্ত্ৰ আৰু প্ৰথাগত পদ্ধতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।
জৈৱ বৈচিত্ৰ্য (সংশোধনী) আইন, ২০২৩য়ে কাৰ্যকৰীকৰণক অধিক সুবিধাজনক আৰু বৰ্তমানৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ সৈতে মিল ৰাখি এই কাঠামোক আৰু অধিক শক্তিশালী কৰি তুলিলে। ই গৱেষণা, উদ্ভাৱন আৰু পৰম্পৰাগত জ্ঞান ভিত্তিক পদ্ধতিসমূহক সমৰ্থন কৰাৰ লগতে অনুসৰণ আৰু শাসনৰ কাৰ্যক্ষমতা উন্নত কৰে। এই সংশোধনীয়ে সমুদায়ৰ অংশগ্ৰহণ আৰু স্থানীয় জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ নথিপত্ৰকো শক্তিশালী কৰে, যিবোৰ ফলপ্ৰসূ সংৰক্ষণৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ।
এই আইনখন আৰু ইয়াৰ সংশোধনে একেলগে ভাৰতৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সুৰক্ষাৰ প্ৰচেষ্টাৰ বাবে এক সুষম আইনী ভেটি প্ৰদান কৰে-
জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আইন (২০০২)এ তিনিস্তৰীয় শাসন গাঁথনিৰ ব্যৱস্থা কৰে। ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত ৰাষ্ট্ৰীয় জৈৱ বৈচিত্ৰ্য কৰ্তৃপক্ষ (এন.বি.এ.)য়ে সংৰক্ষণ, বহনক্ষম ব্যৱহাৰ আৰু লাভৰ ভাগ-বতৰা সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ দিয়ে। ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল পৰ্যায়ত ৰাজ্যিক জৈৱ বৈচিত্ৰ্য ব’ৰ্ড (এছ.বি.বি.) আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল জৈৱ বৈচিত্ৰ্য পৰিষদ (ইউ.টি.বি.চি.)য়ে এই অগ্ৰাধিকাৰসমূহ আঞ্চলিক প্ৰয়োজনীয়তাৰ সৈতে খাপ খুৱাই লয়। স্থানীয় পৰ্যায়ত জৈৱ বৈচিত্ৰ্য ব্যৱস্থাপনা সমিতিসমূহে (বি.এম.চি.) জনসাধাৰণৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য পঞ্জীয়ন (পি.বি.আৰ.) প্ৰস্তুত কৰে আৰু সমুদায়ৰ কাৰ্যকলাপত সহায় কৰে। এই গঠনে বিশ্বব্যাপী আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ লক্ষ্যসমূহ গাঁও, চহৰ আৰু চহৰসমূহলৈ লৈ যোৱাত সহায় কৰে।
|
জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আইন, ২০০২ৰ ৩৯ নং ধাৰা
এই ধাৰাই কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ জৈৱিক সম্পদৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠানসমূহক ভঁৰাল হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ ক্ষমতা প্ৰদান কৰে। এই ভঁৰালসমূহে ভাউচাৰৰ নমুনাকে ধৰি জৈৱিক সামগ্ৰীৰ নিৰাপদ সংৰক্ষণত সহায় কৰিব আৰু শক্তিশালী কৰিব। নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ কৰা প্ৰজাতিৰ নথি-পত্ৰৰ লগতে গৱেষণা আৰু বাণিজ্যিক উদ্দেশ্যত ব্যৱহৃত জৈৱিক সম্পদৰ নথি-পত্ৰও সমৰ্থন কৰে।
ইয়াৰ উপৰিও, নতুন ট্যাক্সন আৱিষ্কাৰ কৰা যিকোনো ব্যক্তিয়ে নিৰ্দিষ্ট ভঁৰালটোক অৱগত কৰিব লাগিব আৰু সংশ্লিষ্ট ভাউচাৰৰ নমুনা জমা দিব লাগিব। এই প্ৰক্ৰিয়াটো সহজ কৰি তুলিবলৈ এন.বি.এ.ই ভঁৰাল হিচাপে নিযুক্তি বিচৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে মাপকাঠীৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা নিৰ্দেশনা জাৰি কৰিছে।
|
- বৈজ্ঞানিক আৰু কাৰিকৰী সহায়
বিশেষ বৈজ্ঞানিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহে এই শাসন ব্যৱস্থাক শক্তিশালী কৰে। ভাৰতীয় প্ৰাণীবিজ্ঞান জৰীপ (জেড.এছ.আই.) আৰু ভাৰতীয় উদ্ভিদ জৰীপ (বি.এছ.আই.) য়ে প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদৰ বৈচিত্ৰ্যৰ নথিভুক্ত কৰে। ভাৰতীয় বন জৰীপে ( এফ.এছ.আই.) সময়ে সময়ে বন আৰু গছৰ আৱৰণৰ মানচিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰে। ৰাষ্ট্ৰীয় বাঘ সংৰক্ষণ কৰ্তৃপক্ষ (এন.টি.চি.এ.) আৰু ৰাজ্যিক বন বিভাগে বাঘ আৰু ইয়াৰ বাসস্থান সংৰক্ষণৰ বাবে সমৰ্থন কৰে।
জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আইন, ২০০২ৰ ৩৯ নং ধাৰাত সমগ্ৰ দেশতে ২০টা প্ৰতিষ্ঠানক বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ জৈৱ সম্পদৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় ভঁৰাল হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। শেহতীয়াকৈ দুটা অতিৰিক্ত মূল প্ৰতিষ্ঠানক অৱগত কৰা হৈছে, যিয়ে নিৰাপদ জিম্মা আৰু নথিপত্ৰৰ বাবে এই ৰাষ্ট্ৰীয় ভঁৰাল নেটৱৰ্কক অধিক শক্তিশালী কৰিছে।
- সম্প্ৰদায় পৰ্যায়ৰ প্ৰতিষ্ঠান
স্থানীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহে বিশ্বব্যাপী জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ লক্ষ্যত উপনীত হোৱাত সম্প্ৰদায়ৰ নেতৃত্বত কাৰ্যৰ ভূমিকা প্ৰতিফলিত কৰে। এই পঞ্জীসমূহে সম্প্ৰদায় পৰ্যায়ত প্ৰজাতি, বাসস্থান আৰু পৰম্পৰাগত জ্ঞান ধৰি ৰাখে। সংৰক্ষণ আৰু বহনক্ষম ব্যৱহাৰৰ বাবে স্থানীয় অগ্ৰাধিকাৰ চিনাক্ত কৰাত সহায় কৰে। পঞ্জীসমূহ আপডেট আৰু ডিজিটেলাইজ কৰাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় অভিযানে এই তৃণমূল পৰ্যায়ৰ ভেটিটোক আৰু অধিক শক্তিশালী কৰি তুলিছে। এই স্থাপত্যই সংৰক্ষিত অঞ্চল, বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণ, প্ৰজাতি সংৰক্ষণ আৰু স্থানীয় পৰিচালনাৰ ক্ষেত্ৰত শেহতীয়াভাৱে শক্তিশালী লাভৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিছে।
- ৰাষ্ট্ৰীয় জৈৱ বৈচিত্ৰ্য কৰ্তৃপক্ষ পুঁজি (এন.বি.এ.এফ.)
ৰাষ্ট্ৰীয় জৈৱ বৈচিত্ৰ্য কৰ্তৃপক্ষ পুঁজি হৈছে জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আইনৰ ২৭ নং ধাৰাত সৃষ্টি কৰা এক বিধিগত পুঁজি। ই লাভৰ ভাগ-বতৰা আৰু সংৰক্ষণ সম্পৰ্কীয় ব্যৱহাৰৰ বাবে এক ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰি জৈৱ বৈচিত্ৰ্য শাসনক আৰু অধিক সমৰ্থন কৰে।
|
নাগোয়া প্ৰট’কল
জাপানৰ নাগোয়াত চি.বি.ডি.ৰ COP-10ৰ সময়ত গ্ৰহণ কৰা হৈছে ২০১০ চনৰ অক্টোবৰ মাহত গ্ৰহণ কৰা আইনীভাৱে বাধ্যতামূলক পৰিপূৰক চুক্তি। ই জিনীয় সম্পদৰ ব্যৱহাৰৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সুবিধাসমূহৰ ন্যায়সংগত আৰু সমবন্তিত ভাগ-বতৰা নিশ্চিত কৰে, লগতে খিলঞ্জীয়া আৰু স্থানীয় সম্প্ৰদায়ৰ হাতত থকা সংশ্লিষ্ট পৰম্পৰাগত জ্ঞান।
এন.বি.এ.ৰ সহযোগত এম.অ’.ই.এফ.চি.চি.য়ে নাগোয়া প্ৰট’কল ৰূপায়ণৰ ওপৰত ভাৰতৰ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিবেদন (এন.আৰ.১) দাখিল কৰিছে। এই প্ৰতিবেদনত ভাৰতে জিনীয় সম্পদৰ প্ৰৱেশ আৰু সুবিধাসমূহৰ ন্যায়সংগত আৰু সমবন্তিত ভাগ-বতৰা সম্পৰ্কীয় নিয়মসমূহ কেনেদৰে প্ৰয়োগ কৰি আছে তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে। প্ৰতিবেদনত আনুষ্ঠানিক চুক্তি আৰু আনুষংগিক ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে স্থানীয় সম্প্ৰদায় আৰু পৰম্পৰাগত জ্ঞানধাৰীসকলৰ বাবে সুবিধাৰ ক্ৰমবৰ্ধমান প্ৰবাহৰ ওপৰত আলোকপাত কৰা হৈছে।
|
|
জৈৱ বৈচিত্ৰ্য বিত্তীয় পদক্ষেপ
জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ পুঁজিৰ প্ৰয়োজনীয়তা চিনাক্তকৰণ আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে সম্পদ সংগ্ৰহৰ বাবে বিত্তীয় পৰিকল্পনা পদক্ষেপ হিচাপে ভাৰতত ২০১৫ চনত জৈৱ বৈচিত্ৰ্য বিত্ত আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ইউ.এন.ডি.পি.ৰ বিস্তৃত বায়’ফিন কাঠামোৰ সৈতে জড়িত এই পদক্ষেপে সংৰক্ষণক আৰ্থিকভাৱে বহনক্ষম কৰি তোলাৰ বাবে ভাৰতৰ প্ৰচেষ্টাক প্ৰতিফলিত কৰে।
সহজ ভাষাত ক'বলৈ গ'লে, বায়'ফিন-ইণ্ডিয়াই বিত্তীয় চিনাক্তকৰণ আৰু সংগঠিত কৰাত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে, আনহাতে এন.বি.এ.এফ.য়ে সংৰক্ষণ আৰু সুবিধা বিনিময়ৰ বাবে বিধিগত ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে সম্পদসমূহ প্ৰৱাহিত কৰে। এইবোৰে একেলগে পৰিকল্পনা আৰু কাৰ্যকৰীকৰণ দুয়োটাৰে জৰিয়তে ভাৰতৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য শাসন ব্যৱস্থাক শক্তিশালী কৰে।
|
- জন জৈৱ বৈচিত্ৰ্য পঞ্জী (পি.বি.আৰ.)
জন জৈৱ বৈচিত্ৰ্য পঞ্জী হৈছে সমুদায়ৰ অংশগ্ৰহণেৰে প্ৰস্তুত কৰা স্থানীয় জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ তথ্যকোষ। ইয়াত জৈৱিক উৎস, আবাসস্থল, স্থানীয় জাত, লোক বৈচিত্র্য, সংস্কৃতিসম্ভৱ গছ, গৃহপালিত পোৱালি, জাতিসমূহ, সুক্ষ্মজীৱ আৰু সংশ্লিষ্ট পৰম্পৰাগত জ্ঞান লিপিবদ্ধ কৰা হয়। জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আইনৰ অধীনত জৈৱ বৈচিত্ৰ্য ব্যৱস্থাপনা সমিতিয়ে স্থানীয় লোকৰ লগত আলোচনা কৰি ইয়াক প্ৰস্তুত কৰে।
পি.বি.আৰ. হৈছে নথিপত্ৰ, সংৰক্ষণ আৰু সুবিধা বিনিময়ৰ বাবে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ আহিলা। সমগ্ৰ দেশতে প্ৰায় ২ ,৭২,৬৪৮ টা এনে পঞ্জী প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ পৰা দেখা যায় যে ভাৰতৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য শাসনত ই ব্যৱহাৰিক গুৰুত্ব লাভ কৰিছে। ইয়াৰ উপৰিও ই দেশখনে স্থানীয় নথিপত্ৰক শক্তিশালী কনাৰ্জেচন কাৰ্য্যৰ ভিত্তি হিচাপে লোৱাৰ প্ৰতিফলন ঘটায়।
ৰাষ্ট্ৰীয় জৈৱ বৈচিত্ৰ্য কৌশল আৰু কাৰ্য পৰিকল্পনা (এন.বি.এছ.এ.পি. ২০২৪-২০৩০)
ৰাষ্ট্ৰীয় জৈৱ বৈচিত্ৰ্য কৌশল আৰু কাৰ্য পৰিকল্পনা (এন.বি.এছ.এ.পি.)ই ভাৰতক জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ আৰু ইয়াক বহনক্ষমভাৱে ব্যৱহাৰৰ বাবে দীৰ্ঘম্যাদী নীতিগত দিশ প্ৰদান কৰে। ই বিশ্বব্যাপী জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতিশ্ৰুতিসমূহক ভাৰতৰ পৰিৱেশ আৰু উন্নয়নমূলক প্ৰেক্ষাপটৰ অনুকূল ৰাষ্ট্ৰীয় অগ্ৰাধিকাৰলৈ অনুবাদ কৰে। এই পৰিকল্পনাই মন্ত্ৰালয়, প্ৰতিষ্ঠান আৰু স্থানীয় সংস্থাসমূহৰ মাজত সমন্বিত কাৰ্যক পথ প্ৰদৰ্শন কৰাত সহায় কৰে। ই জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত সমগ্ৰ চৰকাৰ আৰু সমগ্ৰ সমাজৰ দৃষ্টিভংগী প্ৰতিফলিত কৰে।
২০২৪ চনৰ পৰা ২০৩০ চনৰ বাবে নবীকৃত পৰিকল্পনা কুনমিং মণ্ট্ৰিয়েল গ্ল’বেল বায়’ডাইভাৰচিটি ফ্ৰেমৱৰ্ক (কে.এম.জি.বি.এফ.)ৰ সৈতে মিল আছে, যিয়ে ইয়াক শক্তিশালী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰাসংগিকতা প্ৰদান কৰে।
|
কুনমিং মণ্ট্ৰিয়েল গ্লোবেল বায়'ডাইভাৰচিটি ফ্ৰেমৱৰ্ক (কে.এম.জি.বি.এফ.)
২০৩০ চনৰ ভিতৰত জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ক্ষতি বন্ধ আৰু ওলোটাবলৈ তথা ২০৫০ চনৰ ভিতৰত "প্ৰকৃতিৰ সৈতে মিলাপ্ৰীতিৰে জীয়াই থকাৰ" দৃষ্টিভংগী লাভ কৰাৰ বাবে ২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ১৯৬খন দেশে চীন আৰু কানাডাৰ সহ-অধ্যক্ষতাত কানাডাৰ মণ্ট্ৰিয়েলত চি.বি.ডি.ৰ COP15ৰ সময়ত এই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চুক্তি গ্ৰহণ কৰা হৈছে ।
শেহতীয়াকৈ MoEFCCএ ভাৰতৰ সপ্তম ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিবেদন (এন.আৰ.-৭) চি.বিডি.ৰ ওচৰত দাখিল কৰিছে , যিয়ে চুক্তিখনৰ লক্ষ্যৰ প্ৰতি নিজৰ দায়বদ্ধতাক পুনৰ দৃঢ় কৰিছে। এন.আৰ.-৭ত ভাৰতে চুক্তিখনৰ অধীনত নিজৰ প্ৰতিশ্ৰুতিসমূহ কেনেদৰে কাৰ্যকৰী কৰি আছে তাৰ এক বিস্তৃত, সূচকভিত্তিক ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যায়ন দাঙি ধৰে। প্ৰতিবেদনত জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ অৱস্থা, নীতি আৰু লক্ষ্য আৰু চৰকাৰৰ খণ্ড তথা স্তৰত গ্ৰহণ কৰা ডাঙৰ পদক্ষেপসমূহৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে।
|
- ৰাষ্ট্ৰীয় ৰেড লিষ্ট ৰোডমেপ (২০২৫-২০৩০)
ভাৰতীয় প্ৰাণীজীৱ বিজ্ঞান সমীক্ষা (জেড.এছ.আই) আৰু ভাৰতীয় উদ্ভিদজীৱ বিজ্ঞান সমীক্ষা (বি.এছ.আই)ৰ নেতৃত্বত, IUCN-India আৰু প্ৰজাতি জীৱন ৰক্ষা কেন্দ্ৰ, ভাৰতৰ সহায়ত এই ৰোডমেপে ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত সমন্বিত, বিজ্ঞান-ভিত্তিক সংকটাপন্ন প্ৰজাতি মূল্যায়ন প্ৰণালী প্ৰতিষ্ঠা কৰিব। ইয়াৰ উপৰিও ভাৰতক অধিক ফলপ্ৰসূভাৱে সংৰক্ষণৰ অগ্ৰাধিকাৰ চিনাক্তকৰণত ই সহায় কৰিব, নীতি আৰু কাৰ্যৰ বাবে অধিক শক্তিশালী প্ৰমাণৰ ভিত্তি গঢ়ি তোলাত সহায় কৰিব।
এই ৰোডমেপখন বিশেষকৈ ২০৩০ চনৰ ভিতৰত প্ৰজাতিৰ অৱস্থাৰ মূল্যায়ন উন্নত কৰা আৰু সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাৰ পথ প্ৰদৰ্শনৰ লক্ষ্যৰে কে.এম.জি.বি.এফ.ৰ অধীনত ভাৰতৰ বিস্তৃত জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ সৈতে মিল আছে।
মূল কৃতিত্ব
জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতে অবিৰত অগ্ৰগতি লাভ কৰিছে, যাৰ ফলত স্থলভাগত দৃশ্যমানভাৱে শক্তিশালী ফলাফল পোৱা গৈছে-
বনাঞ্চল আৰু সংৰক্ষিত অঞ্চল সম্প্ৰসাৰণ
ভাৰতৰ মুঠ বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণ প্ৰায় ৮.২৭ লাখ বৰ্গ কিলোমিটাৰ যি দেশৰ ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৫.১৭ শতাংশ। লিপিবদ্ধ বনাঞ্চল প্ৰায় ৭.৭৫ লাখ বৰ্গ কিলোমিটাৰ, ইয়াৰে ৫.২০ লাখ বৰ্গ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক প্ৰকৃত বনাঞ্চল। ভাৰতত ১.৮৮ লাখ (১,৮৭,৫৯২) বৰ্গ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক অঞ্চল সামৰি ১১৩৪ টাতকৈও অধিক সংৰক্ষিত অঞ্চল আছে আৰু সমগ্ৰ দেশতে গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান আৰু পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ সেৱাসমূহক সমৰ্থন কৰে।
প্ৰজাতিৰ সংৰক্ষণ শক্তিশালী কৰা
ভাৰতে ফ্লেগশ্বিপ প্ৰজাতি সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বব্যাপী স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত সফলতা লাভ কৰিছে। শেহতীয়া হিচাপ অনুসৰি ২০১৪ চনত বাঘৰ সংখ্যা ২,২২৬ৰ পৰা ৩,৬৮২টালৈ বৃদ্ধি পাইছে। ভাৰতীয় বন্যপ্ৰাণী প্ৰতিষ্ঠান, জেড.এছ.আই. আৰু বি.এছ.আই.ৰ দৰে প্ৰতিষ্ঠানৰ জৰিয়তেও প্ৰজাতিৰ তথ্যকোষ আৰু নিৰীক্ষণ ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰা হৈছে।
সমুদায় আৰু শাসনৰ ফলাফল গভীৰ কৰা
ভাৰতে সমগ্ৰ দেশতে গ্ৰাম্য আৰু নগৰীয়া স্থানীয় সংস্থাসমূহত ২,৭৬,৬৫৩তকৈ অধিক বি.এম.চি.ৰ এক বহল নেটৱৰ্ক স্থাপন কৰিছে। এই সমিতিসমূহে সমগ্ৰ দেশতে ২,৭২,৬৪৮ খনতকৈও অধিক জন জৈৱ বৈচিত্ৰ্যপঞ্জী প্ৰস্তুত কৰিছে। এই পঞ্জীসমূহ আপডেট, পৰীক্ষণ আৰু ডিজিটেলাইজ কৰাৰ বাবেও ৰাষ্ট্ৰীয় অভিযান চলি আছে আৰু ইয়াক ই.পি.বি.আৰ.লৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছে। এই প্ৰচেষ্টাই স্থানীয় প্ৰজাতি, বাসস্থান আৰু পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ নথিপত্ৰক পদ্ধতিগতভাৱে শক্তিশালী কৰি তুলিছে। ইয়াৰ উপৰিও জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ পৰিচালনাৰ মূল অংশীদাৰ হিচাপে সমুদায়সমূহক সবলীকৰণৰ ওপৰত চৰকাৰে মনোনিৱেশ কৰাটোও প্ৰতিফলিত কৰে।
এ.বি.এছ. ব্যৱস্থা
এ.বি.এছ. ই-ফাইলিং পৰ্টেল
প্ৰৱেশ আৰু সুবিধা অংশীদাৰিত্ব (এ.বি.এছ.) ই-ফাইলিং পৰ্টেলে জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ শাসন আৰু স্বচ্ছতাক সুশৃংখলিত কৰে। ই ২০১৭ চনৰ ৩০ মাৰ্চত মুকলি কৰা হৈছিল যদিও জৈৱ বৈচিত্ৰ্য নিয়ম ২০১৪ অনুসৰণ কৰি পৰ্টেলটো উন্নীত কৰা হৈছে। উন্নীতকৃত সেৱা প্ৰদানৰ বাবে অবিৰত প্ৰচেষ্টাৰ অংশ হিচাপে এই কাম কৰা হৈছিল। পৰ্টেলটোৱে তলত দিয়া সুবিধাসমূহ প্ৰদান কৰে-
- অনলাইন আবেদন জমা দিয়া
- স্বচ্ছ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ
- দ্ৰুত অনুমোদন
- ন্যাৰ্য লাভৰ ভাগ-বতৰা
|
এ.বি.এছ. ৰূপায়ণ বি.ডি. আইনত সম্প্ৰসাৰিত যিয়ে জৈৱিক সম্পদ আৰু সংশ্লিষ্ট পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ প্ৰৱেশ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে আৰু স্থানীয় সম্প্ৰদায়কে ধৰি সুবিধা দাবীদাৰসকলৰ সৈতে সুবিধাসমূহৰ ন্যায়সংগত আৰু সমবন্তিত ভাগ-বতৰা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে আইনী ভিত্তি প্ৰদান কৰে। ২০১৭–২০২৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰতে সুবিধা ভাগ-বতৰা আৰু সংৰক্ষণ সংযুক্ত কাৰ্যকলাপক সমৰ্থন কৰিবলৈ সৃষ্টি কৰা নিবেদিত পুঁজিৰ পৰা তেওঁলোকৰ ব্যৱহাৰৰ অনুমোদনৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ১২,৮৩০টা সুবিধা প্ৰদান কৰিছিল। ২০২৬ চনৰ মে’ মাহলৈকে সমগ্ৰ দেশৰ হিতাধিকাৰীসকলক প্ৰায় ১৪৫ কোটি টকা মুকলি কৰি দিয়া হৈছে, যাৰ ফলত প্ৰায় ১১,০০০ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য ব্যৱস্থাপনা সমিতি উপকৃত হৈছে।
জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দিৱস ২০২৬: স্নেপশ্বট
২০২৬ চনৰ ২২ মে’ত কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ, বন আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন মন্ত্ৰীয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত জৈৱ বৈচিত্ৰ্য দিৱস পালন আৰু ভাৰতীয় বন ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান (আই.আই.এফ.এম.), ভূপালত চিতা সংৰক্ষণ সম্পৰ্কীয় এক অনুষ্ঠানৰ সভাপতিত্ব কৰে। অনুষ্ঠানত ভাষণ দি কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীয়ে জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সম্পৰ্কীয় সন্ধি আৰু কুনমিং-মণ্ট্ৰিয়েল গ্লোবেল বায়’ডাইভাৰচিটি ফ্ৰেমৱৰ্ক ৰূপায়ণৰ দিশত ভাৰতৰ দায়বদ্ধতা পুনৰবাৰ উল্লেখ কৰে।
এই অনুষ্ঠানত কেইবাটাও জৈৱ বৈচিত্ৰ্য প্ৰকাশন, ডিজিটেল সঁজুলি আৰু আউটৰিচ সামগ্ৰী মুকলি কৰা হয়, য’ত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল:
২০২৬ চন পালনত জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ, পৰিৱেশ পুনৰুদ্ধাৰ আৰু বহনক্ষম উন্নয়নৰ প্ৰতি ভাৰতৰ দৃঢ় দায়বদ্ধতাক আলোকপাত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ সৈতে সৰ্বাংগীন বৃদ্ধি আৰু পৰিৱেশ স্থিতিস্থাপকতাৰ মাজত ভাৰসাম্য ৰক্ষাৰ দেশৰ দৃষ্টিভংগীক শক্তিশালী কৰি তুলিছিল।
|
আজিৰ লাভৰ পৰা কাইলৈৰ লক্ষ্যলৈ
ভাৰতৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰচেষ্টাসমূহ এতিয়া চি.বি.ডি.ৰ অধীনত বিশ্বব্যাপী কাঠামোৰ সৈতে মিল থকা আইন, প্ৰতিষ্ঠান আৰু সম্প্ৰদায়ৰ নেতৃত্বত চলা কাৰ্যৰ এক শক্তিশালী মিশ্ৰণত শিপাই আছে। ভাৰতে বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণ শক্তিশালী কৰি তুলিছে, সংৰক্ষিত অঞ্চল সম্প্ৰসাৰণ কৰিছে, প্ৰজাতি সংৰক্ষণৰ উন্নতি কৰিছে আৰু সমন্বিতভাৱে স্থানীয় পৰিচালনা গভীৰ কৰিছে।
চৰকাৰ ২০৩০ আৰু তাৰ পাছত সংৰক্ষণ ফলাফলসমূহ আঁচনি আৰু বঢ়োৱাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ, যাতে সুস্থ পৰিৱেশ ব্যৱস্থা, সুৰক্ষিত জীৱিকা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় উন্নয়ন এক ধনাত্মক চক্ৰত পৰস্পৰক দৃঢ় কৰিব পাৰে।
তথ্যসূত্ৰ
পৰিৱেশ, বন আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন মন্ত্ৰালয়
জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ সন্ধি
অন্যান্য
PDF চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক
পিআইবি গৱেষণা
(Explainer ID: 158780)
आगंतुक पटल : 11
Provide suggestions / comments