Press Note Details: Press Information Bureau

Social Welfare

ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಪಯಣ: ನೀತಿಗಳಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿತ ಪ್ರಗತಿ

Posted On: 03 JUN 2026 10:55AM

ಇಂದಿನ ಕುಟುಂಬಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಭದ್ರತೆ, ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕಳೆದ 12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ವಸತಿ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೇವೆಗಳು, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ತಂದಿರುವ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕೈಗೆಟುಕುವಂತೆ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿಸಿವೆ. ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಸೇವೆಗಳ ಸುಲಭ ಲಭ್ಯತೆ, ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದ ಮನೆಗಳು, ಬಲಿಷ್ಠ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಬಲೀಕರಣವು ಜನರ ನೆಮ್ಮದಿ ಹಾಗೂ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಎರಡನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗವು ಇಂದು ಕೇವಲ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ—ಬದಲಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಚಾಲಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಸಬಲ ಮತ್ತು ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಹೊಸ ಭಾರತೀಯ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗ

ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗವು ಮಿತವ್ಯಯದ ಖರ್ಚು, ಸೀಮಿತ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧಾರಣ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಇಂದು ಆ ವಾಸ್ತವ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಆದಾಯ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅವಕಾಶಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅವರ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳು ಈಗ ಸಾಧನೆಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಈ ವರ್ಗವು ಸರ್ಕಾರದ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಸಬಲೀಕರಣಗೊಂಡಿದೆ- 2014 ರಿಂದೀಚೆಗೆ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆ ಮಟ್ಟದ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಉಳಿತಾಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದ ಮತ್ತು ಬಳಸಬಹುದಾದ ನಿವ್ವಳ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳವರೆಗೆ ಈ ಬೆಂಬಲ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗವು ಇಂದು ಹೆಚ್ಚು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ, ಸಬಲವಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಥೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ.

ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗ ಎಂದರೆ ಯಾರು?

ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ "ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗ" ಎಂಬುದನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಮಾನದಂಡಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ; ಇವು ಖರೀದಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಟ್ಟಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನ ಬಗೆಗಿನ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳಂತಹ ಅಂಶಗಳಿಂದ ರೂಪಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೀಡುವ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಒಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದಾಯ ಅಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ವಲಯಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆದಾಯದ ಮೌಲ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2026 ಕ್ಕೆ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಲಾದ ದೇಶದ ಆದಾಯದ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ-

ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯ: ≤ $1,135

ಕೆಳ-ಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯ: $1,136 – $4,495

ಮೇಲ್-ಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯ: $4,496 – $13,935

ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯ: > $13,935

ಈ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಳಗೆ ಮಧ್ಯಮ ವಲಯ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಆದಾಯದ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮುಖಪುಟ

2010 ರಲ್ಲಿ (2010), ವಿಶ್ವದ ಬಹುಪಾಲು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನರು ಒಇಸಿಡಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. 2019 ಮತ್ತು 2017ರ ನಡುವೆ, ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1.8 ಬಿಲಿಯನ್‌ನಿಂದ 3.5 ಬಿಲಿಯನ್ಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪೦% ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. 2011 ಮತ್ತು 2019ರ ನಡುವೆ ಭಾರತದ ತಲಾ ಜಿಡಿಪಿ 53% ರಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಸಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗವು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 6.3% ದರದಲ್ಲಿ (1995 ರಿಂದ 2021ರ ನಡುವೆ) ವಿಸ್ತರಣೆಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ೩೧% ರಷ್ಟಿದೆ.

ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೆಳೆಯುವ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಇದೆ. ಒಇಸಿಡಿ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2030 ಮತ್ತು 2035ರ ನಡುವೆ ಭಾರತವು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಚೀನಾವನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಲಿದೆ. ಇದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಾರತೀಯರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಆದಾಯ, ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಅವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿರುವ ಜೀವನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಇದು ಬಲಿಷ್ಠ ಗ್ರಾಹಕ ಬೇಡಿಕೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಖರೀದಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಭಾವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ವರ್ಗವು ಜಾಗತಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಜಿಡಿಪಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿರುವ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ನಗರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ನಂಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸುಭದ್ರ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಬಲಿಷ್ಠ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗವು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಹಾಗೂ ವಸತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ತೆರಿಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ ಇಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ, ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗವು ಮಾನವ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಹಾಗೂ ಆದಾಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೂ ಇಂಧನ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯುಭಾರತದ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಬಳಕೆಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿರುವ ರಚನಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಗ್ರಾಹಕರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪೈಕಿ 93% ರಷ್ಟು ಪ್ರಗತಿಯು ಅಗ್ರ ಐದು ನಗರಗಳ (ನವದೆಹಲಿ, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ, ಮುಂಬೈ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈ) ಹೊರಗೆ ದಾಖಲಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸುಮಾರು ೫೦೦ "ಗ್ರಾಹಕ ನಗರಗಳು" ಉದಯಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದ್ದು, ಇದು ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಳದೊಂದಿಗೆ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಿದೆ. ಡಬ್ಲ್ಯೂಇಎಫ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, 2036 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗವು (ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಗ್ರಾಹಕರು) ಒಟ್ಟು ಬಳಕೆಯ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ 93% ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿದೆ. ಇದು 20216 ರಲ್ಲಿದ್ದ 80% ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಗಣನೀಯ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, 20 collector ವರ್ಷದ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ತಲೆಮಾರುಗಳ (ಬೇಬಿ ಬೂಮರ್ಸ್, ಜನರೇಷನ್ X, ಮಿಲೇನಿಯಲ್ಸ್, ಜನರೇಷನ್ Z) 20% ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಪ್ರತಿದಿನ $45 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಿದ್ದಾರೆ. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಇದು ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ವಯೋಮಾನದ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಆಚೆಗೂ, ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗವು ಪರಸ್ಪರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ, ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತವಿರುವ ಸಮಾಜವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಬಲಿಷ್ಠ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತವೆ.

ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಸಬಲೀಕರಣ: 12 ವರ್ಷಗಳ ಪರಿವರ್ತನೀಯ ಆಡಳಿತ

ಕಳೆದ 12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗವನ್ನು ಸಬಲಗೊಳಿಸಿದೆ. ಸರಳೀಕೃತ ತೆರಿಗೆ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಬಲಿಷ್ಠ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ವಿಮೆ ಹಾಗೂ ಪಿಂಚಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ನಗರೀಕರಣ, ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ. ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಸುಲಭ ಲಭ್ಯತೆ, ಕೈಗೆಟುಕುವ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ, ಬಲಿಷ್ಠ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ತಡೆರಹಿತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಳಿತವು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಕ್ರಮಗಳು ಸಂಪತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ.

ತೆರಿಗೆ ಕಡಿತ, ಸುಧಾರಿತ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ವಿಮೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿತ ಪಿಂಚಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. ತೆರಿಗೆ ಕಡಿತ, ಸುಧಾರಿತ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಲಭ್ಯತೆ, ವ್ಯಾಪಕ ವಿಮಾ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿತ ಪಿಂಚಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿವೆ. ರಿಯಾಯಿತಿ ದರದ ಸಾಲದ ದರಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಉಳಿತಾಯ, ಸಾಲ ಪಡೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭ ಹಾಗೂ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿಸಿವೆ.

ಸರಳಗೊಳಿಸಿದ ತೆರಿಗೆ ಪದ್ಧತಿ- ಜುಲೈ 2024 ರಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು 1961 ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ದಾಖಲೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯ್ದೆ, ೨೦೨೫ ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಈ ತೆರಿಗೆ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮೇಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿವೆ. 2014೪ ರಲ್ಲಿ, 2.5 ಲಕ್ಷ ರೂ.ವರೆಗಿನ ಆದಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಶೂನ್ಯ ತೆರಿಗೆ ಇತ್ತು. ಈಗ, (2023 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ) ಹೊಸ ತೆರಿಗೆ ಪದ್ಧತಿಯಡಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 12 ಲಕ್ಷ ರೂ.ವರೆಗೆ (ಸಂಬಳ ಪಡೆಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಕಡಿತದೊಂದಿಗೆ 12.75 ಲಕ್ಷ ರೂ.) ಗಳಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಶೂನ್ಯ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅವರ ಉಳಿತಾಯ, ಬಳಸಬಹುದಾದ ನಿವ್ವಳ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.

ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ: ಜುಲೈ 2017 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾದ ಜಿಎಸ್‌ಟಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರದ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಲವಾರು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ತಂದು, ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರಿಗೆ, ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಹಲವಾರು ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಅತ್ಯಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲಿನ ಕಡಿಮೆ ತೆರಿಗೆ ದರಗಳು ಮತ್ತು ತರ್ಕಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ ಸ್ಲ್ಯಾಬ್‌ಗಳು ದೈನಂದಿನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕೈಗೆಟುಕುವಂತೆ ಮಾಡಿವೆ. ಕಳೆದ ಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು ದರ ತರ್ಕಬದ್ಧಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದ್ದು, ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದೆ. ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ತೆರಿಗೆದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2017 ರಲ್ಲಿದ್ದ 66.5 ಲಕ್ಷದಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ 1.64 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಯೂನಿಫೈಡ್ ಪೆನ್ಷನ್ ಸ್ಕೀಮ್ / ಏಕೀಕೃತ ಪಿಂಚಣಿ ಯೋಜನೆ: ಏಪ್ರಿಲ್ 2025ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಯುಪಿಎಸ್, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರ ನಿವೃತ್ತಿ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೊಡುಗೆ ಆಧಾರಿತ ರಚನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ನೌಕರರ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಭರವಸೆಯ, ಹಣದುಬ್ಬರ-ಸಂಯೋಜಿತ ಪಿಂಚಣಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಯುಪಿಎಸ್ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ (ಕನಿಷ್ಠ 10 ವರ್ಷಗಳ ಸೇವೆಯೊಂದಿಗೆ) ತಿಂಗಳಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ₹10,000 ಪಿಂಚಣಿಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರದ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಸೇವಾ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೌಕರರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಪಿಂಚಣಿದಾರರಿಗೆ ತುಟ್ಟಿಭತ್ಯೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನಿವೃತ್ತರು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜೀವನ ವೆಚ್ಚಗಳು ಮತ್ತು ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಕೌಟುಂಬಿಕ ಪಿಂಚಣಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಪಿಂಚಣಿದಾರರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಆಶ್ರಿತ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನಿರಂತರ ಆರ್ಥಿಕ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿಮೆ: ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 10ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಮಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ, ಇದು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಮೆಯು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಜೀವ ವಿಮೆ (ಮರಣ, ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ, ನಿವೃತ್ತಿ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಜೀವೇತರ ವಿಮೆಯನ್ನು (ಆರೋಗ್ಯ, ಆಸ್ತಿ, ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ವಿಮೆಯ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಗೃಹಬಳಕೆಯ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಪಿಂಚಣಿ ನಿಧಿಗಳ ಪಾಲು ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2018-19 ರಲ್ಲಿದ್ದ 28.6% ರಿಂದ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2025ರ ವೇಳೆಗೆ 29.6% ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಭದ್ರತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ, ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು "೨೦೪೭ ರ ವೇಳೆಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವಿಮೆ" ಎಂಬ ದೂರದೃಷ್ಟಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರಜೆಯೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಜೀವ, ಆರೋಗ್ಯ, ಆಸ್ತಿ ವಿಮೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉದ್ಯಮವೂ ಸೂಕ್ತವಾದ ಅಪಾಯದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಬೆಂಬಲಿತ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳು ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ. 2005ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜೀವನ್ ಜ್ಯೋತಿ ಬಿಮಾ ಯೋಜನೆಯು 26.88 ಕೋಟಿ ದಾಖಲಾತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದು, 10 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಲೈಮ್‌ಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸುರಕ್ಷಾ ಬಿಮಾ ಯೋಜನೆಯು ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ಅಪಘಾತ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾ 57.11 ಕೋಟಿ ದಾಖಲಾತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ ಆರೋಗ್ಯ ಯೋಜನೆಯು 43.52 ಕೋಟಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

ನೌಕರರ ರಾಜ್ಯ ವಿಮಾ ಯೋಜನೆಯು 3.24 ಕೋಟಿ ನೌಕರರನ್ನು ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಕುಟುಂಬಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಮಾರು 14.91 ಕೋಟಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

2025ರ 'ಸಬ್ಕಾ ಬಿಮಾ, ಸಬ್ಕಿ ರಕ್ಷಾ' ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಂತಹ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿವೆ, ಗ್ರಾಹಕರ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಯ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಮೆಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಆಳಗೊಳಿಸಿವೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಅಪಾಯದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡಿವೆ.

ಕಡಿಮೆ ಸಾಲದ ದರಗಳು- 2005 ಮತ್ತು 2025ರ ನಡುವೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗೃಹ ಸಾಲದ ಬಡ್ಡಿ ದರಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿದವು. 2015 ರಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಷಿಕ ಬಡ್ಡಿ ದರಗಳು 9.5% ರಿಂದ 10.5% ರಷ್ಟಿದ್ದವು. 2025 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಅವು ಸುಮಾರು 7.35% ರಿಂದ 8.75% ಕ್ಕೆ ಇಳಿದವು, ಇದು ಸ್ವಂತ ಮನೆ ಹೊಂದುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಸುಲಭ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿತು. ಈ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶಾಲವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಮ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆದ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೀತಿ ನಿಲುವು ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿತ್ತು. ರೆಪೊ ದರವು ಗಣನೀಯ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ- ಅಂದರೆ 2015 ರಲ್ಲಿದ್ದ 8% ರಿಂದ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ 5.25% ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಈ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಸಾಲಗಾರರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದವು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಾಲದ ದರಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದವು

ಗೃಹ ಸಾಲಗಳಂತೆಯೇ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಲದ ದರಗಳು 14.25% ರಿಂದ (2014) 12.5% ಕ್ಕೆ (2026) ಇಳಿದವು. ಶಿಕ್ಷಣ ಸಾಲದ ದರಗಳು 14.25% ರಿಂದ 9.4% ಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾದವು. ಈ ಕಡಿಮೆ ದರಗಳು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಸಾಲ ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕೈಗೆಟುಕುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವು ಇಎಂಐಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇದು ಮನೆಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಹಣ ಖರ್ಚು ಮಾಡಲು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮುದ್ರಾ ಯೋಜನೆ (PMMY)- ಏಪ್ರಿಲ್ 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಪಿಎಮ್‌ಎಮ್‌ವೈ,ಉತ್ಪಾದನೆ,ವ್ಯಾಪಾರ,ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರಕ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ 20 ಲಕ್ಷ ರೂ.ವರೆಗಿನ ಭದ್ರತೆ ರಹಿತ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ 40.07 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ. ಮೊತ್ತದ 57 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಲಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದು ಸಬಲೀಕರಣದ ಪ್ರಬಲ ಸಾಧನವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ತಳಮಟ್ಟದ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಆಳಗೊಳಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಸುಸ್ಥಿರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದೆ. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರಿಗೆ, ಪಿಎಮ್‌ಎಮ್‌ವೈ ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಸಾಲದ ಜಾಲಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.

2021 ರಲ್ಲಿ ಭೋಪಾಲ್‌ನ ಲವಕುಶ್ ಮೆಹ್ರಾ ಅವರು 5 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಮುದ್ರಾ ಸಾಲವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ, ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂಜರಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹೆಜ್ಜೆ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಪಯಣದ ಆರಂಭವಾಯಿತು—ಅವರ ಫಾರ್ಮಾಸ್ಯುಟಿಕಲ್ (ಔಷಧೀಯ) ವ್ಯವಹಾರದ ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟು 12 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಂದ 50 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯಿತು, ಅವರ ಆದಾಯ ಎರಡರಷ್ಟಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಸ್ವಂತ ಮನೆಯ ಮಾಲೀಕರಾದರು. ಇವರ ಯಶೋಗಾಥೆಯು ಪಿಎಮ್‌ಎಮ್‌ವೈ ಯೋಜನೆಯು ಏನನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ರೂಪಿತವಾಗಿದೆಯೋ ಅದನ್ನೇ ನಿಖರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ—ಯುವ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನಿಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಜೀವನವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಲವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.

ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ನಗರೀಕರಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಕಳೆದ 12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ನಗರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಉತ್ತಮ ವಸತಿ, ವೇಗದ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ದೈನಂದಿನ ನಗರ ಜೀವನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿವೆ. ವಿಸ್ತೃತ ಮೆಟ್ರೋ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳು, ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾದ ರೈಲ್ವೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ವಾಯುಯಾನ ಸಂಪರ್ಕವು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸುರಕ್ಷಿತ, ವೇಗ ಮತ್ತು ಕೈಗೆಟುಕುವಂತೆ ಮಾಡಿವೆ.

ವಸತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆವಾಸ್ ಯೋಜನೆ- ನಗರ (PMAY-U): 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ವಸತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿದೆ. 'ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವಸತಿ' (Housing for All) ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ) ಲಾಂಚ್ ಮಾಡಲಾದ 'PMAY-U 2.0' ಯೋಜನೆಯು ಈ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ 1 ಕೋಟಿ ಅರ್ಹ ಫಲಾನುಭವಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದು ಇದರ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಸ್ವಂತ ಮನೆಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸಲು ₹8.76 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯನ್ನು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಂಜೂರಾದ ಒಟ್ಟು 125.31 ಲಕ್ಷ ಮನೆಗಳ ಪೈಕಿ, ದೇಶಾದ್ಯಂತ 98.1 ಲಕ್ಷ ಮನೆಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದು/ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ (ಮೇ 2019ರ ವೇಳೆಗೆ). ಇದು 2005-14 ರ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 8.04 ಲಕ್ಷ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 1,120% ರಷ್ಟು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯದ ಗುಂಪಿನ ನಗರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಮತ್ತು ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದ ವಸತಿಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರಂತರ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿರುವ ವಸತಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಕೆಳ-ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರಿಗಾಗಿಯೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ವಾಮಿ ನಿಧಿಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. 2019 ರಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ, ದೇಶಾದ್ಯಂತ 146 ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ 58,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನಿಧಿಯು ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ಈ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ₹49,500 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಂಡವಾಳದ ಹರಿವನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ 90 ಮಿಲಿಯನ್ ಚದರ ಅಡಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 44% ರಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯದ ಗುಂಪಿನ ವಸತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ.

ಚೆನ್ನೈನ 'ಎಲೈಟ್ ಏಕರ್ಸ್' ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಕನಸಿನ ಮನೆಗಾಗಿ ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಕಾಯಬೇಕಾಯಿತು. 2017 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯು ವಿವಿಧ ಅನುಮೋದನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸವಾಲುಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪದೇ ಪದೇ ವಿಳಂಬವನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ಮನೆ ಹಸ್ತಾಂತರದ ದಿನಾಂಕಗಳು ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಲೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ, ಅನೇಕ ಖರೀದಿದಾರರಲ್ಲಿ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು.

ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, 2020 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿ ನಿಧಿಯು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದ್ದ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಮರುಜೀವ ನೀಡಿತು. ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೇ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಬಾಕಿ ಇದ್ದ ಬಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಕೊನೆಗೂ ೨೫೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು; ಇದು ಮನೆ ಖರೀದಿದಾರರಲ್ಲಿ ನೆಮ್ಮದಿ, ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ತಂದಿತು.

ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು ಜಾಲದ ವಿಸ್ತರಣೆ- ಭಾರತವು ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಪ್ರಯಾಣದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ. ಮೆಟ್ರೋ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ವೇಗವು 2014ಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ 0.68 ಕಿ.ಮೀ ಇದ್ದದ್ದು, ಇಂದು ಸುಮಾರು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ ೬ ಕಿ.ಮೀ ಗೆ ವೇಗವರ್ಧನೆಗೊಂಡಿದೆ. ಕಳೆದ 12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಮೆಟ್ರೋ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸುಮಾರು ₹೩.೭ ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮೆಟ್ರೋ ಸೇವೆ ಹೊಂದಿರುವ ನಗರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2014 ರಲ್ಲಿದ್ದ ಕೇವಲ ೫ ರಿಂದ 2025ರ ವೇಳೆಗೆ 26 ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೈನಂದಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2016-14 ರಲ್ಲಿದ್ದ 28 ಲಕ್ಷದಿಂದ ಇಂದು 1.15 ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆ.

'ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಉಪಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ ದೆಹಲಿ, ಜೈಪುರ, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮುಂಬೈ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ನಗರಗಳಿಗಾಗಿ ಬಿಇಎಮ್‌ಎಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ 2100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೆಟ್ರೋ ಬೋಗಿಗಳನ್ನು ದೇಶೀಯವಾಗಿಯೇ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನರಿಗೆ, ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲಿನ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ವೇಗದ ಪ್ರಯಾಣ, ಕಡಿಮೆ ಸಾರಿಗೆ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದು, ನಗರ ಜೀವನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕೈಗೆಟುಕುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.

ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲದ ವಿಸ್ತರಣೆ: ಕಳೆದ 12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರೈಲು ಪ್ರಯಾಣವು ಹೆಚ್ಚು ಸುರಕ್ಷಿತ, ವೇಗ, ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿ ಮತ್ತು ಆರಾಮದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಬಜೆಟ್ ಬೆಂಬಲವು ೨೦೧೪-೧೫ ರಲ್ಲಿದ್ದ ₹೩೨,೦೦೦ ಕೋಟಿಯಿಂದ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2025-26 ರ ವೇಳೆಗೆ ₹2.78 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ರೈಲುಗಳ ಮುಖಾಮುಖಿ ಡಿಕ್ಕಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ದೇಶೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾದ 'ಕವಚ್' ಮೂಲಕ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಂಟೆಗೆ 130 ಕಿ.ಮೀ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು ಹಳಿಗಳ ಜಾಲವು 2014 ರಲ್ಲಿದ್ದ 5036 ಕಿ.ಮೀ ನಿಂದ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ 23,713 ಕಿ.ಮೀ ಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆಗೊಂಡಿದೆ. ಭಾರತವು ತನ್ನ ಭವಿಷ್ಯದ 'ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಸ್ಲೀಪರ್' ಸೇವೆಯನ್ನು ಜನವರಿ 2026 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಈಗ ೬೦ 'ಅಮೃತ್ ಭಾರತ್' ರೈಲುಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.

ರೈಲು ಬಳಕೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2024-25 ರಲ್ಲಿದ್ದ 716 ಕೋಟಿಯಿಂದ 2025-26 ರಲ್ಲಿ 741 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ, ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಎರಡು ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ, ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 208 ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೆ ಏರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನರಿಗೆ ಇದು ವೇಗದ ರೈಲುಗಳು, ಸುಧಾರಿತ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಆರಾಮದಾಯಕ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕಸ್ಥವಾಗಿಸಿದೆ.

ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ: ವಿಮಾನ ಪ್ರಯಾಣ- ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ಪ್ರಯಾಣವು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭ ಮತ್ತು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2014 ರಲ್ಲಿದ್ದ 74 ರಿಂದ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ 165 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಆಧುನಿಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ₹1.4 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮೋಪಾ, ಕಣ್ಣೂರು, ಹೊಲ್ಲೊಂಗಿ, ನವಿ ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ನೋಯ್ಡಾ (ಜೇವರ್) ಸೇರಿದಂತೆ ಹೊಸ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿವೆ.

ವೇಗದ ಕುಂದುಕೊರತೆ ನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಅನುಭವವೂ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. 'ಉಡಾನ್ ಯಾತ್ರಿ ಕೆಫೆಗಳು' ಈಗ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಬಜೆಟ್ ಸ್ನೇಹಿ (ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದ) ಆಹಾರದ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ. 'ಡಿಜಿ ಯಾತ್ರೆ' ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 38 ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ತಡೆರಹಿತ, ಕಾಗದರಹಿತ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕರಹಿತ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022 ರಿಂದೀಚೆಗೆ 9.3 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಈ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. 'ಇ-ಬಿಸಿಎಎಸ್' ವೇದಿಕೆಯು ಡಿಜಿಟಲೀಕೃತ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.

'ಉಡಾನ್' ಯೋಜನೆಯು ಸಣ್ಣ ನಗರಗಳ ಜನರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿಮಾನ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಕೈಗೆಟುಕುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. 2016 ರಿಂದೀಚೆಗೆ, 665 ಮಾರ್ಗಗಳು 95 ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು, ಹೆಲಿಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಾಟರ್ ಏರೋಡ್ರೋಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿವೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ 3.45 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಮಾನಗಳು 164 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ನೀಡಿವೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಸೌಲಭ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪುನಶ್ಚೇತನಕ್ಕಾಗಿ ₹4,800 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. 2026 ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಾದ 'ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಉಡಾನ್ ಯೋಜನೆ' ಮುಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ 120 ಹೊಸ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದ ವಿಮಾನ ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳು, ಉತ್ತಮ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ವಿಮಾನ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭ ಹಾಗೂ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಹೆಚ್ಚಳ

ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ವಿದ್ಯುತ್, ನಲ್ಲಿ ನೀರು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಅಡುಗೆ ಇಂಧನದ ವ್ಯಾಪಕ ಲಭ್ಯತೆಯು ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ದಿನನಿತ್ಯದ ಸೌಕರ್ಯ ಹಾಗೂ ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಕಳೆದ 12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠಗೊಂಡಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ಭಾರತದ ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಜೀವನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.

ನಲ್ಲಿ ನೀರು ಸಂಪರ್ಕಗಳು- ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಲ್ಲಿ ನೀರು ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2019 ರಲ್ಲಿದ್ದ 3.23 ಕೋಟಿಯಿಂದ ಮೇ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ 15.85ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, 390% ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಈ ಕ್ಷಿಪ್ರ ವಿಸ್ತರಣೆಯು, ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಬಲಿಷ್ಠ ಗಮನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಸ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ನಿರ್ವಹಣೆ- ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ನಗರೀಕರಣವು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಕಸ ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನು ಎದುರಿಸಲು, ಸರ್ಕಾರವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014 ರಲ್ಲಿ 'ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್ - ನಗರ' ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ನಗರ ಭಾರತವನ್ನು ಬಯಲು ಮುಕ್ತ ಶೌಚವನ್ನಾಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಘನತ್ಯಾಜ್ಯದ 100% ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಇದರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು 'ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್ - ನಗರ 2.0' ಮೂಲಕ ಮತ್ತಷ್ಟು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯು 2014 ರಲ್ಲಿದ್ದ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಮಟ್ಟದಿಂದ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ ಸುಮಾರು 97% ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ನಗರ ನೈರ್ಮಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಈ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು 2015 ರಲ್ಲಿ 'ಅಟಲ್ ಮಿಷನ್ ಫಾರ್ ರಿಜುವೆನೇಷನ್ ಆಂಡ್ ಅರ್ಬನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮೇಷನ್' (ಅಮೃತ್) ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ನಗರಗಳನ್ನು ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಭದ್ರತೆ ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ. 2021 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ಅಮೃತ್ 2.0' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, 583 ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು 6649 ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಡಿ ಒಳಚರಂಡಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಅಮೃತ್ ಮತ್ತು ಅಮೃತ್ 2.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2.53 ಕೋಟಿ ನಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 1.50 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಒಳಚರಂಡಿ (ಸೀವರ್) ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಕೊರತೆ- ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸರಣದಲ್ಲಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಹೆಚ್ಚಳವು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವಿದ್ಯುತ್ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಇಂಧನ ಕೊರತೆಯು ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2013-14 ರಲ್ಲಿದ್ದ 4.2% ರಿಂದ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2025-26 ರ ವೇಳೆಗೆ ಕೇವಲ 0.03% ಕ್ಕೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದೆ, ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಗತಿಯು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ದೈನಂದಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಈಗ ಸುಮಾರು ೨೨.೬ ಗಂಟೆಗಳ ವಿದ್ಯುತ್ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು 2014 ರಲ್ಲಿದ್ದ 12.5 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಿಂದೆ 22.1 ಗಂಟೆಗಳ ವಿದ್ಯುತ್ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಈಗ 23.4 ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಪಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಸಾಧನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.

ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ದೀನ್ ದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಗ್ರಾಮ್ ಜ್ಯೋತಿ ಯೋಜನೆ' ಮತ್ತು 'ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಪವರ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಸ್ಕೀಮ್'—ಈ ಎರಡೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ವಿತರಣಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಆಧುನೀಕರಿಸಲು ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣ ಉಪಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ 'ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸಹಜ್ ಬಿಜ್ಲಿ ಹರ್ ಘರ್ ಯೋಜನೆ' (ಸೌಭಾಗ್ಯ) ಮತ್ತಷ್ಟು ಪೂರಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ವಿದ್ಯುತ್ ರಹಿತ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಕೊನೆಯ ಹಂತದ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಗಮನ ಹರಿಸಿದೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಸುಮಾರು ₹1.85 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗವು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಕೆಲಸದ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ.

ತಲಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆ- ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಲಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆ 2013-14ರಲ್ಲಿದ್ದ 957ಕಿಲೋವ್ಯಾಟ್ ಅವರ್ ನಿಂದ 2024-25ರ ವೇಳೆಗೆ 1460 ಕಿಲೋವ್ಯಾಟ್ ಅವರ್‌ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, 52.6% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವಿದ್ಯುತ್‌ನ ವ್ಯಾಪಕ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನರಿಗೆ ಇದು ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಧನಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಳಕೆ, ಉತ್ತಮ ಕೂಲಿಂಗ್ (ಶೀತಲೀಕರಣ), ಬೆಳಕು ಹಾಗೂ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೈನಂದಿನ ಸೌಕರ್ಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿದೆ. ಸುಧಾರಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಲಭ್ಯತೆಯು ದೂರಸ್ಥ ಕೆಲಸ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನಗರ ಹಾಗೂ ಅರೆ-ನಗರ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಉನ್ನತ ಜೀವನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ.

ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಭವಿಷ್ಯದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸರ್ಕಾರವು 2023-2037 ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಿದೆ. ಇದು 2032 ರ ವೇಳೆಗೆ 458 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್ ನ ಗರಿಷ್ಠ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಿದೆ ಮತ್ತು ಗ್ರೀನ್ ಹೈಡ್ರೋಜನ್‌ನಂತಹ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿ, ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲಿದೆ.

ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಮತ್ತು ಕೈಗೆಟುಕುವ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ

ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ ಲಭ್ಯತೆಯು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಕಡಿಮೆ ಔಷಧಿ ವೆಚ್ಚಗಳು, ವ್ಯಾಪಕ ವಿಮಾ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಹೊರೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿವೆ. ರೋಗನಿರೋಧಕ ಆರೈಕೆ, ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಬಲಿಷ್ಠ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಆರೋಗ್ಯ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.

ಈಟ್ ರೈಟ್ ಇಂಡಿಯಾ

ಬೊಜ್ಜು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಕೇವಲ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ಕ್ರಮಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಭಾರತದ ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತಾ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಎಫ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಐ, ಆಹಾರದ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ತಳಮಟ್ಟದಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಜುಲೈ 2018 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ಈಟ್ ರೈಟ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಆಂದೋಲನವು ಸುರಕ್ಷಿತ, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಆಹಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜುಲೈ 2025 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 17.76 ಲಕ್ಷ ಆಹಾರ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾರರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 179 'ಕ್ಲೀನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಫುಡ್ ಹಬ್‌'ಗಳನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ 406 'ಈಟ್ ರೈಟ್ ಸ್ಟೇಷನ್'ಗಳೊಂದಿಗೆ 517 'ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ'ಗಳನ್ನು ಧೃಢೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರು ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯದ ಅಪಾಯಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು, ಬೀದಿ ಬದಿಯ ಆಹಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಆಹಾರದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಭಾರತೀಯ ಜನೌಷಧಿ ಪರಿಯೋಜನೆ ಯೋಜನೆ

ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 2015 ರ ನಂತರ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು 'ಜನೌಷಧಿ ಕೇಂದ್ರಗಳ' ಮೂಲಕ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಜೆನೆರಿಕ್ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಒದಗಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, 18,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನೌಷಧಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಜೆನೆರಿಕ್ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು 50-80% ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸುತ್ತಿವೆ. ಸರಾಸರಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು 10 ರಿಂದ 12 ಲಕ್ಷ ಜನರು ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರು ತಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 2,110 ಔಷಧಿಗಳು, 315 ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಉಪಕರಣಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯು ಜನರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಿದೆ. ಕಳೆದ 11 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಜನೌಷಧಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಕುಟುಂಬಗಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ₹40,000 ಕೋಟಿ ಹಣವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ.

ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮಾತೃತ್ವ ಅಭಿಯಾನ: ಈ ಯೋಜನೆಯು ಗರ್ಭಿಣಿಯರಿಗೆ (2ನೇ ಮತ್ತು 3ನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ) ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ 9 ರಂದು ನಿಗದಿತ ದಿನದ, ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪ್ರಸವಪೂರ್ವ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪಿಎಂಎಸ್‌ಎಂಎ ಗಾಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೋರ್ಟಲ್ ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಖಾಸಗಿ/ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ವಲಯದ ವೈದ್ಯರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. 2016 ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ, 7.46 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಗರ್ಭಿಣಿಯರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ 22,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಪಿಎಂಎಸ್‌ಎಂಎ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ (ಮೇ 29, 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ).

ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್- ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ ಆರೋಗ್ಯ ಯೋಜನೆ: ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನಿತ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ನಗದು ರಹಿತ (cashless) ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತದ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು, 70 ವರ್ಷ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ 86.51 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ 'ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ವಯ ವಂದನಾ ಕಾರ್ಡ್‌'ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಆರೋಗ್ಯ ಮಂದಿರ: ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಘಟ್ಟವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಸಾಧಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪರಿವರ್ತನಾ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ (2018 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು). ಎಎಎಂಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ, ನಗರ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದು, ಜನರು ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಸಮಗ್ರ, ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಉಚಿತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು 2018 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ಉಪಕ್ರಮವಾದ 'ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್'ನ ನಾಲ್ಕು ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ.

ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಕೈಗೆಟುಕುವ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಇದರ ನಾಲ್ಕು ಘಟಕಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಮತ್ತು ತೃತೀಯ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇತರ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ 'ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ ಆರೋಗ್ಯ ಯೋಜನೆ', 'ಪಿಎಂ-ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಹೆಲ್ತ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಮಿಷನ್' ಮತ್ತು 'ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಿಷನ್' ಸೇರಿವೆ.

ಎಎಎಂ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ. ಯುಎಚ್‌ಸಿ ಸೂಚ್ಯಂಕವು 2015 ರಲ್ಲಿ 57 ಇದ್ದದ್ದು 2021 ರಲ್ಲಿ 63 ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಜನರ ಸ್ವಂತ ಕೈಯಿಂದಾಗುವ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೆಚ್ಚವು ಶೇ 60.6% ರಿಂದ (2014-15) ಶೇ 39.4% ಕ್ಕೆ (2021-22) ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ 1,85,555 ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಎಎಎಂ ಗಳೂ ಇವೆ (ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2026ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ). ಎಎಎಂ ಗಳು ಒಟ್ಟು 540 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರ ಭೇಟಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿವೆ (ಜೂನ್ 2026). ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಎಎಎಂ ಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಯಿ, ಸ್ತನ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಕಂಠದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ 60 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ತಪಾಸಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ.

ಕ್ಷಯರೋಗ, ಮಲೇರಿಯಾ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಂತಹ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಯೋಜನೆಗಳು: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಷಯರೋಗ ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ, TB ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು 2015-2024 ರ ನಡುವೆ ಪ್ರತಿ ಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ 237 ರಿಂದ 187 ಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ ಶೇ 21% ರಷ್ಟು ಕುಸಿದಿದೆ. ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಶೇ 53% ರಿಂದ ಶೇ 92% ಕ್ಕೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಏರಿದೆ, ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಸರಾಸರಿಯಾದ ಶೇ 78% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ.

2016 ರಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು 'ಮಲೇರಿಯಾ ನಿರ್ಮೂಲನೆಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು'ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದು 2027ರ ವೇಳೆಗೆ ಮಲೇರಿಯಾವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಲು ಒಂದು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, 'ಮಲೇರಿಯಾ ನಿರ್ಮೂಲನೆಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಯೋಜನೆ (2023-2027)'ಯು ವರ್ಧಿತ ಕಣ್ಗಾವಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಕರಣ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ "ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿ ಮತ್ತು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ" ವಿಧಾನವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದು ನೈಜ-ಸಮಯದ ಡೇಟಾ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. ಮಲೇರಿಯಾ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಾವುಗಳು 2015-2023ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ 80% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ. ಭಾರತವು 2024 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ 'ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊರೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವದ ಗುಂಪಿನಿಂದ' ಹೊರಬಂದಿದೆ.

ಸೆಂಟಿನೆಲ್ ಸರ್ವೇಲನ್ಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು 110 ರಿಂದ (2007) 869 ಕ್ಕೆ (2025) ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಡೆಂಗ್ಯೂ ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. 2018 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈರಲ್ ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು' 1,140 ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 18.23 ಕೋಟಿ ಜನರನ್ನು ತಪಾಸಣೆಗೊಳಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ (2018-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2025).

ವಿಸ್ತೃತ ಕಣ್ಗಾವಲು, ತೃತೀಯ ಹಂತದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತವು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. 2014-15 ರಿಂದ, ತೃತೀಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಆರೈಕೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು 'ತೃತೀಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೇರ್ ಸೆಂಟರ್ಸ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಬಲವರ್ಧನೆ ಯೋಜನೆ'ಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ, 19 ರಾಜ್ಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು 20 ತೃತೀಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೇರ್ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ (ಟಿಸಿಸಿಸಿs) ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಯೋಜನೆಯಡಿ, ರಾಜ್ಯದ ಪಾಲನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ SCI ಗೆ ₹120 ಕೋಟಿಗಳವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಟಿಸಿಸಿಸಿ ಗೆ ₹45 ಕೋಟಿಗಳವರೆಗೆ ಒಂದು ಬಾರಿಯ ಅನುದಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, 20 ಎಸ್‌ಸಿಐಗಳು, 19 ಟಿಸಿಸಿಸಿಗಳು ಮತ್ತು 439 ಡಿಸಿಸಿಸಿಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ.

ಬಲವರ್ಧಿತ ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ: ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಅವಕಾಶಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ. ಬಲವಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸಾಲಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮ-ಕೇಂದ್ರಿತ ತರಬೇತಿಯು ವೃತ್ತಿ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಾವೀನ್ಯತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿವೆ, ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ.

ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ :ಭಾರತವು 2047ರ ವೇಳೆಗೆ 'ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ' ಆಗುವತ್ತ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣವು ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಭಾರತದ 14.71 ಲಕ್ಷ ಶಾಲೆಗಳು 24.69 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು 1.01 ಕೋಟಿ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿವೆ (2024-25).

ಇದಲ್ಲದೆ, 2018 ರಲ್ಲಿ 'ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಾ' ಅಭಿಯಾನದ ಪ್ರಾರಂಭವು ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ಏಕೀಕೃತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಇದು ಸಂಯೋಜಿತ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಮೂಲಕ ಯೋಜನೆ, ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿಯು ಸಮಗ್ರ, ಕೌಶಲ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಿರುವ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ, ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ವೃತ್ತಿ ಅವಕಾಶಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಾದಿಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಐಐಟಿ ವಿಸ್ತರಣೆ: 2014 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 16 ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇದ್ದವು. ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 7 ಹೊಸ ಐಐಟಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ 23 ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ (2025). ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 65,000 ರಿಂದ 1.35 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ದುಪ್ಪಟ್ಟಾಗಿದೆ (2025-26 ರವರೆಗೆ). ಇದಲ್ಲದೆ, ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುವರಿ 6,500 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಹೊಸ ಐಐಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ. ತಿರುಪತಿ, ಭಿಲಾಯ್, ಜಮ್ಮು, ಧಾರವಾಡ ಮತ್ತು ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗುವುದು. 130 ಹಿರಿಯ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಹುದ್ದೆಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆಯು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರಿಗೆ, ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಕೌಶಲ್ಯಪೂರ್ಣ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಆಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿದ್ಯಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯೋಜನೆ: 2024ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಅರ್ಹ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಹಣಕಾಸಿನ ಕೊರತೆಯು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಸರಳ, ಪಾರದರ್ಶಕ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಯಾವುದೇ ಆಧಾರ ಮತ್ತು ಜಾಮೀನುದಾರರಿಲ್ಲದೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಾಲಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ₹8 ಲಕ್ಷದವರೆಗೆ ಆದಾಯ ಹೊಂದಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಶೇ 3% ರಷ್ಟು ಬಡ್ಡಿ ಸಬ್ಸಿಡಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರವೇಶವನ್ನು 860 ನಿಗದಿತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಮೆರಿಟ್ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪಡೆದಿರಬೇಕು. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ, ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಭಾರಿ ಮುಂಗಡ ವೆಚ್ಚಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಲದ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 ರಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ₹7,750+ ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದ 60,600 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಲಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಮೊದಲ ಸೆಮಿಸ್ಟರ್/ವರ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ₹1,400 ಕೋಟಿಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಿದೇಶಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಆಗಮನ: ಡೀಕಿನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವೊಲೊಂಗೊಂಗ್ (University of Wollongong) ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಜಾಗತಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಗುಜರಾತ್‌ನ ಗಿಫ್ಟ್ ಸಿಟಿ ಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿವೆ, ಆದರೆ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸೌತಾಂಪ್ಟನ್ ಗುರುಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ, ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಬೋಧನಾ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ತರುತ್ತವೆ. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರಿಗೆ, ಇದು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಓದುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯದ ಹೊರಹರಿವನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇಶದ ಒಳಗಡೆಯೇ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಪದವಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಇದು ಕೈಗೆಟುಕುವ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಭಾರತದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. 2025 ರಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಧನಸಹಾಯ ಆಯೋಗವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಇಟಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ಎಗಳ 8 ವಿದೇಶಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಪತ್ರವನ್ನುನೀಡಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಯುಜಿಸಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದೆ.

ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ: ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕೈಗೆಟುಕುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. 31 ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರವರೆಗೆ 818 ಅಲೋಪತಿ, 323 ದಂತವೈದ್ಯಕೀಯ, ಮತ್ತು 942 ಆಯುಷ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು 2,045 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಏಮ್ಸ್ ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ - ದೇಶಾದ್ಯಂತ 23 ಏಮ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ ಅಥವಾ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದಿವೆ. ಇದು ಪ್ರಯಾಣದ ವೆಚ್ಚ, ಕಾಯುವ ಸಮಯ ಮತ್ತು ದುಬಾರಿ ಖಾಸಗಿ ಆರೈಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಶುಶ್ರೂಷಾ (ನರ್ಸಿಂಗ್) ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೂ ಸಮಾನ ಗಮನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಜೊತೆಗೆ 157 ಹೊಸ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು 15,700 ನರ್ಸಿಂಗ್ ಪದವೀಧರರನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಲಿದೆ. ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ರಂಗದಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಹಾನ್ಸ್-2 ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವುದು; ಇದು ತೃತೀಯ ಹಂತದ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಇದ್ದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸಲಿದೆ. ರಾಂಚಿ ಮತ್ತು ತೇಜ್‌ಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೆ ಏರಿಸಲಾಗುವುದು. ಜಿಲ್ಲಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ಮತ್ತು ಟ್ರಾಮಾ ಕೇರ್ (ಅಪಘಾತ ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಶೇ 50% ರಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲಾಗುವುದು. 2026-27ರ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ, 17 ಹೊಸ ಔಷಧಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಸುಂಕವನ್ನು ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಂಕ ರಹಿತ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಮದು ಪಟ್ಟಿಗೆ 7 ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಪರೂಪದ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಐದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮೌಲ್ಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಹಬ್‌ಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ಆಯುಷ್ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಿವೆ—ಇದು ಭಾರತವನ್ನು ಸಮಗ್ರ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಜಾಗತಿಕ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಿದೆ.

ಇದಲ್ಲದೆ, ಲಿಬರಲೈಸ್ಡ್ ರೆಮಿಟೆನ್ಸ್ ಸ್ಕೀಮ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಟಿಸಿಎಸ್ (ಮೂಲದಲ್ಲೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುವ ತೆರಿಗೆ – ಟಿಸಿಎಸ್‌) ದರವನ್ನು ಶೇ 5% ರಿಂದ ಶೇ 2% ಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಬಜೆಟ್ 2026-27 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೆಚ್ಚಗಳ ಮೇಲಿನ ಕಡಿಮೆ ಟಿಸಿಎಸ್ ದರವು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು: ಐಟಿಐಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿವೆ. ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಕೌಶಲ್ಯಯುತ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ನಿರಂತರ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲು, ಅಂದಾಜು ₹60,000 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಪಿಎಂ-ಸೇತು (ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಆಂಡ್ ಎಂಪ್ಲಾಯಬಿಲಿಟಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮೇಷನ್ ಥ್ರೂ ಅಪ್‌ಗ್ರೇಡೆಡ್ ಐಟಿಐಸ್) ಅನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರಿಗೆ, ಇದು ಗುಣಮಟ್ಟದ ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಡಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದುಬಾರಿ ಪದವಿಗಳ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಸ್ಥಿರ ಉದ್ಯೋಗಗಳು, ಉತ್ತಮ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಸ್ಕಿಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮಿಷನ್:2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ಮಿಷನ್, ಭಾರತವನ್ನು 'ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ' (ಸ್ವಾವಲಂಬಿ) ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸರ್ಕಾರದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಶಿಪ್ ತರಬೇತಿ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಇಂಟರ್ನ್ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೌಶಲ್ ವಿಕಾಸ್ ಯೋಜನೆ', 'ಜನ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥಾನ', 'ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಶಿಪ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ ಯೋಜನೆ' ಮತ್ತು 'ಕ್ರಾಫ್ಟ್ಸ್‌ಮೆನ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ ಸ್ಕೀಮ್' ಸೇರಿವೆ. 2022-2026 ರ ಅವಧಿಗೆ ಮರುರಚಿಸಲಾದ ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಹಲವಾರು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ಎಐ, ಐಒಟಿ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸೇವೆಗಳಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಉದ್ಯಮ-ಸಂಯೋಜಿತ, ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್-ಸ್ನೇಹಿ ಕೌಶಲ್ಯ ನವೀಕರಣಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 'ಸ್ಕಿಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಬ್' ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಇದು ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು, ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಪಿಎಂಕೆವಿಐ 4.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 27.74 ಲಕ್ಷ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, JSS ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 36.48 ಲಕ್ಷ ಫಲಾನುಭವಿಗಳು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಎಪಿಎಸ್‌ ಮೂಲಕ 54.41 ಲಕ್ಷ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಗಳು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.

ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್ ಇಂಡಿಯಾ: ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್ ಇಂಡಿಯಾ ಉಪಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುತ್ತಿದೆ- 'ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ನಿಧಿಗಳ ನಿಧಿ', 'ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸೀಡ್ ಫಂಡ್ ಯೋಜನೆ', ಮತ್ತು 'ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆ'. ಇವುಗಳು ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳ ವ್ಯವಹಾರ ಚಕ್ರದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಧನಸಹಾಯದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. 2016 ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 502 ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಇವು 308 ನೇರ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಮಾರ್ಚ್ 2026ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 2.23 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇವು 23.3 ಲಕ್ಷ ನೇರ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ. ಈ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಈ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ 48% ರಷ್ಟು ಕನಿಷ್ಠ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳಾ ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಥವಾ ಪಾಲುದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ತಡೆರಹಿತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಳಿತ: ಭಾರತದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು ಗುರುತು, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕದ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು 'ಜಾಮ್ ಟ್ರಿನಿಟಿ' ಅಂದರೆ - ಜನ್ ಧನ್ ಖಾತೆಗಳು, ಆಧಾರ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಮೊಬೈಲ್ ಲಭ್ಯತೆಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಒಟ್ಟಾಗಿ, ಇವು ಭಾರತದ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪಾಂತರಕ್ಕೆ ಬಲವಾದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರು ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವೆ ನೇರ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದವು.

ಜಾಮ್ ಟ್ರಿನಿಟಿ: ಹಣಕಾಸು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಿಷನ್ ಆಗಿ 'ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ್ ಧನ್ ಯೋಜನೆ'ಯನ್ನು 2014 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ಹೊಂದಿರದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಯಸ್ಕರಿಗೂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಸಾಲ, ವಿಮೆ ಹಾಗೂ ಪಿಂಚಣಿಯಂತಹ ಅಗತ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಳೆದ 12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಉಪಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಖಾತೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2015 ರಲ್ಲಿ 14.72 ಕೋಟಿ ಇದ್ದದ್ದು ಮೇ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 58.26 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಠೇವಣಿಗಳು ಮಾರ್ಚ್ 2015 ರಲ್ಲಿ ₹15,670 ಕೋಟಿ ಇದ್ದದ್ದು ಮೇ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ₹3.01 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಳಗೊಂಡಿವೆ. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಗಳು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ಉಳಿಸಲು, ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಸಾಲ, ವಿಮೆ ಹಾಗೂ ಪಿಂಚಣಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಇದರಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಕದ ಹಿಂದೆ, ಗೋವಾದ ರೆಬೆಕ್ಕಾ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಅವರು ನಿವೃತ್ತಿ ವೇತನ (ಪಿಂಚಣಿ) ಪಾವತಿಗಳು ವಿಳಂಬವಾಗುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರು. ಹಣ ಬಂದಾಗಲೂ ಅದು ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು. ಜನ್ ಧನ್ ಯೋಜನೆಯು ಆ ಅನುಭವವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಇಂದು, ಅವರ ಪಿಂಚಣಿ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಅವರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಕಮಿಷನ್‌ಗಳಾಗಲಿ, ವಿಳಂಬವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ಅಲೆಯುವ ಅಗತ್ಯವಾಗಲಿ ಈಗಿಲ್ಲ. ಬ್ಯಾಂಕಿನಿಂದ ಬರುವ ಒಂದು ಸರಳ ಸಂದೇಶವು ಈಗ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತಿದೆ. ರೆಬೆಕ್ಕಾ ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ, “ನಾನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತೇನೆ, ಆದರೆ ಪಿಂಚಣಿ ಮಾತ್ರ ಬರುವುದನ್ನು ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.”

ಆಧಾರ್ : ದೇಶದಾದ್ಯಂತದ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗಾಗಿ ಬಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ಆಧಾರಿತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಗುರುತಿನ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದು ಸಮರ್ಥ ಸೇವಾ ವಿತರಣೆಗಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ದೃಢೀಕರಣವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು. ಮೇ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 144 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಧಾರ್ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬಳಕೆ ದೈನಂದಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. 2024-25 ರಲ್ಲೇ, 2,707 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ದೃಢೀಕರಣ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗುರುತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಯ್ಯಬಲ್ಲಂತಾಯಿತು, ಪರಿಶೀಲನೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಹಾಗೂ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಯಿತು.

ಶೇ 85.5% ರಷ್ಟು ಭಾರತೀಯ ಕುಟುಂಬಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಾಗಿ, ತರಗತಿಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ದೂರವಾಣಿ ಚಂದಾದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ನವೆಂಬರ್ 2014 ರಲ್ಲಿದ್ದ 93.7 ಕೋಟಿಯಿಂದ (937 ಮಿಲಿಯನ್), ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ 125.87 ಕೋಟಿಗೆ ತಲುಪಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 28 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ (2014-15 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹0.18 lakh ಕೋಟಿ ಇದ್ದದ್ದು 2024-25 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹5.5 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿದೆ).

ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರಿಗೆ, ಈ ಜಾಮ್ ಟ್ರಿನಿಟಿಯು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು, ವೇಗದ ಸೇವಾ ವಿತರಣೆ, ಸೋರಿಕೆಗಳ ಕಡಿತ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಜೀವನದ ಸುಲಭತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಡಿಜಿಲಾಕರ್: 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಡಿಜಿಲಾಕರ್, ನಾಗರಿಕರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ವಾಲೆಟ್‌ಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಡಿಜಿಟಲ್ ದಾಖಲೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಾಗರಿಕರ 'ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಬಲೀಕರಣ'ದ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರು ಪ್ರಮುಖ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾಗದದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಭೌತಿಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶಾತಿಗಳು, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳಂತಹ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಸಮಯವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಸುಲಭತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಟ್ಟು 69.9 ಕೋಟಿ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (2 ಜೂನ್ 2026ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ), 2015 ರಲ್ಲಿದ್ದ ಸೈನ್-ಅಪ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೇವಲ 9.98 ಲಕ್ಷ ಆಗಿತ್ತು. ಮೇ 2026 ರವರೆಗೆ 950+ ಕೋಟಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಇದರ ಮೂಲಕ ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಉಮಾಂಗ್ ಆಪ್: 2017 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಉಮಾಂಗ್, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇಂದ್ರ, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಒಂದೇ ವಿಂಡೋದ ಮೊಬೈಲ್ ಮತ್ತು ವೆಬ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಗರಿಕರು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಉಮಾಂಗ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಪಿಎಫ್‌ಒ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೈಮ್‌ಗಳು, ಪ್ಯಾನ್-ಆಧಾರ್ ಸೇವೆಗಳು, ಡಿಜಿಲಾಕರ್ ಲಭ್ಯತೆ, ಯುಟಿಲಿಟಿ ಬಿಲ್ ಪಾವತಿಗಳು, ಪಿಂಚಣಿ ಸೇವೆಗಳು, ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಸೇವೆಗಳು, ಚಾಲನಾ ಪರವಾನಗಿ (ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್) ಸೇವೆಗಳು, ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಸೇರಿವೆ. ಉಮಾಂಗ್ ಆಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ನೋಂದಣಿಗಳು 2017 ರಲ್ಲಿದ್ದ 0.24 ಕೋಟಿಯಿಂದ ಜೂನ್ 2, 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 11.39 ಕೋಟಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡಿವೆ.

ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಸಬಲೀಕರಣ: ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಒಂದು ಅಡಿಪಾಯ: ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಏಳಿಗೆಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅದರ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕುಟುಂಬಗಳ ದೈನಂದಿನ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸಿವೆ. ಅವು ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆ, ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯ, ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಭಾರತದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತವೆ. ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆ ಮತ್ತು ಸುಲಭ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸರ್ಕಾರವು ಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯದ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಈ ನಿರಂತರ ವಿಧಾನವು ಜನರ ಜೀವನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಬಲವಾದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.

References

Ministry of Finance

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2098352&reg=3&lang=2

www.indiabudget.gov.in/doc/budget_speech.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2212593&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2221439&reg=6&lang=1

Ministry of Jal Shakti

https://ejalshakti.gov.in/jjmreport/JJMIndia.aspx

Ministry of Housing and Urban Affairs

sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AU2133_IaL9i8.pdf?source=pqals

Ministry of Power

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2215187&reg=3&lang=2