Rural Prosperity
ভাৰতৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত জল ব্যৱস্থাপনাৰ নতুন দিশ
“অংশগ্ৰহণমূলক জল বাজেটৰ জৰিয়তে সমাজ সবলীকৰণ”
Posted On:
27 MAY 2026 11:36AM
ভাৰতৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত জল ব্যৱস্থাপনা উন্নত কৰাটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিছে। পানীৰ বৰ্ধিত চাহিদা, অসমান বিতৰণ আৰু জলবায়ুৰ অনিশ্চয়তাই এই প্ৰয়োজনীয়তা আৰু অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ কৰি তুলিছে। প্ৰতি টোপাল পানীৰ সঠিক ব্যৱহাৰে ভাৰতৰ জল সুৰক্ষা, জলবায়ুৰ স্থিতিস্থাপকতা আৰু বহনক্ষম ভৱিষ্যত গঢ় দিয়াত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা ল’ব পাৰে। জল বাজেটৰ দ্বাৰা স্থানীয় পৰ্যায়ত পানীৰ উপলব্ধতা আৰু চাহিদাৰ মূল্যায়ন কৰিব পৰা যায়। ইয়াৰ ফলত কৃষি, ঘৰুৱা প্ৰয়োজন আৰু পশুপালনৰ ক্ষেত্ৰত পৰিকল্পিত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সুবিধা হয়। অটল ভূজল যোজনা, ৰাষ্ট্ৰীয় জল অভিযান, ৰাজস্থান আৰু মহাৰাষ্ট্ৰৰ বিভিন্ন পদক্ষেপে অংশগ্ৰহণমূলক পন্থাৰ ফলপ্ৰসূতা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। স্থানীয় পৰ্যায়ত তথ্যভিত্তিক পৰিকল্পনাৰ বাবে ‘বৰুণী’ ৱেব এপ্লিকেচনৰ দৰে প্ৰযুক্তিগত সঁজুলিয়ে এই প্ৰক্ৰিয়াক আৰু অধিক শক্তিশালী কৰি তুলিছে। জল বাজেট প্ৰস্তুত কৰিলে জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণ আৰু নীতিগত সহায়ৰ জৰিয়তে পানীৰ বহনক্ষম ব্যৱহাৰ নিশ্চিত কৰিব পাৰি।
|
|
ভাৰতৰ জলসম্পদৰ বৰ্তমানৰ অৱস্থা: চাহিদা ব্যৱস্থাপনা আৰু নীতিগত ব্যৱস্থাৰ সংমিশ্ৰণ
|
পৰিৱেশৰ স্থিৰতা আৰু মানুহৰ মংগলৰ অন্যতম ভেটি হৈছে পানী। জলসম্পদৰ উপলব্ধতা, বিতৰণ, আৰু পৰিচালনা বিভিন্ন খণ্ডৰ উন্নয়নৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত। কেন্দ্ৰীয় জল আয়োগৰ "Reassessment of Water Availability in India using Space Inputs, 2019" অধ্যয়ন অনুসৰি ভাৰতত বছৰি গড়ে প্ৰায় ৩,৮৮০ বিলিয়ন ঘনমিটাৰ বৰষুণ হয়। বাষ্পীভৱন আৰু অন্যান্য প্ৰাকৃতিক ক্ষতিৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি বছৰি গড়ে প্ৰায় ১৯৯৯.২০ বিলিয়ন ঘনমিটাৰ পানী লাভ কৰে।
এখন দেশত বাৰ্ষিক পানীৰ উপলব্ধতা প্ৰধানকৈ বতৰ আৰু ভূ-তাত্ত্বিক অৱস্থাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। জনমূৰি পানীৰ উপলব্ধতা জনসংখ্যাৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত। জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ বাবে ভাৰতত জনমূৰি পানীৰ উপলব্ধতা ক্ৰমাগতভাৱে হ্ৰাস পাইছে, যাৰ ফলত বৰ্তমানৰ জলসম্পদৰ ওপৰত চাপ বাঢ়িছে। বিশ্বৰ জনসংখ্যাৰ ১৭.৫ শতাংশ আৰু বিশ্বৰ পশুধনৰ ১১.৬ শতাংশ ভাৰতত আছে ।। ইয়াৰ ফলত জলসম্পদৰ চাহিদা যথেষ্ট বৃদ্ধি হৈছে। গ্ৰামাঞ্চলৰ মুঠ পানী ব্যৱহাৰৰ প্ৰায় ৮০ৰ পৰা ৯০% কৃষি কাৰ্যত ব্যৱহৃত হয়। সীমিত জলসম্পদৰ ওপৰত চাপ বৃদ্ধিৰ ফলত ভূ-গৰ্ভস্থ পানীৰ মাত্ৰা হ্ৰাস পাইছে, ঋতু অনুসৰি পানীৰ নাটনি হৈছে আৰু পানী বিতৰণক লৈ সংঘাত বৃদ্ধি পাইছে। এই পৰিস্থিতিয়ে যোগান-চালিত ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তে পৰিকল্পিত আৰু চাহিদা-চালিত পানী ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োজনীয়তাক উজ্জ্বল কৰি তুলিছে। পানীৰ অভাৱ আৰু অসমান বিতৰণৰ সন্মুখত জল বাজেট প্ৰস্তুত কৰাটো বহনক্ষম উন্নয়নৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আহিলা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে।
|
প্ৰতিটো টোপালেই গুৰুত্বপূৰ্ণ: পানীৰ বাজেট কি?
|
জল বাজেট হৈছে এটা নিৰ্দিষ্ট ভৌগোলিক অঞ্চলত পানীৰ উপলব্ধতা আৰু চাহিদাৰ পদ্ধতিগত মূল্যায়ন। এই অঞ্চলটো গাঁও, জলাশয় এলেকা, ব্লক অথবা জিলা হ’ব পাৰে। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে ব্যৱহাৰযোগ্য পানী আৰু নবীকৰণযোগ্য জলসম্পদৰ মাজত ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰা। এই ব্যৱস্থাই বৰষুণ, পৃষ্ঠীয় পানীৰ বৈ যোৱা, ভূগৰ্ভস্থ পানী পুনৰ ভৰোৱাকে ধৰি সকলো ধৰণৰ পানীৰ উৎসৰ হিচাপ দিয়ে। ইয়াৰ উপৰিও বাষ্পীভৱন, বৈ যোৱা পানী, ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ বহিঃপ্ৰবাহৰ কথাও লক্ষ্য কৰা হয়।
জল বাজেটত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশত পানীৰ গতিবিধি আৰু বিতৰণৰ বিষয়েও বুজাবুজিৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াত পৃষ্ঠীয় পানী আৰু ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ মাজৰ সম্পৰ্ক, ঋতুৰ পৰিৱৰ্তন, আৰু কৃষি, নগৰীয়া আৰু ঔদ্যোগিক ব্যৱহাৰৰ প্ৰভাৱ আদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।
|
জল বাজেটৰ জৰিয়তে কৃষি আৰু পশুধনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ সৈতে পানী ব্যৱস্থাপনাৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰা
|
ৰাষ্ট্ৰীয় সংহত জলসম্পদ উন্নয়ন আয়োগৰ হিচাপ অনুসৰি ২০৫০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতত জলসিঞ্চনৰ বাবে পানীৰ চাহিদা ৮০৭ বিলিয়ন ঘনমিটাৰ হ’ব পাৰে।এই অনুমানে ভৱিষ্যতে জলসম্পদৰ ওপৰত চাপ বৃদ্ধি হোৱাৰ ইংগিত দিয়ে। জল বাজেটে কৃষিক্ষেত্ৰত জ্ঞাত সিদ্ধান্ত লোৱাত সহায় কৰে। ই স্থানীয় পানীৰ উপলব্ধতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি শস্য নিৰ্বাচন, জলসিঞ্চনৰ সময় আৰু কৃষি পদ্ধতিৰ পৰিৱৰ্তন সক্ষম কৰে। নাবাৰ্ডৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত অংশগ্ৰহণমূলক পদক্ষেপসমূহে দেখুৱাইছে যে শস্যৰ পৰিস্থিতিৰ লগত পানীৰ অৱস্থা খাপ খুৱাই ল’লে শস্যৰ উৎপাদন বৃদ্ধি পায় আৰু বিপদ হ্ৰাস পায়। ২০১৯ চনৰ পশুধনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ২০১২ চনত পশুধনৰ সংখ্যা ৫১২ কোটিৰ পৰা প্ৰায় ৫৩.৬ কোটিলৈ বৃদ্ধি পাইছে। গৰু-ম’হৰ সংখ্যা প্ৰায় ১৮% বৃদ্ধি পাইছে। ফলত খোৱাপানী, পশু খাদ্য উৎপাদন আৰু আনুষংগিক খণ্ডৰ বাবেও পানীৰ চাহিদা বৃদ্ধি পাইছে। জল বাজেটত পশুধন আৰু মীনপালনৰ দৰে সংশ্লিষ্ট খণ্ডৰ পানীৰ প্ৰয়োজনীয়তা অন্তৰ্ভুক্ত কৰি এক ব্যাপক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা হয়। মানক নীতি ব্যৱহাৰ কৰি পশুধনৰ পানীৰ চাহিদা অনুমান কৰিলে আৰু ইয়াক সামগ্ৰিক পানীৰ মূল্যায়নত একত্ৰিত কৰিলে অধিক সমতাযুক্ত আবণ্টন নিশ্চিত হয়। ইয়াৰ দ্বাৰা ই বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ আৰু বহনক্ষম গ্ৰাম্য জীৱিকাক সমৰ্থন কৰে।
|
জল বাজেটৰ প্ৰতিষ্ঠানিকৰণ: ৰাষ্ট্ৰীয় অভিযান আৰু তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কাৰ্য
|
অটল ভুজল যোজনা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় জল অভিযানকে ধৰি চৰকাৰী কাৰ্যসূচীসমূহে পানীৰ বাজেটক বহনক্ষম পানী ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে এক মূল আহিলা হিচাপে উজ্জ্বল কৰি তোলে।
অটল ভূজল যোজনা
২০১৯ চনত আৰম্ভ হোৱা অটল ভূজল যোজনাই গাঁও পঞ্চায়ত পৰ্যায়ত বিকেন্দ্ৰীকৃত পানী ব্যৱস্থাপনাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আহিলা হিচাপে জল বাজেটক গ্ৰহণ কৰিছে। দেশৰ ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ চাপত ভুগি থকা সাতখন ৰাজ্যৰ ২২৯টা ব্লকত এই কাৰ্যসূচীৰ পাইলট প্ৰগ্ৰেম কৰা হৈছে। ২০২৩-২৪ আৰু ২০২৪-২৫ চনৰ মূল্যায়নত ২২৯টা ব্লকৰ ভিতৰত ১৮০টাত ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ স্তৰ উন্নত হোৱা দেখা গৈছে। ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে প্ৰায় ৮১,৭০০ টা পানী সংৰক্ষণ আৰু পুনৰ চাৰ্জ গঠন নিৰ্মাণ বা পুনৰুজ্জীৱিত কৰা হৈছে। অংশগ্ৰহণকাৰী গ্ৰাম পঞ্চায়তসমূহত ৮,২০৩ খন জল বাজেট প্ৰস্তুত কৰা হৈছে।
হিৱাৰ বজাৰৰ পৰা অন্তৰ্দৃষ্টি
মহাৰাষ্ট্ৰৰ খৰাং প্ৰৱণ গাঁও হিৱাৰে বজাৰে প্ৰদৰ্শন কৰে যে অংশগ্ৰহণমূলক জল শাসনে পানীৰ দুৰ্লভ অঞ্চলসমূহক কেনেকৈ সহনশীল পৰিৱেশ তন্ত্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰে । ১৯৭০ চনৰ পৰা তীব্ৰ পানীৰ নাটনিৰ সন্মুখীন হোৱা গাঁওখনে কমিউনিটি-লেড জলভাগ ব্যৱস্থাপনা গ্ৰহণ কৰে। এই পদ্ধতিত পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ সৈতে প্ৰতিষ্ঠানিক উদ্ভাৱনৰ সংমিশ্ৰণ ঘটিছিল৷
সময়ৰ লগে লগে গাঁওখনে বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ, জলভাগ উন্নয়ন, ভূগৰ্ভস্থ পানী পুনৰ ভৰোৱাৰ পদ্ধতিকে ধৰি বিস্তৃত ব্যৱস্থা ৰূপায়ণ কৰিলে। গ্ৰামসভা পৰ্যায়ত পানীৰ বাজেট প্ৰস্তুত কৰাটো এটা মূল হস্তক্ষেপ আছিল, য'ত কৃষি পৰিকল্পনাক পথ প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ বাৰ্ষিক পানীৰ উপলব্ধতাৰ মূল্যায়ন কৰা হয়। এই মূল্যায়নসমূহৰ ভিত্তিত কৃষকসকলক উপলব্ধ জলসম্পদৰ সৈতে মিল থকা শস্যৰ ধৰণ গ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও ভূগৰ্ভস্থ পানী অতিমাত্ৰা নিষ্কাশন ৰোধ কৰিবলৈ গভীৰ ব’ৰৱেলত নিষেধাজ্ঞাৰ দৰে নিয়ম বলবৎ কৰা হৈছে।
বছৰ বছৰ ধৰি স্বাভাৱিকতকৈ কম বৰষুণৰ সময়তো এই সংহত, আগন্তুক দৃষ্টিভংগীয়ে হাইৱাৰ বজাৰক পানীৰ সুৰক্ষা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম কৰিছে। এই মডেলে ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ নীতিক অৱগত কৰিছে, মহাৰাষ্ট্ৰই বছৰি ৫,০০০ খন গাঁও পানী সুৰক্ষিত কৰিবলৈ নিজৰ খৰাং প্ৰতিৰোধ কৌশলত জল বাজেট অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।
ৰাষ্ট্ৰীয় জল অভিযান
ৰাষ্ট্ৰীয় জল অভিযানে সংহত জলসম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ অন্যতম ভেটি হিচাপে জল বাজেট প্ৰস্তুত কৰাত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে। ‘নাৰী শক্তি সে জল শক্তি’ পদক্ষেপে আত্মসহায়ক গোট, জল ব্যৱহাৰকাৰী সংগঠন আৰু সম্প্ৰদায়ভিত্তিক সংগঠনসমূহক জল সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত জড়িত কৰিছে। উত্তৰাখণ্ডৰ উধাম সিং নগৰ জিলাত প্ৰায় ১৬৪৫ গৰাকী মহিলাক প্ৰশিক্ষণ দিয়া হৈছে, য’ত ৩০০ মহিলা নেতৃত্বাধীন গাঁও জল আৰু অনাময় সমিতিয়ে কাম কৰি আছে।
ৰাজস্থানত কমিউনিটি-লেড প্লেনিঙৰ জৰিয়তে জল সুৰক্ষা
ৰাজস্থানৰ অতি পৰিৱৰ্তনশীল বৰষুণ আৰু সঘনাই খৰাং পৰিস্থিতিৰ বাবে পানীৰ ক্ষতি, ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ মাত্ৰা হ্ৰাস আৰু অস্থিৰ কৃষিৰ সৃষ্টি হৈছে। ইয়াৰ সমাধানৰ বাবে ৰাজ্যখনে ২০১৬ চনত “চাৰি জল ধাৰণা”ৰ আধাৰত মুখ্যমন্ত্ৰী জল স্বাৱলম্বন অভিযান আৰম্ভ কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত জলভাগ পৰিশোধন আৰু পৰম্পৰাগত গঠনসমূহ পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ জৰিয়তে বৰষুণৰ পানী, ভূগৰ্ভস্থ পানী, ভূগৰ্ভস্থ পানী, আৰু মাটিৰ আৰ্দ্ৰতা সংৰক্ষণ কৰাটো অন্তৰ্ভুক্ত।
এই পদ্ধতিৰ এটা মূল বৈশিষ্ট্য হ’ল গ্ৰামসভা পৰ্যায়ত জল বাজেটৰ প্ৰতিষ্ঠানিকৰণ। এইদৰে, সম্প্ৰদায়সমূহে পানীৰ উপলব্ধতা পদ্ধতিগতভাৱে মূল্যায়ন কৰে আৰু ইয়াৰ ব্যৱহাৰ প্ৰতিযোগী প্ৰয়োজনীয়তাসমূহৰ মাজত আবণ্টন কৰে, য'ত পানীয়, জলসিঞ্চন, পশুধন আৰু অন্যান্য জীৱিকাৰ প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।
মূল ফলাফল:
- ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ মাত্ৰা প্ৰায় ৪% বৃদ্ধি পালে।
- মাটিৰ উৰ্বৰতা বৃদ্ধি আৰু খহনীয়া হ্ৰাস, যাৰ ফলত শস্যৰ উৎপাদন অধিক হয়।
- ৪১ লাখ লোক আৰু ৪৫ লাখ পশুধনৰ বাবে পানীৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰা হৈছিল ।
ইয়ে প্ৰমাণ কৰে যে কেনেকৈ সম্প্ৰদায়ৰ নেতৃত্বত পানীৰ বাজেট আৰু সংৰক্ষণে খৰাং প্ৰৱণ অঞ্চলত পানীৰ সুৰক্ষা শক্তিশালী কৰিব পাৰে।
|
স্মাৰ্ট প্ৰযুক্তিৰ সহায়ত পানীৰ বাজেট সৰল কৰা: বৰুণী ৱেব এপ্লিকেচন
|
'বৰুণী' ৱেব এপ্লিকেচনৰ জৰিয়তে ব্লক পৰ্যায়ত পানীৰ বাজেট সহজ আৰু বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে প্ৰস্তুত কৰাৰ উপায় আগবঢ়োৱা হৈছে। এই ব্যৱস্থাটোৱে বৰষুণ, ভূমি ব্যৱহাৰ, শস্যৰ প্ৰকাৰ, জনসংখ্যা আৰু জলসম্পদৰ ওপৰত চৰকাৰী তথ্যৰ ভিত্তিত কাম কৰে। ইয়াক ভাৰত-জাৰ্মান দ্বি-পাক্ষিক প্ৰকল্প “গ্ৰাম্য ভাৰতত জল সুৰক্ষা আৰু জলবায়ুৰ ৰূপান্তৰ (WASCA)”ৰ অধীনত প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। জল শক্তি মন্ত্ৰালয় আৰু গ্ৰামোন্নয়ন মন্ত্ৰালয়ৰ সহযোগত নিটি আয়োগৰ কাৰিকৰী সহায়ত এই প্ৰকল্পটো ৰূপায়ণ কৰা হৈছে। এই ৱেব এপ্লিকেচনে চক্ৰভিত্তিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰে। ই পদ্ধতিগতভাৱে পানীৰ উপলব্ধতা (যোগান)ক পানীৰ প্ৰয়োজনীয়তা (চাহিদা)ৰ সৈতে তুলনা কৰি এক বিস্তৃত পানীৰ বাজেট সৃষ্টি কৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা এটা নিৰ্দিষ্ট ব্লক উদ্বৃত্ত বা ঘাটিৰ সন্মুখীন হয় নে নহয় তাক সূচায়। ইয়াৰ উপৰিও স্থানীয় ভূগোল আৰু জলসম্পদৰ অৱস্থাৰ প্ৰসংগভিত্তিক অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰদান কৰে। সকলো গণনা এটা স্বয়ংক্ৰিয় কাঠামোৰ যোগেদি এক্সিকিউট কৰা হয়, যাৰ ফলত হাতৰ হস্তক্ষেপ কম হয় আৰু ভুলৰ সম্ভাৱনা হ্ৰাস পায়। ইয়াৰ ফলত স্থানীয় কৰ্তৃপক্ষই পানীৰ পৰিস্থিতিৰ সঠিক মূল্যায়ন কৰিব পাৰে আৰু প্ৰসংগ-নিৰ্দিষ্ট হস্তক্ষেপ চিনাক্ত কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ভিতৰত পানী সংৰক্ষণ, ভূ-গৰ্ভস্থ পানী পুনৰ ভৰোৱা আৰু কাৰ্যক্ষম জলসিঞ্চনৰ পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা আদি অন্তৰ্ভুক্ত।
মহাৰাষ্ট্ৰ চৰকাৰৰ ‘জল্যুক্ত শিৱ অভিযান’ ২০১৪ চনত আৰম্ভ হৈছিল।এই কাৰ্যসূচীৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে গ্ৰামাঞ্চলৰ দীৰ্ঘম্যাদী জল সংকট দূৰ কৰা। জিঅ’লোকেশ্যন ডাটা আৰু মোবাইল প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰকল্পটোৰ অগ্ৰগতি নিৰীক্ষণ কৰা হয়। এই পদক্ষেপৰ ফলস্বৰূপে ১১ হাজাৰৰো অধিক গাঁও খৰাংমুক্ত ঘোষণা কৰা হৈছে। ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ স্তৰ প্ৰায় ১.৫ৰ পৰা ২ মিটাৰ বৃদ্ধি পাইছে। কৃষি উৎপাদনতো প্ৰায় ৩০ৰ পৰা ৫০% বৃদ্ধি পাইছে।
|
জ্ঞাত সিদ্ধান্ত আৰু স্থানীয় পদক্ষেপৰ জৰিয়তে জল সুৰক্ষা
|
পানী সীমিত সম্পদ, গতিকে সঠিক ব্যৱস্থাপনা, কাৰ্যক্ষম ব্যৱহাৰ আৰু শক্তিশালী প্ৰশাসনিক গাঁথনি অতি প্ৰয়োজনীয়। স্থানীয় পানীৰ উপলব্ধতাৰ সৈতে কৃষি ব্যৱস্থাক একাকাৰ কৰা, সম্প্ৰদায়ভিত্তিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ শক্তিশালী কৰা আৰু ‘বৰুণী’ৰ দৰে প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰা আদিয়ে অংশগ্ৰহণমূলক পানী ব্যৱস্থাপনা ব্যৱস্থা আগবঢ়াই নিছে। হিৱাৰ বজাৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি অটল ভূজল যোজনা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় জল অভিযানৰ দৰে বৃহৎ পৰিসৰৰ কাৰ্যসূচীলৈকে নীতি, প্ৰযুক্তি আৰু সামূহিক কাৰ্য্যই একেলগে কাম কৰি পানীৰ চাপত থকা অঞ্চলসমূহত স্থায়ী পৰিৱৰ্তন আনিব পাৰে। দীৰ্ঘম্যাদী জল সুৰক্ষা, কৃষি বহনক্ষমতা আৰু সৰ্বাংগীন অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ বাবে সকলো স্তৰতে পৰিকল্পনাৰ অংশ হ’ব লাগিব জল বাজেট।
তথ্যসূত্ৰসমূহঃ
নিটি আয়োগ
জল শক্তি মন্ত্ৰালয়
বিত্ত মন্ত্ৰালয়
ৰাষ্ট্ৰসংঘ
PDF চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক
(Explainer ID: 158746)
आगंतुक पटल : 54
Provide suggestions / comments