पत्र सूचना कार्यालय

2014 ಮತ್ತು 2026ರ ನಡುವೆ, ಭಾರತವು ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು 'ಮಹಿಳಾ ಕಲ್ಯಾಣ'ದಿಂದ 'ಮಹಿಳಾ ನೇತೃತ್ವದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ'ಯತ್ತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಜೀವನಚಕ್ರ ಆಧಾರಿತ ವಿಧಾನವು ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಪೋಷಕಾಂಶ, ಜೀವನೋಪಾಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದ ಅವಕಾಶಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳು, ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಆರ್ಥಿಕ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ. ಶೌಚಾಲಯ, ವಸತಿ, ಶುದ್ಧ ಅಡುಗೆ ಅನಿಲ ಮತ್ತು ನಳದ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಸುಧಾರಿತ ಲಭ್ಯತೆಯು ಮಹಿಳೆಯರ ಗೌರವ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಆಡಳಿತ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಅವರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು, ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಥೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು

ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ಸೌಲಭ್ಯ ಹಾಗೂ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಹಂತದಿಂದ, ಈಗ ಅವರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಈಗ ಕೇವಲ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಅವರು ದೇಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ರೂಪಾಂತರವು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವನದಾದ್ಯಂತ ಕೈಗೊಂಡ ವಿವಿಧ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಆರೋಗ್ಯ, ಪೋಷಕಾಂಶ, ಕೌಶಲ್ಯ, ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ. ಈಗ ಅವರ ನಿರಂತರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಳೆಯಬಹುದಾದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಎಲ್ಲಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದು, ಅವರ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. ಆರೋಗ್ಯ, ಪೋಷಕಾಂಶ, ನೈರ್ಮಲ್ಯ (ಶೌಚಾಲಯ) ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಅಡುಗೆ ಅನಿಲದ ಉತ್ತಮ ಲಭ್ಯತೆಯು ಅವರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ರಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ, ಸಮುದಾಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಗೌರವ: ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ಆರೈಕೆ

ಜನನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಆರೈಕೆಯು ಮಗುವಿನ ಜೀವನದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.

ಬೇಟಿ ಬಚಾವೋ ಬೇಟಿ ಪಢಾವೋ: ಭಾರತದ ಪುತ್ರಿಯರ ಸಬಲೀಕರಣದ ಒಂದು ದಶಕ

 

22 ಜನವರಿ 2015 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸರ್ಕಾರದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ, ಲಿಂಗ-ಪಕ್ಷಪಾತದ ಭ್ರೂಣ ಲಿಂಗ ಪತ್ತೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ಹಾಗೂ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಉಳಿವು, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ದಾಖಲಾತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಶಾಲಾ ಗೈರುಹಾಜರಿ (ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್) ದರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಸವಪೂರ್ವ ಆರೈಕೆ ನೋಂದಣಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುರಕ್ಷಿತ ಮುಟ್ಟಿನ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕುರಿತು ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಸಹ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರ ಬಗೆಗಿನ ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳುವಳಿಯಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.

ಲಿಂಗ-ಪಕ್ಷಪಾತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ರೂಢಿಗಳಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಲು ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರಲು, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಪಿಸಿಪಿಎನ್‌ಡಿಟಿ (ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಸವ ಪೂರ್ವ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ತಂತ್ರಗಳ) ಕಾಯ್ದೆಯ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಜಾರಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಟುಂಬ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ-5 ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಪಲ್ಲಟವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ; ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 1,000 ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆ 943 ರಿಂದ (2011ರ ಜನಗಣತಿ) 1,020 ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮಾತೃ ವಂದನಾ ಯೋಜನೆ

ತಾಯಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ಆರೈಕೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, 2017 ರಲ್ಲಿ ಪಿಎಂಎಂವಿವೈ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಗರ್ಭಿಣಿ ಮತ್ತು ಹಾಲುಣಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಒಂದು ಹೆರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.

ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಜೀವಂತ ಮಗುವಿಗೆ ಎರಡು ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ₹5,000 ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಮಗುವಿಗೆ (ಹೆಣ್ಣು ಮಗು ಮಾತ್ರ ಆಗಿದ್ದರೆ) ₹6,000 ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಣದ ಪಾವತಿಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ನೋಂದಣಿ, ಪ್ರಸವಪೂರ್ವ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಲಸಿಕಾಕರಣದಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ನೇರ ನಗದು ವರ್ಗಾವಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಕಾಲಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ಜೊತೆಗೆ ಗರ್ಭಪಾತ/ಮೃತ ಶಿಶು ಜನನದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯುವ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯವು ಭಾಗಶಃ ವೇತನ ಪರಿಹಾರವಾಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ತಾಯಂದಿರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ತಲುಪುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿ

• ಯೋಜನೆ ಆರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: 4.92 ಕೋಟಿ (30 ಏಪ್ರಿಲ್, 2026 ರಂತೆ)
• ಯೋಜನೆ ಆರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ಧನಸಹಾಯ ಪಡೆದ ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: 4.28 ಕೋಟಿ (30 ಏಪ್ರಿಲ್, 2026 ರಂತೆ)
• ಪಾವತಿಸಲಾದ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ: ₹20,150 ಕೋಟಿ

ರಕ್ಷಿ ಸಂಗ್ಮಾ ಅವರ ಸುರಕ್ಷಿತ ತಾಯ್ತನದ ಪ್ರಯಾಣ ರಕ್ಷಿ ಎನ್. ಸಂಗ್ಮಾ ಅವರು ಮೇಘಾಲಯದ ಉತ್ತರ ಗಾರೋ ಹಿಲ್ಸ್‌ನ ಬೆಲ್ಪಾರಾ ಗ್ರಾಮದ ಒಬ್ಬ ಗೃಹಿಣಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ರೈತರಾಗಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಸೀಮಿತ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಪಿಎಂಎಂವಿವೈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕೋರಿದರು ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಈ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯವು ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆಯಿಲ್ಲದೆ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ, ನಿಯಮಿತ ಪ್ರಸವಪೂರ್ವ ತಪಾಸಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಸೂಕ್ತ ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ, ರಕ್ಷಿ ಅವರು ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ (ಆಸ್ಪತ್ರೆ) ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಮಗುವಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮಾತೃತ್ವ ಅಭಿಯಾನ  

ಗರ್ಭಿಣಿಯರಿಗೆ, ಸಕಾಲಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೈಕೆಯು ಸುರಕ್ಷಿತ, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಗೂ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರ ಆರೋಗ್ಯದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಗೂ ನಡುವೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. 2016 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ PMSMA, ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ 9 ರಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪ್ರಸವಪೂರ್ವ ತಪಾಸಣೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯದ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮೊದಲೇ ಗುರುತಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಮುಖ ತಲುಪುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿ:

• PMSMA ಯೋಜನೆಯಡಿ 7.4 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಗರ್ಭಿಣಿಯರನ್ನು ತಪಾಸಣೆಗೊಳಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
• 8,812 ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
• ದೇಶಾದ್ಯಂತ PMSMA ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ 22 ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ.
• 6.85 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸವಪೂರ್ವ ತಪಾಸಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದ್ದು, ವಿಶೇಷ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ 1.03 ಕೋಟಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯದ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
• PMSMA ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯದ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ (ಜಾಗೃತ ನಿಗಾ) ಮತ್ತು ಫಾಲೋ-ಅಪ್ (ನಿರಂತರ ಸಂಪರ್ಕ) ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ.
• ಇದು ಹೆರಿಗೆ ಮರಣ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ತಂದಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಲಕ್ಷ ಸಜೀವ ಜನನಗಳಿಗೆ 130 ರಷ್ಟಿದ್ದ (2014-15) ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು 88 ಕ್ಕೆ (2021-2023) ಇಳಿಸಿದೆ.

ಜನನಿ ಸುರಕ್ಷಾ ಯೋಜನೆ

 ಜನನಿ ಸುರಕ್ಷಾ ಯೋಜನೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಅಭಿಯಾನದಡಿ ಷರತ್ತುಬದ್ಧ ನಗದು ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಬಡ ಗರ್ಭಿಣಿಯರಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಿಪಿಎಲ್ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಸಿ/ಎಸ್‌ಟಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ (ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಆಧಾರಿತ) ಹೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಆಶಾ (ASHA) ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರು ಫಲಾನುಭವಿಗಳನ್ನು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ, ಹೆರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಮನೆ ಹೆರಿಗೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿವೆ.

ಜನನಿ ಶಿಶು ಸುರಕ್ಷಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ

 2014 ರಲ್ಲಿ, ಜೆಎಸ್ಎಸ್ ಕೆ ಅನ್ನು ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಸವಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಸವೋತ್ತರ ತೊಂದರೆಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು (ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು) ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಅನಾರೋಗ್ಯ ಪೀಡಿತ ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಶುಗಳಿಗೆ (ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗಿನ ಮಕ್ಕಳು) ಇಂತಹದೇ ಹಕ್ಕುಗಳು/ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ:

• ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷ 2024-25 ರಲ್ಲಿ ಜೆಎಸ್ಎಸ್ ಕೆ ಫಲಾನುಭವಿಗಳು: 1.99 ಕೋಟಿ ಗರ್ಭಿಣಿಯರು; 16.85 ಲಕ್ಷ ಅನಾರೋಗ್ಯ ಪೀಡಿತ ಶಿಶುಗಳು.

ಈ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿವೆ:

• ಮೊದಲ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ ಪ್ರಸವಪೂರ್ವ ಆರೈಕೆ ಭೇಟಿಗಳು ಶೇ. 59 ರಿಂದ (NFHS-4, 2015-16) ಶೇ. 76.2 ಕ್ಕೆ (NFHS-6, 2023-24) ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
• ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸವಪೂರ್ವ ಆರೈಕೆ (ANC) ಭೇಟಿಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲು ಶೇ. 51 ರಿಂದ (2015-16) ಶೇ. 65.2 ಕ್ಕೆ (2023-24) ಬೆಳೆದಿದೆ.
• ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೆರಿಗೆಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಶೇ. 79 ರಿಂದ (2015-16) ಶೇ. 90.6 ಕ್ಕೆ (2023-24) ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ.

ಶಿಕ್ಷಣ, ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಆಶೋತ್ತರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ 2014 ರಿಂದ, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣವು ಕೇವಲ ಮೂಲಭೂತ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದೆ. ಈಗಿನ ಗಮನವು ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಿರಂತರತೆ, ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಮೇಲಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ 2020 ರಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದೆ. ಈ ನೀತಿಯು ಈ ಹಿಂದೆ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಲಿಂಗ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಇಡೀ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ತತ್ವವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

• ಲಿಂಗ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ನಿಧಿ ವಂಚಿತ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಿತ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
• ಫ್ಲೆಕ್ಸಿಬಲ್ ಕಲಿಕಾ ಮಾರ್ಗಗಳು ಶಾಲಾ ಗೈರುಹಾಜರಿಯನ್ನು (ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್‌ಗಳು) ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
• ಬಹುವಿಷಯದ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ.

ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಬುನಾದಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಕಸ್ತೂರಬಾ ಗಾಂಧಿ ಬಾಲಿಕಾ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು

 2018-19 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷೆ ಯೋಜನೆಯು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಮಗ್ರವಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಪೂರ್ವ-ಪ್ರಾಥಮಿಕದಿಂದ XII ತರಗತಿಯವರೆಗಿನ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ಸಮಗ್ರ ಚೌಕಟ್ಟಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ್ಯಂತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಲಭ್ಯತೆ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ಮುಂದುವರಿಕೆಯನ್ನು  ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.

ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಹತ್ತಿರದ ಶಾಲೆಗಳು, ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶೌಚಾಲಯಗಳು, ಸುರಕ್ಷಿತ ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳು, ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಸತಿ ಬೆಂಬಲ - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣವು ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ದಾಟಿದ ನಂತರವೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.

2024-25 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು 14.71 ಲಕ್ಷ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು, 1.01 ಕೋಟಿ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಮತ್ತು 24.69 ಕೋಟಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ದಾಖಲಾತಿಯು 2014-15 ರಲ್ಲಿ ಇದ್ದ 1.57 ಕೋಟಿಯಿಂದ (ಶೇ. 32) ಇಂದು 11.93 ಕೋಟಿಗೆ (ಶೇ. 48) ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

2018-19 ಮತ್ತು 2025-26 ರ ನಡುವೆ, 4,073 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೆ ಏರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 1.49 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಐಸಿಟಿ  ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಲಿಕಾ ಉಪಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕೌಶಲ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣವೂ ಸಹ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ವೃತ್ತಿಪರ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 9,477 ರಿಂದ 25,000 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಜ್ಞಾನ ಸಿಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ.

ಇಂದಿನ ಶಾಲಾ ವಾತಾವರಣವು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಂಬಲದಾಯಕವಾಗಿದೆ. 2024-25 ರಲ್ಲಿ:

• ಶೇ. 99.3 ರಷ್ಟು ಶಾಲೆಗಳು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. (2014-15 ರಲ್ಲಿ, ಶೇ. 95.72 ರಷ್ಟು ಶಾಲೆಗಳು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು).
• ಶೇ. 97.3 ರಷ್ಟು ಶಾಲೆಗಳು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶೌಚಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. (2014-15 ರಲ್ಲಿ, ಶೇ. 92.09 ರಷ್ಟು ಶಾಲೆಗಳು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶೌಚಾಲಯ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು).
• ಶೇ. 93.6 ರಷ್ಟು ಶಾಲೆಗಳು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.
• ಶೇ. 89.5 ರಷ್ಟು ಶಾಲೆಗಳು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.

ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಿರಂತರತೆಯು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಗೈರುಹಾಜರಿ (ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್) ದರಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿದಿವೆ.

ಈ ಬಲವರ್ಧಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ, ವಸತಿ ಶಾಲೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಸ್ತೂರಬಾ ಗಾಂಧಿ ಬಾಲಿಕಾ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು  ಉದ್ದೇಶಿತ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷೆ ಯೋಜನೆಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಾದ ಎಸ್‌ಸಿ, ಎಸ್‌ಟಿ, ಒಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ - ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ) ಇವು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. VI ರಿಂದ XII ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ವಸತಿ ಶಾಲೆಗಳು, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದವರೆಗೆ ಕಲಿಯಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದಲು ಪೂರಕವಾದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

ಕೆಜಿಬಿವಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ತಲುಪುವಿಕೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿದೆ:

• ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಕೆಜಿಬಿವಿಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 4,996 ರಿಂದ (2022) 5,316 ಕ್ಕೆ (2026) ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
• ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರ ದಾಖಲಾತಿಯು 6.07 ಲಕ್ಷದಿಂದ (2020-21) 7.58 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ (2025-26) ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ವಸತಿ ಶಾಲೆಯಿಂದ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗೆ (ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ)  ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಅಮ್ರೋಹಾದಲ್ಲಿ, ಕುಮಾರಿ ನಿಧಿ ಅವರು ಕಸ್ತೂರಬಾ ಗಾಂಧಿ ಬಾಲಿಕಾ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇತರ ಅನೇಕ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಂತೆ, ಅವರು ಸಹ ಅವಕಾಶಗಳು ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. ನಿರಂತರ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಾತಾವರಣದೊಂದಿಗೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಮತ್ತು 2023 ರ ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ 39 ನೇ ರ್ಯಾಂಕ್ ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಇಂದು ಅವರು ಉಪ-ವಿಭಾಗೀಯ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್  ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಕ್ಷಣದ ಲಭ್ಯತೆಯು ನಿರಂತರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಏನನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರ ಈ ಪ್ರಯಾಣವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಲಾ ಮೈದಾನದಿಂದ ಜಾಗತಿಕ ವೇದಿಕೆಗೆ (ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ) ಉನ್ನಾವೋದ ಕೆಜಿಬಿವಿ-ಗಂಜ್ ಮುರಾದಾಬಾದ್ ಶಾಲೆಯ ಅರ್ಚನಾ ನಿಶಾದ್ ಅವರು ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿ, ಕ್ರಮೇಣ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಅವರು ಮುಂದುವರಿದು, 2023 ರಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್-19 ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಗೆದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಭಾಗವಾಗಿ ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ಸರಿಯಾದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವು ತರಗತಿಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಹೇಗೆ ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರ ಈ ಯಶೋಗಾಥೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಶಿಷ್ಯವೇತನಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲ

ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗವು ಅವರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕೈಗೆಟುಕುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲವು ಪ್ರಮುಖವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿಷ್ಯವೇತನಗಳು ಯುವತಿಯರ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹಾಕದೆಯೇ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.

ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿನ ಕೇಂದ್ರ ವಲಯದ ಶಿಷ್ಯವೇತನವು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಬುದ್ಧಿವಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಶಿಷ್ಯವೇತನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ. 50 ರಷ್ಟನ್ನು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಗಿದೆ. 2023-24 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಷ್ಯವೇತನವು , ಆಯ್ಕೆಯಾದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ₹1.5 ಲಕ್ಷ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 3,000 ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

AICTE ಪ್ರಗತಿ ಶಿಷ್ಯವೇತನವು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. 2014-15 ರಿಂದ, ಇದು ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳಾದ್ಯಂತ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 10,000 ಶಿಷ್ಯವೇತನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. 2024-25 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಸುಮಾರು 36 ಸಾವಿರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರು ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ನಿರಂತರ ಬೆಂಬಲವು ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತಿದೆ. 2014-15 ಮತ್ತು 2022-23 ರ ನಡುವೆ, 12 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಗಣಿತ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಬಹಳ ದಿನಗಳವರೆಗೆ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಅನೇಕ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ದೂರದ ಮಾತು ಎನಿಸಿತ್ತು. ಮಹಿಳೆಯರ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಎಸ್ ಟಿಇಎಮ್  ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು ಎಂದರ್ಥವಾಗಿದೆ.

ವಿಜ್ಞಾನ ಜ್ಯೋತಿ ಯೋಜನೆಯು

ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳ ಪರಿಚಯ, ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು ಮತ್ತು ಆಪ್ತ ಸಲಹೆಗಳ ಮೂಲಕ IX ರಿಂದ XII ತರಗತಿಯ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಎಸ್ ಟಿಇಎಮ್  ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ, ಈ ಯೋಜನೆಯು 34 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ 300 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾದ್ಯಂತ 1.12 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ತಲುಪಿದೆ.

ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವೂ ಸಹ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಐಐಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಎನ್ಐಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ (ಸೂಪರ್ ನ್ಯೂಮರರಿ) ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಶೇ. 10 ಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿದ್ದ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಶೇ. 20 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಏರಿಸಲಾಗಿದೆ. 2024-25 ರಲ್ಲಿ ಎಸ್ ಟಿಇಎಮ್  ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಯುಜಿಸಿ ನೆಟ್-ಜೆಆರ್‌ಎಫ್ ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್ ಪಡೆದವರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರೇ ಶೇ. 53 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ

2014 ರಿಂದ, ಕೌಶಲ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯ ವಿಸ್ತೃತ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಉದಯೋನ್ಮುಖ ವಲಯಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ: ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೌಶಲ್ಯ ವಿಕಾಸ ಯೋಜನೆ

ಶಿಕ್ಷಣವು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ, ಆದರೆ ಈ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೌಶಲ್ಯಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದ ಪರಿಚಯದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೌಶಲ್ಯ ವಿಕಾಸ ಯೋಜನೆ, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಗೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಲಾದ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ, ಉದ್ಯಮ-ಆಧಾರಿತ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಪಿಎಂಕೆವಿವೈ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ. 45 ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ:

• ಪಿಎಂಕೆವಿವೈ 1.0: 19 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ
• ಪಿಎಂಕೆವಿವೈ 2.0: 1.10 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ
• ಪಿಎಂಕೆವಿವೈ 3.0: ಸುಮಾರು 7.35 ಲಕ್ಷ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ

ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಂತವಾದ ಪಿಎಂಕೆವಿವೈ 4.0, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿಸುವ ಕೌಶಲ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ತರಬೇತಿಯು ಕೆಲಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ಡ್ರೋನ್‌ಗಳು, ಹಸಿರು ಇಂಧನ ಹಾಗೂ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ನಂತಹ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ವಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೇ, ಪಿಎಂಕೆವಿವೈ 4.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 27 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, 18.79 ಲಕ್ಷ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಯುವತಿಯರಿಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿತ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿ: ನವ್ಯಾ ನವ್ಯಾ ಯೋಜನೆಯು ಪಿಎಂಕೆವಿವೈ 4.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 16-18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. 2025 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಯುವತಿಯರಿಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್, ಸೈಬರ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ, ಎಐ-ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸುಸ್ಥಿರ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಜೀವನ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಸಹ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು 19 ರಾಜ್ಯಗಳ 27 ಆಕಾಂಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, 3,850 ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.

ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರ ವೇಳೆಗೆ:

• 1,295 ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ
• 671 ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ

ಗೌರವದೊಂದಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ, ಪೋಷಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮ

ಮಹಿಳೆಯರ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವನಚಕ್ರ ಆಧಾರಿತ ವಿಧಾನದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಭಾರತವು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೈಗೆಟುಕುವ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಶುದ್ಧ ಅಡುಗೆ ಅನಿಲದಂತಹ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ದೈನಂದಿನ ಗೌರವವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯಕರ, ಹೆಚ್ಚು ಸಮಾನವಾದ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ವ್ಯಾಪಕ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.

ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ

2018 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಯಾದ ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್, ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಈ ಸಮಗ್ರ ಯೋಜನೆಯ ನಾಲ್ಕು ಘಟಕಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಜನರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಮತ್ತು ತೃತೀಯ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ ಆರೋಗ್ಯ ಯೋಜನೆ

ನಗದು ರಹಿತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಮತ್ತು ತೃತೀಯ ಹಂತದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮೇಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ, ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಎಬಿ-ಪಿಎಂಜೆಎವೈ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 43.52 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲು ಸುಮಾರು ಶೇ. 49 ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಅಂದರೆ 21 ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿದೆ.

ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಒಟ್ಟು 36,229 ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 19,483 ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು 16,746 ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅಧಿಕೃತ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ದಾಖಲಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ. 48 ರಷ್ಟು ಮಹಿಳಾ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದುವರೆಗೆ, 4.97 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಅಧಿಕೃತ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ದಾಖಲಾತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಆರೋಗ್ಯ ಮಂದಿರಗಳು

ಗ್ರಾಮೀಣ, ನಗರ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದು, ಜನರು ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಸಮಗ್ರ, ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಉಚಿತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ 1.84 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಆರೋಗ್ಯ ಮಂದಿರಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ (ಫೆಬ್ರವರಿ 27, 2026 ರಂತೆ).

ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಹೆರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಲ್ಲದ ರೋಗಗಳ ತಪಾಸಣೆ, ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ ಆರೋಗ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿಯಾನ

ತಳಮಟ್ಟದಿಂದ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದವರೆಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಆರೋಗ್ಯ ಮಂದಿರಗಳು, ಬ್ಲಾಕ್ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು, ಹಾಗೂ ತೀವ್ರ ನಿಗಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೆ ಏರಿಸುವತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದು ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಕಾಲಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಿಷನ್ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಏಕೀಕೃತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ರೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ವೈದ್ಯಕೀಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಆಭಾ  ಖಾತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ವೈದ್ಯರೊಂದಿಗೆ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ದೂರವಾಣಿ/ವಿಡಿಯೋ ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ 95 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಆರೋಗ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲು ಶೇ. 49.75 ರಷ್ಟಿದೆ. ಈ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪೋರ್ಟಬಿಲಿಟಿ (ಸುಲಭ ವರ್ಗಾವಣೆ) ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳ ಸುಲಭ ಲಭ್ಯತೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಸಕ್ಷಮ್ ಅಂಗನವಾಡಿ ಮತ್ತು ಪೋಷಣ್ 2.0

ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆಯು ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಗು ಇಬ್ಬರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸಕ್ಷಮ್ ಅಂಗನವಾಡಿ ಮತ್ತು ಪೋಷಣ್ 2.0 ಯೋಜನೆಗಳು ಮಕ್ಕಳು (0-6 ವರ್ಷಗಳು), ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗಿಯರು, ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ಮತ್ತು ಹಾಲುಣಿಸುವ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ಆರೈಕೆ ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಅಂಗನವಾಡಿ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಪೂರಕ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ, ಶಾಲಾ ಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣ, ಲಸಿಕಾಕರಣ, ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಗಳ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಂಚೂಣಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

• 1.03 ಲಕ್ಷ ಅಂಗನವಾಡಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೆ ಏರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಸುಧಾರಿತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಶ್ರವಣ-ದೃಶ್ಯ ನೆರವುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಲಿಕಾ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ 'ಸಕ್ಷಮ್ ಅಂಗನವಾಡಿ'ಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
• 10.58 ಲಕ್ಷ ಅಂಗನವಾಡಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಿಗೆ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
• ತಾಯಂದಿರ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ, ಶಿಶುಗಳಿಗೆ ಹಾಲುಣಿಸುವಿಕೆ, ಹಾಗೂ ತೀವ್ರ ತರಹದ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ (SAM) ಮತ್ತು ಸಾಧಾರಣ ತರಹದ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ನಿವಾರಣೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಪರಿಷ್ಕೃತ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ನಿಯಮಗಳು ಆಹಾರದ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಪ್ರೋಟೀನ್, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಕೊಬ್ಬುಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ.
• 'ಪೋಷಣ್ ಭಿ ಪಢಾಯಿ ಭಿ' ಉಪಕ್ರಮವು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ 2020 ಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಆಟದ ಆಧಾರಿತ ಆರಂಭಿಕ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
• ಅಂಗನವಾಡಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಲಿಕಾ ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ECCE ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಿಷನ್ ಇಂದ್ರಧನುಷ್

ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಮಿಷನ್ ಇಂದ್ರಧನುಷ್, ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯವಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಿತ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಲಸಿಕೆ ಪಡೆಯದ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಲಸಿಕೆ ಪಡೆದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಲಸಿಕಾಕರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿ ದಿನನಿತ್ಯದ ಲಸಿಕಾಕರಣವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜೀವಕ್ಕೆ ಕಂಟಕವಾಗುವ ಹಲವು ಕಾಯಿಲೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಯು-ವಿನ್ ನಂತಹ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಗಳು ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ಮತ್ತು ಲಸಿಕಾಕರಣದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ನೈಜ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಮಾರ್ಚ್ 18, 2026 ರವರೆಗೆ, 11.87 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು 3.96 ಕೋಟಿ ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ಈ ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಲಸಿಕೆ ಮೂಲಕ ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದಾದ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ 5.46 ಕೋಟಿ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು 1.32 crore ಗರ್ಭಿಣಿಯರಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಫೆಬ್ರವರಿ 17, 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 8.73 ಕೋಟಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಗರ್ಭಕಂಠದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಪಾಸಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲೀಕರಣ

ಕಳೆದ 12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಲಭ್ಯತೆಯು ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿರುವ ಸರ್ಕಾರವು, ಮಹಿಳೆಯರ ಆರ್ಥಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಬಲವಾದ ಒತ್ತು ನೀಡಿದೆ. ವಿವಿಧ ಆರ್ಥಿಕ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳು, ಸಾಲ, ಉಳಿತಾಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಬೆಂಬಲದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದು, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ತಂದಿವೆ.

ಸುಕನ್ಯಾ ಸಮೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ

 ಸುಕನ್ಯಾ ಸಮೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯು ಹೆಣ್ಣುಮಗಳ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಸಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 2015 ರಲ್ಲಿ 'ಬೇಟಿ ಬಚಾವೋ ಬೇಟಿ ಪಢಾವೋ' ಅಭಿಯಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಕುಟುಂಬಗಳು 10 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಬಹುದು.

ಠೇವಣಿಗಳು ₹250 ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಶೇ. 8.2 ರಷ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸೆಕ್ಷನ್ 80C ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ಮುಕ್ತ ಆದಾಯದ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಕ್ಕಾಗಿ ಭಾಗಶಃ ಹಣವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲು ಸಹ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಖಾತೆಗಳು ಮತ್ತು ಠೇವಣಿಗಳು ಎರಡರಲ್ಲೂ ಬಲವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಇದು ಔಪಚಾರಿಕ ಉಳಿತಾಯ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಡೇ-ಎನ್‌ಆರ್‌ಎಲ್‌ಎಂ (DAY-NRLM - ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ)

ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಔಪಚಾರಿಕ ಸಾಲ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶಗಳ ಕೊರತೆಯಿತ್ತು. ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳು ಸಾಮೂಹಿಕ ಉಳಿತಾಯ, ಸಾಲದ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರರ ಬೆಂಬಲದ ಮೂಲಕ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವು.

ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ದೀನ್ ದಯಾಳ್ ಅಂತ್ಯೋದಯ ಯೋಜನೆ - ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯ ಅಭಿಯಾನವು ಈ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಮಹಿಳಾ ನೇತೃತ್ವದ ಆರ್ಥಿಕ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಾಗಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ವೇದಿಕೆಯನ್ನಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಈಗ ದೇಶಾದ್ಯಂತ 7,627 ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು (ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳನ್ನು) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು 1.51 ಕೋಟಿ ಸಮುದಾಯದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು (ಕ್ಯಾಡರ್ ಸದಸ್ಯರನ್ನು) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ.

ಡೇ-ಎನ್‌ಆರ್‌ಎಲ್‌ಎಂನ ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯೂ ಸಹ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ₹12.18 lakh ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಲವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. 50,548 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಖಿಯರು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಗಳು, ಹಣಕಾಸು ವಹಿವಾಟುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಲದ ಸೌಲಭ್ಯ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಕೃಷಿ ಸಖಿಯರು ಮತ್ತು ಪಶು ಸಖಿಯರಂತಹ ಸಮುದಾಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸಹ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ಟಾರ್ಟ್-ಅಪ್ ವಿಲೇಜ್ ಆಂಟ್ರಪ್ರೆನರ್‌ಶಿಪ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 5.88 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಹಿಳೆಯರು ಹೆಚ್ಚು ಸುಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಆದಾಯ ತರುವಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳತ್ತ ಮುನ್ನಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ.

ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನೈಜ ಆದಾಯ  ಕರ್ನಾಟಕದ ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಹಿಳಾ ಉತ್ಪಾದಕರು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸವಾಲನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದಿತ್ತಾದರೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದೆಂದರೆ ಸುದೀರ್ಘ ದೂರ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಲಾಭಾಂಶವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ (SHG) ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೂಲಕ, 32 ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಮಹಿಳೆಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಗ್ರಾಮ ಸಂತೆ/ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈಗ 80 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ವಹಿವಾಟು ₹80,000 ದಾಟಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ವಹಿವಾಟು ₹30 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

 

ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಯಿಂದ ಜೀವನೋಪಾಯ  ಗುಜರಾತ್‌ನ ಕಚ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ, ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಮಹಿಳೆಯರು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮೂಲಕ ಅಸ್ಥಿರ ಹಾಗೂ ಕಡಿಮೆ ವೇತನದ ಕೆಲಸಗಳಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟರು. ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿಯೇ ಆದಾಯ ತರುವಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವು. ಗುಂಪಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಅವರ ಕಾರ್ಯದ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿತು — ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಗಳಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾದವು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿತ್ತು. ಕುಟುಂಬದ ಆದಾಯ ಸುಧಾರಿಸಿತು, ಅನಿಶ್ಚಿತ ಕೆಲಸಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿತ್ತು. ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.

ಲಕ್ಷಾದಿಪತಿ ದೀದಿ ಯೋಜನೆ

ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳಾ ನೇತೃತ್ವದ ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ. 'ಲಖ್ಪತಿ ದೀದಿ' ಉಪಕ್ರಮವು ಮಹಿಳೆಯರು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠ ₹1 ಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಸುಸ್ಥಿರ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದರ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಈಗ 34 ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು, 757 ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, 7,193 ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು, 2.56 ಲಕ್ಷ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 5.94 ಲಕ್ಷ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಗೆ 10.07 ಕೋಟಿ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 93.85 ಲಕ್ಷ ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಬಲವಾದ ಜಾಲವು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು 6 ಕೋಟಿ ಲಖ್ಪತಿ ದೀದಿಯರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಉಳಿತಾಯ, ಸಾಲ, ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಬೆಂಬಲದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದು, ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿವೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ್ ಧನ್ ಯೋಜನೆ

ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯ ಲಭ್ಯತೆಯು ಯಾವಾಗಲೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಖಚಿತವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಇದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ಉಳಿತಾಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಔಪಚಾರಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ, ನಗದಿನ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಇಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳು ಜನರಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕದಂತೆ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ್ ಧನ್ ಯೋಜನೆಯು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸರಳ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.

2014 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯು, ಶೂನ್ಯ-ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುವ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಬುನಾದಿಯಾಗಿದೆ; ಜೊತೆಗೆ ಉಳಿತಾಯ, ಸಾಲ, ವಿಮೆ ಮತ್ತು ನೇರ ನಗದು ವರ್ಗಾವಣೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮುದ್ರಾ ಯೋಜನೆ

ಅನೇಕ ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ, ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಅಥವಾ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಔಪಚಾರಿಕ ಸಾಲದ ಲಭ್ಯತೆಯೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿತ್ತು. 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮುದ್ರಾ ಯೋಜನೆ ಈ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಈಡು ಇಲ್ಲದ ಸಾಲಗಳ ಮೂಲಕ, ಇದನ್ನು ಶಿಶು, ಕಿಶೋರ್, ತರುಣ್ ಮತ್ತು ತರುಣ್ ಪ್ಲಸ್ ನಂತಹ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಉದ್ಯಮಗಳ ವಿವಿಧ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಂತಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ.

ಮಂಜೂರಾದ ಒಟ್ಟು ಸಾಲಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2015-16 ರಲ್ಲಿ ಇದ್ದ 3.49 ಕೋಟಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ 57.79 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಮಂಜೂರಾದ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತವು 2015-16 ರಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ₹1.37 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ ₹40.07 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಮಹಿಳಾ ನೇತೃತ್ವದ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರೇರಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಪಿಎಂ ಸ್ವನಿಧಿ  (ಬೀದಿ ಬದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ್ ನಿಧಿ) ಯೋಜನೆ

 ಹಲವು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಮಹಿಳಾ ಬೀದಿ ಬದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವು ಆದಾಯವನ್ನು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಕಂಟಕವಾಯಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಮರುಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ವಹಣಾ ಬಂಡವಾಳದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು ಜೂನ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ಪಿಎಂ ಸ್ವನಿಧಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಬೀದಿ ಬದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಈಡು ಇಲ್ಲದ ನಿರ್ವಹಣಾ ಬಂಡವಾಳ ಸಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಔಪಚಾರಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಲಭ್ಯತೆಯ ಮೂಲಕ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಈ ಯೋಜನೆಯು ಮೊದಲ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ₹15,000 ವರೆಗೆ ಸಾಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡಿದರೆ ₹25,000 ಮತ್ತು ₹50,000 ರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಲದ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಶೇ. 7 ರಷ್ಟು ಬಡ್ಡಿ ಸಬ್ಸಿಡಿ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ಯಾಶ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳು ಮತ್ತು ಯುಪಿಐ-ಲಿಂಕ್ಡ್ ರೂಪೇ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಕಳೆದ ಆರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, 1.15 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಲಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 74.9 ಲಕ್ಷ ಬೀದಿ ಬದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಶೇ. 46 ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್-ಅಪ್ ಇಂಡಿಯಾ

ಏಪ್ರಿಲ್ 2016 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್-ಅಪ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಮಹಿಳೆಯರು ಹೊಸ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಔಪಚಾರಿಕ ಸಾಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ದೊಡ್ಡ, ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ವ್ಯವಹಾರಗಳಾಗಿ ಅವರು ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ₹10 ಲಕ್ಷದಿಂದ ₹1 ಕೋಟಿವರೆಗೆ ಸಾಲವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಸಾಲದ ಅಮಾನತು ಅವಧಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಏಳು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಮರುಪಾವತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಅಥವಾ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್-ಅಪ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪೋರ್ಟಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ತರಬೇತಿ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಮೂಲಕವೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಮಹಿಳಾ ನೇತೃತ್ವದ ಉದ್ಯಮಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

ಈ ಯೋಜನೆಯು ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರವರೆಗೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಆ ವೇಳೆಗೆ ಅದು 2.05 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳಾ ಖಾತೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2018 ರಲ್ಲಿದ್ದ 55 ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ 2024 ರ ವೇಳೆಗೆ 1.90 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಂಜೂರಾದ ಮೊತ್ತವು ₹12 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೊತ್ತದಿಂದ ಸುಮಾರು ₹44 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿತು.

ನಮೋ ಡ್ರೋನ್ ದಿದಿ ಯೋಜನೆ

ನಮೋ ಡ್ರೋನ್ ದಿದಿ ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಈಗ ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಲಭ್ಯತೆಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನವೆಂಬರ್ 2023 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯು, ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಮಹಿಳೆಯರ ಕೈಗೆ ಸುಧಾರಿತ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸುವಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಡ್ರೋನ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ ಆದಾಯದ ಹೊಸ ಮೂಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಸರ್ಕಾರವು 2023-24 ರಿಂದ 2025-26 ರ ಅವಧಿಗೆ ₹1,261 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದೊಂದಿಗೆ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ. ಮಹಿಳಾ ನೇತೃತ್ವದ ಕೃಷಿ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರ ಜಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು, ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳಿಗೆ 15,000 ಡ್ರೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. 2023-24 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಡ್ರೋನ್ ದಿದಿಯರಿಗೆ 1094 ಡ್ರೋನ್‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ (DGCA) ಅಂಗೀಕೃತ ರಿಮೋಟ್ ಪೈಲಟ್ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ವುಮೆನಿಯಾ - ಜಿಇಎಂ

ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳು ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವವರಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಲಭ್ಯತೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಉಳಿದಿತ್ತು. ವುಮೆನಿಯಾ ಉಪಕ್ರಮವು ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಇ-ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ಪ್ಲೇಸ್ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಖರೀದಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸುತ್ತದೆ.

2019 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಹಸ್ತಕಲೆ, ಕೈಮಗ್ಗ ಮತ್ತು ಗೃಹಾಲಂಕಾರದಂತಹ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ವಿಶೇಷ ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ ಅನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಇರುವ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯಮಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಖರೀದಿಸಬಹುದು. ಇದು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಔಪಚಾರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ನೇರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಬಲವಾದ ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ:

• 2.1 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳಾ ನೇತೃತ್ವದ ಉದ್ಯಮಗಳು ಜಿಇಎಂ ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.
• ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷ 2025-26 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 13.7 ಲಕ್ಷ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
• ಮಹಿಳಾ ನೇತೃತ್ವದ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ₹28,000 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷ 2024-25 ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಶೇ. 27.60 ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ.
• ವುಮೆನಿಯಾ ಒಂದು ಬಲವಾದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದು, ಜಿಇಎಂ ನ ಒಟ್ಟು ಆದೇಶದ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೇ. 5.6 ರಷ್ಟನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ - ಇದು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾದ ಶೇ. 3 ರ ಖರೀದಿ ಗುರಿಯನ್ನು ಮೀರಿದೆ.

ಸ್ವಸಹಾಯ ಉದ್ಯಮಿ ಮಾರ್ಟ್ (ಶೀ-ಮಾರ್ಟ್)

ಸಾಲ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯ ನಂತರವೂ, ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ 2026-27 ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾದ ಶೀ-ಮಾರ್ಟ್ಸ್ ಯೋಜನೆಯು, ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ.

ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಮುದಾಯದ ಒಡೆತನದ ಮಳಿಗೆಗಳಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಮಹಿಳೆಯರು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ, ಅವರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ದೃಶ್ಯಗೋಚರತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ 1 ಕೋಟಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ತಲುಪಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಮಹಿಳೆಯರು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಸುಸ್ಥಿರ ಉದ್ಯಮಗಳ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯತ್ತ ಮುನ್ನಡೆಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಸುರಕ್ಷತೆ, ಭದ್ರತೆ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಮಟ್ಟ 2014 ರಿಂದ, ಸರ್ಕಾರವು ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ವಸತಿ, ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಶುದ್ಧ ನೀರು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಗತ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿವೆ, ದೈನಂದಿನ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿವೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದುರ್ಬಲ ಹಾಗೂ ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪೂರಕವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ.

ಮಿಷನ್ ಶಕ್ತಿ: ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಚೌಕಟ್ಟು

ಏಪ್ರಿಲ್ 2022 ರಿಂದ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾದ ಮಿಷನ್ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯು, ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಮಹಿಳೆಯರ ಸುರಕ್ಷತೆ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ತನ್ನ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾದ — ಸಂಬಲ್ (ಸುರಕ್ಷತೆ) ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ್ಯ (ಸಬಲೀಕರಣ) ಮೂಲಕ ತಕ್ಷಣದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಬಲ್ ಅಡಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಗಳು ಸೇರಿವೆ:

• ಒನ್ ಸ್ಟಾಪ್ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳು  (ಸಖಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು)
• ಮಹಿಳಾ ಸಹಾಯವಾಣಿ (181)
• ನಾರಿ ಅದಾಲತ್

'ಸಮರ್ಥ್ಯ' ಅಡಿಯ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

• ಶಕ್ತಿ ಸದನ್
• ಸಖಿ ನಿವಾಸ್
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಶುಪಾಲನಾ ಕೇಂದ್ರ ಯೋಜನೆ (ಪಾಲ್ನಾ)
• ಮಹಿಳೆಯರ ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಗತಿ, ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಸೇವೆ ತಲುಪಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪೂರಕ ಕ್ರಮಗಳು (ಸಂಕಲ್ಪ): (ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಕೇಂದ್ರ)

ಮುಂಚೂಣಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು:

• ದೇಶಾದ್ಯಂತ 973 ಒನ್ ಸ್ಟಾಪ್ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.
• ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೂಲಕ 14.49 lakh ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
• 24×7 ಸಹಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮಹಿಳಾ ಸಹಾಯವಾಣಿ (181) ಮೂಲಕ 3 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
• ತ್ವರಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ತುರ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ (ERSS - 112) ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಪೋಲಿಸಿಂಗ್ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು:

• ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳಲ್ಲಿ 15,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳಾ ಸಹಾಯವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ.
• ತುರ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು (112) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ತಕ್ಷಣದ ಸಹಾಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು:

• ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿವಾದಗಳ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಾರಿ ಅದಾಲತ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
• ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಿರುಕುಳದ ಕುರಿತು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಲು SHe-Box ಪೋರ್ಟಲ್ ಸೌಲಭ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಗಳು ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು ಸ್ಪಂದನಾಶೀಲ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಸಕಾಲಿಕ ಸಹಾಯ, ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್

ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್ ಸುರಕ್ಷಿತ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ, ಇದು ಮಹಿಳೆಯರ ಆರೋಗ್ಯ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಯಲು ಮುಕ್ತ ವಿಸರ್ಜನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಕಸದ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳು:

• ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019 ರಲ್ಲಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಬಯಲು ಮುಕ್ತ ವಿಸರ್ಜನೆ (ODF) ಮುಕ್ತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್ (ನಗರ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 6.3 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶೌಚಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್ (ಗ್ರಾಮೀಣ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2.7 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮುದಾಯ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಸುಮಾರು 16 ಕೋಟಿ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ (tap water) ಲಭ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು, ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಟುಂಬದ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಿದೆ.
• 12 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗೃಹ ಶೌಚಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
• 5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು 'ಒಡಿಎಫ್ ಪ್ಲಸ್ (ಮಾದರಿ)' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಡಿಎಫ್ ಪ್ಲಸ್ ಗ್ರಾಮ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಬಯಲು ಮುಕ್ತ ವಿಸರ್ಜನೆ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ, ಘನ ಮತ್ತು ದ್ರವ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿರುವ  ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿದೆ.
• 5.3 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಳ್ಳಿಗಳು ಘನ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಮತ್ತು 5.4 ಲಕ್ಷ ಹಳ್ಳಿಗಳು ದ್ರವ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆವಾಸ್ ಯೋಜನೆ

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆವಾಸ್ ಯೋಜನೆ ಅರ್ಹ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಕ್ಕಾ ಮನೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ "ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವಸತಿ" ಸಾಧಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆವಾಸ್ ಯೋಜನೆ-ನಗರವನ್ನು 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ನಂತರ 2016 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆವಾಸ್ ಯೋಜನೆ-ಗ್ರಾಮೀಣ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.

ಪಿಎಂಎವೈ-ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ, 4.15 ಕೋಟಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, 3.90 ಕೋಟಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 2.99 ಕೋಟಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದಕ್ಕೆ ₹4.03 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವಿನ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳು:

• ಪಿಎಂಎವೈ -ಯು 2.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶೇ. 96 ರಷ್ಟು ಮನೆಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
• ಮಂಜೂರಾದ ಒಟ್ಟು ಮನೆಗಳು – 125.31 ಲಕ್ಷ.
• ತಳಪಾಯ ಹಾಕಲಾದ  ಒಟ್ಟು ಮನೆಗಳು – 119.35 ಲಕ್ಷ.
• ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಒಟ್ಟು ಮನೆಗಳು – 98.10 ಲಕ್ಷ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಉಜ್ವಲ ಯೋಜನೆ

ಮೇ 2016 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯು, ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಠೇವಣಿ ಇಲ್ಲದ ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಸ್ವಚ್ಛ ಅಡುಗೆ ಇಂಧನದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮನೆಯ ಒಳಗಿನ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಆರೋಗ್ಯ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಜೀವನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಬಳಕೆಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಯೋಜನೆಯು ಮರುಪೂರಣ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಿತ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

• ಪಿಎಂಯುವೈ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲಾದ ಒಟ್ಟು ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಸಂಪರ್ಕಗಳು (14 ಮೇ 2026 ರಂತೆ): 10.55 ಕೋಟಿ
• ಪಿಎಂಯುವೈ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ 25 ಲಕ್ಷ ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಗುರಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ, 22.42 ಲಕ್ಷ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ (4 ಮೇ 2026 ರಂತೆ)

ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್

ಆಗಸ್ಟ್ 2019 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಗೂ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ನಲ್ಲಿ ನೀರು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು (ಹರ್ ಘರ್ ಜಲ್) ಖಚಿತಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊರುತ್ತಿದ್ದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೀರ್ಘ ದೂರ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿದಿನ ಹಲವಾರು ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಮುಡಿಪಾಗಿಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಸುಮಾರು 15.84 ಕೋಟಿ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು, ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಟುಂಬದ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್ ಈ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಶಿಕ್ಷಣ, ಆದಾಯ ತರುವಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಆರೈಕೆಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 100 ರಷ್ಟು ನಲ್ಲಿ ನೀರು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಮಿಷನ್ ಅನ್ನು 2028 ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದೂರದ ನಡಿಗೆಯಿಂದ ಸುಸ್ಥಿರ ಬದಲಾವಣೆಯತ್ತ: ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮುರ್ಮು ಅವರ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಜೀವನದ ಪಯಣ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮುರ್ಮು ಅವರ ಯಶೋಗಾಥೆಯು, ಈ ಮಿಷನ್ (ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್) ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿವರ್ತನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅವರು ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಪ್ರತಿದಿನ ದೀರ್ಘ ದೂರ ನಡೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇದು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಶ್ರಮದಾಯಕ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕೆಲಸವಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆದಾಯ ತರುವಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಈ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಗೃಹ ನಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಈಗ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಇದು ಅವರ ದೈನಂದಿನ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ, ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಉತ್ಪಾದಕ ಕೆಲಸಗಳಿಗಾಗಿ ಸಮಯವನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದೆ. ನೀರಿನಂತಹ ಮೂಲಭೂತ ಸೇವೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯು ಹೇಗೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದೆ.

ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ

ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಕೇವಲ ಮತದಾನದ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ್ಯಂತ ನಾಯಕತ್ವ, ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸಿತು.

2024 ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 48.62 ರಷ್ಟು ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು 47 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ನೋಂದಾಯಿತ ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರಿದ್ದರು. ಅವರ ಮತದಾನದ ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇ. 65.78 ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಚುನಾವಣಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯೂ ಸಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, 2024 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ. 10 ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆ.

ಶಾಸನಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿದೆ. 2024 ರಲ್ಲಿ, 75 ಮಹಿಳೆಯರು ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರ ಪೈಕಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸುಮಾರು ಶೇ. 17 ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯು ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಇಂದು, 14.5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಒಟ್ಟು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು ಶೇ. 46 ರಷ್ಟಾಗಿದೆ. ಅವರ ನಾಯಕತ್ವವು ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಪೋಷಣೆ, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಹರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.

ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ ವಂದನ್ ಅಧಿನಿಯಮ, 2023 ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶೇ. 33 ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. ಇದು ಶಾಸನಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಲವಾದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದೆ. 2025 ರಲ್ಲಿ, 17 ಮಹಿಳಾ ಕೆಡೆಟ್‌ಗಳ ಮೊದಲ ಬ್ಯಾಚ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಅಕಾಡೆಮಿ ಯಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಇದು ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೈಲಿಗಲ್ಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. 2022 ರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಎನ್‌ಡಿಎಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದ ನಂತರದ ಬೃಹತ್ ಬದಲಾವಣೆಯ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗ ಇದಾಗಿದೆ. 2026 ರ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ, ಒಟ್ಟು 158 ಮಹಿಳಾ ಕೆಡೆಟ್‌ಗಳು ಈ ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಕೇವಲ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದ ಕಡೆಗೆ ಮುನ್ನಡೆದಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹಾಗೂ ದೈನಂದಿನ ವಾಸ್ತವಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.

ವಿಕಸಿತ ಭಾರತದ ಬುನಾದಿಯಾಗಿ ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ

ಕಳೆದ 12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಮೇಲೆ ಸರ್ಕಾರವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೀಡಿದ ಗಮನವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸಿದೆ - ಮೂಲಭೂತ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚದಿಂದ ಹಿಡಿದು ನಾಯಕತ್ವ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಇದು ಬದಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತವು 2047 ರ ವೇಳೆಗೆ 'ವಿಕಸಿತ್ ಭಾರತ'ದ ಗುರಿಯತ್ತ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಈ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರವು ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ, ಉದ್ಯಮಿಗಳಾಗಿ, ರೈತರಾಗಿ, ನಾವೀನ್ಯಕಾರರಾಗಿ ಮತ್ತು ನಾಯಕರಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ, ಕುಟುಂಬಗಳ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಿದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ಆದಾಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಸರ್ಕಾರವು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದ್ದು, ಇದರ ಪ್ರಭಾವವು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳು, ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ತಳಮಟ್ಟದ ಆಡಳಿತದವರೆಗೆ, ಮನೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕಚೇರಿಯ ಬೋರ್ಡ್‌ರೂಮ್‌ಗಳವರೆಗೆ, ನಾರಿ ಶಕ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಚಲವಾದ ಉದ್ದೇಶದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ವಿಕಸಿತ ಭಾರತವು ಈ ದೇಶದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕೇವಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದು ಅವರ ಮುಂಚೂಣಿ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯಲಿದೆ.

References

Press Information Bureau

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1999713&reg=3&lang=2#:~:text=The%20Female%20enrolment%20has%20increased,32%25)%20in%202014%2D15

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2161543&utm_&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2091737&utm_&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2235796&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2245228&reg=1&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=157709&ModuleId=3&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=154880&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2216748&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2235818&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2146870&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=155102&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=158056&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2249915&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2206995&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2119045&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2244648&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2215001&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?id=158114&NoteId=158114&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2005189&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2198559&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2236551&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2094929&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2239637

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2113800&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2128024&reg=3&lang=2

Press Release: Press Information Bureau

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2074713&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2226336

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2245908

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2245904

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/mar/doc202631807601.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247176

Ministry of Women and Child Development

Beti Bachao Beti Padhao (BBBP) | Ministry of Women and Child Development

https://missionshakti.wcd.gov.in/public/documents/whatsnew/BBBP_Operational_Manual.pdf

https://missionshakti.wcd.gov.in/public/documents/whatsnew/BBBP_Operational_Manual.pdf

https://pmmvy.wcd.gov.in/WebsiteContent/assets/pdf/success-story/ss-003.pdf

https://pmmvy.wcd.gov.in/

Ministry of Education

https://www.education.gov.in/en/national-education-policy

https://dashboard.udiseplus.gov.in/

https://www.education.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/upload_document/CPIOs.pdf

https://samagra.education.gov.in/kgbv.html

https://dashboard.udiseplus.gov.in/report2025/static/media/UDISE+2024_25_Booklet_nep.ea09e672a163f92d9cfe.pdf

https://dashboard.udiseplus.gov.in/report2025/static/media/UDISE+2022_23_Booklet_nep.897ad1d762ba546d666b.pdf

Lok Sabha Questions

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AS436_KnRltD.pdf?source=pqals

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AU5006_t85YVC.pdf?source=pqals

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AS322_pXcJiB.pdf?source=pqals

https://sansad.in/getFile/annex/268/AU2676_k3eJh9.pdf?source=pqars

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU1136_kCnH0M.pdf?source=pqals

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AU5006_t85YVC.pdf?source=pqals

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AS322_pXcJiB.pdf?source=pqals

Ministry of Rural Development

https://nrlm.gov.in/outerReportAction.do?methodName=showIndex#gsc.tab=0

https://lakhpatididi.gov.in/lakhpati-didi-impact/

Ministry of Finance

https://www.pmjdy.gov.in/account

https://www.pmjdy.gov.in/files/progress/phase1.pdf

https://www.indiabudget.gov.in/doc/Budget_Speech.pdf

https://www.indiabudget.gov.in/economicsurvey/doc/eschapter/echap11.pdf

Others

https://mospi.gov.in/sites/default/files/reports_and_publication/statistical_publication/Women_Men/mw24/SuccessStories.pdf

https://vigyanjyoti.dst.gov.in/

https://pmsvanidhi.mohua.gov.in/

https://pmsvanidhi.mohua.gov.in/Home/PMSDashboard

https://namodronedidi.da.gov.in/

https://she-mart.in/

https://sbmurban.org/

https://dashboard.abdm.gov.in/abdm/

https://dashboard.nha.gov.in/public/

Click here to see in PDF

 

*****

(Explainer ID: 158742) आगंतुक पटल : 20
Provide suggestions / comments