पत्र सूचना कार्यालय

భారతదేశ అసంఘటిత పట్టణ ఆర్థిక వ్యవస్థలో పనిచేసే వీధి వ్యాపారులకు అండగా నిలిచే ఒక ప్రధాన కార్యక్రమంగా పీఎం స్వనిధి అవతరించింది. ఎలాంటి షూరిటీ లేని రుణాలు అందించడమే కాకుండా, ఈ పథకం డిజిటల్ లావాదేవీలను ప్రోత్సహించింది. బ్యాంకింగ్ రుణ సదుపాయాన్ని మెరుగుపరిచింది. సామాజిక భద్రతను విస్తరించింది. 2020లో ప్రారంభించినప్పటి నుంచి ఇప్పటివరకు 1.12 కోట్లకు పైగా రుణాలు పంపిణీ అయ్యాయి. పట్టణాలు, నగరాల్లోని 75 లక్షల మందికి పైగా లబ్ధిదారులు ఈ కార్యక్రమం ద్వారా ప్రయోజనం పొందారు. ఈ పథకం కింద రూ.17,800 కోట్లకు పైగా విలువైన రుణాలు అందించారు. దీని ప్రభావం కేవలం ప్రభుత్వ గణాంకాల్లోనే కాకుండా, వీధి వ్యాపారులు తమ జీవనోపాధిని మరింత బలంగా, స్థిరంగా మార్చుకునే రోజువారీ ప్రయాణంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.

భారతదేశ వీధి వ్యాపారుల మారుతున్న కథ

కిక్కిరిసిన మార్కెట్‌లో కూరగాయలు అమ్మ‌డం, రద్దీగా ఉండే ఆఫీసు బయట టీ అమ్మ‌డం భారతీయ నగరాల్లో నిత్యం కనిపించే దృశ్యాలు. సందుల్లో పండ్ల బండిని నడిపించేవారు, రోడ్డు పక్కన ఫుట్‌పాత్‌పై చెప్పులు కుట్టేవారు కూడా రోజువారీ పట్టణ జీవితానికి అంతే అవసరం. ఈ ల‌క్ష‌లాది మంది వీధి వ్యాపారులు కలిసి భారతదేశ పట్టణ ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రతిరోజూ ముందుకు నడిపిస్తున్నారు. వీరు స్థానిక మార్కెట్లు, పొరుగు ప్రాంతాల సరఫరా వ్యవస్థలను కాపాడుతూ, సరసమైన ధరలకే వస్తువులను, అవసరమైన సేవలను అందిస్తున్నారు. అయితే, వీరికి బ్యాంకుల నుంచి రుణాలు పొందే అవకాశం తక్కువగా ఉండేది. దీనివల్ల చాలామంది వ్యాపారులు చాలా ఎక్కువ వడ్డీ రేట్లకు ప్రైవేట్ రుణాలపై ఆధారపడాల్సి వచ్చేది. వారి సవాళ్లను పరిష్కరిస్తూ, ప్రభుత్వ రుణ గ్యారెంటీ మద్దతుతో వీధి వ్యాపారుల కోసం ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన మొట్టమొదటి మైక్రో-క్రెడిట్ చొరవగా 'ప్రధాన మంత్రి స్ట్రీట్ వెండర్స్ ఆత్మనిర్భర్ నిధి' (పీఎం స్వనిధి) పథకాన్ని 2020 జూన్‌లో ప్రారంభించారు. ఈ పథకం వీధి వ్యాపారులకు "స్వరోజ్‌గార్, స్వాలంబన్, స్వాభిమాన్" అందించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఈ రోజు, పీఎం స్వనిధి ఒక సాధారణ రుణ కార్యక్రమంగానే కాకుండా, భారతదేశ అసంఘటిత ఆర్థిక వ్యవస్థలో పనిచేసే మిలియన్ల మందికి ఆర్థిక సాధికారత, డిజిటల్ గుర్తింపు, సామాజిక భద్రతను అందించే దేశవ్యాప్త ఉద్యమంగా ఎదిగింది.

గడిచిన సంవత్సరాలలో, ఈ పథకం దేశవ్యాప్తంగా పట్టణాలు, నగరాలలో అద్భుతమైన వృద్ధిని సాధించింది. 75.5 లక్షల మందికి పైగా లబ్ధిదారులు రూ.17,800 కోట్లకు పైగా విలువైన 1.12 కోట్లకు పైగా రుణాలను పొందారు. ఈ పథకం కింద 55 లక్షల మందికి పైగా లబ్ధిదారులు డిజిటల్ పరిధిలోకి వచ్చారు. వీరంతా కలిసి దాదాపు రూ.8.96 లక్షల కోట్ల విలువైన 841 కోట్లకు పైగా డిజిటల్ లావాదేవీలు నిర్వహించారు. పీఎం స్వనిధి లబ్ధిదారులు డిజిటల్ క్యాష్‌బ్యాక్ ప్రోత్సాహకాలు, వడ్డీ రాయితీల ద్వారా దాదాపు రూ.800 కోట్లు పొందారు. ఈ గొప్ప విజయాలు, స్పష్టమైన ప్రభావం ఆధారంగా ఈ పథకాన్ని మార్చి 2030 వరకు పొడిగించారు.

పీఎం స్వనిధి పథకం ముఖ్య లక్షణాలు
- వర్కింగ్ క్యాపిటల్ లోన్: వడ్డీ రాయితీ, క్రెడిట్ గ్యారెంటీ మద్దతుతో మూడు విడతలుగా వరుసగా రూ.15,000, రూ.25,000, రూ.50,000 చొప్పున ఎలాంటి షూరిటీ లేని రుణాలు అందిస్తారు.
- యూపీఐ అనుసంధాన రూపే క్రెడిట్ కార్డులు: రెండవ విడత రుణాన్ని విజయవంతంగా తిరిగి చెల్లించే వ్యాపారులు రూ.30,000 వరకు పరిమితి గల యూపీఐ అనుసంధాన రూపే క్రెడిట్ కార్డులు పొందేందుకు అర్హులు.
- డిజిటల్ అడాప్షన్: డిజిటల్ లావాదేవీలను, ఆర్థిక పరిజ్ఞానాన్ని ప్రోత్సహించడానికి రిటైల్/హోల్‌సేల్ డిజిటల్ లావాదేవీలు చేసే వీధి వ్యాపారులకు రూ.1,600 వరకు క్యాష్‌బ్యాక్ ప్రోత్సాహకాలు అందిస్తారు.
- స్వనిధి సే సమృద్ధి(ఎస్ఎస్ఎస్): లబ్ధిదారులు, వారి కుటుంబాల సామాజిక-ఆర్థిక వివరాలను సేకరించి, వారిని ఎంపిక చేసిన ఎనిమిది కేంద్ర సంక్షేమ పథకాలతో అనుసంధానించడం ద్వారా పూర్తి సామాజిక భద్రతను కల్పిస్తారు.
- సామర్థ్య పెంపుదల, వ్యవస్థాపకత అభివృద్ధి: ఎఫ్‌ఎస్‌ఎస్‌ఏఐ సహకారంతో వ్యాపారులకు ఆర్థిక పరిజ్ఞానం, డిజిటల్ పరిజ్ఞానం, ఆహార భద్రత-పరిశుభ్రతపై శిక్షణ ఇస్తారు.

పీఎం స్వనిధి పథకం ప్రభావం
పీఎం స్వనిధిపై 2023, 2025 సంవత్సరాలలో స్వతంత్ర ప్రభావ అంచనా అధ్యయనాలు జరిగాయి. ఆ అధ్యయనాలు కింది ముఖ్యమైన మెరుగుదలలను హైలైట్ చేశాయి:

ఆర్థిక సాధికారత
ఈ పథకం దేశవ్యాప్తంగా వ్యాపార స్థిరత్వాన్ని పెంచి, వ్యాపారుల ఆదాయాన్ని మెరుగుపరిచింది. దాదాపు 95% మంది లబ్ధిదారులు పీఎం స్వనిధి కింద మొదటిసారిగా బ్యాంకింగ్ రుణాన్ని పొందారు. దాదాపు 30% మంది ఆ తర్వాత స్వనిధి రుణాలకు అదనంగా ఇతర రుణాలను పొందారు, ఇది వారి పెరిగిన క్రెడిట్ అర్హతను, ఆర్థిక వృద్ధిని సూచిస్తుంది. లబ్ధిదారుల ఆదాయంలో కూడా సగటున వార్షికంగా దాదాపు 20% పెరుగుదల నమోదైంది.

కుటుంబ సంక్షేమంలో మెరుగుదల
పీఎం స్వనిధి కింద లభించిన ఆర్థిక లాభాలు లబ్ధిదారుల జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరచడంలో గణనీయంగా దోహదపడ్డాయి. ఈ పథకం మెరుగైన నివాస స్థిరత్వానికి, పౌష్టికాహారం, ఆరోగ్య సంరక్షణ, విద్యను పొందేలా చేయడంలో తోడ్పడింది.

పీఎం స్వనిధి వెనుకబడిన పట్టణ సమాజాలలో సామాజిక సమగ్రతను కూడా బలోపేతం చేసింది. ఈ పథకం కింద లబ్ధిదారులలో దాదాపు 46% మంది మహిళలు ఉన్నారు, ఇది బలమైన లింగ సమానత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. దాదాపు 70% మంది సమాజంలో వెనుకబడిన వర్గాలకు చెందినవారు కావడం ఈ పథకం సాధించిన సమగ్ర విస్తరణను తెలియజేస్తోంది.

ఆత్మవిశ్వాసం, సాధికారత స్వరాలు
గణాంకాలు, రుణ పంపిణీల వెనుక పట్టుదల, ధైర్యం, సరికొత్త ఆశల కథలు ఉన్నాయి. చాలా మంది వ్యాపారులకు పీఎం స్వనిధి స్థిరత్వం, వృద్ధి, ఒకప్పుడు అందుకోలేనని భావించిన అవకాశాల తలుపులు తెరిచింది. దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి సేకరించిన ఈ అనుభవాలు, సరైన సమయంలో లభించిన సహాయం చిన్న వ్యాపారాలు కోలుకోవడానికి, మారిన పరిస్థితులకు అలవాటు పడటానికి, మరింత నమ్మకంతో ముందుకు సాగడానికి ఎలా సహాయపడుతుందో తెలియజేస్తాయి.

చిన్న స్టాల్ నుంచి దుకాణం వరకు

ఘజియాబాద్‌లోని నంద్‌గ్రామ్‌కు చెందిన బబితా శర్మ స్థానిక ఆలయం సమీపంలో పూజా సామాగ్రి అమ్మే చిన్న దుకాణాన్ని నడుపుతున్నారు. ప్రతిరోజూ భక్తులు అగరబత్తీలు, ప్రమిదలు, పువ్వులు, కొబ్బరికాయలు, పూజకు అవసరమైన ఇతర వస్తువులను కొనడానికి ఆమె స్టాల్‌ను సందర్శిస్తారు. ఈ వ్యాపారం ఆమె కుటుంబానికి ఆసరాగా నిలిచినప్పటికీ, నిధుల కొరత వల్ల వ్యాపారాన్ని విస్తరించడం, కస్టమర్ల డిమాండ్‌ను అందుకోవడం తరచుగా కష్టంగా మారేది. జూలై 2020లో, పట్టణ స్థానిక సంస్థ(యూఎల్‌బీ) అధికారుల ద్వారా బబితా పీఎం స్వనిధి పథకం గురించి తెలుసుకున్నారు. జీవనోపాధిని మెరుగుపరుచుకోవడానికి ఇదొక అవకాశంగా భావించి, ఆమె ఈ పథకం కింద రుణానికి దరఖాస్తు చేసుకున్నారు. మొదటి పీఎం స్వనిధి రుణాన్ని పొందిన తర్వాత, బబితా ఆ డబ్బును అదనపు స్టాక్ కొనడానికి, తన స్టాల్‌లో మరిన్ని ఉత్పత్తులను ప్రవేశపెట్టడానికి పెట్టుబడిగా పెట్టారు. మరిన్ని రకాల వస్తువులు అందుబాటులో ఉండటం వల్ల ఎక్కువ మంది కస్టమర్లు ఆకర్షితులయ్యారు, ఆమె రోజువారీ అమ్మకాలు, ఆదాయం పెరిగాయి. వ్యాపారంలో వచ్చిన ఎదుగుదలతో ఉత్సాహం పొంది, ఆమె రుణాన్ని సకాలంలో చెల్లించి రెండవ విడత రుణానికి అర్హత సాధించారు. ఆమె ఒక తోపుడు బండిని కొనడానికి, తన వ్యాపార అమరికను మెరుగుపరచుకోవడానికి ఈ రుణాన్ని ఉపయోగించారు.

వ్యాపారం ద్వారా పరిధుల విస్తరణ

తిరువనంతపురానికి చెందిన శాంతి ఆర్ గత దశాబ్ద కాలంగా తన ఎండుచేపల వ్యాపారం ద్వారా కుటుంబానికి ప్రధాన ఆధారంగా నిలిచారు. పీఎం స్వనిధి కంటే ముందు, ఆమె కఠినమైన వారపు చెల్లింపులు ఉన్న అధిక వడ్డీ మైక్రోఫైనాన్స్ రుణాలపై ఆధారపడ్డారు. ఈ ఆర్థిక ఒత్తిళ్లు ఆమె వ్యాపార వృద్ధిని పరిమితం చేశాయి, రోజువారీ కార్యకలాపాలను ప్రభావితం చేశాయి. పీఎం స్వనిధి సులభమైన బ్యాంకింగ్ రుణం ద్వారా శాంతి తన వ్యాపారాన్ని క్రమంగా బలోపేతం చేసుకోవడానికి సహాయపడింది. వ్యాపారం స్థిరపడటంతో, ఆమె వీధి వ్యాపారానికి పరిమితం కాకుండా ఎండుచేపల ప్యాకింగ్, స్థానిక దుకాణాలకు సరఫరా చేసే స్థాయికి విస్తరించారు. శాంతి మొదట రూ.10,000 మొదటి విడతను అందుకున్నారు, ఆ తర్వాత ఈ పథకం కింద రూ.50,000 మూడవ రుణ విడతకు చేరుకున్నారు. ఇది నగదు ప్రవాహాన్ని మెరుగుపరిచింది, స్టాక్‌ను మరింత సమర్థవంతంగా నిర్వహించడానికి సహాయపడింది. ఆమె జనవరి 2026లో స్వనిధి క్రెడిట్ కార్డును కూడా అందుకున్నారు, ఇది ఆమె ఎదుగుతున్న వ్యాపార కార్యకలాపాలను మరింత బలోపేతం చేసింది. మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలు తమ వ్యాపారాలను వైవిధ్యభరితంగా మార్చుకోవడానికి, స్థిరమైన జీవనోపాధిని సృష్టించుకోవడానికి పీఎం స్వనిధి ఎలా సహాయపడుతుందో శాంతి ఆర్ అనుభవం తెలియజేస్తుంది.

సవాలును అవకాశంగా మార్చుకోవడం

గువాహటిలోని బిజీగా ఉండే నూన్‌మతి వీధుల్లో, సేవాలి కలితా ఒకప్పుడు తన నలుగురు సభ్యుల కుటుంబ పోషణ కోసం చిన్న పాన్ స్టాల్ నడిపేవారు. కష్టకాలంలో, ఆమె మనుగడ సాగించడానికి పొరుగువారి నుండి డబ్బు కూడా అప్పుగా తీసుకున్నారు. గువాహటి మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ అధికారులతో జరిగిన సంభాషణ సేవాలికి పీఎం స్వనిధిని పరిచయం చేసింది. రూ.10,000 రుణంతో, సేవాలి తన పారిశ్రామిక నైపుణ్యాన్ని ఉపయోగించారు. మహమ్మారి సమయంలో ఆర్గానిక్ కూరగాయలకు పెరుగుతున్న డిమాండ్‌ను ఆమె గుర్తించారు. ఆమె స్థానికంగా తాజా కూరగాయలను సేకరించి, తన పాన్ స్టాల్‌తో పాటు అమ్మడం ప్రారంభించారు. వ్యాపారం మెరుగుపడటంతో, సేవాలి తన పిల్లలను తిరిగి పాఠశాలలో చేర్పించారు, క్రమంగా తన వ్యాపారాన్ని విస్తరించారు. ఆమె వరుసగా రూ.20,000, రూ.50,000 అదనపు రుణాలను కూడా పొందారు. ఈ ఆర్థిక సహాయం ఆమె అప్పులు తీర్చడానికి, స్టాక్ పెంచడానికి, ప్రత్యేక కూరగాయల స్టాల్ తెరవడానికి వీలు కల్పించింది. నేడు, సేవాలి గువాహటిలో తన భర్తతో కలిసి అభివృద్ధి చెందుతున్న వ్యాపారాన్ని నడుపుతున్నారు. ఆమె ఇప్పుడు తన ఎదుగుతున్న వ్యాపారం నుండి నెలకు దాదాపు రూ.8,000 లాభాన్ని ఆర్జిస్తున్నారు. ఆమె పురోగతి పట్టుదలకు, అవకాశాలకు ఒక శక్తివంతమైన ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది.

చిన్న రుణం, పెద్ద మార్పు: ఒక వీధి వ్యాపారి జీవితంలో రూపాంతరం

గాంధీనగర్‌లో 30 ఏళ్ల బీకామ్ విద్యార్థి యోగరాజ్ మాలి చోలాఫలి అమ్మే వీధి ఆహార వ్యాపారాన్ని నడిపేవారు. దురదృష్టవశాత్తు, కోవిడ్-19 మహమ్మారి ఆయన వ్యాపారాన్ని తీవ్రంగా దెబ్బతీసింది. అయితే, పీఎం స్వనిధి పథకం కింద లభించిన రుణం రూపంలో ఆశ చిగురించింది. ఈ రుణం ఆయన వ్యాపారానికి తిరిగి జీవం పోయడమే కాకుండా, ఆయనకు, ఆయన కుటుంబానికి అపారమైన సంతోషాన్ని తెచ్చింది, ఎందుకంటే వారు ఇకపై ఆర్థికంగా ఇబ్బంది పడలేదు. రుణంతో పాటు, యోగరాజ్ డిజిటల్ చెల్లింపులను స్వీకరించారు, క్యాష్‌బ్యాక్ రివార్డుల ద్వారా ప్రయోజనం పొందారు. అదనంగా, ఆయన ప్రధాన మంత్రి సురక్ష బీమా, ప్రధాన మంత్రి జీవన్ జ్యోతి బీమా, శ్రమయోగి మాన్ ధన్ యోజన వంటి ఇతర ప్రభుత్వ పథకాలను కూడా ఉపయోగించుకున్నారు. ఈ మద్దతుకు కృతజ్ఞతలు తెలుపుతూ, కష్టకాలంలో ప్రభుత్వం ఒక బలమైన పిల్లర్ లాగా నిలుస్తుందని, ముఖ్యంగా తమను పట్టించుకోరని భావించే వారికి అండగా ఉంటుందని యోగరాజ్ అంగీకరించారు.

రుణానికి మించి: మారుతున్న పట్టణ చిత్రం
సందడిగా ఉండే మార్కెట్ల నుండి రోడ్డు పక్కన ఉండే ఇరుకైన సందుల వరకు, పీఎం స్వనిధి దేశవ్యాప్తంగా లెక్కలేనన్ని రోజువారీ ప్రయాణాలను నిశ్శబ్దంగా మార్చేసింది. ఈ పథకం వ్యాపారులు తిరిగి పనిలోకి రావడానికి, చిన్న వ్యాపారాలను విస్తరించడానికి వీలు కల్పించింది. ఇది డిజిటల్ లావాదేవీలను ప్రోత్సహించింది, సురక్షితమైన, మరింత వ్యవస్థీకృత వ్యాపార పద్ధతులను పెంపొందించింది. ఇది వెనుకబడిన వర్గాలకు బ్యాంకింగ్ మద్దతు లభించేలా పరిధిని విస్తరించింది.

ఈ పథకం విస్తరిస్తున్న పరిధి అభివృద్ధి, సమగ్రతలో వస్తున్న పెద్ద మార్పును ప్రతిబింబిస్తుంది. అసంఘటిత ఆర్థిక వ్యవస్థలో పనిచేసే మిలియన్ల మందికి, ఒకప్పుడు అందుకోవడం కష్టంగా ఉన్న అవకాశాల మార్గాలను పీఎం స్వనిధి సృష్టించింది. అనేక విధాలుగా, ఈ చొరవ పట్టణ పరిపాలన మారుతున్న దృక్పథాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. చిన్న వ్యాపారులను ఇకపై సమాజంలో వెనుకబడిన వారిగా చూడటం లేదు. బదులుగా, భారతదేశ ఆర్థిక వృద్ధి కథలో భాగస్వాములుగా వారి గుర్తింపు క్రమంగా పెరుగుతోంది.

Ministry of Housing and Urban Affairs

https://www.pmsvanidhi.mohua.gov.in/Home/PMSDashboard

https://www.facebook.com/pmsvanidhi/

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2225510&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2006580&reg=3&lang=2

Ministry of Information and Broadcasting

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1984414&reg=3&lang=2

Prime Minister’s Office

https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/cabinet-approves-restructuring-extension-of-lending-period-beyond-31-12-2024-of-pm-street-vendors-atmanirbhar-nidhi-pm-svanidhi-scheme

Click To See PDF

***