पत्र सूचना कार्यालय

નાદારી અને નાદારી સંહિતા, 2016 (IBC) દ્વારા ભારતના નાદારી માળખામાં મોટો બદલાવ આવ્યો છે. તેણે નાણાંકીય સંકટના ઉકેલ માટે એકીકૃત, લેણદાર-સંચાલિત અને સમયબદ્ધ પદ્ધતિ રજૂ કરી. વર્ષોથી, આ સંહિતાએ વસૂલાત પ્રણાલીને મજબૂત બનાવી છે અને ઉકેલના પરિણામોમાં સુધારો કર્યો છે, જેમાં લેણદારોએ માર્ચ 2026 સુધીમાં મંજૂર કરાયેલી ઉકેલ યોજનાઓ (રિઝોલ્યુશન પ્લાન્સ) દ્વારા અંદાજે ₹4.32 લાખ કરોડ મેળવ્યા છે. આ અનુભવના આધારે, નાદારી અને નાદારી સંહિતા (સુધારો) અધિનિયમ, 2026 વિલંબ ઘટાડવા, લેણદારોની દેખરેખ મજબૂત કરવા અને પ્રક્રિયાગત સ્પષ્ટતા સુધારવા માટે કેટલાક સુધારા રજૂ કરે છે. આ સુધારો નાદારી નિરાકરણ અને લિક્વિડેશન પ્રક્રિયાને વધુ કાર્યક્ષમ, અનુમાનિત અને ઉકેલ-લક્ષી બનાવવાનો પ્રયાસ કરે છે.

ભારતમાં નાદારી ઉકેલને આગળ ધપાવવો

સ્વતંત્રતા પછી, ભારતીય કંપનીઓએ સામાન્ય વ્યાપાર પ્રવૃત્તિઓને ટેકો આપતા વ્યવસ્થિત કાયદાકીય માળખામાં કામ કર્યું. જ્યારે નાણાંકીય તણાવ ઉભો થયો, ત્યારે તેઓ ઉકેલ માટે બહુવિધ કાયદાકીય પદ્ધતિઓ પર નિર્ભર હતા. આમાં કંપની કાયદો, દેવા વસૂલાત પ્રક્રિયાઓ અને સિક્યોર્ડ ક્રેડિટર (સુરક્ષિત લેણદાર) માળખાનો સમાવેશ થાય છે. દરેક પ્રણાલી અલગ-અલગ ફોરમ અને પ્રક્રિયાઓનું પાલન કરતી હતી. આનાથી ઘણીવાર સંકલન જટિલ અને સમય માંગી લેતું હતું.

આ પડકારોનો સામનો કરવા માટે, સરકારે નાદારી અને નાદારી સંહિતા, 2016 રજૂ કરી. તેણે અસ્તિત્વમાં રહેલા કાયદાઓને એક જ વ્યવસ્થામાં એકીકૃત કર્યા. આ સંહિતાએ લેણદારોની ભાગીદારીને પણ મજબૂત બનાવી અને તમામ હિતધારકોના હિતો સંતુલિત રાખીને અસ્કયામતોનું મૂલ્ય મહત્તમ કરવાનો ઉદ્દેશ્ય રાખ્યો.

જેમ-જેમ આ વ્યવસ્થા વિકસિત થઈ, અમલીકરણના અનુભવે સુધારા માટેના ક્ષેત્રો પ્રકાશિત કર્યા. કાર્યક્ષમતા અને પરિણામો વધારવા માટે સુધારાઓ રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. આ સતત સુધારણા પ્રક્રિયા નાદારી અને નાદારી સંહિતા (સુધારો) અધિનિયમ, 2026 ના ઘડતર તરફ દોરી ગઈ, જે એકત્રીકરણના આગામી તબક્કાને ચિહ્નિત કરે છે.

નાદારી અને નાદારી સંહિતા, 2016: ભારતનો મુખ્ય નાદારી કાયદો

પ્રી-IBC માળખું અને સુધારાની જરૂરિયાત

નાદારી અને નાદારી સંહિતા, 2016 ના ઘડતર પહેલા, ભારતમાં નાદારી ઉકેલ બહુવિધ ઓવરલેપિંગ કાયદાકીય માળખા દ્વારા સંચાલિત થતો હતો. નાણાકીય સંકટનો સામનો કરી રહેલી કંપનીઓ સાથે કંપનીઝ એક્ટ, સિક ઇન્ડસ્ટ્રિયલ કંપનીઝ એક્ટ (SICA), દેવા વસૂલાત પ્રણાલી અને SARFAESI સહિત સુરક્ષિત લેણદાર માળખા જેવા વિવિધ કાયદાઓ હેઠળ કાર્યવાહી કરવામાં આવતી હતી. આ પ્રક્રિયાઓ અલગ-અલગ સંસ્થાઓ અને ફોરમ દ્વારા કાર્ય કરતી હતી, જેના પરિણામે ઘણીવાર ખંડિત કાર્યવાહી અને ઓવરલેપિંગ અધિકારક્ષેત્ર જોવા મળતું હતું.

પરિણામે, ઉકેલ પ્રક્રિયાઓ વારંવાર લાંબી અને અનિશ્ચિત બની જતી હતી. કેસો વર્ષો સુધી પેન્ડિંગ રહેતા હતા જ્યારે સંકટગ્રસ્ત અસ્કયામતોનું મૂલ્ય સતત ઘટતું જતું હતું. વિલંબને કારણે લેણદારોની લેણાં વસૂલ કરવાની ક્ષમતા નબળી પડી અને સક્ષમ વ્યવસાયોને પુનર્જીવિત કરવાની શક્યતા ઘટી ગઈ. એકીકૃત અને સમયબદ્ધ પ્રણાલીની ગેરહાજરીએ એકંદર ધિરાણ કાયદા અને રોકાણકારોના આત્મવિશ્વાસને પણ અસર કરી હતી.

આ માળખાકીય પડકારોને ઓળખીને, સરકારે એક વ્યાપક સુધારા તરીકે નાદારી અને નાદારી સંહિતા, 2016 રજૂ કરી.

એકીકૃત અને સમયબદ્ધ નાદારી માળખું

નાદારી અને નાદારી સંહિતા, 2016 એ કંપનીઓ, ભાગીદારી પેઢીઓ અને વ્યક્તિઓમાં નાદારીના ઉકેલ માટે એકીકૃત માળખું સ્થાપિત કર્યું. તેણે બહુવિધ નાદારી કાયદાઓને એક જ માળખામાં એકીકૃત કર્યા, જેનાથી વધુ સંકલિત અને અનુમાનિત ઉકેલ પ્રક્રિયા ઊભી થઈ.

સંહિતા દ્વારા રજૂ કરાયેલ એક મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેવાદાર-નિયંત્રિત સિસ્ટમમાંથી લેણદાર-સંચાલિત ઉકેલ માળખા તરફનું સંક્રમણ હતું. ભાર માત્ર વસૂલાતની કાર્યવાહીથી આગળ વધીને મૂલ્ય મહત્તમીકરણ, સક્ષમ વ્યવસાયોની સાતત્યતા અને હિતધારકોની સંતુલિત સારવાર તરફ ગયો. સંહિતાએ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો કે લાંબા સમય સુધી થતો વિલંબ એન્ટરપ્રાઇઝના મૂલ્યને નષ્ટ કરે તે પહેલાં પ્રારંભિક તબક્કે નાણાકીય સંકટને સંબોધવામાં આવે.

આ માળખાના કેન્દ્રમાં કોર્પોરેટ ઇન્સોલ્વન્સી રિઝોલ્યુશન પ્રોસેસ (CIRP) છે, જે કોર્પોરેટ નાદારી ઉકેલવા માટે વ્યવસ્થિત પદ્ધતિ પ્રદાન કરે છે. નાણાકીય લેણદારો ધરાવતી લેણદારોની સમિતિ (CoC), ઉકેલ યોજનાઓનું મૂલ્યાંકન કરે છે. ત્યારબાદ તેઓ તણાવગ્રસ્ત એન્ટિટીના ભવિષ્ય અંગે મહત્વપૂર્ણ વ્યાપારી નિર્ણયો લે છે.

સંહિતાએ ઉકેલ માટે સમયબદ્ધ માળખું પણ રજૂ કર્યું છે. CIRP ને 180 દિવસની અંદર પૂર્ણ કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી હતી, જે નિર્દિષ્ટ સંજોગોમાં 330 દિવસ સુધી લંબાવી શકાય છે. આ સમયરેખા-આધારિત અભિગમનો ઉદ્દેશ્ય અનિશ્ચિત વિલંબને રોકવા અને સંકટગ્રસ્ત વ્યવસાયોના આર્થિક મૂલ્યને જાળવી રાખવાનો હતો. જો નિર્ધારિત માળખામાં ઉકેલ પ્રાપ્ત ન થાય, તો એન્ટિટી સંહિતાની જોગવાઈઓ અનુસાર લિક્વિડેશનમાં જાય છે.

IBC હેઠળ સંસ્થાકીય માળખું

IBC માળખાની અસરકારકતા સંહિતા હેઠળ સ્થાપિત નિયંત્રિત સંસ્થાકીય ઇકોસિસ્ટમ પર આધારિત છે. ઇન્સોલ્વન્સી એન્ડ બેન્કરપ્સી બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (IBBI) નિયમનકારી સત્તા તરીકે કામ કરે છે જે નાદારી પ્રક્રિયાઓ, નાદારી વ્યાવસાયિકો (IPs) અને માળખા હેઠળની સંબંધિત સંસ્થાઓની દેખરેખ માટે જવાબદાર છે. તે નાદારી ઇકોસિસ્ટમની કામગીરીને સંચાલિત કરતા નિયમો અને ધોરણો પણ ઘડે છે.

નાદારી વ્યાવસાયિકો (ઇન્વોલન્સી પ્રોફેશનલ્સ -IPs) કોણ છે?

IPs મુશ્કેલીમાં મુકાયેલી સંસ્થાઓના કાર્યોનું સંચાલન કરે છે, અસ્કયામતોનું રક્ષણ કરે છે અને લેણદારોની બેઠકોની સુવિધા આપે છે. તેઓ સંહિતા અને લાગુ પડતા નિયમોના પાલનમાં ઉકેલ પ્રક્રિયાની દેખરેખ રાખે છે.

આ ઉપરાંત, કોર્પોરેટ નાદારીની બાબતોની સુનાવણી નેશનલ કંપની લો ટ્રિબ્યુનલ (NCLT) દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે માળખા હેઠળ નિર્ણાયક સત્તા તરીકે કામ કરે છે. તેના નિર્ણયો સામેની અપીલો નેશનલ કંપની લો એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલ (NCLAT) દ્વારા સાંભળવામાં આવે છે. સાથે મળીને, આ સંસ્થાઓ ભારતમાં નાદારી ઉકેલ માટે એક વ્યવસ્થિત, દેખરેખ હેઠળની અને કાયદેસર રીતે અમલમાં મૂકી શકાય તેવી પદ્ધતિ બનાવે છે.

નાદારી અને નાદારી સંહિતાની સફળતા

તેના અમલીકરણ બાદથી, નાદારી અને નાદારી સંહિતા, 2016 એ ભારતના નાદારી અને ધિરાણ ઇકોસિસ્ટમને નોંધપાત્ર રીતે મજબૂત બનાવ્યું છે. માળખાએ વસૂલાત પ્રણાલીમાં સુધારો કર્યો, લેણદારોની શિસ્તને મજબૂત કરી અને સંકટગ્રસ્ત સંસ્થાઓ માટે વધુ વ્યવસ્થિત ઉકેલ પ્રક્રિયા બનાવી.

• માર્ચ 2026 સુધીમાં, સંહિતા હેઠળ 8,987 CIRPs દાખલ કરવામાં આવ્યા છે. 1,419 કોર્પોરેટ દેવાદારોનો ઉકેલ મંજૂર કરાયેલી ઉકેલ યોજનાઓ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો. જ્યારે અન્ય કેટલાક કેસો સેક્શન 12A હેઠળ સમાધાન, અપીલ, સમીક્ષા અને ઉપાડ દ્વારા બંધ કરવામાં આવ્યા હતા.
• માર્ચ 2026 સુધીમાં, લેણદારોએ IBC હેઠળ મંજૂર કરાયેલી રિઝોલ્યુશન યોજનાઓ દ્વારા આશરે ₹4.32 લાખ કરોડ મેળવ્યા છે. વસૂલાત લિક્વિડેશન મૂલ્યના 116.85% અને વાજબી મૂલ્યના 94.56% કરતા વધુ હતી.
• આ માળખાએ બેંકિંગ ક્ષેત્ર માટે વસૂલાતના પરિણામોમાં પણ સુધારો કર્યો છે. આરબીઆઈ (RBI) નો 'રિપોર્ટ ઓન ટ્રેન્ડ્સ એન્ડ પ્રોગ્રેસ ઓફ બેન્કિંગ ઇન ઇન્ડિયા 2024-25' (29 ડિસેમ્બર, 2025 ના રોજ જાહેર કરાયેલ) દર્શાવે છે કે શેડ્યૂલ્ડ કોમર્શિયલ બેંકો (SCBs) દ્વારા વિવિધ ચેનલો દ્વારા વસૂલ કરાયેલા કુલ ₹1,04,099 કરોડમાંથી, એકલા IBC એ નોંધપાત્ર ₹54,528 કરોડનું યોગદાન આપ્યું છે, જે કુલ વસૂલાતના 52.4% છે. આ વસૂલાત SARFAESI, ડેટ રિકવરી ટ્રિબ્યુનલ્સ અને લોક અદાલતો દ્વારા થયેલી વસૂલાત કરતા વધારે હતી.

આઈઆઈએમ (IIM) અમદાવાદનો એક અભ્યાસ દર્શાવે છે કે IBC હેઠળ રિસોલ્વડ કંપનીઓમાં ઉકેલ પછી મજબૂત સુધારો જોવા મળ્યો છે. લેણદારોએ સ્વીકૃત દાવાઓના 32% અને લિક્વિડેશન મૂલ્યના 168% વસૂલ કર્યા. રિસોલ્વડ કંપનીઓએ વેચાણમાં 76% વૃદ્ધિ જોઈ, ત્રીજા વર્ષ સુધીમાં ઓપરેશનલ બ્રેક-ઇવન પ્રાપ્ત કર્યું અને કર્મચારીઓના ખર્ચમાં 50% નો વધારો અનુભવ્યો જેનો અર્થ ઉચ્ચ રોજગાર છે. રિસોલ્વડ કંપનીઓની કુલ અસ્કયામતોમાં 50% નો વધારો થયો, મૂડી ખર્ચ 130% વધ્યો, અને નફાકારકતા ઉદ્યોગના બેન્ચમાર્ક સાથે સુસંગત થઈ. લિસ્ટેડ કંપનીઓ માટે માર્કેટ વેલ્યુએશન રૂ. 2 લાખ કરોડથી ત્રણ ગણું વધીને રૂ. 6 લાખ કરોડ થયું, જ્યારે લિક્વિડિટીમાં 80% સુધારો થયો. વધુમાં, IIM બેંગલોરનો અભ્યાસ દર્શાવે છે કે દેવાના ખર્ચમાં 3% નો ઘટાડો થયો છે અને સ્વતંત્ર ડિરેક્ટર્સની સંખ્યામાં વધારો થતાં ગવર્નન્સમાં સુધારો થયો છે. આમ, આ અભ્યાસો દર્શાવે છે કે IBC પ્રક્રિયા દ્વારા ઉકેલ મેળવનારી કંપનીઓએ વેચાણ, નફાકારકતા, અસ્કયામતોની વૃદ્ધિ, માર્કેટ વેલ્યુએશન અને લિક્વિડિટી સહિત તેમના વ્યવસાયના વિવિધ પાસાઓમાં નોંધપાત્ર સુધારો દર્શાવ્યો છે.

વધુમાં, ધિરાણ શિસ્ત પર IBC ની અસર આઈઆઈએમ બેંગલોર દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા એક વ્યાપક અભ્યાસ દ્વારા પણ પુષ્ટિ પામી છે. આ અભ્યાસમાં કોર્પોરેટ લોન એકાઉન્ટ્સ, CIRP; કંપની સ્તરના નાણાકીય ડેટા અને NPA ડેટાનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે. અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે IBC એ ઉધાર લેનારાઓને નિર્ધારિત લોન ચુકવણી સમયપત્રકનું પાલન કરવા માટે પ્રેરિત કર્યા છે. સમીક્ષા હેઠળના સમયગાળા દરમિયાન, અભ્યાસમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે 'ઓવરડ્યુ' ગણવામાં આવતા લોન ખાતાઓમાં રૂપિયાની રકમ તેમજ ખાતાઓની સંખ્યા બંને દ્રષ્ટિએ નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. તે જ રીતે, લોન ખાતાઓનું 'ઓવરડ્યુ' શ્રેણીમાંથી 'નોર્મલ' શ્રેણીમાં વાર્ષિક સંક્રમણનું પ્રમાણ વધ્યું છે, જે કોર્પોરેટ્સની ક્રેડિટ સંસ્કૃતિમાં સુધારાના દૃષ્ટિકોણને સમર્થન આપે છે. લોન ખાતું 'ઓવરડ્યુ' શ્રેણીમાંથી 'નોર્મલ' શ્રેણીમાં સંક્રમિત થાય તે પહેલાં તે ગાળામાં રહેવાના સરેરાશ દિવસો પણ 248-344 દિવસથી ઘટીને 30-87 દિવસ થઈ ગયા છે. આ દર્શાવે છે કે દેવાદારો અને લેણદારો બંને વહેલી તકે લેણાંનો ઉકેલ લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.

તે જ સમયે, ઓપરેશનલ પડકારો ચાલુ રહ્યા હતા. કેટલાક કિસ્સાઓમાં સરેરાશ ઉકેલની સમયરેખા 330 દિવસની વૈધાનિક મર્યાદા કરતાં વધી ગઈ હતી. નિર્ણય લેવામાં વિલંબ અને લાંબી મુકદ્દમાબાજીએ કેટલીક કાર્યવાહીમાં મૂલ્ય મહત્તમીકરણને અસર કરી હતી.

આ પડકારો છતાં, ઇન્સોલ્વન્સી બેન્કરપ્સી કોડ એ ભારતના નાણાકીય અને કોર્પોરેટ ઉકેલ માળખામાં એક મોટો માળખાકીય સુધારો છે. નાદારી અને નાદારી સંહિતા (સુધારો) અધિનિયમ, 2026 સહિતના અનુગામી સુધારાઓ સમયરેખા, સંસ્થાકીય કાર્યક્ષમતા અને વસૂલાતના પરિણામોમાં વધુ સુધારો કરવા માંગે છે.

નાદારી અને નાદારી સંહિતાની કાયદાકીય પ્રગતિ

નાદારી અને નાદારી સંહિતા (સુધારો) અધિનિયમ, 2026 તરફ દોરી જતા સુધારા શ્રેણીબદ્ધ કાયદાકીય સુધારાઓ દ્વારા નાદારી માળખાના ઉત્ક્રાંતિ પર બનેલા છે.

નાદારી અને નાદારી સંહિતા (સુધારો) અધિનિયમ, 2026 ને સમજવો

2026 નો સુધારો અધિનિયમ લગભગ એક દાયકાના અમલીકરણના અનુભવ પછી નાદારી અને નાદારી સંહિતા, 2016 પર નિર્માણ કરે છે. તે પ્રક્રિયાગત વિલંબ, કાયદાકીય અસ્પષ્ટતામાંથી ઉદ્ભવતા મુકદ્દમા અને નાદારી ઉકેલ અને લિક્વિડેશન કાર્યવાહી દરમિયાન ઓપરેશનલ પડકારોને સંબોધવાનો પ્રયાસ કરે છે.

આ અધિનિયમ નાદારી પ્રક્રિયાના વિવિધ તબક્કાઓમાં સુધારા રજૂ કરે છે. તે કેસોના પ્રવેશ (એડમિશન) અને મંજૂરી માટેની સમયરેખાને મજબૂત બનાવે છે. તે લિક્વિડેશન દરમિયાન CoCs ની ભૂમિકાને વિસ્તૃત કરે છે. તે સિક્યોરિટી ઇન્ટરેસ્ટ, એવોઇડન્સ ટ્રાન્ઝેક્શન્સ અને ઉકેલ યોજનાઓ સંબંધિત જોગવાઈઓને પણ સ્પષ્ટ કરે છે.

આ સુધારો મંજૂર કરાયેલી ઉકેલ યોજનાઓનાં અમલીકરણ માટે સેફગાર્ડ્સ રજૂ કરે છે. આમાં નિર્દિષ્ટ કિસ્સાઓમાં લાઇસન્સ, પરમિટ અને નિયમનકારી મંજૂરીઓની સાતત્યતાનો સમાવેશ થાય છે. તે કપટપૂર્ણ અને ખોટા વેપારને લગતી જોગવાઈઓને પણ મજબૂત બનાવે છે.

આ સુધારાની એક મુખ્ય વિશેષતા કોર્પોરેટ દેવાદારોની નિર્દિષ્ટ શ્રેણીઓ માટે લેણદાર દ્વારા શરૂ કરાયેલી નાદારી ઉકેલ પ્રક્રિયાની રજૂઆત છે. આ અધિનિયમ લિક્વિડેશન અને ડિઝોલ્યુશન (વિસર્જન) ની કાર્યવાહી માટે વધુ વ્યવસ્થિત સમયરેખા પણ રજૂ કરે છે.

એકંદરે, આ સુધારો નાદારી અને નાદારી સંહિતા, 2016 ના મુખ્ય માળખાને જાળવી રાખીને નાદારી માળખાને વધુ સમયબદ્ધ, અનુમાનિત અને ઉકેલ-લક્ષી બનાવવાનો પ્રયાસ કરે છે.

2026 ના સુધારા અધિનિયમમાં મુખ્ય ફેરફારો

નવું માળખું રજૂ કરવાને બદલે, 2026 નો સુધારો અધિનિયમ 2016 ના મુખ્ય અધિનિયમમાં સમય જતાં દૃશ્યમાન થયેલી ખામીઓને દૂર કરે છે. મુખ્ય ફેરફારોમાં નીચેનાનો સમાવેશ

1. કાયદાને વધુ સ્પષ્ટ અને ચોક્કસ બનાવવો:
   • પહેલાં: નાદારી અને નાદારી સંહિતા, 2016 હેઠળના કેટલાક શબ્દો અને વિભાવનાઓ કાં તો અસ્પષ્ટ હતા અથવા અર્થઘટન માટે ખુલ્લા હતા. આનાથી ઘણીવાર નાદારીની કાર્યવાહી દરમિયાન મુકદ્દમાબાજી અને પ્રક્રિયાગત વિલંબ થતો હતો.
   • હવે: આ સુધારો "સર્વિસ પ્રોવાઇડર", "એવોઇડન્સ ટ્રાન્ઝેક્શન" અને "કપટપૂર્ણ અથવા ખોટો વેપાર" જેવા શબ્દો માટે ચોક્કસ વ્યાખ્યાઓ પ્રદાન કરે છે. "સર્વિસ પ્રોવાઇડર" ની વ્યાખ્યામાં ઇન્સોલ્વન્સી પ્રોફેશનલ્સ, ઇન્સોલ્વન્સી પ્રોફેશનલ એજન્સીઓ, ઇન્ફોર્મેશન યુટિલિટીઝ અને IBBI સાથે નોંધાયેલ અન્ય સૂચિત વ્યક્તિઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. કાયદો "સિક્યોરિટી ઇન્ટરેસ્ટ" નો અર્થ પણ સ્પષ્ટ કરે છે. તે જણાવે છે કે સિક્યોરિટી ઇન્ટરેસ્ટ ત્યારે જ અસ્તિત્વમાં આવશે જ્યારે તે પક્ષકારો વચ્ચેના કરાર અથવા વ્યવસ્થા દ્વારા ઉદ્ભવે. માત્ર કાયદાની પ્રક્રિયા દ્વારા બનાવવામાં આવેલા સિક્યોરિટી ઇન્ટરેસ્ટને વ્યાખ્યામાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે. આ સુધારો "એવોઇડન્સ ટ્રાન્ઝેક્શન્સ" ને પણ વ્યાખ્યાયિત કરે છે. આમાં એવા વ્યવહારોનો સમાવેશ થાય છે જ્યાં લેણદારોને અન્યાયી રીતે પ્રાધાન્ય આપવામાં આવે છે, અસ્કયામતો મૂલ્ય કરતાં ઓછી કિંમતે ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે, લેણદારો સાથે છેતરપિંડી કરવામાં આવે છે અથવા અન્યાયી ધિરાણ વ્યવસ્થાઓ બનાવવામાં આવે છે. મુખ્ય અધિનિયમની કલમ 66 હેઠળ "કપટપૂર્ણ કે ખોટા વેપાર" ને પણ અલગથી વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવ્યો છે.
2. નાદારી પ્રક્રિયામાં ઝડપી પ્રવેશ સુનિશ્ચિત કરવો:
   • પહેલાં: નાદારીની અરજીઓ સ્વીકારવા માટેની સમયરેખા અસ્તિત્વમાં હોવા છતાં, વિલંબ વારંવાર થતો હતો અને ઘણીવાર તે અસ્પષ્ટ રહેતો હતો. આનાથી સંહિતાની સમયબદ્ધ પ્રકૃતિ નબળી પડી હતી.
   • હવે: નિર્ણાયક સત્તાએ 14 દિવસની અંદર અરજીઓ પર નિર્ણય લેવો જ પડશે. જો આ સમયરેખાનું પાલન ન થાય, તો તેના કારણો સત્તાવાર રીતે રેકોર્ડ કરવા પડશે. આ સિસ્ટમમાં જવાબદારી લાવે છે.
3. કેસો પરત ખેંચવા (વિડ્રોઅલ) માં શિસ્ત લાવવી:
   • પહેલાં: કેસો પ્રક્રિયાના અદ્યતન તબક્કામાં પણ પાછા ખેંચી શકાતા હતા. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, નોંધપાત્ર સમય પછી આવું બન્યું જેના કારણે અગાઉ કરવામાં આવેલ પ્રાયસો નિરર્થક નિવડતા હતાં.
   • હવે: કેસ પાછો ખેંચવા પર હવે નિયંત્રણો છે. CoC ની રચના થાય તે પહેલાં તે થઈ શકતું નથી. ઉકેલ યોજનાઓ આમંત્રિત કર્યા પછી પણ તેના પર પ્રતિબંધ છે. આ નિર્ણાયક તબક્કે વિક્ષેપ અટકાવે છે. આ ફેરફાર સ્થિરતા લાવે છે અને સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન હિતધારકોના હિતોનું રક્ષણ કરે છે.

1. મોરેટોરિયમ (સ્થગિતતા) સંરક્ષણને મજબૂત બનાવવું:
   • પહેલાં: મોરેટોરિયમ કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તેમાં ખામીઓ હતી, ખાસ કરીને ગેરંટી સામેલ હોય તેવા કિસ્સાઓમાં. લેણદારો ક્યારેક પરોક્ષ માર્ગો દ્વારા સમાંતર પ્રક્રિયાઓ શરૂ કરી શકતા હતા.
   • હવે: આ સુધારો સ્પષ્ટ કરે છે કે મોરેટોરિયમ આવી પરિસ્થિતિઓને પણ લાગુ પડે છે. આ સુનિશ્ચિત કરે છે કે નાદારી પ્રક્રિયાને બાયપાસ કરવા માટે ગેરંટીનો ઉપયોગ કરી શકાશે નહીં. ઉકેલ હેઠળની કંપનીને સમાંતર વસૂલાતની કાર્યવાહીથી મુક્ત, વધુ સુરક્ષિત વાતાવરણ આપવામાં આવે છે.

1. પ્રક્રિયા કાર્યક્ષમતા અને માહિતી સુધીની પહોંચ સુધારવી:
   • પહેલાં: નાદારી વ્યાવસાયિકોની નિમણૂકમાં વિલંબ અને મુખ્ય હિતધારકોના સહકારના અભાવને કારણે પ્રક્રિયા ઘણીવાર ધીમી પડી જતી હતી. ઘણા કિસ્સાઓમાં, મહત્વપૂર્ણ માહિતી સરળતાથી ઉપલબ્ધ નહોતી.
   • હવે: આ સુધારો નાદારી વ્યાવસાયિકોની નિમણૂક પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે, પ્રારંભિક વિલંબ ઘટાડે છે. તે સહકાર આપવાની જવાબદારીનો વિસ્તાર કરે છે, જેમાં કર્મચારીઓ, પ્રમોટર્સ અને અન્ય સંકળાયેલ વ્યક્તિઓએ સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન મદદ કરવી જરૂરી છે. ઝડપી નિમણૂકો અને સુધારેલી માહિતી પહોંચ સાથે, ઉકેલ પ્રક્રિયા વધુ સક્ષમ બને છે અને સ્વૈચ્છિક સહકાર પર ઓછી નિર્ભર રહે છે.
2. તમામ તબક્કામાં લેણદારોની ભૂમિકાને આગળ ધપાવવી:
   • પહેલાં: ઉકેલ દરમિયાન CoCs કેન્દ્રીય ભૂમિકા ભજવતી હતી, પરંતુ લિક્વિડેશન તબક્કો શરૂ થતાં જ તેનો પ્રભાવ નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જતો હતો. આનાથી તબક્કાઓ વચ્ચે નિર્ણય લેવામાં વિચ્છેદ થતો હતો.
   • હવે: આ સુધારો લેણદારોની ભૂમિકાને લિક્વિડેશન તબક્કા સુધી લંબાવે છે. તેઓને લિક્વિડેશનની કામગીરીની દેખરેખ રાખવા અને જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં લિક્વિડેટરને બદલવાની સત્તા આપવામાં આવી છે. લેણદારો નાદારી પ્રક્રિયાના સમગ્ર જીવનચક્ર દરમિયાન નિયંત્રણમાં રહે છે. આ સાતત્ય દેખરેખમાં સુધારો કરે છે અને સુનિશ્ચિત કરે છે કે નિર્ણયો વસૂલાતના ઉદ્દેશ્યો સાથે સુસંગત રહે.

1. ભૂતકાળના વ્યવહારો માટે જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરવી:
   • પહેલાં: અસ્કયામતોની અન્યાયી ફેરબદલી, અમુક લેણદારો પ્રત્યે પક્ષપાતી વલણ અથવા કપટપૂર્ણ વર્તન સાથે સંકળાયેલા વ્યવહારોની તપાસ ઘણીવાર મુખ્ય નાદારી પ્રક્રિયાથી અલગ રાખવામાં આવતી હતી. આનાથી ઉકેલ અથવા લિક્વિડેશન પછી આવી કાર્યવાહી ચાલુ રાખવા અંગે અનિશ્ચિતતા ઊભી થતી હતી.
   • હવે: આ સુધારો સ્પષ્ટ કરે છે કે એવોઇડન્સ ટ્રાન્ઝેક્શન્સ અને કપટપૂર્ણ અથવા ખોટા વેપાર સંબંધિત કાર્યવાહી નાદારી ઉકેલ અથવા લિક્વિડેશન પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી પણ ચાલુ રહી શકે છે. જો આવા વ્યવહારો નાદારી વ્યાવસાયિક અથવા લિક્વિડેટર દ્વારા રિપોર્ટ કરવામાં ન આવ્યા હોય, તો આ કાયદો લેણદારો, સભ્યો કે ભાગીદારોને નિર્ણાયક સત્તાનો સંપર્ક કરવાની મંજૂરી પણ આપે છે.
2. ઉકેલ માટે અસ્કયામતોના આધારનો વિસ્તાર કરવો:
   • પહેલાં: ઉકેલ પ્રક્રિયા મોટે ભાગે કોર્પોરેટ દેવાદારની અસ્કયામતો પર કેન્દ્રિત હતી. આનાથી એવા કિસ્સાઓમાં વસૂલાત મર્યાદિત બનતી હતી જ્યાં આવી અસ્કયામતો અપૂરતી હતી.
   • હવે: આ સુધારો લેણદારોની મંજૂરી અને અમુક શરતોને આધીન, ગેરંટર્સની અસ્કયામતોને પણ સમાધાન પ્રક્રિયામાં સામેલ કરવાની મંજૂરી આપે છે. અસ્કયામતોના પૂલને વ્યાપક બનાવીને, વસૂલાતની શક્યતાઓ સુધરે છે, ખાસ કરીને ગેરંટી સામેલ હોય તેવા જટિલ નાણાકીય માળખાઓમાં.
3. તમામ લેણદારો સાથે ન્યાયી વર્તન સુનિશ્ચિત કરવું:
   • પહેલાં: અસંમત લેણદારો ઘણીવાર અનુભવતા હતા કે સમાધાન યોજનાઓ તેમની સાથે ન્યાયી વર્તન કરતી નથી, જે વિવાદો અને મુકદ્દમા તરફ દોરી જતું હતું.
   • હવે: કાયદો હવે સ્પષ્ટપણે જોગવાઈ કરે છે કે અસંમત લેણદારોને લિક્વિડેશન મૂલ્ય અથવા ઉકેલ યોજના હેઠળ મળવાપાત્ર રકમમાંથી જે ઓછી હોય તેટલી રકમ મળશે, જો આવી યોજનાની આવક કલમ 53 હેઠળના અગ્રતા વોટરફોલ મુજબ વિતરિત કરવામાં આવે. આ વધુ ન્યાયીપણું લાવે છે અને સંઘર્ષો ઘટાડે છે, જેનાથી ઉકેલ યોજનાઓ તમામ પક્ષકારો માટે વધુ સ્વીકાર્ય બને છે.
4. ઉકેલ યોજનાઓને વધુ વ્યવહારુ અને અમલીકરણ યોગ્ય બનાવવી:
   • પહેલાં: મંજૂરી પછી પણ, ઉકેલ યોજનાઓને લાઇસન્સ, નિયમનકારી મંજૂરીઓ અને ભૂતકાળની જવાબદારીઓ સંબંધિત પડકારો અને સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડતો હતો જે અનિશ્ચિતતા ઊભી કરતી હતી.
   • હવે: આ સુધારો યોજનાઓની તબક્કાવાર મંજૂરીની મંજૂરી આપે છે, લાઇસન્સ અને નિયમનકારી પરવાનગીઓનું રક્ષણ કરે છે અને ભૂતકાળના દાવાઓ સાથે કેવી રીતે વ્યવહાર કરવો તે સ્પષ્ટ કરે છે. ,સમાધાન યોજનાઓ વાસ્તવિક પરિસ્થિતિઓમાં વધુ વ્યવહારુ બને છે, જે વ્યવસાયોના સફળ પુનરુત્થાનની શક્યતા વધારે છે.
5. લિક્વિડેશન પહેલા ફ્લેક્સિબિલિટી પ્રદાન કરવી:
   • પહેલાં: પ્રક્રિયા લિક્વિડેશન તરફ આગળ વધ્યા પછી, નવી શક્યતાઓ ઊભી થાય તો પણ ઉકેલ પર પુનર્વિચાર કરવાની મર્યાદિત તક હતી.
   • હવે: આ સુધારો લિક્વિડેશન આખરી થાય તે પહેલાં નિર્ધારિત સમયરેખાની અંદર ઉકેલ પ્રક્રિયાને વન-ટાઇમ રિસ્ટોરેશન (એક વખત પુનઃસ્થાપિત) કરવાની મંજૂરી આપે છે. સક્ષમ વ્યવસાયોને પુનરુત્થાનની વધારાની તક મળે છે, જે અકાળ લિક્વિડેશનને અટકાવે છે.
6. લિક્વિડેશનને વધુ વ્યવસ્થિત અને સમયબદ્ધ બનાવવું:
   • પહેલાં: લિક્વિડેશનની કાર્યવાહીમાં ઘણીવાર સ્પષ્ટ સમયરેખા અને સતત દેખરેખનો અભાવ હતો, જેનાથી બંધ થવાની પ્રક્રિયા લાંબી ચાલતી હતી.
   • હવે: આ સુધારો લિક્વિડેશન દરમિયાન વ્યવસ્થિત સમયરેખા, સ્પષ્ટ ભૂમિકાઓ અને સુધારેલી દેખરેખ રજૂ કરે છે. જ્યારે ઉકેલ નિષ્ફળ જાય ત્યારે પણ બહાર નીકળવાની પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી અને વ્યવસ્થિત બને છે.
7. નવી લેણદાર-સંચાલિત નાદારી પ્રક્રિયા શરૂ કરવી:
   • પહેલાં: તમામ નાદારી પ્રક્રિયાઓ માટે નિર્ણાયક સત્તા દ્વારા ઔપચારિક પ્રવેશ જરૂરી હતો, જે પ્રારંભિક તબક્કે વિલંબ વધારી શકતું હતું.
   • હવે: એક નવી પદ્ધતિ લેણદારોને નિર્ધારિત મંજૂરી થ્રેશોલ્ડ અને પ્રક્રિયાગત સેફગાર્ડ્સને આધીન, સીધી નાદારી શરૂ કરવાની મંજૂરી આપે છે. આ પ્રક્રિયા પણ સમયબદ્ધ છે. આ લવચીકતા રજૂ કરે છે અને ઔપચારિક પ્રવેશના તબક્કાઓ પર નિર્ભરતા ઘટાડે છે, જે સિસ્ટમને વધુ રિસ્પોન્સિવ (પ્રતિભાવશીલ) બનાવે છે.

એક મજબૂત નાદારી માળખા તરફ

છેલ્લા એક દાયકામાં, નાદારી અને નાદારી સંહિતા, 2016 એ ભારતના નાદારી ઉકેલ માળખાને નવો આકાર આપ્યો છે. તેણે નાણાકીય સંકટ પ્રત્યે વધુ વ્યવસ્થિત અને લેણદાર-સંચાલિત અભિગમ રજૂ કર્યો. આ માળખું અમલીકરણના અનુભવ, ન્યાયિક અર્થઘટન અને કાયદાકીય સુધારાઓ દ્વારા પણ વિકસિત થયું છે.

નાદારી અને નાદારી સંહિતા (સુધારો) અધિનિયમ, 2026 આ ઉત્ક્રાંતિના આગામી તબક્કાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આ સુધારો પ્રક્રિયાગત નિશ્ચિતતા સુધારવા અને સમયરેખા મજબૂત કરવા માંગે છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય નાદારી ઉકેલ અને લિક્વિડેશન કાર્યવાહીની અસરકારકતા વધારવાનો પણ છે. સાથે મળીને, આ સુધારાઓ ભારતમાં વધુ કાર્યક્ષમ અને અનુમાનિત નાદારી માળખાને ટેકો આપે છે.

સંદર્ભો

ઇન્સોલ્વન્સી એન્ડ બેન્કરપ્સી બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (IBBI)

1. https://ibbi.gov.in/?indexpagetemp=home
2. https://ibbi.gov.in/uploads/resources/2ce0f4a4a146d49fb96f4939aa4fbe25.pdf
3. https://ibbi.gov.in/BLRCReportVol1_04112015.pdf
4. https://ibbi.gov.in/uploads/whatsnew/9f9dc60d2f3d49b5ab5aed5dfad2ba1a.pdf
5. https://ibbi.gov.in/legal-framework/act
6. https://ibbi.gov.in/uploads/publication/63ca2664fde1e59fb2c438e93a0d50f6.pdf
7. https://ibbi.gov.in/uploads/publication/e42fddce80e99d28b683a7e21c81110e.pdf
8. https://ibbi.gov.in/uploads/whatsnew/7373b47de45dd16da8313f1863709fcb.pdf
9. https://ibbi.gov.in/uploads/resources/57420f272e1515f0c9c137f1a6423d78.pdf

નાણા મંત્રાલય (MINISTRY OF FINANCE)

1. https://www.pib.gov.in/newsite/printrelease.aspx?relid=145286®=3&lang=2#:~:text=Parliament%20passes%20the%20Insolvency%20and,are%20almost%20a%20century%20old.
2. https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=1696288®=3&lang=2
3. https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=110730®=3&lang=2#:~:text=Bankruptcy%20Reforms%20Committee,Ministry%20of%20Finance%2C%20Room%20no.

કાયદો અને ન્યાય મંત્રાલય (MINISTRY OF LAW & JUSTICE)

1. https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2154/5/A2016-31.pdf
2. https://ibbi.gov.in/uploads/legalframwork/2026-04-07-115842-i5nsk-7ed69ef2a4d23a8b0d472cc0fcd55e79.pdf
3. https://ibbi.gov.in/webadmin/pdf/whatsnew/2018/Aug/The%20Insolvency%20and%20Bankruptcy%20Code%20%28Second%20Amendment%29%20Act%2C%202018_2018-08-18%2018%3A42%3A09.pdf
4. https://ibbi.gov.in/uploads/legalframwork/d36301a7973451881e00492419012542.pdf
5. https://ibbi.gov.in/uploads/legalframwork/0150ec26cf05f06e66bd82b2ec4f6296.pdf
6. https://www.icsi.edu/ccgrt/research/bare-acts/corporate-laws/

કોર્પોરેટ બાબતોનું મંત્રાલય (MINISTRY OF CORPORATE AFFAIRS)

1. https://ibbi.gov.in/uploads/whatsnew/press_release_of_IBC_Code-1.pdf
2. https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2117411®=3&lang=2
3. https://ibbi.gov.in/uploads/resources/d75daa3a490fc1bc316632cd993fca06.pdf?utm

લોકસભા (LOK SABHA)

1. https://sansad.in/getFile/BillsTexts/LSBillTexts/Asintroduced/INSOLVENCY%20as%20intro812202584142PM.pdf?source=legislation
2. https://sansad.in/getFile/app/lsscommittee/Select%20Committee%20on%20The%20Insolvency%20And%20Bankruptcy%20Code%20(Amendment)%20Bill,%202025/pr_files/ENG%20Press%20Release%20-%20Report%20on%20examination%20of%20the%20IBC%20Amendment%20Bill%202025.pdf?source=app#:~:text=Shri%20Baijayant%20Panda%2C%20Chairperson%20of,its%20report%20to%20the%20Parliament.
3. https://sansad.in/ls/legislation/bills
4. https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AU3813_3TnFbA.pdf?source=pqals

ધ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ કંપની સેક્રેટરીઝ ઓફ ઇન્ડિયા (THE INSTITUTE OF COMPANY SECRETARIES OF INDIA)

1. https://www.icsi.edu/media/webmodules/ILP_Study_with_TP.pdf#:~:text=ii%20Page%203%20iii%20Insolvency%20occurs%20when,is%20not%20exactly%20the%20same%20as%20insolvency.
2. https://www.icsi.edu/ccgrt/research/bare-acts/corporate-laws/

અન્ય (OTHERS)

1. https://www.newsonair.gov.in/parliament-passes-insolvency-and-bankruptcy-code-bill-2026/
2. https://www.mygov.in/group-issue/interim-recommendations-bankruptcy-law-reforms-committee-blrc/?page=0%2C10#:~:text=A%20Committee%20was%20formed%20under,%E2%80%A2
3. https://www.ey.com/en_in/insights/strategy-transactions/nine-years-of-ibc-transforming-india-s-insolvency-landscape

પીઆઈબી રિસર્ચ (PIB Research)

SM/IJ/GP/JD