पत्र सूचना कार्यालय

ভাৰতে আধুনিক চিকিৎসা আন্তঃগাঁথনিৰ সৈতে পৰম্পৰাগত আয়ুষ ভিত্তিক সুস্থতা পদ্ধতিৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাই চিকিৎসা মূল্য ভ্ৰমণ(এম.ভি.টি.)ৰ বাবে এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। শক্তিশালী নীতিগত সমৰ্থন, ডিজিটেল সুবিধা আৰু আয়ুষ ভিছা আৰু আঞ্চলিক চিকিৎসা হাবৰ দৰে পদক্ষেপে এই খণ্ডটোক আৰু অধিক শক্তিশালী কৰি তুলিছে। বিশ্বজুৰি স্বাস্থ্যসেৱাৰ ব্যয় বৃদ্ধি আৰু সামগ্ৰিক সুস্থতাৰ চাহিদাৰ লগে লগে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰোগীয়ে সুলভ আৰু মানসম্পন্ন চিকিৎসা আৰু প্ৰতিৰোধমূলক স্বাস্থ্যসেৱাৰ বাবে ভাৰতলৈ ভিৰ কৰিছে।

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা কেন্দ্ৰ হিচাপে ভাৰত

বিশ্বজুৰি স্বাস্থ্যসেৱাৰ উচ্চ খৰচ, দীঘলীয়া অপেক্ষাৰ সময় আৰু জীৱনশৈলীৰ লগত জড়িত ৰোগৰ বৃদ্ধিয়ে মানুহক বিদেশত চিকিৎসা বিচাৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছে, যাৰ ফলত বহু কোটি ডলাৰৰ চিকিৎসা মূল্যৰ ভ্ৰমণ উদ্যোগৰ বিকাশ ঘটিছে।

২০২২ চনত এই বজাৰখনৰ মূল্য আছিল প্ৰায় ১১৫.৬ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ যি ২০৩০ চনৰ ভিতৰত প্ৰায় ২৮৬.১ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰত উপনীত হ’ব পাৰে। এই বজাৰৰ গড় বাৰ্ষিক বৃদ্ধিৰ হাৰ প্ৰায় ১০.৮%।

এই পৰিৱৰ্তিত পৰিৱেশত ভাৰতে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থান হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। ২০২৫ চনত দেশৰ চিকিৎসা পৰ্যটন বজাৰৰ আকাৰ আছিল প্ৰায় ৮.৭ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ। ২০৩০ চনৰ ভিতৰত ইয়াৰ পৰিমাণ প্ৰায় ১৬.২ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ হ’ব বুলি আশা কৰা হৈছে।

ভাৰতবৰ্ষই যুগ যুগ ধৰি ভাৰসাম্য আৰু নিৰাময়ৰ বাবে পৰিচিত। আজি এই পৰম্পৰা আধুনিক চিকিৎসা বিজ্ঞান আৰু প্ৰাচীন প্ৰজ্ঞাৰ সংমিশ্ৰণেৰে এক শক্তিশালী চিকিৎসা মূল্য ভ্ৰমণ ব্যৱস্থালৈ বিকশিত হৈছে। “হিল ইন ইণ্ডিয়া” পদক্ষেপৰ জৰিয়তে চৰকাৰে দেশখনক সংহত স্বাস্থ্যসেৱাৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে।

এই ভূ-প্ৰকৃতিৰ পৰিসৰ বুজিবলৈ ইয়াৰ দুটা স্পন্দনশীল স্তম্ভৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়:

চিকিৎসা পৰ্যটন: জটিল অস্ত্ৰোপচাৰ, অংগ প্ৰতিস্থাপন আৰু উন্নত নিদান আদি চিকিৎসা সেৱাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়।

সুস্থতা-কেন্দ্ৰিক পৰ্যটনঃ যোগ, আয়ুৰ্বেদ, প্ৰাকৃতিক চিকিৎসা ইত্যাদি পদ্ধতিৰ জৰিয়তে প্ৰতিৰোধমূলক আৰু সামগ্ৰিক সুস্থতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়।

এই দুয়োটা ক্ষেত্ৰই একেলগে আধুনিক চিকিৎসা আৰু প্ৰতিৰোধমূলক স্বাস্থ্যসেৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰে।

চিকিৎসা পৰ্যটন সূচকাংক ২০২০-২১ অনুসৰি:

• বিশ্বৰ শীৰ্ষ ৪৬খন দেশৰ ভিতৰত দশম স্থানত আছে ভাৰত
• সুস্থতা পৰ্যটনৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বৰ শীৰ্ষ ২০খন দেশৰ ভিতৰত ভাৰতৰ স্থান ১২ নম্বৰ
• এছিয়া-পেচিফিক অঞ্চলৰ শীৰ্ষ ১০ ৰ ভিতৰত পঞ্চম স্থানত আছে ভাৰত
• 

২০২৫-২৬ চনৰ পৰিসংখ্যা

পৰ্যটন মন্ত্ৰালয়ৰ হিচাপ অনুসৰি ২০২৪ বিত্তীয় বৰ্ষত দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনত পৰ্যটন খণ্ডই ৫.২২% অৰিহণা যোগাইছে। এই খণ্ডই প্ৰায় ৮৪.৬ কোটি লোকক প্ৰত্যক্ষ আৰু পৰোক্ষভাৱে কৰ্মসংস্থাপন প্ৰদান কৰিছে।

২০২৫ চনৰ শেহতীয়া তথ্যই এই খণ্ডৰ গতিশীলতাক উজ্জ্বল কৰি তুলিছে:

• বিদেশী পৰ্যটকৰ আগমন (এফ.টি.এ.): ২০২৫ চনত ভাৰতে ৯.১৫ মিলিয়ন এফটিএ ৰেকৰ্ড কৰে।
• চিকিৎসাৰ উদ্দেশ্যে আগমন: ২০২৫ চনত বিশেষভাৱে চিকিৎসাৰ বাবে ৫০৭,২৪৪ জন বিদেশী নাগৰিক আহিছিল।
• খণ্ডগত অংশীদাৰিত্ব: ২০২৫ চনৰ তথ্য অনুসৰি চিকিৎসা পৰ্যটনে মুঠ এফ.টি.এ.ৰ প্ৰায় ৫.৫% গঠন কৰে।
• আগশাৰীৰ বজাৰসমূহ: ২০২৫ চনৰ পৰিসংখ্যা অনুসৰি চিকিৎসা পৰ্যটকৰ বাবে শীৰ্ষ উৎসৰ দেশসমূহৰ ভিতৰত আছে- বাংলাদেশ (৩,২৫,১২৭ জন)। ইয়াৰ পাছতেই আছে ইৰাক (৩০,৯৮৯ জন), উজবেকিস্তান (১৩,৬৯৯ জন), ছোমালিয়া (১১,৫০৬ জন), তুৰ্কমেনিস্তান (১০,২৩১ জন), ওমান (৯৭৩৮ জন) আৰু কেনিয়া (৯,৩৫৭ জন)।

• আন দেশৰ ৰোগীয়ে মূলতঃ বিশেষ চিকিৎসাৰ বাবে ভাৰতলৈ যায় যেনে-
  1. হৃদযন্ত্ৰৰ অস্ত্ৰোপচাৰ
  2. অস্থিৰোগ
  3. কৰ্কট ৰোগৰ চিকিৎসা
  4. অংগ প্ৰতিস্থাপন
  5. স্নায়ুবিজ্ঞান
  6. প্ৰসাধন চিকিৎসা
  7. দন্ত চিকিৎসা
  8. বন্ধ্যাত্বৰ চিকিৎসা
  9. আয়ুস ভিত্তিক সুস্থতা চিকিৎসা

ভাৰতৰ বিশেষ শক্তি: গুণগত মান, কাৰ্যক্ষমতা আৰু খৰচ-বহনক্ষমতা

ভাৰতে এক অনন্য সুবিধা লাভ কৰিছে যিয়ে দেশখনক চিকিৎসা পৰ্যটন সূচকাংক (এম.টি.আই.)ত বিশ্বজুৰি দশম স্থানত ৰাখিছে। চৰকাৰে এই প্ৰতিযোগিতামূলক সুবিধাৰ কেইবাটাও স্তম্ভ চিনাক্ত কৰে:

শক্তিশালী চিকিৎসা সম্পদঃ

দেশৰ চিকিৎসা ব্যৱস্থাত শক্তিশালী গুণগত নিয়ন্ত্ৰণ ব্যৱস্থা আছে। ভাৰতত WHO-এ পৰামৰ্শ দিয়া চিকিৎসকৰ জনসংখ্যাৰ অনুপাতেৰে ৬৯,৩৬৪খন চিকিৎসালয় (৪৩,৪৮৬খন ব্যক্তিগত চিকিৎসালয় আৰু ২৫,৭৭৮খন ৰাজহুৱা চিকিৎসালয়)ত ১২ লাখ পঞ্জীয়নভুক্ত চিকিৎসক আছে।

তদুপৰি ইংৰাজীয়ে ভাৰতত চিকিৎসা শিক্ষা আৰু ক্লিনিকেল প্ৰেকটিছৰ প্ৰাথমিক ভাষা হিচাপে কাম কৰে, যাৰ ফলত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰোগীৰ সৈতে নিৰৱচ্ছিন্ন যোগাযোগ সম্ভৱ হয়। বিগত দশকত ভাৰতে চিকিৎসা শিক্ষাৰ ক্ষমতা আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ আন্তঃগাঁথনি বহু পৰিমাণে সম্প্ৰসাৰণ কৰিছে। ইয়াৰ ফলত বিশেষ শাখাসমূহৰ মাজত দক্ষ স্বাস্থ্যসেৱা পেছাদাৰীৰ উপলব্ধতা শক্তিশালী হৈছে।

উন্নত প্ৰযুক্তি আৰু স্বীকৃতি

ভাৰতৰ স্বাস্থ্যসেৱা ব্যৱস্থা শক্তিশালী গুণগত নিশ্চয়তা ব্যৱস্থা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত স্বীকৃতিৰ মানদণ্ডৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত। সমগ্ৰ দেশৰ চিকিৎসালয় আৰু স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদানকাৰীসকলে চিকিৎসালয় আৰু স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদানকাৰীৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি ব'ৰ্ডৰ পৰা স্বীকৃতি লাভ কৰে।

NABH(এন.এ.বি.এইচ.)এ ৰোগীৰ সুৰক্ষা আৰু যত্নৰ মানদণ্ডৰ বাবে কঠোৰ মাপকাঠী স্থাপন কৰে। ২০২৬ চনলৈকে NABH(এন.এ.বি.এইচ.)এ ৬০০ৰো অধিক সুৰক্ষাৰ পৰিমাপ ব্যৱহাৰ কৰি ১২৯৯ খনতকৈও অধিক চিকিৎসালয়ক স্বীকৃতি দিছে। ইফালে ভাৰতীয় গুণগত মান পৰিষদে পদ্ধতিগত গুণগত উন্নতিৰ তদাৰক কৰে।

এন.এ.বি.এইচ. স্বীকৃতিক আন্তৰ্জাতিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ মানদণ্ডৰ সংস্থা (আই.এছ.কিউ.ইউ.এ.)ৰ জৰিয়তে বিশ্বজুৰি স্বীকৃতি দিয়া হৈছে । ইয়াৰ উপৰিও কেইবাখনো ভাৰতীয় চিকিৎসালয়ৰ জইণ্ট কমিছন ইণ্টাৰনেশ্যনেল (জে.চি.আই.)ৰ স্বীকৃতি আছে। ই চিকিৎসালয়সমূহক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত স্থান দিয়ে যিয়ে ক্লিনিকেল উৎকৃষ্টতাৰ বিশ্বব্যাপী গ্ৰহণযোগ্য মানদণ্ড পূৰণ কৰে।

মেডিকেল ভেলু ট্ৰেভেল (এম.ভি.টি.) সেৱা প্ৰদানকাৰীসকল মূলতঃ ভাৰতৰ দক্ষিণ আৰু পশ্চিম ৰাজ্যসমূহত কেন্দ্ৰীভূত। ২০২২ চনৰ হিচাপত চহৰ অনুসৰি জেচিআই স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত চিকিৎসালয়সমূহৰ কেন্দ্ৰীভূতকৰণ তলত দিয়া ধৰণৰ-

সেৱা প্ৰদানকাৰীৰ কেন্দ্ৰীভূত অন্যান্য উল্লেখযোগ্য চহৰসমূহ হ'ল পুণে আৰু নাছিক।

খৰচ-বহনক্ষম চিকিৎসাঃ

ভাৰতৰ চিকিৎসা পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণ ইয়াৰ খৰচৰ প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতাই যথেষ্ট শক্তিশালী কৰি তুলিছে। ভাৰতত বহু উন্নত দেশৰ তুলনাত উচ্চমানৰ চিকিৎসা প্ৰায়ে যথেষ্ট কম খৰচত উপলব্ধ হয়, একে সময়তে তুলনামূলক ক্লিনিকেল মানদণ্ড বজাই ৰখা হয়। এই ব্যয়সাধ্যতা উন্নত চিকিৎসা প্ৰযুক্তি আৰু দক্ষ পেছাদাৰীসকলৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত। ইয়াৰ দ্বাৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰোগীসকলে দীঘলীয়া অপেক্ষাৰ সময় নোহোৱাকৈ বিশেষ চিকিৎসা লাভ কৰিব পাৰে।

আয়ুষ নেতৃত্বাধীন চিকিৎসা মূল্য ভ্ৰমণ শক্তিশালী কৰাঃ

ভাৰতে সুস্থতা পৰ্যটনৰ ক্ষেত্ৰত এক অনন্য সুবিধা লাভ কৰিছে ইয়াৰ শতিকা পুৰণি পৰম্পৰাগত চিকিৎসা ব্যৱস্থা যিটোক সামূহিকভাৱে আয়ুষ নামেৰে জনা যায়  (আয়ুৰ্বেদ, যোগ, প্ৰাকৃতিক চিকিৎসা, ইউনানি, সিদ্ধ আৰু হোমিঅ'পেথী)।

যোগ আৰু আয়ুৰ্বেদৰ জন্মস্থান হিচাপে ভাৰতে এই ব্যৱস্থাসমূহক সামগ্ৰিক স্বাস্থ্য আৰু প্ৰতিৰোধমূলক যত্নৰ অবিচ্ছেদ্য উপাদান হিচাপে প্ৰচাৰ কৰি আহিছে।

• আয়ুষ ভিছা সুবিধা: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰোগীৰ বাবে প্ৰৱেশ সু-শৃংখলিত কৰিবলৈ ভাৰত চৰকাৰে ২০২৩ চনৰ ২৭ জুলাইত এক নিবেদিত আয়ুষ ভিছা প্ৰৱৰ্তন কৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা বিদেশী নাগৰিক আৰু তেওঁলোকৰ পৰিচাৰকসকল স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত আয়ুষ ব্যৱস্থাৰ অধীনত চিকিৎসাৰ বাবে বিশেষভাৱে ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰিবলৈ সক্ষম হয়।
• গুণগত মান : এই খণ্ডত বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু প্ৰামাণিককৰণ শক্তিশালী কৰাৰ প্ৰচেষ্টা চলি আছে। ব্যুৰো অৱ ইণ্ডিয়ান ষ্টেণ্ডাৰ্ডছে (বি.আই.এছ.) চিকিৎসা সুস্থতা পৰ্যটন সেৱাৰ সৈতে জড়িত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানদণ্ড আই.এছ.অ’. 22525 গ্ৰহণ কৰিছে।
• বীমা কভাৰেজ : আয়ুষ থেৰাপীৰ বাবে বীমা কভাৰেজো যথেষ্ট সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। ভাৰতীয় বীমা নিয়ন্ত্ৰণ আৰু উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষৰ স্বাস্থ্য বীমা নিয়মাৱলীৰ অধীনত বীমা কোম্পানীসমূহে আয়ুষৰ অধীনত চিকিৎসাৰ ধন সামৰি ল’বলৈ অনুমতি দিয়া হৈছে। ফলত এতিয়া প্ৰায় ২৭টা বীমা কোম্পানীয়ে আয়ুষ চিকিৎসা সামৰি ১৪০টাতকৈও অধিক পলিচি সামগ্ৰী আগবঢ়াইছে।
• গ্লোবেল এংগেজমেণ্ট আৰু ইক'চিষ্টেম ডেভেলপমেন্ট : মেডিকেল ভেল্যু ট্ৰেভেল আয়ুছৰ প্ৰধান পদক্ষেপসমূহৰ মাজেৰে এটা মূল বিষয়বস্তু হৈয়েই আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আছে মুম্বাই (২০২৪) আৰু চেন্নাই (মে’ ২০২৫)ত অনুষ্ঠিত হোৱা “Global Synergy in AYUSH: Transforming Health and Wellness through Medical Value Travel” শীৰ্ষ সন্মিলন।
• স্বাস্থ্য খণ্ডৰ দক্ষতা পৰিষদৰ অধীনস্থ আয়ুষ উপ-পৰিষদৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে সামৰ্থ বিকাশ শক্তিশালী কৰা হৈছে।
• ডব্লিউ.এইচ.অ’.ৰ Global Traditional Medicine Summit, the Know India Programme আৰু মহা কুম্ভ মেলা ২০২৫ৰ সময়ত প্ৰদৰ্শিত আয়ুষৰ পদক্ষেপৰ দৰে প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তেও বিশ্বব্যাপী প্ৰসাৰ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।

কৌশলগত পদক্ষেপ: কেন্দ্ৰীয় বাজেট ২০২৬-২৭

ভাৰত চৰকাৰে কেন্দ্ৰীয় বাজেট ২০২৬-২৭ৰ জৰিয়তে দেশখনক বিশ্ব চিকিৎসা কেন্দ্ৰ হিচাপে মৰ্যাদা সুদৃঢ় কৰাৰ বাবে এক দূৰদৰ্শী পথ উন্মোচন কৰিছে।

আঞ্চলিক চিকিৎসা হাব

এটা মূল প্ৰস্তাৱ ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ সৈতে অংশীদাৰিত্বৰে সমগ্ৰ দেশতে পাঁচটা আঞ্চলিক চিকিৎসা হাব স্থাপন কৰাটো জড়িত হৈ আছে। এই হাবসমূহক সংহত স্বাস্থ্যসেৱা কমপ্লেক্স হিচাপে ডিজাইন কৰা হৈছে য’ত চিকিৎসা, শিক্ষা আৰু গৱেষণাৰ সুবিধাসমূহ এটা ছাতিৰ তলত থাকিব।

এটা বিস্তৃত নিৰাময় অভিজ্ঞতা নিশ্চিত কৰিবলৈ, এই হাবসমূহত তলৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ থাকিব:

• বিশেষ কেন্দ্ৰ: প্ৰতিটো হাবত আয়ুষ কেন্দ্ৰ আৰু নিবেদিত চিকিৎসা মূল্য পৰ্যটন (এম.ভি.টি.) সুবিধা কেন্দ্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব।
• শেষৰ পৰা শেষলৈ যত্ন: উন্নত নিদান, চিকিৎসাৰ পিছৰ যত্ন আৰু পুনৰ্বাসনৰ বাবে আন্তঃগাঁথনি বিকশিত কৰা হ’ব।
• নিয়োগ সৃষ্টি: এই কমপ্লেক্সসমূহে চিকিৎসক আৰু মিত্ৰ স্বাস্থ্য পেছাদাৰী (এ.এইচ.পি.)সকলৰ বাবে বৈচিত্ৰময় চাকৰিৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।

সুস্থতাৰ বাবে আন্তঃগাঁথনি

আধুনিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ আন্তঃগাঁথনি শক্তিশালী কৰাৰ উপৰিও চৰকাৰে পৰম্পৰাগত চিকিৎসা ব্যৱস্থাৰ ক্ষেত্ৰতো দেশৰ সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰিছে।

• আয়ুৰ্বেদৰ শিক্ষা, গৱেষণা আৰু ক্লিনিকেল সেৱা বৃদ্ধিৰ বাবে তিনিটা নতুন অল ইণ্ডিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ আয়ুৰ্বেদ স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছে।
• সমান্তৰালভাৱে জামনগৰত থকা ডব্লিউ.এইচ.অ’.ৰ গ্ল’বেল ট্ৰেডিচনেল মেডিচিন চেণ্টাৰক উন্নীত কৰি পৰম্পৰাগত চিকিৎসা ব্যৱস্থাত প্ৰমাণভিত্তিক গৱেষণা আৰু বিশ্বব্যাপী সহযোগিতা শক্তিশালী কৰা হৈছে।

এই পদক্ষেপসমূহে ভাৰতৰ স্বাস্থ্যসেৱা পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ পৰিপূৰক স্তম্ভ হিচাপে চিকিৎসা সেৱা আৰু সুস্থতা ভিত্তিক নিৰাময় পৰম্পৰা দুয়োটাকে বিকশিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত চৰকাৰৰ সংহত পদ্ধতিক প্ৰতিফলিত কৰে।

গুণগত মান আৰু প্ৰশাসনৰ বাবে ৰোডমেপ

ভাৰতৰ প্ৰতিযোগিতামূলক সুবিধা বজাই ৰাখিবলৈ পৰ্যটন মন্ত্ৰালয়ে চিকিৎসা আৰু সুস্থতা পৰ্যটনৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় কৌশল আৰু ৰোডমেপ প্ৰস্তুত কৰিছে।

ৰোডমেপখনে প্ৰশাসনৰ তিনিটা মূল ক্ষেত্ৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে:

1. প্ৰতিষ্ঠানিক কাঠামো : ৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা আৰু সুস্থতা পৰ্যটন প্ৰসাৰ ব'ৰ্ডে (এন.এম.ডব্লিউ.টি.বি.) মন্ত্ৰালয়, ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ মাজত সমন্বয় স্থাপনৰ বাবে এটা বিস্তৃত সংস্থা হিচাপে কাম কৰে।
2. গুণগত নিশ্চয়তা : চৰকাৰে চিকিৎসালয়, সুস্থতা কেন্দ্ৰ আৰু দন্ত চিকিৎসালয়ৰ বাবে এন.এ.বি.এইচ. স্বীকৃতি শক্তিশালী কৰিছে। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আস্থা গঢ়ি তুলিবলৈ মেডিকেল ভেল্যু ট্ৰেভ (এম.ভি.টি.) সুবিধা প্ৰদানকাৰীসকলৰ পঞ্জীয়ন আৰু ৰেটিঙকো উৎসাহিত কৰিছে।
3. দক্ষতা আৰু সামৰ্থ বিকাশ : কেন্দ্ৰীয় বাজেট ২০২৬-২৭ত ১২ সপ্তাহৰ প্ৰশিক্ষণ পাঠ্যক্ৰমৰ জৰিয়তে ২০টা আইকনিক পৰ্যটন স্থানত ১০,০০০ গাইডক দক্ষতা বৃদ্ধিৰ বাবে এক পাইলট আঁচনিৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ উপৰিও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰোগীসকলক উন্নত সেৱা আগবঢ়াবলৈ পেৰামেডিকেল আৰু নন-মেডিকেল কৰ্মচাৰীসকলক ক্ৰছ-কলচাৰেল সংবেদনশীলতা আৰু বিদেশী ভাষাৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়া হৈছে।

এই শাসন আৰু গুণগত মানৰ ব্যৱস্থাসমূহক একত্ৰিত কৰি চৰকাৰে ভাৰতক সামগ্ৰিক নিৰাময়ৰ বাবে ৩৬৫ দিনীয়া গন্তব্যস্থান হিচাপে প্ৰক্ষেপ কৰাৰ লক্ষ্য লৈছে। এই সংহত যোগাযোগ কৌশল, "অতুল্য ভাৰত" ৰ উপ-ব্ৰেণ্ড হিচাপে প্ৰচাৰ কৰা হয়। এই পদক্ষেপসমূহৰ জৰিয়তে ভাৰতে "সামগ্ৰিক স্বাস্থ্য বিপ্লৱ"ৰ বাবে অধিক আনুষ্ঠানিক, নিয়ন্ত্ৰিত আৰু বিশ্বাসযোগ্য বিশ্বব্যাপী কেন্দ্ৰৰ দিশত পৰিৱৰ্তন হৈছে।

চৰকাৰী সুবিধা আৰু ডিজিটেল ৰূপান্তৰ

চৰকাৰে শক্তিশালী ডিজিটেল আৰু নীতিগত হস্তক্ষেপৰ জৰিয়তে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰোগীৰ যাত্ৰা সুশৃংখলিত কৰিছে। ইয়াৰ এটা মূল শিলাস্তম্ভ হৈছে উদাৰীকৃত ভিছা ব্যৱস্থা, য'ত ই-মেডিকেল ভিছা আৰু ই-মেডিকেল এটেণ্ডেণ্ট ভিছাৰ সুবিধা ১৭২খন দেশৰ নাগৰিকলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰা হৈছে।

ইয়াৰ উপৰিও পৰম্পৰাগত ভাৰতীয় চিকিৎসা বিচৰাসকলক সহায় কৰিবলৈ ই-আয়ুষ ভিছা আৰু ই-আয়ু্ষ এটেণ্ডেণ্ট ভিছাৰ দৰে নতুন শিতান প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে।

ডিজিটেল পদক্ষেপে "ভাৰতত সুস্থ" অভিজ্ঞতাক আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে:

• পুনৰ সংস্কাৰ কৰা এম.ভি.টি. পৰ্টেল: চৰকাৰে "এণ্ড-টু-এণ্ড" সমাধান প্ৰদানৰ বাবে এক ষ্টপ মেডিকেল ভেল্যু ট্ৰেভেল পৰ্টেল উন্নীত কৰিছে। ই ৰোগীক সেৱাসমূহ অন্বেষণ, পৰিকল্পনা আৰু বুক কৰিবলৈ সক্ষম কৰে, লগতে পেমেণ্ট কৰিবলৈ আৰু অস্ত্ৰোপচাৰৰ পিছৰ যত্ন লাভ কৰিবলৈ সক্ষম কৰে।
• বিমানবন্দৰৰ সুবিধা: পৰিকল্পনাত গুৰুত্বপূৰ্ণ বিমানবন্দৰত এম.ভি.টি. কনচিয়াৰ্জ আৰু লাউঞ্জ স্থাপন কৰা হৈছে।

সুস্থতা আৰু সাংস্কৃতিক সংহতিৰ প্ৰসাৰ

সুস্থতা পৰ্যটন ভাৰতৰ বহল স্বাস্থ্য পৰ্যটন কৌশলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। যোগ, ধ্যান, আয়ুৰ্বেদ, আৰু আধ্যাত্মিক নিৰাময়ৰ ক্ষেত্ৰত দেশখনৰ চহকী পৰম্পৰাই সাংস্কৃতিক পৰ্যটনৰ সৈতে সুস্থতাক একত্ৰিত কৰাৰ অনন্য সুযোগ প্ৰদান কৰে।

সামগ্ৰিক স্বাস্থ্যৰ বাবে গ্ল’বেল ব্ৰেণ্ড হিচাপে যোগ

যোগ হৈছে প্ৰাচীন ভাৰতীয় পৰম্পৰাৰ এক অমূল্য উপহাৰ। ই ভাৰতৰ বিশ্বব্যাপী নৰম শক্তিৰ মূল শিলাস্তৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। ই মন, শৰীৰ, চিন্তা আৰু কৰ্মৰ ঐক্যৰ প্ৰতীক আৰু মংগলৰ বাবে সামগ্ৰিক দৃষ্টিভংগীক প্ৰসাৰিত কৰে।

১১ সংখ্যক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যোগ দিৱস (আই.ডি.ৱাই.) ২০২৫য়ে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু বিশ্ব চেতনাত সুস্থতাক একত্ৰিত কৰাৰ প্ৰাথমিক বাহন হিচাপে কাম কৰিছিল। "এক পৃথিৱী, এক স্বাস্থ্যৰ বাবে যোগ" শীৰ্ষক বিষয়বস্তুৰ অধীনত এই অনুষ্ঠানত যোগক বহনক্ষমতা আৰু বিশ্ব কল্যাণৰ সৈতে একাকাৰ কৰা হৈছিল।

যোগ আৰু পৰম্পৰাগত চিকিৎসাৰ বাবে ভাৰতক এক অনুকূল গন্তব্যস্থান হিচাপে স্থান দিয়া হৈছে যিয়ে বিদেশী পৰ্যটকৰ আগমনক আকৰ্ষণ কৰিছে। তেওঁলোকে বিশেষভাৱে নিজৰ সুস্থতা জীৱনশৈলী বজাই ৰাখিবলৈ বা প্ৰতিৰোধমূলক স্বাস্থ্যসেৱা বিচাৰিবলৈ ভ্ৰমণ কৰে। এই যাত্ৰা এতিয়া চৰকাৰৰ নিবেদিত ই-আয়ুষ ভিছাৰ সুবিধাই যথেষ্ট সুশৃংখলিত কৰি তুলিছে।

এক বিশ্বজনীন আৰোগ্য কেন্দ্ৰৰ দিশে

ভাৰতৰ চিকিৎসা আৰু সুস্থতা পৰ্যটন পৰিৱেশ তন্ত্ৰ সংহত স্বাস্থ্যসেৱাৰ এক বিশ্বব্যাপী বিশ্বাসযোগ্য আৰ্হিলৈ বিকশিত হৈছে। ইয়াত আধুনিক চিকিৎসা আন্তঃগাঁথনিৰ সৈতে আয়ুষৰ দৰে পৰম্পৰাগত ব্যৱস্থাৰ সংমিশ্ৰণ ঘটিছে। ইয়াৰ ফলত নিৰাময় আৰু প্ৰতিৰোধমূলক দুয়োটা যত্ন সক্ষম হয়। শক্তিশালী চৰকাৰী নীতি, ডিজিটেল সুবিধা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গুণগত মানদণ্ডই এই বৃদ্ধিৰ সমৰ্থন কৰে। বিশ্বব্যাপী প্ৰসাৰ সম্প্ৰসাৰণে মেডিকেল ভেল্যু ট্ৰেভেলৰ বাবে এক ব্যাপক গন্তব্যস্থান হিচাপে ভাৰতৰ স্থিতি আৰু অধিক শক্তিশালী কৰি তুলিছে।

বিশ্বৰ চাহিদা বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে ভাৰতে বিশ্ব স্বাস্থ্যসেৱা আৰু সুস্থতা ভ্ৰমণৰ ভৱিষ্যত গঢ় দিয়াত মূল ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিবলৈ সাজু হৈছে।

তথ্যসূত্ৰসমূহ-

প্ৰেছ ইনফৰমেশ্যন ব্যুৰো (পি.আই.বি.):

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2222142&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2225423&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2153611&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2221403&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2221485&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2217203&reg=3&lang=2

পৰ্যটন মন্ত্ৰালয়:

https://tourism.gov.in/wellness-medical-tourism

https://tourism.gov.in/sites/default/files/2022-05/National%20Strategy%20and%20Roadmap%20for%20Medical%20and%20Wellness%20Tourism.pdf

https://tourism.gov.in/sites/default/files/2026-02/Ministry%20of%20Tourism%20Annual%20Report_2025-26_english.pdf

এন.এ.বি.এইচ.

https://nabh-portal-live.s3.ap-south-1.amazonaws.com/wp-content/uploads/2026/01/21163729/NABH-Newletter-Issue-12-1.pdf

আয়ুষ মন্ত্ৰালয়ঃ

https://ayush.gov.in/assets/pdf/annualReport/DecadeAyushReport.pdf

এফ.আই.চি.চি.আই.

https://www.ficci.in/sector/medical-value-travel-mvt?utm_

PDF ত চাওক

পি.আই.বি. গৱেষণা