पत्र सूचना कार्यालय

ആമുഖം

ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ, ഉപജീവനമാർഗ്ഗങ്ങൾ, ഗ്രാമവികസനം എന്നിവയെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന കാർഷിക മേഖലയാണ് ഇന്ത്യയുടെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ നട്ടെല്ല്. ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലെ സ്ത്രീകളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, കൃഷിയും അനുബന്ധ മേഖലകളുമാണ് ഉപജീവനമാർഗ്ഗത്തിന്റെ പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സ്, ഗ്രാമീണ സ്ത്രീകളിൽ 80% ഈ മേഖലകളിലാണ് ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ഇതിൽ 33% പേർ കാർഷിക തൊഴിലാളികളും 48% പേർ സ്വയം തൊഴിൽ ചെയ്യുന്ന കർഷകരുമാണ്. ആഗോള കാർഷിക മേഖലയിൽ സ്ത്രീകളുടെ സുപ്രധാനവും ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്തതുമായ പങ്ക് അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ 2026 അന്താരാഷ്ട്ര വനിതാ കർഷക വർഷമായി (IYWF 2026) ആചരിക്കുന്നു. ഗണ്യമായ സ്ത്രീ പങ്കാളിത്തം കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്ന കാർഷിക മേഖലയുടെ നിർണായക ഘടകമാണ് വനിതാ കർഷകർ.

വിള ഉല്പാദനം, കന്നുകാലി പരിപാലനം, കാർഷിക വനവത്കരണം, മത്സ്യബന്ധനം, പൂന്തോട്ടപരിപാലനം, വിളവെടുപ്പിനു മുമ്പുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ, വിളവെടുപ്പിനു ശേഷമുള്ള സംസ്കരണം, പാക്കേജിംഗ്, വിപണനം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന മുഴുവൻ കാർഷിക മൂല്യ ശൃംഖലയിലും അവരുടെ പങ്കാളിത്തം വ്യാപിക്കുന്നു. തൽഫലമായി, കാർഷിക വളർച്ചയെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നതിനും ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ഗ്രാമീണ ഉപജീവനമാർഗ്ഗങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനും സ്ത്രീകളുടെ പങ്കാളിത്തം കേന്ദ്രബിന്ദുവാണ്. ഭൂമി, വിഭവങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യ, ധനകാര്യം, വിപണികൾ എന്നിവയിലേക്കുള്ള തുല്യമായ പ്രവേശനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനൊപ്പം കൃഷിയിൽ സ്ത്രീകളുടെ സംഭാവനകൾ എടുത്തുകാണിക്കാൻ IYWF 2026 ശ്രമിക്കുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സ്ത്രീ കർഷകരുടെ ദൃശ്യപരത, അംഗീകാരം, സാമ്പത്തിക ശാക്തീകരണം എന്നിവ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന സമഗ്രമായ നയങ്ങളും ലക്ഷ്യബോധമുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങളും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിന് ​ഗവൺമെൻ്റുകൾ, വികസന പങ്കാളികൾ, സിവിൽ സമൂഹം, സ്വകാര്യ മേഖല എന്നിവരെ അണിനിരത്താൻ ഈ വർഷം ശ്രമിക്കുന്നു.

കാർഷിക വികസനവും സ്ത്രീ കർഷക ശാക്തീകരണവും ഉറപ്പാക്കുന്ന പദ്ധതികൾ

ഇന്ത്യയുടെ കാർഷിക പുരോഗതിയെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നതിൽ വനിതാ കർഷകർ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. വിഭവങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യകൾ, വിപണികൾ എന്നിവയിലേക്കുള്ള അവരുടെ പ്രവേശനം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന വിവിധ ​ഗവൺമെൻ്റ് സംരംഭങ്ങളിലൂടെ കൃഷിയിലും അനുബന്ധ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും അവരുടെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന പങ്കാളിത്തം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. കാർഷിക അടിസ്ഥാന സൗകര്യ ഫണ്ട് (AIF), ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് സ്കീം ഫോർ അഗ്രികൾച്ചറൽ മാർക്കറ്റിംഗ് (ISAM)/കാർഷിക മാർക്കറ്റിംഗ് ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ (AMI), മിഷൻ ഫോർ ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് ഡെവലപ്‌മെന്റ് ഓഫ് ഹോർട്ടികൾച്ചർ (MIDH), പ്രധാൻ മന്ത്രി കിസാൻ സമ്മാൻ നിധി (PM-KISAN), മോഡിഫൈഡ് ഇന്ററസ്റ്റ് സബ്‌വെൻഷൻ സ്കീം (MISS) തുടങ്ങിയ പദ്ധതികൾ സബ്‌സിഡികൾ, പലിശ ഇളവ്, നേരിട്ടുള്ള വരുമാന കൈമാറ്റം എന്നിവയിലൂടെ സ്ത്രീ കർഷകർക്ക് സാമ്പത്തിക പിന്തുണയും ക്രെഡിറ്റ് ആക്സസും നൽകുന്നു. കൂടാതെ, നമോ ഡ്രോൺ ദീദി പ്രോഗ്രാം, ദേശീയ തേനീച്ച വളർത്തൽ, തേൻ മിഷൻ (NBHM), ദീൻദയാൽ അന്ത്യോദയ യോജന- ദേശീയ ​ഗ്രാമീണ ഉപജീവന ദൗത്യം (DAY-NRLM) തുടങ്ങിയ സംരംഭങ്ങൾ സാങ്കേതികവിദ്യ സ്വീകരിക്കൽ, നൈപുണ്യ വികസനം, ഉപജീവനമാർഗ വൈവിധ്യവൽക്കരണം എന്നിവ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ സ്ത്രീകളുടെ പങ്കാളിത്തം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിലൂടെയും, വിപണി ബന്ധങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിലൂടെയും, വിളവെടുപ്പിനു ശേഷമുള്ള കാര്യക്ഷമമായ മാനേജ്മെന്റിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിലൂടെയും കാർഷിക മൂല്യ ശൃംഖലയിൽ സ്ത്രീകളുടെ പങ്കാളിത്തം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഈ സംരംഭങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

A. കാർഷിക അടിസ്ഥാന സൗകര്യ ഫണ്ട് (എ.ഐ.എഫ്)

ഇന്ത്യയിലുടനീളമുള്ള കാർഷിക അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനാണ് ഈ പദ്ധതി ആരംഭിച്ചത്. വിളവെടുപ്പിനു ശേഷമുള്ള മാനേജ്മെന്റ് സൗകര്യങ്ങളും ഉല്പാദനക്ഷമമായ കാർഷിക ആസ്തികളും വികസിപ്പിക്കുന്നതിന് ഉപയോഗിക്കുന്ന വായ്പകൾക്ക് പലിശ ഇളവിലൂടെയും വായ്പാ ഗ്യാരണ്ടി പിന്തുണയിലൂടെയും ഇടത്തരം മുതൽ ദീർഘകാല കടം ധനസഹായ സൗകര്യം ഇത് നൽകുന്നു. കൃഷിയിടത്തിൽ സംഭരണ, ലോജിസ്റ്റിക് അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുക, വിളവെടുപ്പിനു ശേഷമുള്ള നഷ്ടം കുറയ്ക്കുക, ഇടനിലക്കാരെ ആശ്രയിക്കുന്നത് പരിമിതപ്പെടുത്തുക എന്നിവയിലൂടെ കർഷകർക്ക് അവരുടെ ഉല്പന്നങ്ങൾ ശരിയായി സംഭരിക്കാനും മികച്ച വില ഉറപ്പാക്കാനും പ്രാപ്തമാക്കുക എന്നിവയാണ് ഇതിന്റെ പ്രാഥമിക ശ്രദ്ധ.

എ.ഐ.എഫ് പരിരക്ഷയിലുള്ള വായ്പകൾ:

• വനിതാ കർഷകരെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിൽ പ്രത്യേക ഊന്നൽ നൽകുന്ന വ്യക്തിഗത കർഷകരും കർഷക കൂട്ടായ്മകളും.
• പരമാവധി 9% പലിശ നിരക്ക്,
• ഏഴു വർഷം വരെ കാലയളവിലേക്ക് 2 കോടി രൂപ വരെയുള്ള വായ്പകൾക്ക് പ്രതിവർഷം 3% പലിശ ഇളവോടെ

2025 ഫെബ്രുവരി 28 വരെ, ഈ പദ്ധതി പ്രകാരം വനിതാ കർഷകർക്ക് 2,377 കോടി രൂപയുടെ ആകെ 8,190 പദ്ധതികൾ അനുവദിച്ചു.

B. സംയോജിത കാർഷിക വിപണന പദ്ധതി (ISAM)

സംയോജിത കാർഷിക വിപണന പദ്ധതി (ISAM) പ്രകാരം, കൃഷി, കർഷകക്ഷേമ മന്ത്രാലയം, കാർഷിക വിപണന അടിസ്ഥാന സൗകര്യ (AMI) പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കുന്നു. ഗോഡൗണുകളുടെയും വെയർഹൗസുകളുടെയും നിർമ്മാണത്തിനും നവീകരണത്തിനും സാമ്പത്തിക സഹായം വാഗ്ദാനം ചെയ്തുകൊണ്ട് ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയിലുടനീളം കാർഷിക വിപണന സംവിധാനങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുക എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം.¹ വടക്കുകിഴക്കൻ, മലയോര മേഖലകളിലെ വനിതാ കർഷകർ, എസ്‌സി/എസ്ടി പ്രൊമോട്ടർമാർ, കർഷക ഉല്പാദക സംഘടനകൾ (FPO-കൾ), ഗുണഭോക്താക്കൾ എന്നിവർക്ക് 33.33% സബ്‌സിഡിക്ക് അർഹതയുണ്ട്. താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, സമതല പ്രദേശങ്ങളിലെ കർഷകർക്ക് 25% സബ്‌സിഡിക്ക് അർഹതയുണ്ട്.

2026 ജനുവരി 31 മുതൽ സംഭരണത്തിനും സംഭരണ ​​അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾക്കുമായി AMI പ്രകാരം സഹായം ലഭിച്ച വനിതാ ഗുണഭോക്താക്കളുടെ പുരോഗതി ചുവടെ നൽകിയിരിക്കുന്നു:

എഎംഐയുടെ കീഴിൽ, 395.53 ലക്ഷം മെട്രിക് ടൺ (35953968 മെട്രിക് ടൺ) സംയോജിത സംഭരണ ​​ശേഷിയുള്ള 10631 സംഭരണ ​​അടിസ്ഥാന സൗകര്യ പദ്ധതികൾ അനുവദിച്ചു. 17,3971.41 ലക്ഷം രൂപയുടെ സബ്‌സിഡി അനുവദിച്ചു, സംഭരണ ​​അടിസ്ഥാന സൗകര്യ പദ്ധതികൾ ഒഴികെയുള്ള 1095 പദ്ധതികൾക്കും അനുമതി നൽകി. കാർഷിക വിപണനത്തിൽ സ്ത്രീകളുടെ പങ്കാളിത്തം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതിയുടെ പ്രതിബദ്ധത പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന തരത്തിൽ രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള വനിതാ ഗുണഭോക്താക്കൾക്ക് 11,767.67 ലക്ഷം രൂപയുടെ സബ്‌സിഡി അനുവദിച്ചു.

C. നമോ ഡ്രോൺ ദീദി

2023-24 മുതൽ 2025-26 വരെ വനിതാ സ്വയം സഹായ ഗ്രൂപ്പുകൾക്ക് (SHG-കൾ) 15,000 ഡ്രോണുകൾ നൽകുന്നതിനുള്ള കേന്ദ്ര സംരംഭമാണ് നമോ ഡ്രോൺ ദീദി പദ്ധതി, ഇതിനായി 1,261 കോടി രൂപ വകയിരുത്തുന്നു. ഇത് ആധുനിക കാർഷിക സാങ്കേതികവിദ്യ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും കാര്യക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ഡ്രോൺ അധിഷ്ഠിത സേവനങ്ങൾ നൽകാൻ സ്വയം സഹായ സംഘങ്ങളെ പ്രാപ്തരാക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെ സ്ത്രീകളുടെ ഉപജീവനമാർഗ്ഗം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. തെരഞ്ഞെടുത്ത സ്വാശ്രയ സംഘങ്ങൾക്ക് പരിശീലനത്തോടൊപ്പം ഡ്രോൺ പാക്കേജിന് 80% കേന്ദ്ര സാമ്പത്തിക സഹായം (8 ലക്ഷം രൂപ വരെ), ഡ്രോൺ പൈലറ്റിന് 15 ദിവസവും, ഡ്രോൺ അസിസ്റ്റന്റ് പരിശീലനത്തിന് 5 ദിവസവും ലഭിക്കുന്നു. 2023-24 ൽ, ലീഡ് ഫെർട്ടിലൈസർ കമ്പനികൾ (LFC-കൾ) വഴി 22 സംസ്ഥാനങ്ങളിലായി 1094 ഡ്രോണുകൾ വിതരണം ചെയ്തു, ഈ പദ്ധതി പ്രകാരം 500 എണ്ണം നൽകി, സാങ്കേതികവിദ്യ സ്വീകരിക്കൽ വിപുലീകരിക്കുന്നതിനും ആധുനിക കാർഷിക രീതികളിൽ സ്ത്രീകളുടെ പങ്കാളിത്തം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശക്തമായ പിന്തുണ പ്രകടമാക്കുന്നു.

നമോ ഡ്രോൺ ദീദി സംരംഭത്തിന് പുറമേ, സബ്-മിഷൻ ഓൺ അഗ്രികൾച്ചറൽ മെക്കാനൈസേഷൻ (SMAM) സ്ത്രീകൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള കർഷകരെ കസ്റ്റം ഹയറിംഗ് സെന്ററുകൾ (CHC) സ്ഥാപിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതിലൂടെ സംരംഭകത്വത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. ഗ്രാമീണ മേഖലകളിൽ സാങ്കേതിക വിദ്യ സ്വീകരിക്കൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിന് ചെറുകിട, നാമമാത്ര, പട്ടികജാതി/പട്ടികവർഗ, വടക്കുകിഴക്കൻ കർഷകർ, വനിതാ കർഷകർ എന്നിവരുടെ ഡ്രോൺ വാങ്ങലുകൾക്ക് 50% സഹായം (5 ലക്ഷം രൂപ വരെ) നൽകുന്നു.

D. ദേശീയ തേന്‍, തേനീച്ച വളര്‍ത്തല്‍ ദൗത്യം (NBHM)

ശാസ്ത്രീയ തേനീച്ച വളർത്തൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനും ഗുണനിലവാരമുള്ള തേനിന്റെയും മറ്റ് തേൻ ഉത്പന്നങ്ങളുടെയും ഉത്പാദനം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുമായി ​ഗവൺമെൻ്റ് ആരംഭിച്ച ഒരു കേന്ദ്ര പദ്ധതിയാണ് NBHM. തേനീച്ച വളർത്തൽ മേഖലയുടെ സമഗ്രമായ വളർച്ച വർദ്ധിപ്പിക്കുക, വനിതാ കർഷകർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള കാർഷിക, കാർഷികേതര കുടുംബങ്ങൾക്ക് വരുമാനം വർദ്ധിപ്പിക്കുക, തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുക, ഉപജീവനമാർഗ്ഗം നൽകുക എന്നിവയാണ് ഈ പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം. തേനീച്ച വളർത്തൽ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പരിശീലനത്തിലൂടെയും പിന്തുണയിലൂടെയും സ്ത്രീകളെ ശാക്തീകരിക്കുന്നതിൽ സമർപ്പിത ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ച്, അവബോധം സൃഷ്ടിക്കൽ, ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കൽ, നൈപുണ്യ വികസനം എന്നിവയിൽ NBHM ശക്തമായ ഊന്നൽ നൽകുന്നു.

E. ദീൻദയാൽ അന്ത്യോദയ യോജന-ദേശീയ ഗ്രാമീണ ഉപജീവന ദൗത്യം (DAY-NRLM)

കാർഷിക മേഖലയിലും അനുബന്ധ മേഖലകളിലും അവരെ ശാക്തീകരിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ, പൂർണ്ണമായും സ്ത്രീകളിലൂടെയാണ് ഈ മുൻനിര ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജന പരിപാടി നടപ്പിലാക്കുന്നത്. ദരിദ്ര കുടുംബങ്ങൾക്ക്, പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകൾക്ക്, സ്വയം തൊഴിലും വൈദഗ്ധ്യ വേതന അവസരങ്ങളും ലഭ്യമാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതിലൂടെ ഇത് ഗ്രാമീണ ദാരിദ്ര്യം കുറയ്ക്കുന്നു, അതുവഴി സുസ്ഥിരവും വൈവിധ്യപൂർണ്ണവുമായ ഉപജീവനമാർഗ്ഗങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ദീൻ ദയാൽ അന്ത്യോദയ യോജന ദേശീയ ഗ്രാമീണ ഉപജീവന ദൗത്യം (DAY-NRLM) പ്രകാരമുള്ള ഒരു പ്രധാന നാഴികക്കല്ല്, ഔപചാരിക ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ വഴി വനിതാ സ്വയം സഹായ ഗ്രൂപ്പുകൾക്ക് (SHG) 11 ലക്ഷം കോടിയിലധികം രൂപയുടെ വായ്പ വിതരണം ചെയ്തതാണ്.

2022-23 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിനും 2024-25 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിനും ഇടയിൽ, 2.58 കോടി വനിതാ കർഷകർക്ക് കാർഷിക-പരിസ്ഥിതി ശാസ്ത്രത്തിലും കന്നുകാലി പരിപാലനത്തിലും പരിശീലനം ലഭിച്ചു, പശു സഖികൾ പോലുള്ള 2.50 ലക്ഷം കമ്മ്യൂണിറ്റി റിസോഴ്‌സ് പേഴ്‌സൺമാർക്ക് പരിശീലനം നൽകി, 503 കൃഷി സഖികൾക്ക് ഡ്രോൺ സഖികളായി പരിശീലനം നൽകി, 70,021 സ്വയം സഹായ സംഘ (SHG) സ്ത്രീകൾക്ക് പ്രകൃതി കൃഷിയിൽ പരിശീലനം നൽകി, കൂടാതെ കർഷക ഉല്പാദക സംഘടന (FPO) പദ്ധതി പ്രകാരം 800 സ്ത്രീകൾ നയിക്കുന്ന ഉല്പാദക കമ്പനികളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു.‌

F. പരിഷ്കരിച്ച പലിശ ഇളവ് പദ്ധതി (MISS)

കിസാൻ ക്രെഡിറ്റ് കാർഡ് (KCC) വഴി കർഷകർക്ക് താങ്ങാനാവുന്ന നിരക്കിൽ ഹ്രസ്വകാല വായ്പയുടെ ലഭ്യത ഉറപ്പാക്കുന്ന ഒരു കേന്ദ്ര പദ്ധതിയാണ് ‌പരിഷ്കരിച്ച പലിശ ഇളവ് പദ്ധതി (MISS). കർഷകർക്ക് താങ്ങാനാവുന്ന പലിശ നിരക്കിൽ ഹ്രസ്വകാല വായ്പ ലഭ്യമാകുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിനാണ് കിസാൻ ക്രെഡിറ്റ് കാർഡ് (KCC) രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ഈ പദ്ധതി പ്രകാരം, കർഷകർക്ക് 7% പലിശ നിരക്കിൽ 3 ലക്ഷം രൂപ വരെ വായ്പ ലഭിക്കും, വായ്പ നൽകുന്ന സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് 1.5% പലിശ ഇളവും ലഭിക്കും. പ്രത്യേകിച്ച് വനിതാ കർഷകർക്ക്, ആക്‌സസ് വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിന്, ബാങ്കുകൾ, സംസ്ഥാന, കേന്ദ്ര ​ഗവൺമെൻ്റുകൾ, RBI, NABARD, കിസാൻ റിൻ പോർട്ടൽ പോലുള്ള ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ എന്നിവയുടെ ഇൻഫർമേഷൻ, എഡ്യൂക്കേഷൻ, കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ (IEC) ക്യാമ്പെയ്‌നുകൾ വഴി അവബോധം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ, ഈട് രഹിത വായ്പാ പരിധി 1.6 ലക്ഷം രൂപയിൽ നിന്ന് 2 ലക്ഷം രൂപയായി വർദ്ധിപ്പിച്ചു, ഇത് 2025 ജനുവരി 1 മുതൽ പ്രാബല്യത്തിൽ വരും.

G. മിഷൻ ഫോർ ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് ഡെവലപ്‌മെന്റ് ഓഫ് ഹോർട്ടികൾച്ചർ (MIDH)

2014-15 മുതൽ നടപ്പിലാക്കിയ ഒരു കേന്ദ്രാവിഷ്‌കൃത പദ്ധതിയായ മിഷൻ ഫോർ ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് ഡെവലപ്‌മെന്റ് ഓഫ് ഹോർട്ടികൾച്ചർ (MIDH), പഴങ്ങൾ, പച്ചക്കറികൾ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, പൂക്കൾ, തോട്ടവിളകൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഇന്ത്യയുടെ ഹോർട്ടികൾച്ചർ മേഖലയുടെ സമഗ്ര വളർച്ചയെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. ഈ പദ്ധതികൾ 60:40 കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന ഫണ്ടിംഗ് രീതിയും വടക്കുകിഴക്കൻ, ഹിമാലയൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് 90:10 എന്ന അനുപാതത്തിലും പിന്തുടരുന്നു. പെട്ടെന്ന് കേടുവരുന്ന ഹോർട്ടികൾച്ചർ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾക്കായി വിളവെടുപ്പിനു ശേഷമുള്ള മാനേജ്‌മെന്റ് (PHM) അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിന് MIDH സ്ത്രീ കർഷകർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള കർഷകരെ സഹായിക്കുന്നു.

H. പയർവർഗ്ഗങ്ങളിലെ ആത്മനിർഭരത ദൗത്യം (ദൽഹൻ ആത്മനിർഭരത ദൗത്യം)

2025-26 മുതൽ 2030-31 വരെയുള്ള ആറ് വർഷത്തേക്ക് 11,440 കോടി രൂപയുടെ മൊത്തം അടങ്കലോടെ, പയർവർഗ്ഗങ്ങളിലെ ആത്മനിർഭരത ദൗത്യം (ദൽഹൻ ആത്മനിർഭർത ദൗത്യം), തുവര, ഉഴുന്നു, മസൂർ എന്നിവയിൽ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ച് പയർവർഗ്ഗങ്ങളുടെ ഉത്പാദനം വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ ലക്ഷ്യമിടുന്നു. കാലാവസ്ഥയെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന വിത്തുകളുടെ ഉൽപാദനവും ലഭ്യതയും, പയർവർഗ്ഗ കൃഷിയുടെ വിസ്തൃതി വർദ്ധിപ്പിക്കൽ, വിളവെടുപ്പിനു ശേഷമുള്ള സംഭരണ, മാനേജ്മെന്റ് സാങ്കേതികവിദ്യകൾ എന്നിവ മിഷൻ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. പ്രധാനമന്ത്രി അന്നദാതാ ആയ് സൻരക്ഷൺ അഭിയാൻ (PMAASHA) പ്രകാരം നാഷണൽ അഗ്രികൾച്ചറൽ കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് മാർക്കറ്റിംഗ് ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ (NAFED), നാഷണൽ കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് കൺസ്യൂമേഴ്‌സ് ഫെഡറേഷൻ (NCCF) എന്നിവയിലൂടെ തുവര, ഉഴുന്നു, മസൂർ എന്നിവയുടെ ഉറപ്പായ സംഭരണത്തിനും ഇത് പിന്തുണ നൽകുന്നു. പ്രവർത്തന മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, നടപ്പിലാക്കുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങൾ പയർവർഗ്ഗ മിഷന് കീഴിൽ കുറഞ്ഞത് 20% ഫണ്ടെങ്കിലും വനിതാ കർഷകർക്ക് അനുവദിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നു.

I. പ്രധാൻ മന്ത്രി കിസാൻ സമ്മാൻ നിധി (PM-KISAN)

കൃഷിഭൂമിയുള്ള എല്ലാ കർഷക കുടുംബങ്ങൾക്കും സാമ്പത്തിക സഹായം നൽകുന്നതിനായി, 2019 ഫെബ്രുവരി 24 ന് ​ഗവൺമെൻ്റ് ഒരു കേന്ദ്ര പദ്ധതിയായ പ്രധാൻ മന്ത്രി കിസാൻ സമ്മാൻ നിധി (PM-KISAN) ആരംഭിച്ചു. ഈ സംരംഭത്തിന് കീഴിൽ, യോഗ്യരായ കർഷകർക്ക് പ്രതിവർഷം 6,000 രൂപ ലഭിക്കും, ഇത് 2,000 രൂപ വീതമുള്ള മൂന്ന് തുല്യ ഗഡുക്കളായി വിതരണം ചെയ്യും. PM-Kisan പോർട്ടൽ, മൊബൈൽ ആപ്ലിക്കേഷൻ, CSC എന്നിവ വഴി കർഷകന് സ്വയം രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാം, കൂടാതെ അവരുടെ ഭൂമി രേഖകൾ ഡിജിറ്റലായി പരിശോധിക്കുന്നു. സുതാര്യത, കാര്യക്ഷമത, സമയബന്ധിതമായ വിതരണം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കുന്ന നേരിട്ടുള്ള ആനുകൂല്യ കൈമാറ്റം (DBT) സംവിധാനത്തിലൂടെ കർഷകരുടെ ആധാർ-സീഡ് ചെയ്ത ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടുകളിലേക്ക് സാമ്പത്തിക സഹായം കൈമാറുന്നു.

ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഡിബിടി പരിപാടികളിൽ ഒന്നായ പിഎം- കിസാൻ നേരിട്ടുള്ള സാമ്പത്തിക സഹായം നൽകുന്നതിലൂടെ കർഷകരെ സാരമായി സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്. ശ്രദ്ധേയമായി, മൊത്തം ആനുകൂല്യങ്ങളുടെ ഏകദേശം 25% സ്ത്രീ ഗുണഭോക്താക്കൾക്കാണ് ലഭിക്കുന്നത്, ഇത് സ്ത്രീ കർഷകരെ ശാക്തീകരിക്കുന്നതിനും അവരുടെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുമുള്ള ​ഗവൺമെൻ്റിൻ്റെ പ്രതിബദ്ധതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു.

പ്രധാൻ മന്ത്രി കിസാൻ സമ്മാൻ നിധി (പിഎം-കിസാൻ) പദ്ധതി പ്രകാരം പദ്ധതി ആരംഭിച്ചതിനുശേഷം വനിതാ ഗുണഭോക്താക്കൾക്ക് 1.01 ലക്ഷം കോടിയിലധികം രൂപ വിതരണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട് എന്നത് ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്.

വ്യക്തിഗത കർഷകർക്ക് നേരിട്ടുള്ള സാമ്പത്തിക സഹായം, വായ്പ ലഭ്യത, സാങ്കേതികവിദ്യ, പരിശീലനം എന്നിവ ​ഗവൺമെൻ്റ് പദ്ധതികൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു.

കർഷക-ഉത്പാദക സംഘടനകൾ (എഫ്‌പി‌ഒകൾ) സ്ഥാപിച്ചു

• ചെറുകിട, നാമമാത്ര, ഭൂരഹിത കർഷകരെ ഒരു കൂട്ടായ്മയായി ഒന്നിപ്പിച്ച് ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനും
• വ്യക്തിഗതമായി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ അവർ നേരിടുന്ന വെല്ലുവിളികളെ മറികടക്കാൻ അവരെ സഹായിക്കുന്നതിനും.

വ്യക്തിഗത അധിഷ്ഠിത പദ്ധതികളുടെ സ്വാധീനം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സ്ഥാപന പിന്തുണാ സംവിധാനമായി എഫ്‌പി‌ഒകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, കാർഷിക മൂല്യ ശൃംഖലയിലുടനീളം കർഷകർക്ക് ഉയർന്ന വരുമാന സ്ഥിരതയും കൂടുതൽ മത്സരശേഷിയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.

സ്ത്രീകൾ നയിക്കുന്ന കൂട്ടായ്‌മയും കർഷക-ഉത്പാദക സംഘടനകളും (FPO)

കാർഷിക ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ സംയുക്തമായി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നതിനും സംസ്‌കരിക്കുന്നതിനും വിപണനം ചെയ്യുന്നതിനും ഒത്തുചേരുന്ന കർഷകരുടെ ഒരു കൂട്ടായ്മയാണ് കർഷക-ഉൽപ്പാദക സംഘടന (FPO). കൂട്ടായ തീരുമാനമെടുക്കലിലൂടെയും സഹകരണ മാനേജ്‌മെന്റിലൂടെയും കർഷകരുടെ വരുമാനം വർദ്ധിപ്പിക്കുക, വിപണികളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം മെച്ചപ്പെടുത്തുക, അംഗങ്ങളെ, പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകളെ ഉത്തേജിപ്പിക്കുക എന്നിവയാണ് FPO കളുടെ പ്രാഥമിക ലക്ഷ്യം.

• ചെറുകിട, നാമമാത്ര കർഷകർ
• വനിതാ കർഷകർ
• സ്വയം സഹായ സംഘങ്ങൾ (SHG)
• പട്ടികജാതി (SC), പട്ടികവർഗ (ST) കർഷകർ, സാമ്പത്തികമായി ദുർബലരായ മറ്റ് വിഭാഗങ്ങൾ

ഈ ഉൾക്കൊള്ളൽ സമീപനം കർഷക സമൂഹത്തിലെ എല്ലാ വിഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും തുല്യമായ വളർച്ചയും കൂടുതൽ പങ്കാളിത്തവും ഉറപ്പാക്കുന്നു. കർഷകരുടെ കൂട്ടായ കൃഷി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനും അവരുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനുമായി, 2020 ഫെബ്രുവരി 29 ന് ​ഗവൺമെൻ്റ് 10,000 കർഷക-ഉൽപാദക സംഘടനകളുടെ (FPOs) രൂപീകരണത്തിനും പ്രോത്സാഹനത്തിനുമുള്ള കേന്ദ്ര മേഖല പദ്ധതി ആരംഭിച്ചു. 2027-28 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ ഈ സംരംഭങ്ങൾക്കായുള്ള മൊത്തം ബജറ്റ് വിഹിതം 6,865 കോടി രൂപയാണ്. പദ്ധതി ആരംഭിച്ചതിനുശേഷം 7041 FPO-കൾക്ക് ഇക്വിറ്റി ഗ്രാന്റായി 481.38 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചു, അതേസമയം 2761 FPO-കൾക്ക് (10,000-ൽ താഴെ രൂപീകരിച്ച പുതിയ FPO-കളും നിലവിലുള്ളവയും ഉൾപ്പെടെ) 712.16 കോടി രൂപയുടെ ക്രെഡിറ്റ് ഗ്യാരണ്ടി കവർ നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

കൃഷിയിൽ വനിതാ പങ്കാളിത്തം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള സ്ഥാപന പിന്തുണ

കൃഷിയിൽ സ്ത്രീ പങ്കാളിത്തം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിന് പരിശീലനം, ഗവേഷണ പിന്തുണ, നയ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം, ഫീൽഡ്-ലെവൽ ശേഷി നിർമ്മാണം എന്നിവ നൽകുന്ന സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ശക്തമായ ഒരു ശൃംഖല ആവശ്യമാണ്. ഇനിപ്പറയുന്ന സ്ഥാപനങ്ങൾ ഇവയാണ്:

• നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് അഗ്രികൾച്ചറൽ എക്സ്റ്റൻഷൻ മാനേജ്മെന്റ് (മാനേജ്), ഹൈദരാബാദ്,
• നാഷണൽ ജെൻഡർ റിസോഴ്‌സ് സെന്റർ ഇൻ അഗ്രികൾച്ചർ (NGRCA),
• ICAR-സെൻട്രൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ വിമൻ ഇൻ അഗ്രികൾച്ചർ (CIWA), ഭുവനേശ്വർ,
• ഫാം മെഷിനറി ട്രെയിനിംഗ് ആൻഡ് ടെസ്റ്റിംഗ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടുകൾ (FMTTIs),

വനിതാ കർഷകർക്ക് അറിവ്, കഴിവുകൾ, ലിംഗഭേദം അനുസരിച്ചുള്ള പിന്തുണാ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് സജ്ജരാക്കുന്നതിൽ നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നു.

A. ഹൈദരാബാദിലെ നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് അഗ്രികൾച്ചറൽ എക്സ്റ്റൻഷൻ മാനേജ്മെന്റ് (MANAGE) ഇന്ത്യയിലെ, പരിശീലനത്തിലൂടെയും മറ്റ് പ്രമേയാധിഷ്ഠിത പ്രോഗ്രാമുകളിലൂടെയും എക്സ്റ്റൻഷൻ പ്രൊഫഷണലുകളുടെ കഴിവുകൾ വികസിപ്പിക്കുന്നു. ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിലെ സെന്റർ ഫോർ ജെൻഡർ ഇൻ അഗ്രികൾച്ചർ, ലിംഗഭേദം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന കാർഷിക വികസനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി പരിശീലനവും മറ്റ് പ്രവർത്തനങ്ങളും നടത്തുന്നു. മുതിർന്ന, മധ്യനിര എക്സ്റ്റൻഷൻ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും മറ്റ് പ്രസക്തമായ പങ്കാളികൾക്കും വേണ്ടിയുള്ള ഘടനാപരമായ പരിശീലന പരിപാടികളിലൂടെ ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിൽ ഇത് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. ലിംഗപരമായ മുഖ്യധാര, ലിംഗപരമായ പ്രതികരണശേഷിയുള്ള എക്സ്റ്റൻഷൻ ഉപദേശക സേവനങ്ങൾ, വനിതാ സംരംഭകത്വം, നേതൃത്വ കഴിവുകൾ, ലിംഗഭേദത്തെ സംവേദനക്ഷമമാക്കുന്ന കാർഷിക മൂല്യ ശൃംഖലകൾ, വിപണികളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം, സാമ്പത്തിക സാക്ഷരത, കാർഷിക മേഖലയിലെ ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യകളുടെ ഉപയോഗം എന്നിവയാണ് പ്രധാന പരിശീലന മേഖലകൾ. 2020 മുതൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് സംഘടിപ്പിച്ച വ്യത്യസ്ത പരിശീലന പരിപാടികളിൽ നിന്ന് ആകെ 61,496 സ്ത്രീകൾ പ്രയോജനം നേടി.

B. നാഷണൽ ജെൻഡർ റിസോഴ്‌സ് സെന്റർ ഇൻ അഗ്രികൾച്ചർ (NGRCA): എല്ലാ ലിംഗ കേന്ദ്രീകൃത സംരംഭങ്ങളുടെയും ദേശീയ ഏകോപന സ്ഥാപനമായി ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കാർഷിക നയങ്ങൾ, പദ്ധതികൾ, പരിപാടികൾ എന്നിവയിലുടനീളം ലിംഗ പരിഗണനകൾ സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിൽ ഈ കേന്ദ്രം ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. ലിംഗപരമായ പ്രതികരണശേഷിയുള്ള കാർഷിക വികസനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിന് പിന്തുണ, നയ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം, പരിശീലനം, ഗവേഷണം എന്നിവയിലൂടെ സംസ്ഥാനങ്ങളെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളെയും ഇത് പിന്തുണയ്ക്കുന്നു.

C. ഐസിഎആർ- സെൻട്രൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ വിമൻ ഇൻ അഗ്രികൾച്ചർ (സിഐഡബ്ല്യുഎ), ഭുവനേശ്വർ: കാർഷിക മേഖലയിലെ ലിംഗപരമായ പ്രശ്നങ്ങളും സമീപനങ്ങളും തിരിച്ചറിയുന്നതിനായി ഐസിഎആർ-സിഐഡബ്ല്യുഎ കാർഷിക മേഖലയിലെ സ്ത്രീകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഗവേഷണം നടത്തുന്നു. സ്ത്രീ സൗഹൃദ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ, കഠിനാധ്വാനം കുറയ്ക്കുന്നതിനുള്ള ഉപകരണങ്ങൾ, ലിംഗഭേദം കുറയ്ക്കുന്ന കൃഷി രീതികൾ, ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കൽ പരിപാടികൾ എന്നിവ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. കാലാവസ്ഥാ-സ്മാർട്ട് പോഷകാഹാര സംവേദനക്ഷമതയുള്ള കാർഷിക രീതികൾ, പ്രകൃതിദത്ത കൃഷി, വീട്ടുവളപ്പിലെ കൃഷി സംവിധാനങ്ങൾ, കൂൺ കൃഷി, ശാസ്ത്രീയ ക്ഷീര പരിപാലന രീതികൾ, പിൻമുറ്റത്തെ കോഴി വളർത്തൽ, സ്ത്രീകൾ നയിക്കുന്ന കാർഷിക സംരംഭകത്വത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനായി മൂല്യവർദ്ധനവ് എന്നിവയിൽ ഇത് മൊഡ്യൂളുകൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്.

സ്ത്രീകളുടെ ജോലിഭാരം ലഘൂകരിക്കുന്നതിനായി, പെഡൽ-ഓപ്പറേറ്റഡ് കോക്കനട്ട് ഡീഹസ്‌കർ, പവർ-ഓപ്പറേറ്റഡ് ​ഗ്രൗണ്ട്നട്ട് ഡെക്കോർട്ടിക്കേറ്റർ-കം-സ്ട്രിപ്പർ, മൈസ് ഡീഹസ്‌കർ-കം-ഷെല്ലർ, റോട്ടറി ഗോട്ട് ഫീഡിങ് സംവിധാനം, റിവോൾവിം​ഗ് മിൽക്കിം​ഗ് സ്റ്റൂൾ, ഈസി ഹാർവെസ്റ്റ് ബാഗ്, ഇംപ്രൂവ്ഡ് മാനുവൽ ഡിസ്ക് റിഡ്ജറുകൾ, ഒപ്പിയം സ്ട്രിപ്പർ, ഹെഡ് ലോഡ് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ഉപകരണം, ഏപ്രൺ-ടൈപ്പ് കളക്ഷൻ ബാഗ്, ഫെർട്ടിലൈസർ ട്രോളി, സീഡ് ഡ്രിൽ, വെജിറ്റബിൾ പ്ലക്കർ മുതലായവ ഉൾപ്പെടെ വിവിധ സ്ത്രീ സൗഹൃദ ഉപകരണങ്ങളും സാങ്കേതികവിദ്യകളും ഫീൽഡ്-ടെസ്റ്റ് ചെയ്ത് അവതരിപ്പിച്ചു.

കൂടാതെ, വനിതാ കർഷകരുടെ ഉപജീവനമാർഗ്ഗം, പോഷകാഹാരം, വരുമാനം എന്നിവ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി, ജെൻഡർ റെസ്പോൺസീവ് ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് ഹോംസ്റ്റെഡ് അക്വാ-ഹോർട്ടികൾച്ചർ മോഡൽ (GRIHA), സുസ്ഥിര ഷീ-പ്രണർഷിപ്പ് ഇൻ കൂൺ കൃഷി മോഡൽ (2S2M), ജനനി ന്യൂട്രി-ഗാർഡൻ മോഡൽ, ജെൻഡർ സെൻസിറ്റീവ് അഗ്രി-ന്യൂട്രി ഫാമിംഗ് സിസ്റ്റം മോഡൽ (GSAN), ജെൻഡർ-സെൻസിറ്റീവ് കമ്മ്യൂണിറ്റി-ബേസ്ഡ് അഗ്രിപ്രണർഷിപ്പ് മോഡൽ ത്രൂ ലൈവ്‌സ്റ്റോക്ക് ആൻഡ് ഫിഷറീസ് ടെക്നോളജീസ് (GCAM), ജെൻഡർ-സെൻസിറ്റീവ് മോഡൽ ഫോർ ഡബ്ബളിം​ഗ് ഫാർമേഴ്‌സ് ഇൻകം, മൾട്ടി ഏജൻസി പാർട്ടിസിപ്പേറ്ററി എക്സ്റ്റൻഷൻ മോഡൽ ഫോർ സുസ്ഥിര പിൻമുറ്റത്തെ ബാക്ക് യാർഡ് പോൾട്രി (MAPEM), ജെൻഡർ റെസ്പോൺസീവ് ക്ലൈമറ്റ് സ്മാർട്ട് അഗ്രികൾച്ചർ ഫ്രെയിംവർക്ക് തുടങ്ങിയ ലിംഗ-പ്രതികരണ വിപുലീകരണ മാതൃകകളും രീതിശാസ്ത്രങ്ങളും ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് വികസിപ്പിക്കുകയും പ്രദർശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

D. ഫാം മെഷിനറി ട്രെയിനിംഗ് ആൻഡ് ടെസ്റ്റിംഗ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടുകൾ (എഫ്എംടിടിഐകൾ): ബുദ്നി (മധ്യപ്രദേശ്), ഹിസാർ (ഹരിയാന), അനന്തപൂർ (ആന്ധ്രാപ്രദേശ്), ബിശ്വനാഥ് ചാരിയാലി (അസം) എന്നിവിടങ്ങളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന നാല് ഫാം മെഷിനറി ട്രെയിനിംഗ് ആൻഡ് ടെസ്റ്റിംഗ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടുകൾ (എഫ്എംടിടിഐകൾ) വൈവിധ്യമാർന്ന ഗുണഭോക്താക്കൾക്ക് നൈപുണ്യ വികസന പരിശീലനം നൽകുന്നു. ഇതിൽ കർഷകർ, പ്രത്യേകിച്ച് വനിതാ കർഷകർ, ടെക്നീഷ്യൻമാർ, ബിരുദ എഞ്ചിനീയർമാർ, സംരംഭകർ എന്നിവർ ഉൾപ്പെടുന്നു. കസ്റ്റം ഹയറിംഗ് സെന്ററുകളിൽ (സിഎച്ച്സി) ഉപയോഗിക്കുന്ന യന്ത്രങ്ങൾ പ്രവർത്തിപ്പിക്കാൻ ഗുണഭോക്താക്കളെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ, സ്ഥാപനങ്ങൾ യന്ത്രവൽക്കരണത്തിലേക്കുള്ള വിശാലമായ പ്രവേശനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ലിംഗഭേദ വ്യത്യാസം കുറയ്ക്കുകയും വനിതാ കർഷകരെ ആധുനിക ഉപകരണങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാനും ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കാനും പ്രാപ്തരാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

വളർച്ചയെ പരിപോഷിപ്പിക്കുക: സമൂഹാധിഷ്ഠിത വിപുലീകരണ, പരിശീലന സംരംഭങ്ങൾ

പരിശീലനവും അറിവും എല്ലാ വീടുകളിലും എത്തുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ, കൃഷി സഖികൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന വനിതാ പാരാ-വിപുലീകരണ തൊഴിലാളികളുടെ ഒരു സമർപ്പിത കേഡർ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്.

കൃഷി സഖികൾ സമൂഹതല അവബോധത്തിനുള്ള അടിത്തറ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, ഇത് ജില്ലാ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പരിശീലന സംരംഭങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു -

A. മഹിളാ കിസാൻ സശക്തികരൺ പരിയോജന (എംകെഎസ്പി)

സംസ്ഥാന ഗ്രാമീണ ഉപജീവന ദൗത്യത്തിലൂടെ നടപ്പിലാക്കുന്ന DAY-NRLM ചട്ടക്കൂടിന് കീഴിൽ ഗ്രാമീണ സ്ത്രീകൾക്ക് രാജ്യവ്യാപകമായ നൈപുണ്യ വികസനവും ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പിന്തുണയും ഈ പദ്ധതി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. സമൂഹ സ്ഥാപനങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിലൂടെയും സുസ്ഥിര കൃഷി, മെച്ചപ്പെട്ട കന്നുകാലി പരിപാലനം, ശാസ്ത്രീയമായ തടി ഇതര വന ഉൽ‌പന്നങ്ങളുടെ (NTFPs) കൃഷിയും ശേഖരണവും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെയും ഇത് സ്ത്രീ കർഷകരെ ശാക്തീകരിക്കുന്നു.

2025 ജൂണോടെ, കന്നുകാലി പരിപാലനത്തിൽ പരിശീലനം ലഭിച്ച 2.09 കോടി പേർ ഉൾപ്പെടെ, കാർഷിക-പാരിസ്ഥിതിക രീതികൾ സ്വീകരിക്കുന്നതിൽ 4.62 കോടി മഹിളാ കർഷകരെ ദൗത്യം പിന്തുണച്ചു. 3.50 ലക്ഷത്തിലധികം കമ്മ്യൂണിറ്റി റിസോഴ്‌സ് പേഴ്‌സൺമാരുടെ ശക്തമായ ശൃംഖല, കൃഷി സഖികൾ (കൃഷിക്ക്), പശു സഖികൾ (കന്നുകാലി പരിപാലനത്തിന്), വൻ സഖികൾ (NTFP ശേഖരണത്തിനും കൃഷിക്കും), മത്സ്യ സഖികൾ (മത്സ്യബന്ധന ഇടപെടലുകൾക്കായി), ഫീൽഡ് ലെവൽ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം നൽകുകയും അറിവ് പങ്കിടൽ സുഗമമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

B. കാർഷിക സാങ്കേതിക മാനേജ്മെന്റ് ഏജൻസി (എടിഎംഎ)

ലക്ഷ്യമിടുന്ന പരിശീലനം, ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കൽ, പ്രകടനങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ ജില്ലാ, ബ്ലോക്ക് തലങ്ങളിൽ കാർഷിക വിപുലീകരണവും സാങ്കേതിക കൈമാറ്റവും എടിഎംഎ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു. അടുക്കളത്തോട്ടപരിപാലനം, പിൻമുറ്റത്തെ കോഴി വളർത്തൽ, ആട് വളർത്തൽ, കൂൺ കൃഷി, പാലുൽപ്പാദനം തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ "മാതൃക ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷാ കേന്ദ്രങ്ങളായി" പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഫാം വനിതാ ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷാ ഗ്രൂപ്പുകളെ (എഫ്എസ്ജി) പിന്തുണച്ചുകൊണ്ട് ഇത് സ്ത്രീകളുടെ പങ്കാളിത്തം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. പരിശീലനം, പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ, അവശ്യ ഇൻപുട്ടുകൾ എന്നിവയ്ക്കായി ഓരോ എഫ്എസ്ജിക്കും 25,000 രൂപ ലഭിക്കുന്നു, ഒരു ബ്ലോക്കിന് പ്രതിവർഷം കുറഞ്ഞത് രണ്ട് ഗ്രൂപ്പുകളെങ്കിലും രൂപീകരിക്കുന്നു. എടിഎംഎയ്ക്ക് കീഴിലുള്ള വനിതാ ഗുണഭോക്താക്കളുടെ എണ്ണം 2024-25 ൽ 9.93 ലക്ഷത്തിൽ നിന്ന് 2025-26 ൽ 11.61 ലക്ഷമായി വർദ്ധിച്ചു (2026 ഫെബ്രുവരി 28 വരെ), ഇത് ഏകദേശം 2.29% വളർച്ചയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. 28 സംസ്ഥാനങ്ങളിലും 5 കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലുമായി 734 ജില്ലകളിലായി നടപ്പിലാക്കിയ എടിഎംഎ, പരിശീലനങ്ങൾ, പ്രകടനങ്ങൾ, എക്സ്പോഷർ സന്ദർശനങ്ങൾ, കിസാൻ മേളകൾ എന്നിവയിലൂടെ വികേന്ദ്രീകൃതവും കർഷക കേന്ദ്രീകൃതവുമായ ഒരു വിപുലീകരണ സംവിധാനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു.

C. ഗ്രാമീണ യുവജനങ്ങളുടെ നൈപുണ്യ പരിശീലനം (എസ്ടിആർവൈ)

കൃഷി, അനുബന്ധ മേഖലകളായ ഹോർട്ടികൾച്ചർ, ഡയറി, ഫിഷറീസ് എന്നിവയിലെ ഗ്രാമീണ യുവജനങ്ങൾക്കും കർഷകർക്കും ഹ്രസ്വകാല, ആഴ്ചതോറുമുള്ള തൊഴിൽ പരിശീലനം STRY വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. സ്ത്രീകൾക്കും യുവ സംരംഭകർക്കും പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ നൽകിക്കൊണ്ട്, ഈ പരിപാടി കഴിവുകൾ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും സ്വയം തൊഴിലും വേതന തൊഴിലും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 2021-2022 ൽ 10,546 ഗുണഭോക്താക്കൾക്കും, 2022-2023 ൽ 11,634 പേർക്കും, 2023-2024 ൽ 20,940 പേർക്കും ഈ പരിപാടി പരിശീലനം നൽകി. 2024 ഡിസംബറോടെ, സ്ത്രീ കർഷകർ ഉൾപ്പെടെ 51,000-ത്തിലധികം ഗ്രാമീണ ഗുണഭോക്താക്കൾക്ക് 2021 മുതൽ പരിശീലനം നൽകി.

ഉപസംഹാരം

കൃഷിയിൽ സ്ത്രീകളെ ശാക്തീകരിക്കുന്നത് ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും, ഗ്രാമീണ ഉപജീവനമാർഗ്ഗങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനും, എല്ലാവരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സാമ്പത്തിക വളർച്ച പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനും നിർണായകമാണ്. ലിംഗാധിഷ്ഠിത പ്രതികരണ പദ്ധതികൾ കണക്കിലെടുത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്ന പദ്ധതികൾ, നൈപുണ്യ വികസന പരിപാടികൾ, സ്ത്രീ സൗഹൃദ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ, സ്ഥാപനപരമായ പിന്തുണ തുടങ്ങിയ ലക്ഷ്യബോധമുള്ള ഇടപെടലുകൾ, കഠിനാധ്വാനം കുറയ്ക്കുന്നതിലും, വരുമാനം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിലും, മൂല്യ ശൃംഖലകളിലുടനീളം നേതാക്കളാകാൻ സ്ത്രീകളെ പ്രാപ്തരാക്കുന്നതിലും നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. AIF, PM-KISAN, ATMA, DAY-NRLM, നമോ ഡ്രോൺ ദീദി, കൃഷി സഖി പ്രോഗ്രാം തുടങ്ങിയ സംരംഭങ്ങൾ സ്ത്രീകൾക്ക് വിഭവങ്ങളിലേക്കും പരിശീലനത്തിലേക്കും ആധുനിക കൃഷി രീതികളിലേക്കും പ്രവേശനം നൽകുന്നു.

സ്ത്രീകൾ നയിക്കുന്ന FPO-കളുടെ വളർച്ചയും KVK-കളും ICAR-CIWA-യും വഴിയുള്ള ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കൽ ശ്രമങ്ങളും സ്ത്രീകളെ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കാനും, ഉപജീവനമാർഗ്ഗങ്ങൾ വൈവിധ്യവത്കരിക്കാനും, തീരുമാനമെടുക്കുന്നതിൽ കൂടുതൽ സജീവമായി ഏർപ്പെടാനും പ്രാപ്തരാക്കുന്നു. അന്താരാഷ്ട്ര വനിതാ കർഷക വർഷത്തിന്റെ (IYWF 2026) ദർശനവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്ന രീതിയിൽ, കാർഷിക മേഖലയിൽ സ്ത്രീകളുടെ കഴിവുകൾ, ദൃശ്യപരത, നേതൃത്വം എന്നിവ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നത് ഗ്രാമീണ ഉപജീവനമാർഗ്ഗങ്ങളെയും പ്രതിരോധശേഷിയെയും ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ദേശീയ ഭക്ഷ്യ-പോഷകാഹാര സുരക്ഷയ്ക്ക് ഗണ്യമായ സംഭാവന നൽകുകയും ചെയ്യും.

അവലംബം

Ministry of Agriculture and Farmers’ Welfare

https://agriwelfare.gov.in/Documents/Revised_guidelinesATMA_2025.pdf

https://www.manage.gov.in/KrishiSakhi/images/Intro_About%20KSs.pdf

https://www.manage.gov.in/publications/eBooks/Em(powering) % 20% 20farm%20women%20% 20powering%20Agriculture.pdf

https://krishivistar.gov.in/Ngrca.aspx

https://icar.org.in/sites/default/files/inline-files/women-in-agriculture-12-13.pdf

Final_Revised_Gender_Perceptive.pdf

Rural_Women_Neelam_Tanu_article_03032022.pdf

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU1489_xUhLLD.pdf?source=pqals

https://sansad.in/getFile/annex/267/AU3223_iWlEwp.pdf?source=pqars

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU2742_Rf5v5f.pdf?source=pqals
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AS340_Ms7Nka.pdf?source=pqals
https://sansad.in/getFile/annex/267/AU3223_iWlEwp.pdf?source=pqars
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU1445_DO2c59.pdf?source=pqals
https://sansad.in/getFile/annex/267/AU3223_iWlEwp.pdf?source=pqars
https://sansad.in/getFile/annex/267/AU3223_iWlEwp.pdf?source=pqars
https://icar.org.in/sites/default/files/2025-12/GCWAS-2026%20Second%20Circular%202026.pdf
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2149706
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2238318&reg=3&lang=2
https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2026015&utm_
https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1982792

Niti Aayog

https://www.niti.gov.in/sites/default/files/2022-03/Rural_Women_Neelam_Tanu_article_03032022.pdfs

PIB Backgrounders

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?ModuleId=3&NoteId=153805&utm

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2181702&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=155655&ModuleId=3

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2025/nov/doc2025114684101.pdf

Empowering Women Farmers in Agriculture

***

SK