पत्र सूचना कार्यालय

ಪೀಠಿಕೆ

ನೀರಿನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹರಿವಿನಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಜಲವಿದ್ಯುತ್, ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮತ್ತು ಪರಿಪಕ್ವವಾದ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಇಂಧನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಇದು ಗ್ರಿಡ್ ಸ್ಥಿರತೆ, ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸೌರ ಮತ್ತು ಪವನ ಶಕ್ತಿಯಂತಹ ಅಸ್ಥಿರ ಮೂಲಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಿರವಾದ, ದಿನದ 24 ಗಂಟೆಯೂ (RTC) ಲಭ್ಯವಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನಮ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ದೇಶವು ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಮಿಶ್ರಣದತ್ತ ತನ್ನ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಈ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು 'ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ (ಎಸ್‌ಎಚ್‌ಪಿ) ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ'ಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ. ಇದು ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು (1-25 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ನಡುವೆ) ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಅಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಅನುಮೋದನೆಯು ಹಣಕಾಸು  2026-27 ರಿಂದ ಹಣಕಾಸು  2030-31 ರ ಅವಧಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದರ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚ ₹2,584.60 ಕೋಟಿ ಆಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸುಮಾರು 1,500 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಹೊಸ ಎಸ್‌ಎಚ್‌ಪಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೆರೆಯುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳದ ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಇಂಧನ ಲಭ್ಯತೆಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಜೊತೆಗೆ, ದೂರದ ಮತ್ತು ತಲುಪಲು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ತಲುಪಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಹೊರತಾಗಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಅಂತರ್ಗತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳು, ತಮ್ಮ ಕನಿಷ್ಠ ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮ, ಸೀಮಿತ ಭೂಮಿಯ ಅಗತ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸುದೀರ್ಘ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಅವಧಿಯೊಂದಿಗೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸುಸ್ಥಿರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ, ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಭಾರತದ ಸುಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಇಂಧನ ಭವಿಷ್ಯದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಿದೆ.

ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು

ಈ ಯೋಜನೆಯು ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು, ಯೋಜನೆಯ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ (ಎಸ್‌ಎಚ್‌ಪಿ) ಯೋಜನೆಗಳ ಸ್ಥಿರ ಸರಣಿಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಗುರಿ ಆಧಾರಿತ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ. ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸವಾಲಿನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು, ಯೋಜನೆಯ ಸನ್ನದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಕ್ರಮಗಳು ಎಸ್‌ಎಚ್‌ಪಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲ ರಚನೆ:

• ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು: ಪ್ರತಿ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ಗೆ ₹3.6 ಕೋಟಿ ಅಥವಾ ಯೋಜನೆಯ ವೆಚ್ಚದ 30% (ಯಾವುದು ಕಡಿಮೆಯೋ ಅದು), ಪ್ರತಿ ಯೋಜನೆಗೆ ₹30 ಕೋಟಿ ಮಿತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳು: ಪ್ರತಿ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ಗೆ ₹2.4 ಕೋಟಿ ಅಥವಾ ಯೋಜನೆಯ ವೆಚ್ಚದ 20% (ಯಾವುದು ಕಡಿಮೆಯೋ ಅದು), ಪ್ರತಿ ಯೋಜನೆಗೆ ₹20 ಕೋಟಿ ಮಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಭಾವ:

• ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹15,000 ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
• ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ 'ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತ'ದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಾ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು DPR ಬೆಂಬಲ:

• ವಲಯದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕನಿಷ್ಠ 200 ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ 'ವಿಸ್ತೃತ ಯೋಜನಾ ವರದಿಗಳ' ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ಬಲವಾದ ಯೋಜನಾ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ₹30 ಕೋಟಿ ಅನುದಾನವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ.

ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ:

• ಈ ಯೋಜನೆಯು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 51 ಲಕ್ಷ ವ್ಯಕ್ತಿ-ದಿನಗಳ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಥಿರ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಎಸ್‌ಎಚ್‌ಪಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗೆ ದೊರೆತಿರುವ ಅನುಮೋದನೆಯು, ಭಾರತದ ಇದುವರೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳದ ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸದ್ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ. ಉದ್ದೇಶಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ವಂಚಿತವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ.

ಸುಸ್ಥಿರ ಇಂಧನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್‌ನ ಮಹತ್ವ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮತ್ತು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಇಂಧನವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೂರದ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿರುವ ಈ ಯೋಜನೆಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ನೀರಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದು ಇಂಧನ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಸರಣ ಜಾಲಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

• ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಮತ್ತು ದಕ್ಷ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ: ಬೇಡಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಪ್ರಸರಣ ನಷ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಗಡಿ ಹಾಗೂ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಸವಾಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತವೆ.
• ಸ್ವಚ್ಛ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚ-ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಇಂಧನ ಮೂಲ: ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯಾವುದೇ ಇಂಧನ ಬಳಕೆ ಅಥವಾ ಹಾನಿಕಾರಕ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಇಲ್ಲದೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಇದನ್ನು ಸುಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಲಾಭದಾಯಕವಾದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಹಾರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಚಾಲಕ: ಅಗತ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ವೇಗವರ್ಧಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
• ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯ ಸೃಷ್ಟಿ: ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇವು ನೇರ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ.
• ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಸುಸ್ಥಿರತೆ: ಕನಿಷ್ಠ ಭೂಮಿಯ ಅಗತ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಸ್ಥಳಾಂತರದೊಂದಿಗೆ, ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳು ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ಸೀಮಿತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಅವಧಿಯು ಅವುಗಳ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ (ಎಸ್‌ಎಚ್‌ಪಿ) ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಸಮತೋಲಿತ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ, ದಿನದ 24 ಗಂಟೆಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಿಡ್ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಇವು ಅಂತರ್ಗತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಪರಿಸರ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಇವುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು, ಇವುಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಅವಕಾಶಗಳು

ಭಾರತದ ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಪರಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ (ಎಸ್‌ಎಚ್‌ಪಿ) ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಭಾಗವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಬೆಟ್ಟದ, ದೂರದ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸುಸ್ಥಿರ ವಿದ್ಯುತ್ ಒದಗಿಸಲು, ಇಂಧನ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಭಾರತವು ಗುರುತಿಸಲಾದ 7,133 ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ 21,133.61 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ನಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಎಸ್‌ಎಚ್‌ಪಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2026 ರ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ, ಸುಮಾರು 5,171 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್  (ಸುಮಾರು 24.5%) ಈಗಾಗಲೇ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ 15,960 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್  ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ನೀತಿ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಮೂಲಕ ತ್ವರಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಗಣನೀಯ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿತರಣೆಯು ಭಾರತದ ಶ್ರೀಮಂತ ಭೌಗೋಳಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಅನನ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶವು 7,978 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಎಸ್‌ಎಚ್‌ಪಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು (ಸುಮಾರು 38%) ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು 3,262 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ (ಸುಮಾರು 15%) ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ. ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶವಿದ್ದು, ಇದು 5,490 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಎಸ್‌ಎಚ್‌ಪಿ (ಸುಮಾರು 26%) ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇದು ಸುಸ್ಥಾಪಿತ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶವು 2,963 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಎಸ್‌ಎಚ್‌ಪಿ (ಸುಮಾರು 14%) ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶವು 1,440 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ (ಸುಮಾರು 7%) ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಈ ಹಂಚಿಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಸಮತೋಲಿತ, ಪ್ರದೇಶ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಳಕೆಯಾಗದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬಲವಾದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ತ್ವರಿತ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅನುಮೋದಿಸಲಾದ 'ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ'ಯೊಂದಿಗೆ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಉದ್ದೇಶಿತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳು, ಸರಳೀಕೃತ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಮೂಲಕ ಈ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಗಮನಹರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಗತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಭಾರತವು ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ. ಇದು ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು, ಅಂತರ್ಗತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಇಂಧನ ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಗುರಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲಿದೆ.

ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ

ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶವು ಭಾರತದ ಎಸ್‌ಎಚ್‌ಪಿ ಭೂದೃಶ್ಯದ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದೆ. ಇದು ಪರ್ವತಮಯ ಭೂಪ್ರದೇಶ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಕೂಲಕರ ಜಲವಿಜ್ಞಾನದಿಂದಾಗಿ, ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ (3,460 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ), ಉತ್ತರಾಖಂಡ (1,664 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ) ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ (1,312 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ) ದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಲಡಾಖ್ (395 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ) ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬಲವಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನೆಲೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬಳಕೆಯ ಮಟ್ಟವು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶ

ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವಲಯವಾಗಿದೆ, ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ.

ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ (2,064.92 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ) ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮೇಘಾಲಯ (230.05 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ), ಅಸ್ಸಾಂ (201.99 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ), ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ (182.18 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ), ಮಿಜೋರಾಂ (168.90 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ), ಮಣಿಪುರ (99.95 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ), ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುರಾ (46.86 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ) ಇವೆ. ಸಿಕ್ಕಿಂ (266.64 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ) ಅನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ (ಎಸ್‌ಎಚ್‌ಪಿ) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೂರದ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಮತ್ತು ಆಫ್-ಗ್ರಿಡ್ ಇಂಧನ ಪರಿಹಾರಗಳಿಗೆ ಬಲವಾದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಇಂಧನ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಉದ್ದೇಶಿತ ನೀತಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು, ಸುಧಾರಿತ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ-ಚಾಲಿತ ಮಾದರಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ಭಾರತದ ಎಸ್‌ಎಚ್‌ಪಿ ವಲಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಎಂಜಿನ್ ಆಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಬಲ್ಲದು.

ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶ

ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶವು ಎಸ್‌ಎಚ್‌ಪಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆದಾರನಾಗಿದೆ, ಇದು ಬಲವಾದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಸ್ಥಾಪಿತ ಇಂಧನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಕೂಲಕರ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕವು 3,726.49 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸುಮಾರು 68% ರಷ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ (276.52 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ) ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು (123.05 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ) ಇವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಇತರರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಳಕೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ, ಇದು ಸಮರ್ಥ ಯೋಜನಾ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಗ್ರಿಡ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ತನ್ನ ದೃಢವಾದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ತಿಗಳ ಆಪ್ಟಿಮೈಸೇಶನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪೂರಕವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾ, ಭಾರತದ ಎಸ್‌ಎಚ್‌ಪಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶ

ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶವು ಮಿತವಾದ ಆದರೆ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ.

ಬಿಹಾರ (526.98 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್) ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ (392.06 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್)ಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೂ ಒಟ್ಟಾರೆ ಬಳಕೆಯು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಎಚ್‌ಪಿ ಅನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಇಂಧನ ಲಭ್ಯತೆ, ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು, ಜೊತೆಗೆ ಅಂತರ್ಗತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಬಹುದು. ಉದ್ದೇಶಿತ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು, ಸುಧಾರಿತ ಹಣಕಾಸು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ನಿಯೋಜನೆ ಮಾದರಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲದು.

ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶ

ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶವು ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅದರ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆ ಆಧಾರಿತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ.

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರವು 786.46 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್ ಇವೆ. ಈ ರಾಜ್ಯವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಳಕೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ, ಆದರೆ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳು ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಕಾಲುವೆ ಆಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ತಳದ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹೊಂದಿರುವ ಗಮನವು, ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ವೆಚ್ಚ-ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ನವೀನ ನಿಯೋಜನೆ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬಹುದು. ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿಯ ಜೊತೆಗೆ, ಇದು ಸಮತೋಲಿತ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಎಸ್‌ಎಚ್‌ಪಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪಥವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ

ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ (2026-31) ಭಾರತದ ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನದ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್‌ನ ಅನನ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಣಾಯಕ ನೀತಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯಾಗಿದೆ. 1,500 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಹೊಸ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ₹2,584.60 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇತರ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳು ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸವಾಲಿನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮತ್ತು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹೊರತಾಗಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ವಿಶಾಲವಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದ್ದೇಶಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲ, ಸುಗಮವಾದ ಯೋಜನಾ ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಇದು ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ, ದೇಶೀಯ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೂರದ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಗ್ರ ವಿಧಾನವು ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಅಂತರ್ಗತ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಾನತೆಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾಧನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಭಾರತವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಂಧನ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಭವಿಷ್ಯದತ್ತ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಪರಿಸರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಸಮತೋಲಿತ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಉತ್ತೇಜನದೊಂದಿಗೆ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ವಂಚಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಬೆಳಕು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಗ್ರಿಡ್ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛವಾದ, ಬಲವಾದ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಭಾರತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ವಿಶ್ವಾಸ ಹೊಂದಿದೆ.

References

Press Information Bureau
 

• https://www.pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=2241799&reg=1&lang=1

NITI Aayog

• https://iced.niti.gov.in/energy/fuel-sources/others/small-hydro/potential

Others

• https://www.ireda.in/hydro-energy
• https://ujvnl.uk.gov.in/small-hydro plants/#:~:text=Hydro%20power%20involves%20a%20clean,Minimum%20Maintenance

Click here to see pdf 

*****