पत्र सूचना कार्यालय

ಸ್ಮೈಲ್ (ಸ್ಮೈಲ್‌) ಎಂದರೇನು? ಸೇರ್ಪಡೆಯತ್ತ ಒಂದು ಸೇತುವೆ

ಭಾರತವು ನೂರಾರು ಕೋಟಿ ಕಥೆಗಳ ನಾಡು — ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಬದ್ಧವಾಗಿರುವ ಸರ್ಕಾರ ನಮ್ಮದಾಗಿದೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಅವಕಾಶಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿ, ಸಮಾಜದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳ ಕಥೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳೆಂದರೆ: ತೃತೀಯಲಿಂಗಿಗಳು, ಇವರು ತಮ್ಮ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರೂಪಿಸದ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕಲು ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಮತ್ತು ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಇವರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸರಿಯಾದ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ಅಪಾರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಆರೋಗ್ಯ, ವಸತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಲವಾದ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ. ಕೊರತೆಯಿದ್ದುದು ಒಂದು ಮೀಸಲಾದ ಸೇತುವೆಯಾಗಿತ್ತು - ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಈ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅವಕಾಶಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳ ಕೊರತೆ, ಸೀಮಿತ ಅರಿವು ಮತ್ತು ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಪ್ರವೇಶದಂತಹ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಸೇತುವೆಯ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು.

'ಸ್ಮೈಲ್' (ಸ್ಮೈಲ್‌ - Support for Marginalized Individuals for Livelihood and Enterprise)- ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಂಬಲ) ಯೋಜನೆಯು ಆ ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಸಚಿವಾಲಯವು 12 ಫೆಬ್ರವರಿ 2022 ರಂದು ಇದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಬೆಂಬಲಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಏಕೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚೌಕಟ್ಟು ಇದಾಗಿದೆ: ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ, ಆಪ್ತ ಸಮಾಲೋಚನೆ, ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದವರೆಗೆ ಇದು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಆಶಯದ ಹಿಂದಿನ ಹೂಡಿಕೆ

ಸ್ಮೈಲ್‌ ಯೋಜನೆಯು 2021-22 ರಿಂದ 2025-26 ರ ಅವಧಿಗೆ ಒಟ್ಟು ₹365 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ₹265 ಕೋಟಿ ತೃತೀಯಲಿಂಗಿಗಳ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ₹100 ಕೋಟಿ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆ ತಡೆ/ಪುನರ್ವಸತಿಗೆ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅನುದಾನವನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದು ಎರಡೂ ಉಪ-ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರದ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ತೃತೀಯಲಿಂಗಿಗಳ ಸಮುದಾಯದ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ

ತೃತೀಯಲಿಂಗಿಗಳ ಸಮುದಾಯವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದ ಅಂಚಿಗೆ ತಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಸಮಗ್ರ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆ, ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರವೇಶದ ಮೂಲಕ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಸಮುದಾಯವು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು 'ತೃತೀಯಲಿಂಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ (ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 2019' ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಇದು ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ, ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು 'ತೃತೀಯಲಿಂಗಿಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪುನರ್ವಸತಿಗಾಗಿ ಸ್ಮೈಲ್‌ ಉಪ-ಯೋಜನೆ'ಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

1. ತೃತೀಯಲಿಂಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ

ಈ ಯೋಜನೆಯು 9ನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯವರೆಗೆ (ಸೆಕೆಂಡರಿ, ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ, ಪದವಿಪೂರ್ವ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮತ್ತು ಯುಜಿಸಿ, ಎಐಸಿಟಿಇ ಅಥವಾ ಎನ್‌ಸಿಟಿವಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತಾಂತ್ರಿಕ/ವೃತ್ತಿಪರ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ತೃತೀಯಲಿಂಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಅರ್ಹತೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಿಂದ ಮಾನ್ಯವಾದ 'ತೃತೀಯಲಿಂಗಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ', ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಾವಧಿಯ ಪ್ರವೇಶ (ಅಂಗೀಕೃತ ದೂರಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ತರಗತಿ/ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಒಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ (ಪುನರಾವರ್ತಿತ ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ).

2. ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯ

ಪಿಎಂ -ದಕ್ಷ (ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ದಕ್ಷತಾ ಔರ್ ಕುಶಲತಾ ಸಂಪನ್ನ ಹಿತಗ್ರಾಹಿ ಯೋಜನೆ) ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಎಸ್‌ಸಿ, ಒಬಿಸಿ, ಇಬಿಸಿ, ಸಫಾಯಿ ಕರ್ಮಚಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ತೃತೀಯಲಿಂಗಿಗಳಂತಹ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆದಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ತರಬೇತಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ ಮತ್ತು ವಲಯ ಕೌಶಲ್ಯ ಮಂಡಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಉದ್ಯಮದ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪೈಲಟ್ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, 1,800 ತೃತೀಯಲಿಂಗಿಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಯೋಜನೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ, ನಿಯಂತ್ರಕ ಅನುಸರಣೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಇನ್ಕ್ಯುಬೇಷನ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು/ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಸಂಪರ್ಕದ ಕುರಿತು ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ದೇಶಾದ್ಯಂತ 18 ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.

3. ಸಂಯೋಜಿತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೋಗ್ಯ

'ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ ಆರೋಗ್ಯ ಯೋಜನೆ' (ಪಿಎಂ-ಜಯ್‌ / ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್) ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಸಮಗ್ರ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಮೂಲಕ ಲಿಂಗ ದೃಢೀಕರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ತಾರತಮ್ಯ ವಿರೋಧಿ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.

ಗರಿಮಾ ಗೃಹ (ಆಶ್ರಯ ತಾಣಗಳು)

2021 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ಗರಿಮಾ ಗೃಹ' ಆಶ್ರಯ ತಾಣಗಳು, ಕುಟುಂಬದ ತಿರಸ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಂಕದಿಂದಾಗಿ ನಿರ್ವಸಿತರಾದ ತೃತೀಯಲಿಂಗಿಗಳಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ವಸತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಗೃಹವು ಆಹಾರ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೈಕೆ, ಮನರಂಜನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಕೌಶಲ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಇಲಾಖೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ತೃತೀಯಲಿಂಗಿಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಘಟಕಗಳು

ತೃತೀಯಲಿಂಗಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಯುವ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳ ತ್ವರಿತ ನೋಂದಣಿ, ತನಿಖೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಕ್ರಮವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯವು ಮೀಸಲಾದ 'ತೃತೀಯಲಿಂಗಿಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಘಟಕ'ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಈ ಘಟಕಗಳು 'ತೃತೀಯಲಿಂಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ (ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 2019' ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನೆಲಮಟ್ಟದ ಪರಿಹಾರಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೋರ್ಟಲ್ ಮತ್ತು ಸಹಾಯವಾಣಿ

ತೃತೀಯಲಿಂಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೋರ್ಟಲ್ (transgender.dosje.gov.in) ತೃತೀಯಲಿಂಗಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಏಕೈಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಮೈಲ್‌ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಇತರ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇವು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿವೆ.

ಸ್ಮೈಲ್‌ ನಿಧಿಯಿಂದ ನಡೆಯುವ ಎಲ್ಲಾ ಗರಿಮಾ ಗೃಹಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಾಗಿ ಜಿಯೋಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ[5].

ಶಾಸನಬದ್ಧ ಮತ್ತು ನೀತಿ ಚೌಕಟ್ಟು: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಲಿಂಗಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು[6]:

• ತೃತೀಯಲಿಂಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ (ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 2019: ಇದು ತೃತೀಯಲಿಂಗಿ ಗುರುತನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುವ ಮೂಲಭೂತ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ, ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ — ಇದರ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯು 2 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುವಂತಹ ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ.
• ತೃತೀಯಲಿಂಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ (ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ) ನಿಯಮಗಳು, 2020: ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು, ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ತೃತೀಯಲಿಂಗಿ ರಕ್ಷಣಾ ಘಟಕಗಳು (20 ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ) ಮತ್ತು ತೃತೀಯಲಿಂಗಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು (25 ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ) ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ.
• ತೃತೀಯಲಿಂಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಂಡಳಿ: ಇದು ಒಂದು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳ ಕುರಿತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೃತೀಯಲಿಂಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಪಿಎಂ-ದಕ್ಷ್: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮದ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ತೃತೀಯಲಿಂಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು 80% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಜರಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅರ್ಹ ತರಬೇತಿದಾರರಿಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ₹1,000 ಮಾಸಿಕ ಭತ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯಿಂದ ಆಚೆಗೆ: ಪುನರ್ವಸತಿಯ ಹಾದಿ

ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪುನರ್ವಸತಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಸ್ಮೈಲ್‌ ಉಪ-ಯೋಜನೆಯು, ಸಮಗ್ರ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರದ 'ಭಿಕ್ಷಾ ವೃತ್ತಿ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ' (ಭಿಕ್ಷಾಟನೆ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ) ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಈ ಯೋಜನೆಯು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ?

ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ — ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು, ಅಂದರೆ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ, ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಿಕ್ಷಾಟನೆ ತಡೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಇತರ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಇದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಸಹಾಯವನ್ನು ಜನರ ಬಳಿಗೇ ತಲುಪಿಸುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಯೋಜನೆಯು ಏನು ಮಾಡುತ್ತದೆ?

• ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ: ಮೊದಲಿಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ತಂಡಗಳು ಹೊರಬಂದು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಜನರನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ.
• ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಪ್ತ ಸಮಾಲೋಚನೆ: ನಂತರ, ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಆಪ್ತ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಬೆಂಬಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
• ಆಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆ: ಜನರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಆಶ್ರಯ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಕರೆತರಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಆಹಾರ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ: ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ — ಬಡಗಿ ಕೆಲಸ, ಟೈಲರಿಂಗ್, ಅಡುಗೆ, ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ಭದ್ರತಾ ಕೆಲಸ, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಇ-ರಿಕ್ಷಾ ಚಾಲನೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಸ್ವಂತ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಅವರನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಒಮ್ಮುಖ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ: ವೃದ್ಧರು ಅಥವಾ ವ್ಯಸನದಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವವರಂತಹ ವಿಶೇಷ ಆರೈಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಅವರನ್ನು ವೃದ್ಧಾಶ್ರಮಗಳು, ವ್ಯಸನ ಮುಕ್ತ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪುನರ್ವಸತಿಯ ನಂತರವೂ, ಜನರು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆಯೇ ಮತ್ತು ಅವರು ಮತ್ತೆ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಗೆ ಮರಳುತ್ತಿಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಯೋಜನೆಯು ಫಾಲೋ-ಅಪ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಪ್ತ ಸಮಾಲೋಚನೆ, ಗುಂಪು ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಮರು-ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಧಿವೇಶನಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದವರಿಗಾಗಿ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಅವಕಾಶಗಳಿವೆ.

ಸ್ಮೈಲ್‌ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆ ತಡೆ ಉಪ-ಯೋಜನೆಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇಶಾದ್ಯಂತ 181 ಆಯ್ದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ[7]. ಪುನರ್ವಸತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯ ತಾಣಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸ್ಮೈಲ್‌-ಭಿಕ್ಷಾಟನೆ ತಡೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೋರ್ಟಲ್ ಮೂಲಕ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿಯ ಕಥೆಗಳು

ಸ್ಮೈಲ್‌ ಯೋಜನೆಯು ತನ್ನ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ನಗರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಗುರುತಿಸಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಪಡೆದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಪಯಣವಿದೆ — ಬೀದಿಗಳಿಂದ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯವರೆಗೆ, ಹತಾಶೆಯಿಂದ ಘನತೆಯವರೆಗೆ. ಜ್ಯೋತಿ ಮತ್ತು ಸುನಿಲ್ ಅಂತಹ ಎರಡು ಪಯಣಗಳು.

ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ

ಸ್ಮೈಲ್‌ ಯೋಜನೆಯು ಭಾರತವು ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ನಾಗರಿಕರ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ — ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಗುರುತು, ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸುಸಂಬದ್ಧ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಹರಿಸುವ ಸಂಯೋಜಿತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮೂಲಕವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಹಿಂದಿನ ತರ್ಕ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ: ಅಂಚಿಗೆ ತಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಬಹು ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ, ಅದಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯೂ ಸಹ ಬಹು ಆಯಾಮದ್ದೇ ಆಗಿರಬೇಕು.

ಹಿಂದಿನ ಕಲ್ಯಾಣ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಸ್ಮೈಲ್‌ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಯಾವುದು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ, ಅದು ರಚನಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ನೀಡುವ ಒತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಶವನ್ನು ಕೇವಲ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಲು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಅಂತಹ ಪರಿಹಾರದ ಅಗತ್ಯವೇ ಬಾರದಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಇದರ ಗುರಿಯು ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಈ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯು ಯೋಜನೆಯ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಜೆಟ್, ಅನುಷ್ಠಾನ ಪಾಲುದಾರರ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಾಲ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಇದು ತಲುಪುತ್ತಿರುವ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಸ್ಮೈಲ್‌ ಯೋಜನೆಯು, ಅದರ ಹೆಸರಿನ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಘನತೆಯು ಆಯ್ದ ಜನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನೀಡುವ ಸವಲತ್ತಲ್ಲ — ಅದು ವಿನಾಯಿತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಸೇರಬೇಕಾದ ಹಕ್ಕು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.

References:

Press Information Bureau:
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2226198&reg=3&lang=1
https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=156087&ModuleId=3&reg=3&lang=2
https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=154411&ModuleId=3&reg=3&lang=1
https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1797968&reg=3&lang=2
https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1806161&reg=3&lang=2
https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1854141&reg=3&lang=2

Ministry of Social Justice and Empowerment:
https://sansad.in/getFile/annex/270/AU1412_hQNZgG.pdf?source=pqars
https://grants-msje.gov.in/display-smile-guidelines
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU4151_fq0zUf.pdf?source=pqals#:~:text=(b):%20At%20present%2C%2018,supported%20by%20DOSJE%20is%20429.
https://transgender.dosje.gov.in/Applicant/Registration/DisplayForm4
https://transgender.dosje.gov.in/docs/Other%20Welfare%20Measures_SMILE%20Guidelines.pdf

PRS India:

https://prsindia.org/billtrack/the-transgender-persons-protection-of-rights-bill-2019

See In PDF

*****