पत्र सूचना कार्यालय

પીએમ મુદ્રા યોજના: "નિધિ વગરના લોકોને ધિરાણ"

ભારતના શહેરો, નગરો અને ગામડાઓમાં, લાખો નાના ઉદ્યોગસાહસિકો તેમના નાના પરંતુ મહત્વપૂર્ણ ઉદ્યોગો દ્વારા સ્થાનિક અર્થતંત્રને શક્તિ આપી રહ્યા છે - જેમાં પડોશની દુકાનો અને સમારકામ સેવાઓથી લઈને નાના પાયે ઉત્પાદન અને પરિવહન પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ થાય છે. આ સૂક્ષ્મ વ્યવસાયો માત્ર આજીવિકા જ નહીં પરંતુ સમુદાય રોજગાર અને આવશ્યક સેવાઓને પણ વેગ આપે છે. જો કે, વર્ષોથી, બેંકો પાસેથી ધિરાણ મેળવવામાં મુશ્કેલીઓને કારણે તેમનો વિકાસ ધીમો પડી ગયો હતો. ઘણા લોકો મિત્રો, પરિવાર અથવા સ્થાનિક શાહુકારો પાસેથી ઉધાર લેવા પર આધાર રાખતા હતા, કારણ કે તેમની પાસે ઘણીવાર બેંકો અથવા નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા જરૂરી કોલેટરલ અને ઔપચારિક નાણાકીય દસ્તાવેજોનો અભાવ હતો.

8 એપ્રિલ, 2015ના રોજ પ્રધાનમંત્રી મુદ્રા યોજના (PMMY)ની શરૂઆત, આ અંતરને દૂર કરવા તરફ એક નિર્ણાયક પગલું હતું. "અનફંડેડ લોકોને ભંડોળ પૂરું પાડવું"ના વિઝન સાથે, આ યોજના ધિરાણની સુલભતામાં સુધારો કરે છે અને ₹20 લાખ સુધીની કોલેટરલ-મુક્ત લોન પૂરી પાડે છે. ઉધાર લેનારાઓમાં ઉત્પાદન, વેપાર, સેવાઓ અને સંલગ્ન પ્રવૃત્તિઓમાં રોકાયેલા બિન-કોર્પોરેટ, બિન-ખેતી, નાના અને સૂક્ષ્મ સાહસોનો સમાવેશ થાય છે.

નોંધપાત્ર રીતે, 27 માર્ચ, 2026 સુધીમાં, 57 કરોડથી વધુ ખાતાઓ દ્વારા યોજના હેઠળ ₹40.07 લાખ કરોડની લોનનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે. વધુમાં, 12 કરોડથી વધુ ખાતા નવા ઉદ્યોગસાહસિકોના છે - જે તેમને ઔપચારિક નાણાકીય વ્યવસ્થામાં લાવવામાં PMMYની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડે છે.

છેલ્લા દાયકામાં, PMMY સશક્તિકરણ અને આકાંક્ષા માટે એક શક્તિશાળી સાધન બની ગયું છે. આમ કરવાથી, તેણે પાયાના ઉદ્યોગસાહસિકતાને મજબૂત બનાવી છે, નાણાકીય સમાવેશને વધુ ગાઢ બનાવ્યો છે અને ભારતના સ્થાનિક અર્થતંત્રોના સતત વિકાસને ટેકો આપ્યો છે.

PMMY ત્રણ-સ્તરીય સંસ્થાકીય માળખા દ્વારા કાર્ય કરે છે, જેમાં માઇક્રો યુનિટ્સ ડેવલપમેન્ટ એન્ડ રિફાઇનાન્સ એજન્સી લિમિટેડ (MUDRA), સભ્ય ધિરાણ સંસ્થાઓ (MLIs) અને લાભાર્થીઓ (ઉધાર લેનારાઓ)નો સમાવેશ થાય છે. આ માળખું મધ્યસ્થી-સંચાલિત મોડેલ દ્વારા ઔપચારિક નાણાકીય સંસ્થાઓથી માઇક્રો સાહસો સુધી ધિરાણનો સરળ પ્રવાહ સક્ષમ બનાવે છે.

માઇક્રો યુનિટ્સ ડેવલપમેન્ટ એન્ડ રિફાઇનાન્સ એજન્સી (MUDRA) એક સહાયક એજન્સી તરીકે કાર્ય કરે છે, ધિરાણ સંસ્થાઓના નેટવર્કને પુનર્ધિરાણ સહાય પૂરી પાડે છે, સૂક્ષ્મ ઉદ્યોગ ક્ષેત્રને સંસ્થાકીય ધિરાણનો પ્રવાહ સુનિશ્ચિત કરે છે. PMMY હેઠળ લોન MLIs (ધિરાણ સંસ્થાઓ) દ્વારા વિતરિત કરવામાં આવે છે, જેમાં અનુસૂચિત વાણિજ્યિક બેંકો (SCBs), પ્રાદેશિક ગ્રામીણ બેંકો (RRBs), નાના નાણાકીય બેંકો (SFBs), બિન-બેંકિંગ નાણાકીય કંપનીઓ (NBFCs) અને સૂક્ષ્મ નાણાકીય સંસ્થાઓ (MFIs)નો સમાવેશ થાય છે. આ સંસ્થાઓ લોન લેનારાઓને સીધી લોન આપવા માટે જવાબદાર છે, જે છેલ્લા માઇલ સુધી ક્રેડિટની પહોંચ સુનિશ્ચિત કરે છે.

PMMY હેઠળ ઉધાર લેનારાઓમાં ઉત્પાદન, વેપાર, સેવાઓ અને અન્ય કૃષિ પ્રવૃત્તિઓમાં રોકાયેલા સૂક્ષ્મ સાહસોનો સમાવેશ થાય છે. તેઓ આવક ઉત્પન્ન કરતી પ્રવૃત્તિઓને ટેકો આપવા, તેમના વ્યવસાયો ચલાવવા અને તેમના સાહસોને વિસ્તૃત કરવા માટે કોઈપણ કોલેટરલ વિના લોન મેળવી શકે છે. એક વ્યવસ્થિત માળખા દ્વારા, PMMY નાણાકીય સહાય પૂરી પાડે છે અને ઉદ્યોગસાહસિકતાને પ્રોત્સાહન આપે છે.

PMMY કવરેજ

મુદ્રા લોન આવક સર્જન અને રોજગારની તકોને પ્રોત્સાહન આપતી પ્રવૃત્તિઓની વિશાળ શ્રેણી માટે પૂરી પાડવામાં આવે છે. આ લોન મુખ્યત્વે આ માટે આપવામાં આવે છે:

• વિક્રેતાઓ, વેપારીઓ, દુકાનદારો અને અન્ય સેવા ક્ષેત્રની પ્રવૃત્તિઓ, જેમ કે સમુદાય, સામાજિક અને વ્યક્તિગત સેવાઓ, ખાદ્ય ઉત્પાદનો, કાપડ વગેરે માટે વ્યવસાય લોન.
• મુદ્રા કાર્ડ દ્વારા કાર્યકારી મૂડી લોન.
• સૂક્ષ્મ એકમો માટે સાધનો માટે ધિરાણ, જેમ કે આવશ્યક મશીનરી અને સાધનોની ખરીદી માટે.
• ફક્ત વાણિજ્યિક ઉપયોગ માટે પરિવહન વાહનો માટે લોન, જેમ કે ઓટો રિક્ષા, નાના માલસામાન વાહનો, 3-વ્હીલર, ઈ-રિક્ષા, વગેરે.
• માછીમારી, મધમાખી ઉછેર, મરઘાં, પશુપાલન, ગ્રેડિંગ, સોર્ટિંગ, એકત્રીકરણ, કૃષિ-ઉદ્યોગો, ડેરી, મત્સ્યઉદ્યોગ, કૃષિ-ક્લિનિક્સ અને કૃષિ-વ્યવસાય કેન્દ્રો, ખાદ્ય અને કૃષિ-પ્રક્રિયા, વગેરે જેવી કૃષિ સંબંધિત બિન-ખેતી આવક-ઉત્પાદન પ્રવૃત્તિઓ માટે લોન.

વ્યવસાયિક જરૂરિયાતોના આધારે લોનની સરળ પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવા માટે, PMMY હેઠળ લોનને ચાર અલગ-અલગ શ્રેણીઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવી છે: શિશુ, કિશોર, તરુણ અને તરુણ પ્લસ. આ વર્ગીકરણ એન્ટરપ્રાઇઝ વૃદ્ધિ અને નાણાકીય જરૂરિયાતોના વિવિધ તબક્કાઓને પૂર્ણ કરે છે.

શિશુ

શિશુ શ્રેણીમાં ₹50,000 સુધીની લોનનો સમાવેશ થાય છે અને તે ખૂબ જ નાના અથવા પ્રારંભિક તબક્કાના વ્યવસાયો માટે છે. તે સામાન્ય રીતે નવા સાહસો શરૂ કરનારા અથવા ખૂબ જ નાના પાયે કાર્યરત લોકોને ટેકો આપે છે, જેમાં નાના રિટેલ આઉટલેટ્સ, રિપેર સેવાઓ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. શિશુ શ્રેણીની લોન કોઈ ક્રેડિટ ઇતિહાસ અથવા કોલેટરલ વિનાના ઉદ્યોગસાહસિકોને પણ ઉપલબ્ધ છે. આ સુવિધા સૌથી હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલા ઉદ્યોગસાહસિકોને પણ તેમના વિચારને એક સક્ષમ વ્યવસાયમાં ફેરવવામાં મદદ કરે છે.

કિશોર

કિશોર શ્રેણીમાં ₹50,000 થી વધુ અને ₹5 લાખ સુધીની લોનનો સમાવેશ થાય છે. આ શ્રેણી નવા સાહસો અને તે બંને માટે રચાયેલ છે જેમણે પહેલાથી જ શરૂઆત કરી છે અને તેમના વ્યવસાયને સ્થિર કરવા, કાર્યકારી મૂડી પૂરી પાડવા અથવા તેમના વ્યવસાયને વિસ્તૃત કરવા માટે વધારાના ભંડોળની જરૂર છે.

તરુણ

તરુણ શ્રેણીમાં ₹5 લાખથી વધુ અને ₹10 લાખ સુધીની લોનનો સમાવેશ થાય છે. તે એવા વિકસતા સાહસોને ટેકો આપે છે જે તેમના કાર્યોને વધારવા, સાધનોમાં રોકાણ કરવા અથવા તેમની ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા માંગે છે.

તરુણ પ્લસ

PMMYની નવી શ્રેણી, તરુણ પ્લસ શ્રેણી 2024માં શરૂ કરવામાં આવી હતી, જે એવા દેવાદારોને ₹10 લાખથી વધુ અને ₹20 લાખ સુધીની લોન આપે છે જેમણે તરુણ શ્રેણી હેઠળ તેમની અગાઉની લોન સફળતાપૂર્વક ચૂકવી છે અને સ્થિર વ્યવસાય રેકોર્ડ દર્શાવ્યો છે. આ સુવિધા સાહસોને તેમના કાર્યોને વિસ્તૃત કરવામાં અને સ્કેલ કરવામાં મદદ કરે છે.

PMMY એ ​​તાજેતરના સમયમાં નોંધપાત્ર સફળતા હાંસલ કરી છે. તેણે માત્ર નાણાકીય સમાવેશને જ ગાઢ બનાવ્યો નથી પરંતુ ઉદ્યોગસાહસિકતાને પણ મજબૂત બનાવી છે, જેનાથી સમાવેશી વિકાસ અને પ્રગતિને પ્રોત્સાહન મળ્યું છે. નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માટેનું પ્રદર્શન દર્શાવે છે કે PMMYનું પ્રાથમિક ધ્યાન ધિરાણની પહોંચ, મહિલા-આગેવાની હેઠળના સાહસોનું ઔપચારિકીકરણ અને સૂક્ષ્મ-વ્યવસાયો પર રહ્યું છે, જે ટકાઉ સામાજિક-આર્થિક અસર તરફ દોરી જાય છે.

• બધા રાજ્યોમાં, ઉત્તર પ્રદેશે સૌથી વધુ ₹58,111 કરોડની લોનનું વિતરણ કર્યું, ત્યારબાદ બિહાર ₹54,064 કરોડ સાથે બીજા ક્રમે રહ્યું, જ્યારે મહારાષ્ટ્ર ₹50,762 કરોડ સાથે ત્રીજા ક્રમે રહ્યું.
• કુલ લોન ખાતાઓમાં મહિલા દેવાદારોનો હિસ્સો 59.81% અને કુલ વિતરિત રકમમાં 37.45% હતો.
• કુલ લોન ખાતાઓમાં નવા ઉદ્યોગસાહસિકોનો હિસ્સો 21% અને કુલ વિતરિત રકમમાં 30.09% હતો.
• કુલ લોન ખાતાઓમાં SC, ST અને OBC વર્ગોનો હિસ્સો 45.52% અને કુલ વિતરિત રકમમાં 31.77% હતો.

આમ કરીને, આ યોજના સમગ્ર ભારતમાં નાના ઉદ્યોગોના વિકાસને ટેકો આપવા અને નાણાકીય વ્યવસ્થાને લોકશાહી બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહી છે.

PMMYની વ્યાપક પહોંચ, અન્ય સરકારી યોજનાઓ અને ડિજિટલ પોર્ટલ સાથે મળીને, નાના ઉદ્યોગો અને સ્વ-સહાય જૂથો (SHGs)ના નાણાકીય સમાવેશ તેમજ એક મજબૂત ક્રેડિટ ડિલિવરી ઇકોસિસ્ટમને સુનિશ્ચિત કરે છે.

MUDRA વ્યવહારોના ડિજિટાઇઝેશનથી કાર્યક્ષમતા, પારદર્શિતા અને ઉધાર લેનારાઓ માટે ક્રેડિટની સરળતામાં વધારો થયો છે. ખાસ કરીને, ક્રેડિટ ઇકોસિસ્ટમને વધુ મજબૂત બનાવવામાં આવી છે, જેને નેશનલ ક્રેડિટ ગેરંટી ટ્રસ્ટી કંપની (NCGTC) દ્વારા સંચાલિત ક્રેડિટ ગેરંટી ફંડ ફોર માઇક્રો યુનિટ્સ (CGFMU) જેવી યોજનાઓ દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવ્યું છે. આ PMMY હેઠળ વિતરિત લોન માટે ગેરંટી કવર પૂરું પાડે છે અને ધિરાણ આપતી સંસ્થાઓ માટે ક્રેડિટ જોખમ ઘટાડે છે; આમ, તે નાના ઉદ્યોગોને કોઈપણ ગેરંટી વિના ક્રેડિટ મેળવવામાં મદદ કરે છે. વધુમાં, PMMY લોન અરજી પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા અને લોનનું સમયસર વિતરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, જન સમર્થ પોર્ટલ વિવિધ સંકલનની સુવિધા આપે છે - જેમાં મુદ્રા લોનનો સમાવેશ થાય છે - જેથી અધિકૃત ડેટાની ડિજિટલ ઍક્સેસ મળી શકે અને ધિરાણ સંસ્થાઓ (MLIs) માટે મુશ્કેલીઓ ઓછી થાય.

PMMYની અસર દેશભરના લોન લેનારાઓની કહાનીઓમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે જેમણે પોતાનો વ્યવસાય શરૂ કરવા અને વધારવા માટે સંસ્થાકીય લોનનો ઉપયોગ કર્યો છે.

બિહારના એક ખેડૂતની વહુ પૂનમ કુમારી માટે, વ્યવસાય શરૂ કરવો એ સરળ રસ્તો નહોતો. તેમણે તેમના પતિ સાથે સભાનપણે લીધેલો નિર્ણય હતો; તે જરૂરિયાત અને શાંત દ્રઢતામાંથી જન્મ્યો હતો. 2024માં, ઓછામાં ઓછા કાગળકામ સાથે ₹8 લાખની મુદ્રા લોનથી તેમણે બીજ વેચાણનો વ્યવસાય શરૂ કરી શક્યા. થોડા જ સમયમાં, તેમની માસિક આવક ₹60,000 સુધી પહોંચી ગઈ - એક એવી રકમ જેણે તેમને માત્ર નાણાકીય સ્વતંત્રતા જ નહીં પરંતુ તેમના પરિવારનો ભરોસો અને વિશ્વાસ પણ આપ્યો. તેમની વાર્તા નિશ્ચય, ભાગીદારી અને પોતાના પગ પર ઊભા રહેવાથી આવતી શાંત ગૌરવની છે. સ્ત્રોત: https://www.youtube.com/watch?v=otNb6xwsrSc

આ સફળતાની વાર્તાઓ PMMYની પ્રચંડ સંભાવનાને પ્રકાશિત કરે છે જે નાના વ્યવસાયોને ઝડપથી વિકસતા સાહસોમાં પરિવર્તિત કરવામાં મદદ કરે છે.

પીએમ મુદ્રા યોજના ભારતના નાણાકીય સમાવેશના પ્રયાસોનો આધારસ્તંભ રહી છે, જે લાખો સૂક્ષ્મ ઉદ્યોગસાહસિકોને અસુરક્ષિત લોન પૂરી પાડે છે. ડિજિટલ એકીકરણ અને અન્ય પૂરક સરકારી પહેલો સાથે જોડાણે આ યોજનાને વધુ અસરકારક બનાવી છે. જેમ જેમ તે તેના આગામી તબક્કામાં પ્રવેશ કરે છે, તેમ તેમ તેની પ્રાથમિકતાઓ સ્પષ્ટ છે: લોનની ગુણવત્તામાં સુધારો કરવો, એન્ટરપ્રાઇઝ ટકાઉપણું સુનિશ્ચિત કરવું અને વૃદ્ધિલક્ષી ધિરાણ તરફ આગળ વધવું, જેથી આજના સૂક્ષ્મ ઉદ્યોગો આવતીકાલના મજબૂત અને સ્કેલેબલ વ્યવસાયો બની શકે.

સંદર્ભ

નાણા મંત્રાલય

https://www.mudra.org.in/Default/DownloadFile/Annual-Report-2024-25.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2119954&reg=3&lang=2

https://www.mudra.org.in/AboutUs/Genesis

https://www.mudra.org.in/

https://www.mudra.org.in/Offerings
https://www.jansamarth.in/business-loan-pradhan-mantri-mudra-yojana-scheme

https://www.myscheme.gov.in/schemes/pmmy

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2069170&reg=3&lang=2

https://www.mudra.org.in/FAQ

https://www.ncgtc.in/en/product-details/CGFMU/Credit-Guarantee-Fund-for-Micro-Units-(CGFMU)

https://www.ncgtc.in/en/Blogs/understanding-how-cgfmu-helps-avail-collateral-free-business-loans

સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગ મંત્રાલય

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2240159&reg=3&lang=2

પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2119970&reg=3&lang=2

https://www.youtube.com/watch?v=otNb6xwsrSc

https://www.youtube.com/watch?v=oPqmp6PuwGU

https://www.youtube.com/watch?v=UkhViDHj9cc

લોક સભા

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AS336_mnJub0.pdf?source=pqals

ભારતીય લઘુ ઉદ્યોગ વિકાસ બેંક

https://www.psbloansin59minutes.com/knowledge-hub/understanding-loan-categories-mudra-scheme

સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા

https://sbi.bank.in/documents/13958/43951007/10%2BYears%2Bof%2BPMMY_SBI%2BReport.pdf/93f97f57-e655-dcfc-0733-cd638e82fe0e?t=1743585995479

https://sbi.bank.in/web/business/sme/sme-government-schemes/pmmy

https://sbi-bank-in.translate.goog/web/agri-rural/pradhan-mantri-mudra-yojna?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=hi&_x_tr_hl=hi&_x_tr_pto=sge

પીડીએફ જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો

SM/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964@gmail.com