पत्र सूचना कार्यालय

ಪೀಠಿಕೆ

ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನಾ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 8 ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಲಯವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ, ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಆದಾಯ ವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ರಚನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವಂತೆ, ಕೃಷಿ ಒಟ್ಟು ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 7.43 ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ವಲಯಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲಾಗಿದೆ. ಸುಸ್ಥಿರ ನೀತಿ ಆದ್ಯತೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ವಲಯದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಗೊಂಡಿದೆ.

ನಿರಂತರ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, ಒಟ್ಟು ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆಯು 2013-14ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದ 95.79 ಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಿಂದ 2024-25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 197.75 ಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 106 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರ ಆಹಾರದ ರಫ್ತು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದು, 2024-25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ₹62,408 ಕೋಟಿ ತಲುಪಿದೆ. ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಸೀಗಡಿ ರಫ್ತು ವಸ್ತುವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದು, ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇದು ಈ ವಲಯದ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಲಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್

ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ 2026–27 ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಲಯಕ್ಕೆ ಇದುವರೆಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕವಾದ ₹2,761.80 ಕೋಟಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಬಜೆಟ್ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ, ಇದು ಈ ವಲಯಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನೀತಿ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ, ₹2,530 ಕೋಟಿಗಳನ್ನು ಮೀನುಗಾರರು ಮತ್ತು ಮೀನು ಸಾಕಾಣಿಕೆದಾರರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಜನ ನೀಡಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು, ಬಂಡವಾಳ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳು, ವಿಮಾ ರಕ್ಷಣೆ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳು, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಬೆಂಬಲ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಉದ್ದೇಶಿತ ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ

ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಲಯವು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತಂಭವಾಗಿದೆ, ಇದು ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ, ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ, ರಫ್ತು ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮೀನುಗಾರರ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ) ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ನೀಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ, ಈ ವಲಯವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಘಟಿತ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಚಾಲಿತ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಸರಪಳಿ ಆಧಾರಿತ ಚೌಕಟ್ಟಿನತ್ತ ಬದಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದೆ.

ನೀತಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳು ಸಮುದ್ರ, ಒಳನಾಡು ಮತ್ತು ಮತ್ಸ್ಯ ಸಾಕಣೆ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿತ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿವೆ. ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಂದರುಗಳು, ಮೀನು ಇಳಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಕೋಲ್ಡ್ ಚೈನ್ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್, ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಆಳ ಸಮುದ್ರದ ಹಡಗುಗಳು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಮತ್ಸ್ಯ ಸಾಕಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ರಫ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ 2025-26 ರ ಪ್ರಕಾರ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ₹544 ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ 2,195 ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ರೈತ ಉತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ರಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಜನವರಿ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಲಭ್ಯತೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ₹1,681.21 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು 4.33 ಲಕ್ಷ ಮೀನುಗಾರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಆದಾಯದ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, 2014-15 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಯೋಜನೆಗಳು ಅಂದಾಜು 74.66 ಲಕ್ಷ ನೇರ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ, ಇದು ಅಂತರ್ಗತ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಲಯದ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಲಯದ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪಯಣವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವುದು

ಭಾರತದ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ನೀತಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವು, ಈ ವಲಯವು ಕೇವಲ ಉತ್ಪಾದನಾ-ಕೇಂದ್ರಿತ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರತೆ-ಆಧಾರಿತ ಆಡಳಿತದತ್ತ ಬದಲಾಗಿರುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ನೀಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ (2015) ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಒಂದು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವಲಯವಾಗಿ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. 2018-19 ರಲ್ಲಿ, ಬಂದರುಗಳು, ಇಳಿಯುವ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಕೋಲ್ಡ್ ಚೈನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮತ್ಸ್ಯ ಸಾಕಣೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಧಿ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.

2019 ರಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಕಿಸಾನ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಾಲದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿತು. ಇದರ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ 2020 ರಲ್ಲಿ ಪಿಎಂಎಂಎಸ್‌ವೈ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದು ಉತ್ಪಾದನಾ ಹೆಚ್ಚಳ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಸಮಗ್ರ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಪಿಎಂಎಂಎಸ್‌ವೈ (2021-22) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಮತ್ಸ್ಯ ಸಾಕಣೆಗೆ ನೀಡಿದ ಉತ್ತೇಜನ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ಸ್ಯ ಕಿಸಾನ್ ಸಮೃದ್ಧಿ ಸಹ-ಯೋಜನೆ (2023-24) ಪದ್ಧತೀಕರಣ, ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದವು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಜನಗಣತಿಯು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದವು. 2025 ರಲ್ಲಿ, ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲೂಸಿವ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಝೋನ್ ಮತ್ತು ಹೈ ಸೀಸ್‌ಗಾಗಿ ಸುಸ್ಥಿರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ನಿಯಮಗಳ ಅಧಿಸೂಚನೆಯು ನಿಯಂತ್ರಕ ಅನುಸರಣೆ, ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು.

ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಅಪಾಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಉಪಕ್ರಮಗಳು

ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಲಯವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ವಲಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಉದ್ದೇಶಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಯಾದ್ಯಂತ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯ ಹೆಚ್ಚಳ, ಹಣಕಾಸಿನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಬಲವರ್ಧನೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿವೆ.

ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕಾಗಿ ನೀತಿ ಉಪಕ್ರಮ

ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು, ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರದ ನಷ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸುವ ನೀತಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ಸ್ಯ ಸಂಪದ ಯೋಜನೆ

ಪಿಎಂಎಂಎಸ್‌ವೈ ಯೋಜನೆಯು ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲು, ತಾಂತ್ರಿಕ ಆಧುನೀಕರಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು, ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರರ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸಮಗ್ರ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. 2026-27ರಲ್ಲಿ ₹2,500 ಕೋಟಿ ಹಂಚಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಪಿಎಂಎಂಎಸ್‌ವೈ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮುಖ್ಯ ಆಧಾರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.

05 ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಪಿಎಂಎಂಎಸ್‌ವೈ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಳನಾಡು ಮತ್ಸ್ಯ ಸಾಕಣೆಗಾಗಿ 23,285 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೆರೆ ಪ್ರದೇಶ, 52,058 ಜಲಾಶಯದ ಪಂಜರಗಳು, 27,189 ಮೀನು ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಘಟಕಗಳು, 634 ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉದ್ದಿಮೆ ಘಟಕಗಳು (ಐಸ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ) ಮತ್ತು 6,896 ಮೀನು ಮಾರಾಟ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮಳಿಗೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಂದರುಗಳು, ಮೀನು ಇಳಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಆಹಾರ ಮಿಲ್ಲುಗಳು, ಶೈತ್ಯಾಗಾರಗಳು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಂತಹ ಪೂರಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ಇವುಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿವೆ.

ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಚಾಲಿತ ಮತ್ಸ್ಯ ಸಾಕಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ, ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ, ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಮರುಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುವ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮೀನು ಸಾಕಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ರಿಸರ್ಕ್ಯುಲೇಟರಿ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬಯೋ-ಫ್ಲೋಕ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ, ನೀರು-ಸಮರ್ಥ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಪಿಎಂಎಂಎಸ್‌ವೈ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, 05 ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ₹902.97 ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ 12,081 ಆರ್‌ಎಎಸ್‌ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ₹523.30 ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ 4,205 ಬಯೋ-ಫ್ಲೋಕ್  ಘಟಕಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಚಾಲಿತ ಮತ್ಸ್ಯ ಸಾಕಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿನ ಬಲವಾದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಪಾಯ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ನೀತಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳು

ಮೀನುಗಾರರನ್ನು ಮತ್ತು ಮೀನು ಸಾಕಾಣಿಕೆದಾರರನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ತರುವ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಸಾಲ, ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಆದಾಯದ ಬೆಂಬಲದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಉದ್ದೇಶಿತ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿದೆ.

1. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ಸ್ಯ ಕಿಸಾನ್ ಸಮೃದ್ಧಿ ಸಹ-ಯೋಜನೆ

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ಸ್ಯ ಕಿಸಾನ್ ಸಮೃದ್ಧಿ ಸಹ-ಯೋಜನೆ ಎಂಬುದು ಪಿಎಂಎಂಎಸ್‌ವೈ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾದ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರ ವಲಯದ ಉಪ-ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು 2023–24 ರಿಂದ 2026–27 ರವರೆಗಿನ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅಂದಾಜು ₹6,000 ಕೋಟಿ ಹಣಕಾಸಿನ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಈ ಯೋಜನೆಯು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಲಯದ ಪದ್ಧತೀಕರಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವಿಮಾ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹಣಕಾಸಿನ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಯಾದ್ಯಂತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಭರವಸೆ ಹಾಗೂ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಲಯದ ರಚನಾತ್ಮಕ ರೂಪಾಂತರಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೀನುಗಾರರು, ಮತ್ಸ್ಯ ಸಾಕಾಣಿಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಪಾಲುದಾರರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ, ಅಪಾಯ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಘಟಿತ, ಪಾರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಲಯವನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗಾಗಿ ಕಿಸಾನ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್

ಕಿಸಾನ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಯೋಜನೆಯು ಭಾರತದ ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಳಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಸಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಇದನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ರೈತರು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಇನ್‌ಪುಟ್‌ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ನಗದು ಹಣದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಇದು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. 2019 ರಿಂದ, ಈ ಯೋಜನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ, ಡೈರಿ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಸಂಬಂಧಿತ ಕೃಷಿ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಾಲದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕೆಸಿಸಿ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಸಾಲದ ಮಿತಿಯನ್ನು ₹2 ಲಕ್ಷದಿಂದ ₹5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೀನುಗಾರರು, ರೈತರು, ಸಂಸ್ಕಾರಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ಪಾಲುದಾರರಿಗೆ ಸಾಲದ ಲಭ್ಯತೆ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ.

2024-25ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಹಣಕಾಸಿನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು 4.39 ಲಕ್ಷ ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ಕೆಸಿಸಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ, 33 ಲಕ್ಷ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ ವಿಮಾ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಿವೆ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಇಲ್ಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 7.44 ಲಕ್ಷ ಮೀನುಗಾರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಜೀವನೋಪಾಯದ ನೆರವು ನೀಡಿವೆ. ಇದು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ, ಆದಾಯವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಆಳಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕ ಸಾಲದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ.

2. ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮತ್ಸ್ಯ ಸಾಕಣೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಧಿ

ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಒಳನಾಡು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ವಲಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು 2018-19 ರಲ್ಲಿ ಎಫ್‌ಐಡಿಎಫ್‌ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ವೇಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು, ಸರ್ಕಾರವು ಎಫ್‌ಐಡಿಎಫ್‌ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರವರೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ₹12.50 ಕೋಟಿ ವರೆಗೆ ಸಾಲದ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಮೀನುಗಾರರು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಆರ್ಥಿಕ ಅಪಾಯದೊಂದಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಸಾಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಎಫ್‌ಐಡಿಎಫ್‌ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಶೇಕಡಾ 3 ರವರೆಗೆ ಬಡ್ಡಿದರ ರಿಯಾಯಿತಿಯನ್ನು \ ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಬಲವು ಸಾಲ ನೀಡುವ ನೋಡಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಶೇಕಡಾ 5 ರ ಬಡ್ಡಿದರದಲ್ಲಿ ರಿಯಾಯಿತಿ ಹಣಕಾಸನ್ನು ನೀಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಜನವರಿ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎಫ್‌ಐಡಿಎಫ್‌ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

• ₹6,685.78 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ 225 ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಎಫ್‌ಐಡಿಎಫ್‌ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಂದರುಗಳು, ಮೀನು ಇಳಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮೀನು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.
• ಈ ಮಂಜೂರಾದ ಯೋಜನೆಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ₹6,685.78 ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯಮಗಳು ನೀಡಿದ ₹754.50 ಕೋಟಿ ಕೊಡುಗೆಯೂ ಸೇರಿದೆ.
• ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಯೋಜನೆಗಳು 8,100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ನೌಕೆಗಳಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇಳಿಯಲು ಮತ್ತು ಲಂಗರು ಹಾಕಲು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿವೆ. ಇದು ಮೀನು ಇಳುವರಿಯನ್ನು 1.09 ಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ, ಸುಮಾರು 3.3 ಲಕ್ಷ ಮೀನುಗಾರರು ಮತ್ತು ಇತರ ಪಾಲುದಾರರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು 2.5 ಲಕ್ಷ ನೇರ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ನೀತಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳು

ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಳಿತದ ವಿಶಾಲವಾದ ನೀತಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಲಯಕ್ಕೆ ಏಕೀಕೃತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಸಾಂಸ್ಥಿಕಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲ ದತ್ತಸಂಚಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಸಾಲ, ವಿಮೆ, ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳಿಗೆ ತಡೆರಹಿತ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಇದು ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಯಾದ್ಯಂತ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ಆಧಾರಿತ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್

ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮತ್ಸ್ಯ ಸಾಕಣೆ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಪದ್ಧತೀಕರಣವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆಯು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ಪಿಎಂ-ಎಂಕೆಎಸ್‌ಎಸ್‌ವೈ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಎನ್‌ಎಫ್‌ಡಿಪಿ ಮೀನುಗಾರರು, ಮೀನು ಸಾಕಾಣಿಕೆದಾರರು, ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು, ಉದ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿ ಪಾಲುದಾರರಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಆಧಾರಿತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು, ಸೇವಾ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ಆಧಾರಿತ ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಇದು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದತ್ತಸಂಚಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಎನ್‌ಎಫ್‌ಡಿಪಿ (https://nfdp.dof.gov.in/nfdp/#/?t=PM_MKSSY) ಒಂದು ಏಕ-ಗವಾಕ್ಷಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಾಲ, ಮತ್ಸ್ಯ ಸಾಕಣೆ ವಿಮೆ, ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳ ಬಲವರ್ಧನೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಹಾಗೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವರ್ಧನೆಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

05 ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ 30.60 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲುದಾರರನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, 12 ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದೆ ಮತ್ತು 217 ಸಾಲಗಳ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಯಾದ್ಯಂತ ಪದ್ಧತೀಕರಣ, ಹಣಕಾಸಿನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಸಮುದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಜನಗಣತಿ 2025

31 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಜನಗಣತಿ 2025, ಭಾರತದ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮತ್ತು ಜಿಯೋರೆಫರೆನ್ಸ್ಡ್ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯತ್ತ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಮುದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಜನಗಣತಿಯು ವ್ಯಾಸ್-ನವ್, ವ್ಯಾಸ್-ಭಾರತ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸ್-ಸೂತ್ರ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕಸ್ಟಮ್ ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾದ ಸುಧಾರಿತ ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ನೈಜ-ಸಮಯದ, ಜಿಯೋ-ರೆಫರೆನ್ಸ್ಡ್ ಎಣಿಕೆ, ತಕ್ಷಣದ ದತ್ತಾಂಶ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ನಿರಂತರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದೆ. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಈ ಜನಗಣತಿಯು ಮೀನುಗಾರ ಕುಟುಂಬಗಳ ಆದಾಯ, ವಿಮಾ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಲದ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವರವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ.

ಮಿಷನ್-ಚಾಲಿತ ಜಲಾಶಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿ ವಿಸ್ತರಣೆ

ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಒಳನಾಡು ಜಲಾಶಯ ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 31.5 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಒಳನಾಡು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮಿಷನ್ ಅಮೃತ್ ಸರೋವರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು 68,827 ಅಮೃತ್ ಸರೋವರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 1,222 ಜಲಮೂಲಗಳು ಸೇರಿವೆ (01 ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ), ಆ ಮೂಲಕ ಮತ್ಸ್ಯ ಸಾಕಣೆ, ಜೀವನೋಪಾಯದ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಜಲಚರ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವರ್ಧನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಒಳನಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲು 500 ಜಲಾಶಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೃತ್ ಸರೋವರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿತ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಕ್ರಮಗಳು ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳು, ಮಹಿಳಾ ನೇತೃತ್ವದ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರ ರೈತ ಉತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಆಧಾರಿತ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಮುದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಇಇಝಡ್‌ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸುಸ್ಥಿರ ಆಡಳಿತ

ಒಳನಾಡು ಜಲಾಶಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಭಾರತದ 11,099 ಕಿಮೀ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕರಾವಳಿ ತೀರ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 24 ಲಕ್ಷ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳ ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲೂಸಿವ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಝೋನ್, 13 ಕರಾವಳಿ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ 50 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೀನುಗಾರ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ. ಸಮುದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ನೀಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ರಫ್ತು ಆದಾಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಭದ್ರತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಜಲಚರ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಸರ್ಕಾರವು ಇಇಝಡ್‌ ಮತ್ತು ಹೈ ಸೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ (2025) ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಸುಸ್ಥಿರ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಅಧಿಸೂಚಿಸಿದೆ. ಇದು ಸುಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅನುಸರಣೆ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ನಿಯಂತ್ರಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.

ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ರಫ್ತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಮೀನುಗಳಿಗೆ ಸುಂಕ ಮುಕ್ತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡುವ ನೀತಿ ಕ್ರಮಗಳು ಬೆಲೆ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆ, ಸುಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಅನುಸರಣೆ ಸುರಕ್ಷತೆಗಳು ದುರುಪಯೋಗವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸಾಗರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ರಫ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಭರವಸೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸೌಲಭ್ಯ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಸುಸ್ಥಿರ ರಫ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ

ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಲಯವು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ವಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ಮೂರು ಕೋಟಿ ಜನರ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು, ರಫ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ, ಸುಸ್ಥಿರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಕೈಗೊಂಡ ಉದ್ದೇಶಿತ ನೀತಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ವಲಯವು ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ 2026–27 ಬಂಡವಾಳ-ತೀವ್ರ ಹೂಡಿಕೆಗಳು, ಆಧುನಿಕ ಮತ್ಸ್ಯ ಸಾಕಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೈ-ಸೀಸ್ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ರಫ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅನ್ಲಾಕ್ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲೂಸಿವ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಝೋನ್‌ನ ಸುಸ್ಥಿರ ಬಳಕೆಯ ನಿಯಮಗಳು, ಸಮುದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಜನಗಣತಿ 2025 ಮತ್ತು ಪಿಎಂಎಂಎಸ್‌ವೈ ಹಾಗೂ ಪಿಎಂ-ಎಂಕೆಎಸ್‌ಎಸ್‌ವೈ ಅಡಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಹೂಡಿಕೆಗಳಂತಹ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಈ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವುಳ್ಳ ನೀಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿ 14 ಅನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ.

References

Ministry of Fisheries, Animal Husbandry and Dairying

• https://dof.gov.in/sites/default/files/2025-04/AnnualReport2025English.pdf
• https://dof.gov.in/sites/default/files/2021-10/Reform_Booklet_English.pdf
• https://dof.gov.in/fidf
• https://www.mofpi.gov.in/sites/default/files/KnowledgeCentre/Sector%20Profile/Sector_Profile_Fisheries.pdf
• https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=152138&ModuleId=3&reg=3&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2117744
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2112266
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2149640
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2110275
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2117260
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2155190
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2149639
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2221582&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2221582&reg=3&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2213532&reg=3&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2225246&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2211212&reg=3&lang=1
• https://nfdp.dof.gov.in/nfdp/#/
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2171218&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2171218&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1777708&reg=3&lang=2

Ministry of Finance

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2106230
• https://www.indiabudget.gov.in/doc/budget_speech.pdf
• https://www.indiabudget.gov.in/economicsurvey/doc/echapter.pdf

National Fisheries Development Board

• https://nfdb.gov.in/PDF/100%20SSS%20English.pdf
• https://nfdb.gov.in/PDF/PMMSY-Guidelines24-June2020.pdf
• https://nfdb.gov.in/PDF/06_Ras%20Booklet%20Eng.pdf
• https://www.nfdb.gov.in/PDF/Biofloc%20booklet%20v6.pdf

Lok Sabha

• https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU1422_vx99Ty.pdf?source=pqals
• https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU1413_DS01Ap.pdf?source=pqals
• https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/184/AU4924_euUXep.pdf?source=pqals
• https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU429_1EhxCL.pdf?source=pqals
• https://sansad.in/getFile/annex/269/AU1482_SLutmx.pdf?source=pqars

PIB

• https://www.pib.gov.in/FactsheetDetails.aspx?Id=149135
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2192114&reg=3&lang=2
• https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2025/nov/doc20251120700601.pdf
• https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=157597&ModuleId=3&reg=3&lang=1

******