Press Note Details: Press Information Bureau

Rural Prosperity

ప్ర‌పంచ ఆరోగ్య సంర‌క్ష‌ణ‌లో భారతీయ ఔష‌ధాలు

దేశీయ ఉత్ప‌త్తి నుంచి అంత‌ర్జాతీయ మార్కెట్ల వ‌ర‌కు

Posted On: 21 MAR 2026 10:25AM

కీల‌కాంశాలు
- భార‌తీయ ఔష‌ధ ప‌రిశ్ర‌మ ప‌రిణామంలో ప్ర‌పంచంలో మూడో అతిపెద్ద‌ది కాగా విలువ ప‌రంగా 11వ స్థానంలో ఉంది.
- ప్ర‌స్తుతం దేశీయ మార్కెట్ విలువ‌ 60 బిలియ‌న్ యూఎస్ డాల‌ర్లు ఉండ‌గా 2030 నాటికి 130 బిలియ‌న్ యూఎస్ డాల‌ర్ల‌కు చేరుతుంద‌ని అంచ‌నా.
- 2025 ఆర్థిక సంవ‌త్స‌రంలో ఔష‌ధ రంగం వార్షిక వ్యాపార ప‌రిణామం రూ.4.72 ల‌క్ష‌ల కోట్ల‌కు చేరింది.
- 2024-25లో 191 దేశాల‌కు ఎగుమ‌తి చేయ‌డం ద్వారా ఔష‌ధాల ఎగుమ‌తుల విలువ‌లో భార‌త్ ప్ర‌పంచంలో 11వ స్థానంలో నిలిచింది.
- 2000-01లో ఫార్మా ఎగుమ‌తులు 1.9 బిలియ‌న్ యూఎస్ డాల‌ర్లు ఉండ‌గా, ఇప్పుడు 16 రెట్లు పెరిగి 30.5 బిలియ‌న్ డాల‌ర్ల‌కు చేరుకున్నాయి.
- ప్ర‌స్తుత 2025-26(సెప్టెంబ‌ర్ వ‌ర‌కు) ఆర్థిక సంవ‌త్స‌రంలో రూ.13,193 కోట్ల విదేశీ ప్ర‌త్య‌క్ష పెట్టుబ‌డులు వ‌చ్చాయి.
- భార‌త్‌ను ప్ర‌పంచ బ‌యోఫార్మాస్యూటిక‌ల్ త‌యారీ కేంద్రంగా నిలిపేందుకు రానున్న ఐదేళ్ల కోసం రూ.10,000 కోట్ల వ్య‌యంతో బ‌యోఫార్మా శ‌క్తి కార్య‌క్ర‌మాన్ని 2026-27 కేంద్ర బ‌డ్జెట్‌లో ప్ర‌తిపాదించారు.

పరిచయం - ఆర్థిక పురోగతితో ప్రజారోగ్య అనుసంధానం
ఆరోగ్యం ఆర్థిక అభివృద్ధికి చోదకశక్తిగానూ, ఫలితంగానూ పనిచేస్తుంది. ఈ రెండింటి కలయికలో ఔష‌ధ పరిశ్రమ ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని పొందింది. అత్యవసర మందులు, టీకాల లభ్యతను నిర్ధారించడం ద్వారా ఈ పరిశ్రమ ప్రజారోగ్య ఫలితాలను, సామాజిక సంక్షేమాన్ని పెంపొందించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. అదే సమయంలో ఉపాధిని కల్పించడం, సరఫరా గొలుసు స్థితిస్థాపకతను బలోపేతం చేయడంతో పాటు విస్తృత సామాజిక-ఆర్థిక అభివృద్ధికి దోహదపడుతుంది. కాలక్రమేణా, భారతీయ ఫార్మాస్యూటికల్ పరిశ్రమ ప్రపంచంలోని అత్యంత విశిష్టమైన, సామాజిక ప్రాముఖ్యత కలిగిన రంగాలలో ఒకటిగా ఎదిగింది. ఇది భారతదేశాన్ని ప్రపంచవ్యాప్తంగా అతిపెద్ద, సాంకేతికంగా అభివృద్ధి చెందిన ఫార్మాస్యూటికల్ ఉత్పత్తిదారులలో ఒకటిగా నిలిపింది.

ప్రపంచ ఫార్మాస్యూటికల్స్ మార్కెట్లో భారతదేశం
'ప్రపంచ ఫార్మసీ'గా భారతదేశ నిలకడ, సరసమైన ధరలు, హామీ ఇవ్వ‌గలిగే నాణ్యత అనే ప్రత్యేక కలయికలో వేళ్లూనుకుంది. ఇది భారతీయ మందులను ప్రపంచ మార్కెట్లలో విస్తృతంగా ప్రాధాన్యతనిచ్చేలా చేసింది. బలమైన శాస్త్రీయ నిపుణుల బృందం, భారీ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం మద్దతుతో కూడిన త‌క్కువ ఖ‌ర్చుతో తయారీ, ప్రమాణాలలో రాజీ పడకుండా అత్యవసర ఔషధాల నిరంతర సరఫరాను సాధ్యం చేసింది.

భారతీయ ఫార్మాస్యూటికల్ పరిశ్రమ పరిమాణం పరంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా 3వ స్థానంలో, విలువ పరంగా 11వ స్థానంలో ఉంది. ఇందులో 3,000 కంటే ఎక్కువ కంపెనీలు, 10,500 తయారీ యూనిట్లు ఉన్నాయి. 60 బిలియన్ డాలర్ల విలువ కలిగిన దేశీయ ఫార్మాస్యూటికల్ మార్కెట్ 2030 నాటికి 130 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుకుంటుందని అంచనా వేయబడింది. ఎకనామిక్ సర్వే 2025-26 ప్రకారం 2025 ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఈ రంగం వార్షిక టర్నోవర్ రూ. 4.72 లక్షల కోట్లకు చేరుకుంది. గత దశాబ్ద కాలంలో(2015 నుంచి 2025 ఆర్థిక సంవ‌త్స‌రం వరకు) ఎగుమతులు 7 శాతం సీఏజీఆర్‌ వద్ద వృద్ధి చెందాయి. జెనరిక్ మందుల అంత‌ర్జాతీయ‌ సరఫరాలో భారతదేశం అతిపెద్దది. ఇది ప్రపంచ సరఫరాలో సుమారు 20 శాతాన్ని కలిగి ఉంది. 60 చికిత్సా విభాగాలలో సుమారు 60,000 జెనరిక్ బ్రాండ్‌లను తయారు చేస్తోంది. సరసమైన హెచ్‌ఐవీ చికిత్సకు ప్రాప్యతను విస్తరించడం ద్వారా, తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన టీకాల అగ్రగామి ప్రపంచ సరఫరాదారుగా ఎదగడం ద్వారా ఫార్మాస్యూటికల్ పరిశ్రమ దేశీయంగా, అంతర్జాతీయంగా ప్రజారోగ్య ఫలితాలను మెరుగుపరుస్తూనే ఆర్థిక అవకాశాలను సృష్టిస్తూ ఉంది.

అమెరికా వెలుపల యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఫుడ్ అండ్ డ్రగ్ అడ్మినిస్ట్రేషన్(యూఎస్ఎఫ్‌డీఏ) ఆమోదించిన తయారీ ప్లాంట్లు అత్యధికంగా భారతదేశంలోనే ఉన్నాయి. ఇది భారతీయ ఫార్మాస్యూటికల్స్ భద్రత, నాణ్యతపై అంతర్జాతీయ విశ్వాసాన్ని బలపరుస్తుంది. సుమారు 500 యాక్టివ్ ఫార్మాస్యూటికల్ ఇంగ్రీడియంట్(ఏపీఐ) తయారీదారులు ఉన్నారు. వీరు ప్రపంచ ఏపీఐ పరిశ్రమలో దాదాపు 8 శాతాన్ని కలిగి ఉన్నారు.

ఫార్మాస్యూటికల్ ఎగుమతులు - ప్రపంచ స్థాయి విస్తృతి, పెట్టుబడి వృద్ధి
డిఫ్తీరియా, టెటానస్, పెర్టుసిస్(డీపీటీ), బాసిల్లస్ కాల్మెట్-గురిన్(బీసీజీ), తట్టు టీకాల సరఫరాలో భారతదేశం ప్రపంచ నాయకుడిగా ఉంది. భారతీయ తయారీదారులు యునైటెడ్ నేషన్స్ ఇంటర్నేషనల్ చిల్డ్రన్స్ ఎమర్జెన్సీ ఫండ్(యూనిసెఫ్‌)కు సుమారు 60 శాతం వ్యాక్సిన్ సరఫరాను అందిస్తున్నారు. డీపీటీ, బీసీజీ వ్యాక్సిన్‌ల ప్రపంచ డిమాండ్‌లో 40-70 శాతాన్ని తీరుస్తున్నారు. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ(డ‌బ్ల్యూహెచ్‌వో) తట్టు వ్యాక్సిన్ డిమాండ్‌లో 90 శాతాన్ని తీరుస్తున్నారు. ఇది భారతీయ ఫార్మాస్యూటికల్ ఎగుమతుల దృఢత్వాన్ని, ప్రపంచ ఆరోగ్య సంరక్షణ సరఫరా వ్య‌వ‌స్థ‌లలో వాటి గణనీయమైన అనుసంధానతను నొక్కి చెబుతుంది.

ఎగుమతుల‌ పనితీరు

2025-26 ఆర్థిక‌ సర్వే ప్రకారం.. విలువ పరంగా ఫార్మాస్యూటికల్ ఎగుమతుల్లో భారతదేశం ప్రస్తుతం ప్రపంచవ్యాప్తంగా 11వ స్థానంలో ఉంది. 2024-25లో 191 దేశాలకు ఎగుమతులు జరిగాయి. అందులో 50 శాతం అమెరికా, యూరప్ వంటి అత్యంత నియంత్రిత మార్కెట్లకు వెళ్లాయి. ఇది భారతీయ మందుల విస్తృత అంతర్జాతీయ ఆమోదాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. 2024-25లో ఫార్మాస్యూటికల్ ఎగుమతులు 30.5 బిలియన్ డాలర్లుగా ఉన్నాయి. ఇది 2000-01లోని 1.9 బిలియన్ డాలర్ల నుంచి దాదాపు 16 రెట్లు పెరిగింది. ఎగుమతి వేగం కూడా ప్రతి నెలా బలంగా ఉంది. డ్రగ్స్, ఫార్మాస్యూటికల్స్ ఎగుమతులు 2025 జ‌న‌వ‌రిలో 2.59 బిలియన్ డాలర్ల నుంచి జనవరి 2026 నాటికి 2.66 బిలియన్ డాలర్లకు(సుమారు 2.70 శాతం) పెరిగాయి. వైద్య పరికరాల ఎగుమతులు 2020-21లో 2.5 బిలియన్ డాలర్లు ఉండ‌గా 2024-25లో 4.1 బిలియన్ డాలర్లకు గణనీయంగా వృద్ధి చెందాయి. 2025 ఆర్థిక సంవ‌త్స‌రంలో 187 దేశాలకు ఎగుమతులు జరిగాయి.

భారతదేశ ఫార్మాస్యూటికల్ రంగం పెరుగుతున్న ఎగుమతులు మరియు స్థిరమైన విదేశీ పెట్టుబడుల ద్వారా తన ప్రపంచ ఉనికిని విస్తరించింది. ఇది తయారీ, నియంత్రణ ప్రమాణాలపై బలమైన అంతర్జాతీయ విశ్వాసాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ బలాలు భారతదేశాన్ని నాణ్యమైన, సరసమైన మందుల నమ్మకమైన సరఫరాదారుగా నిలబెట్టాయి. దాని నిరంతర ఎగుమతి-ఆధారిత వృద్ధికి పునాది వేశాయి.

భారతీయ ఫార్మాస్యూటికల్ ఎగుమతిదారులు నైజీరియా, మెక్సికో, యునైటెడ్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టాంజానియా, నెదర్లాండ్స్, ఫ్రాన్స్, బ్రెజిల్, శ్రీలంక, సౌదీ అరేబియా, స్పెయిన్ వంటి అభివృద్ధి చెందుతున్న, సాంప్రదాయేతర గమ్యస్థానాలకు బల్క్ డ్రగ్స్, సర్జికల్ ఉత్పత్తులు, ఫార్ములేషన్ల రవాణాను విస్తరించడం ద్వారా తమ ఎగుమతి పోర్ట్‌ఫోలియోను వ్యూహాత్మకంగా వైవిధ్యపరిచారు. ఈ లక్షిత మార్కెట్ వైవిధ్యీకరణ, వ్యక్తిగత మార్కెట్లలో కేంద్రీకృతమై ఉన్న సుంకాలకు సంబంధించిన ప్రమాదాలను తగ్గించడం ద్వారా ఎగుమతి స్థితిస్థాపకతను పెంచింది.

విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులు
భారతీయ ఫార్మాస్యూటికల్ రంగం విదేశీ పెట్టుబడిదారులకు ప్రాధాన్యత గల గమ్యస్థానంగా అవతరించింది. భారతదేశంలో విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షిస్తున్న మొదటి 10 పరిశ్రమలలో ఒకటిగా ఉంది. ప్రస్తుత ఆర్థిక సంవత్సరం 2025-26లో(సెప్టెంబర్ వరకు) డ్రగ్స్, ఫార్మాస్యూటికల్స్‌లో విదేశీ పెట్టుబడుల ప్రవాహం రూ. 13,193 కోట్లకు చేరుకుంది. ఇది విస్తరిస్తున్న ఉత్పత్తి సామర్థ్యం, నియంత్రణ స్థిరత్వం, ప్రపంచ తయారీ కేంద్రంగా భారతదేశ స్థానం ద్వారా బలపడిన పెట్టుబడిదారుల విశ్వాసాన్ని వివరిస్తుంది.

వాణిజ్య ఒప్పందాల ద్వారా భారతదేశ ఫార్మాస్యూటికల్, వైద్య పరికరాల ఎగుమతుల బలోపేతం
భారతదేశ పెరుగుతున్న వాణిజ్య ఒప్పందాల వ్య‌వ‌స్థ‌ దాని ఫార్మాస్యూటికల్స్, వైద్య పరికరాల రంగాలకు ప్రపంచ మార్కెట్ ప్రాప్యతను విస్తరిస్తోంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా సరసమైన మందులు, వైద్య సాంకేతికతలను అందించే నమ్మకమైన సరఫరాదారుగా ఈ భాగస్వామ్యాలు భారతదేశ స్థానాన్ని బలపరుస్తున్నాయి. యూరప్, న్యూజిలాండ్‌తో ఇటీవల కుదుర్చుకున్న ఒప్పందాలు ఎగుమతులు, పెట్టుబడులు, అంతర్జాతీయ ఆరోగ్య సంరక్షణ విలువ గొలుసులలో అనుసంధానతను మరింత పెంచుతాయని భావిస్తున్నారు.

భారత్-ఈయూ ఎఫ్‌టీఏ

భారతదేశం, యూరోపియన్ యూనియన్ స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం కోసం చర్చలను ముగించాయి. ఇది భారతీయ ఔష‌ధ‌, వైద్య పరికరాల రంగాలకు అవకాశాలను గణనీయంగా విస్తరిస్తుంది. ఈ ఒప్పందం సుమారు 572.3 బిలియన్ డాలర్ల విలువైన ఈయూ మార్కెట్‌కు మెరుగైన ప్రవేశాన్ని కల్పిస్తుంది. ఇందులో ఫార్మాస్యూటికల్ ఉత్పత్తులు, వైద్య సాంకేతికతలు ఉన్నాయి. సుంకాల సరళీకరణ వల్ల భారతీయ వైద్య పరికరాల ప్రపంచ పోటీతత్వం మెరుగుపడుతుందని అంచనా. అయితే, మహారాష్ట్ర, గుజరాత్, తెలంగాణ, కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లలో స్థాపించిన తయారీ కేంద్రాలు ఎగుమతుల విస్తరణను అనుభవించే అవకాశం ఉంది. ఈ ఒప్పందం నైపుణ్యం కలిగిన ఉపాధిని ప్రోత్సహిస్తుందని, సూక్ష్మ, చిన్న, మధ్యతరహా పరిశ్రమల(ఎంఎస్ఎంఈ) భాగస్వామ్యాన్ని బలపరుస్తుందని, ప్రపంచ ఆరోగ్య సంరక్షణ విలువ గొలుసులలో భారతదేశ అనుసంధానతను పెంచుతుందని కూడా ఆశిస్తున్నారు.

భారత్-యూకే సీఈటీఏ
జులై 2025లో సంతకం చేసిన భారత్-యూకే సమగ్ర ఆర్థిక, వాణిజ్య ఒప్పందం(సీఈటీఏ) భారతదేశ ఔష‌ధ‌, వైద్య పరికరాల రంగాలకు కొత్త అవకాశాలను సృష్టిస్తుంది. ఈ ఒప్పందం కింద 56 ఫార్మాస్యూటికల్ టారిఫ్ లైన్‌లు సున్నా-సుంకంతో మార్కెట్ ప్రవేశాన్ని పొందుతాయి. ఇది యూరప్‌లో భారతదేశపు అతిపెద్ద ఫార్మాస్యూటికల్ ఎగుమతి మార్కెట్ అయిన యూకేలో భారతీయ జెనరిక్ మందులను మరింత పోటీగా మారుస్తుంది.

శస్త్రచికిత్స పరికరాలు, రోగనిర్ధారణ పరికరాలు, ఈసీజీ యంత్రాలు, ఎక్స్-రే వ్యవస్థలతో సహా పలు వైద్య పరికరాలకు కూడా ఈ ఒప్పందం సుంకం లేని ప్రవేశాన్ని కల్పిస్తుంది. ఇది భారతీయ తయారీదారులకు ఖర్చులను తగ్గిస్తుందని, యూకే మార్కెట్లో వారి పోటీతత్వాన్ని బలపరుస్తుందని భావిస్తున్నారు.

భారత్-న్యూజిలాండ్ ఎఫ్‌టిఏ
2025 డిసెంబర్‌లో ముగిసిన భారత్-న్యూజిలాండ్ స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం సుమారు 90 టారిఫ్ లైన్లలో ఔష‌ధ‌ ఉత్పత్తులకు సున్నా-సుంకం ప్రవేశాన్ని కల్పించడం ద్వారా భారతీయ ఔష‌ధ‌ ఎగుమతి అవకాశాలను విస్తరిస్తుంది. ఇక్కడ అంతకుముందు సుంకాలు 5 శాతం వరకు ఉండేవి.

కాబ‌ట్టి, ఈ ఒప్పందాలు ఆరోగ్య సంరక్షణ వాణిజ్యాన్ని మరింత బ‌లోపేతం చేస్తాయ‌ని, భారతదేశ ఔష‌ధ‌ తయారీ వ్యవస్థ వృద్ధికి మద్దతు ఇస్తాయని భావిస్తున్నారు.

ఔష‌ధ‌ రంగానికి మద్దతుగా ప్రభుత్వ కార్య‌క్ర‌మాలు
ప్రభుత్వ వ్యూహంలో ముందంజలో ఉన్నవి ఉత్పత్తి ఆధారిత ప్రోత్సాహక(పీఎల్ఐ) పథకాలు. ఇవి దేశీయ తయారీని బలోపేతం చేయడం, దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం, ఫార్మాస్యూటికల్స్, బల్క్ డ్రగ్స్, వైద్య పరికరాల ఎగుమతులను పెంచడం లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి. బల్క్ డ్రగ్, వైద్య పరికరాల పార్కులు, పరిశ్రమ మద్దతు కార్యక్రమాలు, పరిశోధన ప్రోత్సాహక చర్యలతో కూడిన ఈ పథకాలు తయారీ సామర్థ్యాన్ని విస్తరిస్తున్నాయి. మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరుస్తున్నాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా పోటీ పడగల ఔష‌ధ కేంద్రంగా భారతదేశ స్థానాన్ని బలోపేతం చేస్తున్నాయి.

ఉత్పత్తి ఆధారిత ప్రోత్సాహక(పీఎల్ఐ) పథకాలు
ఔష‌ధ‌ విభాగం అమలుచేస్తున్న ఉత్పత్తి ఆధారిత ప్రోత్సాహక పథకాలు దేశీయ తయారీని బలోపేతం చేయడానికి, ఫార్మాస్యూటికల్ రంగం అంతటా దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడానికి చేసే ప్రయత్నాలకు మూలస్తంభంగా ఉన్నాయి. ఈ పథకాలు ఇప్పటికే ఫార్మాస్యూటికల్స్, బల్క్ డ్రగ్స్ కోసం పీఎల్ఐ పథకాల కింద రూ. 3,591 కోట్ల విలువైన యాక్టివ్ ఫార్మాస్యూటికల్ ఇంగ్రీడియంట్స్(ఏపీఐ), కీలక ప్రారంభ పదార్థాలు(కేఎస్ఎం), డ్రగ్ ఇంటర్మీడియట్స్(డీఐ) దిగుమతులను నివారించడానికి దారితీశాయి. తద్వారా దిగుమతి ఆధారపడటంలో కొలవగల తగ్గింపుకు దోహదపడ్డాయి. భారతదేశ తయారీ స్థితిస్థాపకతను బలోపేతం చేశాయి.

యాక్టివ్ ఫార్మాస్యూటికల్ ఇంగ్రీడియంట్(ఏపీఐ)
ఒక ఔషధ ఉత్పత్తి తయారీలో ఉపయోగించే పదార్థం. ఇది ఔష‌ధంలో క్రియాశీల పదార్థంగా మారుతుంది. ఇది వ్యాధి నిర్ధారణ, చికిత్స లేదా నివారణలో ఔషధ ప్రభావం లేదా ప్రత్యక్ష చికిత్సా చర్యను అందిస్తుంది.

డ్రగ్ ఇంటర్మీడియట్
సంశ్లేషణ ప్రక్రియలో మధ్య దశలలో ఏర్పడే పదార్థం. ఇది చురుకైన ఔష‌ధ ముడిప‌దార్థంగా మారడానికి ముందు తదుపరి ప్రాసెసింగ్‌కు లోనవుతుంది.

కీలక ప్రారంభ పదార్థం(కేఎస్ఎం)
ఏపీఐ ఉత్పత్తిలో ఉపయోగించే ముడి పదార్థం ఇంటర్మీడియట్ లేదా ఏపీఐ నిర్మాణంలో ముఖ్యమైన భాగంగా ఉంటుంది. ఇది నిర్వచించిన రసాయన లక్షణాలను కలిగి ఉంటుంది. వాణిజ్యపరంగా పొందవచ్చు లేదా అంతర్గతంగా తయారు చేయవచ్చు.

ఔష‌ధాల‌ కోసం పీఎల్ఐ పథకం
ఈ పథకం అధిక-విలువ కలిగిన బయో ఫార్మాస్యూటికల్ ఉత్పత్తులు, కాంప్లెక్స్ జెనరిక్స్, ఆటో ఇమ్యూన్ డ్రగ్స్ దేశీయ తయారీకి మద్దతు ఇస్తుంది. ఇది గణనీయమైన అమ్మకాలు, ఎగుమతులు, ఉపాధి కల్పనకు దోహదపడుతుంది. ఈ ప‌థ‌కం కింద ల‌క్ష్యం రూ.17,274.96 కోట్లు కాగా, సెప్టెంబర్ 2025 నాటికి పథకం కింద పెట్టుబడి రూ. 40,890 కోట్లుగా ఉంది.
2021లో ప్రారంభమైనప్పటి నుంచి:
- సెప్టెంబర్ 2025 వరకు మొత్తం అమ్మకాలు రూ. 3,16,797 కోట్లకు చేరుకున్నాయి.
- ఈ మొత్తం అమ్మకాలలో ఎగుమతులు రూ. 2,03,730 కోట్లుగా ఉన్నాయి.
- సెప్టెంబర్ 2025 నాటికి కాంట్రాక్ట్, అప్రెంటిస్ కార్మికులతో సహా సుమారు 97,000 మంది వ్యక్తులు ఈ పథకం కింద ఉపాధి పొందారు.

బల్క్ డ్రగ్స్ కోసం పీఎల్ఐ పథకం(ఏపీఐ/కేఎస్ఎం/డీఐ)
ఈ పథకం క్లిష్టమైన ఇన్‌పుట్‌ల స్థిరమైన సరఫరాను నిర్ధారించడం, ఒకే వనరుపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
సెప్టెంబర్ 2025 నాటికి:
- 26 క్లిష్టమైన ఏపీఐ/కేఎస్ఎం కోసం ఏడాదికి 55,100 మెట్రిక్ టన్నుల మొత్తం తయారీ సామర్థ్యం ఏర్పడింది.
- 2022లో ప్రారంభమైనప్పటి నుంచి సంచిత అమ్మకాలు రూ. 2,313.16 కోట్లకు చేరుకున్నాయి. ఇందులో రూ. 508.12 కోట్ల ఎగుమతులు ఉన్నాయి.
- పథకం కింద రూ.4,329.95 కోట్ల‌ను ల‌క్ష్యంగా పెట్టుకోగా ఇప్ప‌టికే రూ. 4,763.34 కోట్ల పెట్టుబ‌డుల స‌మీక‌ర‌ణ జ‌రిగింది.
- ఈ పథకం కింద 4,929 మంది వ్యక్తులకు ఉపాధి ల‌భించింది.

వైద్య పరికరాల దేశీయ తయారీని ప్రోత్సహించే పీఎల్ఐ పథకం
ఈ పథకం దేశీయ తయారీని పెంచడానికి, వైద్య పరికరాల రంగంలో భారీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడానికి ఉద్దేశించిన‌ది.
సెప్టెంబర్ 2025 నాటికి:
- ఈ పథకం కింద సంచిత అమ్మకాలు రూ. 12,344.37 కోట్లుగా ఉన్నాయి. ఇందులో రూ. 5,869.36 కోట్ల విలువైన ఎగుమతులు ఉన్నాయి.
- ఈ పథకం రూ. 1,093.69 కోట్ల వాస్తవ పెట్టుబడిని ఆకర్షించింది.

బల్క్ డ్రగ్, వైద్య పరికరాల కోసం మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి పథకాలు

బల్క్ డ్రగ్ పార్కుల ప్రోత్సాహక పథకం
బల్క్ డ్రగ్ పార్కుల ప్రోత్సాహక పథకం బల్క్ డ్రగ్ తయారీ కోసం ఉమ్మడి మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధికి మద్దతు ఇస్తుంది. ఈ పథకం కింద ఆంధ్రప్రదేశ్, గుజరాత్, హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రాలలో మూడు బల్క్ డ్రగ్ పార్కులు ఆమోదం పొందాయి. ఆయా రాష్ట్ర అమలు సంస్థల ద్వారా వివిధ అభివృద్ధి దశల్లో ఉన్నాయి. ఫిబ్రవరి 2026 నాటికి ఈ పార్కుల మొత్తం ప్రాజెక్ట్ వ్యయం రూ. 6,306.68 కోట్లు పైమాటే. ఉమ్మడి మౌలిక సదుపాయాల సౌకర్యాల కల్పన కోసం ఒక్కో దానికి రూ. 1,000 కోట్ల చొప్పున కేంద్ర సహాయం(బడ్జెట్ కేటాయింపు రూ. 3,000 కోట్లు) ఉంది.

వైద్య పరికరాల పార్కుల ప్రోత్సాహక పథకం
ఈ పథకం ఉమ్మడి పరీక్షా, ప్రయోగశాల సౌకర్యాలను/కేంద్రాలను ఒకే చోట అందించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఇది తయారీ ఖర్చులను గణనీయంగా తగ్గిస్తుంది. దేశంలో వైద్య పరికరాల తయారీకి బలమైన వ్యవస్థను రూపొందించడానికి సహాయపడుతుంది. ఈ పథకం కింద ఉత్తరప్రదేశ్(గ్రేటర్ నోయిడా), మధ్యప్రదేశ్ (ఉజ్జయిని), తమిళనాడు (కాంచీపురం)లలో మూడు పార్కులు ఏర్పాటవుతున్నాయి. ఇవి అభివృద్ధిలో ముందంజలో ఉన్నాయి. ఈ పార్కుల మొత్తం ప్రాజెక్ట్ వ్యయం రూ. 871.11 కోట్లు. ఉమ్మడి మౌలిక సదుపాయాల సౌకర్యాల కల్పన కోసం ఒక్కో దానికి రూ. 100 కోట్ల కేంద్ర గ్రాంట్-ఇన్-ఎయిడ్ ఉంది. డిసెంబర్ 2025 నాటికి మూడు పార్కుల అంతటా 199 మంది వైద్య పరికరాల తయారీదారులకు మొత్తం 306.64 ఎకరాల భూ కేటాయింపు జ‌రిగింది. 34 యూనిట్లు తమ ప్లాంట్ల నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించాయి.

ఆవిష్కరణ, మెరుగైన ప్రాప్యత కోసం ఇతర కార్యక్రమాలు

పరిశోధన, ఆవిష్కరణ
ఫార్మా మెడ్‌టెక్‌లో పరిశోధన, ఆవిష్కరణల ప్రోత్సాహక పథకం(పీఆర్ఐపీ) భారతదేశ ఫార్మాస్యూటికల్, వైద్య సాంకేతిక వ్యవస్థను జెనరిక్ తయారీకి మించి ఆవిష్కరణల ఆధారిత వృద్ధి వైపు పటిష్టం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఇది రెండు నిర్మాణాత్మక భాగాల ద్వారా పరిశోధన, ఉత్పత్తి అభివృద్ధితో పాటు పరిశ్రమ, విద్యాసంస్థల మధ్య సన్నిహిత సహకారానికి మద్దతు ఇస్తుంది.
- కాంపోనెంట్ ఏ కింద రూ. 700 కోట్ల మొత్తం వ్యయంతో ఒక్కో నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫార్మాస్యూటికల్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్‌లో ఒకటి చొప్పున 7 సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఏర్పాట‌య్యాయి.
- నవంబర్ 2025 నాటికి సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ కింద 111 పరిశోధన ప్రాజెక్టులు ఆమోదం పొందాయి. 46 పరిశోధనా పత్రాల ప్రచుర‌ణ జ‌ర‌గ‌డంతో పాటు 6 పేటెంట్లు దాఖలు అయ్యాయి.
- కాంపోనెంట్ బీ కింద ఫార్మా మెడ్‌టెక్ రంగంలో గుర్తించిన ప్రాధాన్యత గల రంగాలలో పరిశోధన కోసం పరిశ్రమలు, ఎంఎస్ఎంఈలు, అంకురాలకు ఆర్థిక సహాయం అందిస్తోంది.

సరసమైన మందుల ప్రాప్యత
ప్రధానమంత్రి భారతీయ జనౌషధి పరియోజన(పీఎంబీజేపీ) దేశవ్యాప్తంగా సరసమైన, నాణ్యమైన జెనరిక్ మందుల ప్రాప్యతను మెరుగుపరచడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. అంకితమైన అవుట్‌లెట్‌ల విస్తృత వ్య‌వ‌స్థ‌ ద్వారా ఈ పథకం మందులపై ప్రజల వ్యక్తిగత ఖర్చులను తగ్గించడానికి, అవసరమైన మందులు, వైద్య పరికరాలు సహేతుకమైన ధరలకు అందుబాటులో ఉండేలా చూడటానికి ప్రయత్నిస్తుంది.
- ఈ పథకం కింద 28.02.2026 నాటికి 18,646కు పైగా జన్ఔషధి కేంద్రాలు(జేఏకే) పనిచేస్తున్నాయి.
- వీటిల్లో 2,110 మందులు, 315 వైద్య పరికరాలు, 29 చికిత్సా సమూహాలకు సంబంధించి వినియోగ వస్తువులు ఉన్నాయి.
- జన్ఔషధి సువిధ శానిటరీ నాప్కిన్లు ఒక్కో ప్యాడ్ రూ.1కే అందుబాటులో ఉన్నాయి. 31.01.2026 వరకు 100 కోట్లకు పైగా ప్యాడ్‌లు అమ్ముడయ్యాయి. ఇందులో 2025-26 ఆర్థిక సంవ‌త్స‌రంలో 31.01.2026 వరకు 22.50 కోట్లకు పైగా జన్ఔషధి సువిధ శానిటరీ ప్యాడ్‌లు అమ్ముడయ్యాయి.
- 2024-25లో రూ. 2,022.47 కోట్ల అమ్మకాల ఫలితంగా పౌరులకు సుమారు రూ.8,000 కోట్ల అంచనా పొదుపు లభించింది.
- 2025-26లో 30 నవంబర్ 2025 వరకు రూ. 1,409.32 కోట్ల అమ్మకాలు పౌరులకు సుమారు రూ. 5,637 కోట్ల పొదుపుకు దారితీశాయి.

మొత్తంగా ఈ కార్యక్రమాలు ఔష‌ధ‌, మెడ్‌టెక్ రంగాలలో దేశీయ తయారీని బలోపేతం చేయడం, ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించడం, సరసమైన ధరలను మెరుగుపరచడం, ప్రపంచ పోటీతత్వాన్ని పెంపొందించడం కోసం ఒక సమన్వయ విధానాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి.

బయోఫార్మా శక్తి - భారతదేశ బయోఫార్మాస్యూటికల్ వ్యవస్థ బలోపేతం
2026-27 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో భారతదేశాన్ని గ్లోబల్ బయోఫార్మాస్యూటికల్ తయారీ కేంద్రంగా నిలబెట్టడానికి ప్రభుత్వం 'బయోఫార్మా శక్తి' (నాలెడ్జ్, టెక్నాలజీ మరియు ఇన్నోవేషన్ ద్వారా హెల్త్‌కేర్ అడ్వాన్స్‌మెంట్ కోసం స్ట్రాటజీ) చొరవను ప్రతిపాదించింది. ఈ చొరవ వచ్చే ఐదేళ్లలో రూ. 10,000 కోట్ల మొత్తం వ్యయంతో ప్రారంభ‌మ‌వుతుంది. బయోలాజిక్స్, బయోసిమిలర్ల దేశీయ ఉత్పత్తి కోసం బలమైన వ్యవస్థను నిర్మించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

బయోఫార్మా శక్తిలో బయోఫార్మా-కేంద్రీకృత సంస్థాగత నెట్‌వర్క్ సృష్టి ఉంటుంది. ఇందులో 3 కొత్త సంస్థల ఏర్పాటు, 7 ప్రస్తుత నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫార్మాస్యూటికల్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్(నైప‌ర్‌) స్థాయి పెంపు ఉంటుంది. ఈ కార్యక్రమం భారతదేశం అంతటా 1,000కి పైగా గుర్తింపు పొందిన క్లినికల్ ట్రయల్ సైట్ల నెట్‌వర్క్ సృష్టికి మద్దతు ఇస్తుంది. క్లినికల్ పరిశోధన సామర్థ్యాన్ని బలోపేతం చేస్తుంది. అధిక-విలువ గల బయోఫార్మాస్యూటికల్ థెరపీలలో ఆవిష్కరణలకు మద్దతు ఇస్తుంది.

బయోఫార్మాస్యూటికల్స్ లేదా బయోలాజిక్స్‌లో వ్యాక్సిన్‌లు, థెరప్యూటిక్ ప్రొటీన్లు, రక్త భాగాలు, కణజాలాలు వంటి ఉత్పత్తులు ఉంటాయి. ఇవి జీవ వనరుల నుంచి తీసుకోవ‌డ‌మైంది. రసాయనికంగా సంశ్లేషణ చేసిన చిన్న మాలిక్యూల్ డ్రగ్స్ కంటే క్లిష్టంగా ఉంటాయి. బయోసిమిలర్‌లు అనేవి ఒరిజినేటర్ ఉత్పత్తిని ప్రాతిపదికగా తీసుకుని అభివృద్ధి చేసిన ఆమోదిత‌ బయోలాజిక్ మందుల తదుపరి ర‌కాలు.

ఔషధ ధరలు, నియంత్రణ - పాలన, సమ్మతి
భారతదేశ ఫార్మాస్యూటికల్ వ్యవస్థ దేశవ్యాప్తంగా మందుల భద్రత, సరసమైన ధరలు, ప్రామాణీకరణను నిర్ధారించే బలమైన నియంత్రణ, నాణ్యత ఫ్రేమ్‌వర్క్ ద్వారా బలపడింది.

సెంట్రల్ డ్రగ్స్ స్టాండర్డ్ కంట్రోల్ ఆర్గనైజేషన్(సీడీఎస్‌సీవో)
సెంట్రల్ డ్రగ్స్ స్టాండర్డ్ కంట్రోల్ ఆర్గనైజేషన్(సీడీఎస్‌సీవో) మందులు, వైద్య పరికరాలు, సౌందర్య సాధనాల కోసం భారతదేశ జాతీయ నియంత్రణ సంస్థగా పనిచేస్తుంది. ఉత్పత్తి భద్రత, నాణ్యత, ప్రభావాన్ని నిర్ధారించడానికి కొత్త ఔషధ ఆమోదాలు, క్లినికల్ ట్రయల్ నియంత్రణ, దిగుమతి, తయారీ లైసెన్సింగ్, ఫార్మాకోవిజిలెన్స్‌ను పర్యవేక్షిస్తుంది. దీని నియంత్రణ ఆదేశం డ్రగ్స్ అండ్ కాస్మెటిక్స్ యాక్ట్-1940, సంబంధిత నిబంధనల ద్వారా నిర్వహించడం జ‌రుగుతోంది. అభివృద్ధి చెందుతున్న శాస్త్రీయ, సాంకేతిక పురోగతులకు అనుగుణంగా క్రమానుగతంగా వీటి సవర‌ణ జ‌రుగుతుంది.

నేషనల్ ఫార్మాస్యూటికల్ ప్రైసింగ్ అథారిటీ(ఎన్‌పీపీఏ)
నేషనల్ ఫార్మాస్యూటికల్ ప్రైసింగ్ అథారిటీ(ఎన్‌పీపీఏ) డ్రగ్స్ (ప్రైసెస్ కంట్రోల్) ఆర్డర్(డీపీసీవో)-2013 నిబంధనల ప్రకారం ఔషధ ధరలను నిర్ణయించడానికి, సవరించడానికి, సమ్మతిని పర్యవేక్షించడానికి, అవసరమైన మందుల లభ్యతను నిర్ధారించడానికి, ఫార్మాస్యూటికల్ పాలసీపై సలహా ఇవ్వడానికి ప‌నిచేస్తుంది. ఈ ఆర్డర్ ఫార్మాస్యూటికల్స్ విభాగం ద్వారా కేటాయించిన అధికారాల కింద ఎన్‌పీపీఏ ద్వారా నిర్వహించ‌డం జ‌రుగుతోంది.

ఇండియన్ ఫార్మాకోపియా కమిషన్(ఐపీసీ)
డ్రగ్స్ అండ్ కాస్మెటిక్స్ యాక్ట్-1940 కింద ఔషధ ప్రమాణాల అధికారిక సంకలనం అయిన ఇండియన్ ఫార్మాకోపియా క్రమానుగత ప్రచురణను పర్యవేక్షించడానికి భారత ప్రభుత్వం ఇండియన్ ఫార్మాకోపియా కమిషన్(ఐపీసీ)ని ఏర్పాటుచేసింది. ఫార్మాకోపియా భారతదేశంలో విక్రయించే మందుల గుర్తింపు, స్వచ్ఛత, సామర్థ్యం కోసం ప్రమాణాలను సూచిస్తుంది. ఫార్మాస్యూటికల్ వ్యవస్థ అంతటా ఏకరీతి నాణ్యతను నిర్ధారిస్తుంది. 19 దేశాలలో గుర్తించిన ఈ వ్య‌వ‌స్థ‌ భారతదేశ సాంకేతిక, నియంత్రణ సామర్థ్యాలపై పెరుగుతున్న అంతర్జాతీయ విశ్వాసాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ కీలకమైన శాస్త్రీయ, నియంత్రణ సూచనగా పనిచేస్తుంది.

అటువంటి బలమైన నియంత్రణ వ్యవస్థ ప్రజారోగ్యాన్ని కాపాడటమే కాకుండా భారతీయ ఫార్మాస్యూటికల్స్‌పై ప్రపంచ విశ్వాసాన్ని బలపరుస్తుంది. ఈ పునాది ఈ రంగంలో వృద్ధి, ఎగుమతులు, ఆవిష్కరణలను కొనసాగించడానికి కీలకంగా ఉంది.

ముగింపు
భారతదేశ ఫార్మాస్యూటికల్ వ్యవస్థ స్థాయి, సరసమైన ధరలు, నియంత్రణ విశ్వసనీయతను మిళితం చేసే ప్రపంచవ్యాప్తంగా సమగ్రమైన, విధాన-మద్దతు గల వ్యవస్థగా పరిణామం చెందింది. బలమైన తయారీ సామర్థ్యాలు, పెరుగుతున్న ఎగుమతులు, పెరుగుతున్న విదేశీ పెట్టుబడులు, లక్షిత ప్రభుత్వ పథకాలు సమిష్టిగా దేశీయ ఉత్పత్తిని బలోపేతం చేశాయి, దిగుమతి ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడంతో పాటు ప్రపంచ మార్కెట్ ఉనికిని విస్తరించాయి. అదే సమయంలో సరసమైన ప్రాప్యత, ఆవిష్కరణ, నాణ్యత హామీ, నియంత్రణ పర్యవేక్షణను ప్రోత్సహించే కార్యక్రమాలు ప్రజారోగ్య ఫలితాలను, అంతర్జాతీయ విశ్వాసాన్ని బలపరిచాయి. యూరోపియన్ యూనియన్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, న్యూజిలాండ్‌లతో ప్రతిపాదించిన, ఇటీవల ముగిసిన వాణిజ్య ఒప్పందాలు భారతదేశ ఫార్మాస్యూటికల్, వైద్య పరికరాల రంగాన్ని మరింత బలోపేతం చేస్తాయని భావిస్తున్నారు. ఈ ఒప్పందాలు మార్కెట్ ప్రాప్యతను విస్తరిస్తాయి. ఈ రంగంలో భారతదేశ ప్రపంచ వాణిజ్య సంబంధాలను మరింత లోతుగా చేస్తాయి. మొత్తంగా ఈ అంశాలు భారతదేశ ఫార్మాస్యూటికల్స్‌ను స్థిరమైన, భవిష్యత్తు-ఆధారిత పథంలో నిలిపి, నిరంతర వృద్ధి, ప్రపంచవ్యాప్త విస్త‌ర‌ణ‌, దీర్ఘకాలిక దృఢ‌త్వానికి మద్దతు ఇస్తున్నాయి.