• Sitemap
  • Advance Search
Economy

ബിസിനസ് അന്തരീക്ഷത്തെ മാറ്റിമറിച്ച നയ പരിഷ്കാരങ്ങൾ

Posted On: 05 MAR 2026 11:44AM

പ്രധാന വസ്തുതകൾ

  • ഇന്ത്യയിലെ ബിസിനസ് രജിസ്ട്രേഷനുകൾ 202021 ലെ 1.55 ലക്ഷത്തിൽ നിന്ന് 202526 ൽ 1.98 ലക്ഷമായി (2026 ഫെബ്രുവരി 3 വരെ) ~27% വർദ്ധിച്ചു.
  • ഡിജിറ്റൽ വ്യാപാര സൗകര്യം, നികുതി ദൃഢത, കുറഞ്ഞ അനുസരണവും വ്യവഹാരവും, വിശ്വാസാധിഷ്ഠിത കസ്റ്റംസ് സംവിധാനങ്ങൾ, നിക്ഷേപ സൗഹൃദ നികുതി വ്യവസ്ഥ തുടങ്ങിയ നിർദ്ദേശിച്ച വിവിധ നടപടികളിലൂടെ 202627 ലെ കേന്ദ്ര ബജറ്റ് ഇന്ത്യയുടെ ബിസിനസ്സ് സുഗമമാക്കുന്ന ആവാസവ്യവസ്ഥയെ കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു.
  • സ്റ്റാർട്ട്-അപ്പ് ഇന്ത്യ, ക്രെഡിറ്റ് ഗ്യാരണ്ടി സ്കീം, ഡിജിറ്റൽ ക്രെഡിറ്റ് അസസ്മെന്റ് മോഡലുകൾ തുടങ്ങിയ സ്ഥാപന പരിഷ്കാരങ്ങൾ സുതാര്യവും സാങ്കേതികവിദ്യ പ്രാപ്തമാക്കിയതും നിക്ഷേപക സൗഹൃദവുമായ ഒരു ആവാസവ്യവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
  • ജൻ വിശ്വാസ് ആക്ട്, ഐബിസി, എംഎടി തുടങ്ങിയ സമാന്തര നിയന്ത്രണ പരിഷ്കാരങ്ങൾ ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കൽ, നിയന്ത്രണ യോജിപ്പ്, വിശ്വാസത്തിലും ഉത്തരവാദിത്തത്തിലും വേരൂന്നിയ ഒരു ഭരണ മാതൃക എന്നിവയ്ക്ക് മുൻഗണന നൽകുന്നു.

ഇന്ത്യ: വളർന്നുവരുന്ന ഒരു ആഗോള വ്യാപാര ശക്തികേന്ദ്രം

കഴിഞ്ഞ കുറച്ച് വർഷങ്ങളായി നിക്ഷേപങ്ങൾക്ക് മാത്രമല്ല, ബിസിനസ്സ് ചെയ്യുന്നതിനും ഏറ്റവും ആകർഷകമായ ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നായി ഇന്ത്യ ഉയർന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്. ഒരു ദശാബ്ദത്തിലേറെ മുമ്പ്, ഇന്ത്യയിൽ ബിസിനസ്സ് ചെയ്യുന്നത് എളുപ്പമാക്കുന്നതിന് ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ഒരു നിയന്ത്രണ പരിഷ്കാര പരിപാടി ഗവൺമെന്റ് ആരംഭിച്ചു.

ഈസ് ഓഫ് ഡൂയിംഗ് ബിസിനസ് (EoDB) സംരംഭങ്ങളും ബിസിനസ് സൗഹൃദ പരിഷ്കാരങ്ങളുടെ ഒരു തരംഗവും ആരംഭിച്ചതോടെ ഇന്ത്യ ഇപ്പോൾ കാര്യക്ഷമതയുടെയും അവസരങ്ങളുടെയും ഒരു പുതിയ യുഗത്തിന് തുടക്കമിട്ടിരിക്കുന്നു. രാജ്യവും അതിന്റെ യുവ സംരംഭകരുടെ ഊർജ്ജസ്വലമായ സമൂഹവും ഇപ്പോൾ ശാക്തീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, പരിഷ്കരിച്ചതും വളർച്ചാ കേന്ദ്രീകൃതവുമായ ഈ ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ നേട്ടങ്ങൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്താൻ തയ്യാറാണ്. ഇന്ത്യൻ ബിസിനസ് ആവാസവ്യവസ്ഥ ശക്തിപ്പെടുകയും വെറും അഞ്ച് വർഷത്തിനുള്ളിൽ സജീവമായി രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത കമ്പനികളുടെ എണ്ണത്തിൽ ഏകദേശം 27% വർദ്ധനവ് ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്തു. 2020–211.55 ലക്ഷത്തിൽ നിന്ന് 2025–261.98 ലക്ഷമായി (2026 ഫെബ്രുവരി 3 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്) ഇത് വളർന്നു.

2024-25 സാമ്പത്തിക വർഷം വരെയും 2025-26 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിലെ ജൂലൈ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ (Q2) തുടർച്ചയായി ന്യൂട്രൽ ബെഞ്ച്മാർക്കായ 100 ന് മുകളിൽ തുടരുന്ന RBI യുടെ ബിസിനസ് പ്രതീക്ഷാ സൂചിക, ഭാവിയിലെ ഉല്പാദനം, തൊഴിൽ, നിക്ഷേപം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പോസിറ്റീവ് വികാരത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ സൂചകങ്ങൾ ഒരുമിച്ച്, വ്യവസായ വികാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയായ പ്രതിരോധശേഷിയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും കമ്പനികൾ ആവശ്യകതയെയും വളർച്ചാ സാധ്യതകളെയും കുറിച്ച് ആത്മവിശ്വാസം പുലർത്തുന്ന ഒരു ബിസിനസ് അന്തരീക്ഷത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ബിസിനസ് ചെയ്യുന്നത് എളുപ്പമാക്കുന്നതിലുള്ള ഗവൺമെൻ്റിൻ്റെ തന്ത്രപരമായ ശ്രദ്ധ

സംരംഭകത്വം, നവീകരണം, സമ്പത്ത് സൃഷ്ടിക്കൽ എന്നിവ വളർത്തിയെടുക്കുന്നതിന് EoDB അടിസ്ഥാനപരമാണ്. ഇത് തിരിച്ചറിഞ്ഞുകൊണ്ട്, നിക്ഷേപം ആകർഷിക്കുന്നതിനും സംരംഭങ്ങളെ ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നതിനും സാമ്പത്തിക വളർച്ച ത്വരിതപ്പെടുത്തുന്നതിനും "ബിസിനസ് അന്തരീക്ഷം മെച്ചപ്പെടുത്തുക" എന്നത് ഗവൺമെൻ്റ് ഒരു തന്ത്രപരമായ മുൻഗണനയാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. നിയന്ത്രണ, നിയമനിർമ്മാണ ചട്ടക്കൂടുകൾ പരിഷ്കരിക്കുന്നതിലൂടെയും, നടപടിക്രമങ്ങൾ സുഗമമാക്കുന്നതിലൂടെയും അനാവശ്യമായ ചട്ടപാലനങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നതിലൂടെയും ബിസിനസുകൾക്കായി കൂടുതൽ സുതാര്യവും കാര്യക്ഷമവും പ്രവചനാതീതവുമായ ഒരു ആവാസവ്യവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കാൻ ഗവൺമെൻ്റ് ലക്ഷ്യമിടുന്നു.

ഇന്ന് ഇന്ത്യയുടെ പരിഷ്കരണ അജണ്ടയുടെ കേന്ദ്ര സ്തംഭമായി EoDB നിലകൊള്ളുന്നു. ഡിജിറ്റൽ വ്യാപാര സൗകര്യം, നികുതി ഉറപ്പ്, കുറഞ്ഞ ചട്ടപാലനവും വ്യവഹാരവും, വിശ്വാസാധിഷ്ഠിത കസ്റ്റംസ് സംവിധാനങ്ങൾ, നിക്ഷേപ സൗഹൃദ നികുതി വ്യവസ്ഥ എന്നിവ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന നടപടികളിലൂടെ 2026–27 ലെ കേന്ദ്ര ബജറ്റ് ഈ ദർശനത്തെ കൂടുതൽ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നു. ഈ സുസ്ഥിര പരിഷ്കാരങ്ങൾ നിക്ഷേപകരുടെ ആത്മവിശ്വാസം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന മത്സരാധിഷ്ഠിതവും ബിസിനസ്-സജ്ജവുമായ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ എന്ന നിലയിൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥാനം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഇന്ത്യയുടെ ബിസിനസ് ആവാസവ്യവസ്ഥയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന സ്ഥാപന പരിഷ്കാരങ്ങൾ

സംരംഭകത്വം ശക്തിപ്പെടുത്തുക, ധനസഹായം ലഭ്യമാക്കുക, നിയന്ത്രണ ചട്ടക്കൂടുകൾ നവീകരിക്കുക, വ്യാപാര സൗകര്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുക എന്നിവയാണ് ഇന്ത്യയുടെ പരിഷ്കരണാധിഷ്ഠിത വളർച്ചാ തന്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ഇന്ത്യ, ക്രെഡിറ്റ് ഗ്യാരണ്ടി സ്കീമുകൾ, ഡിജിറ്റൽ ക്രെഡിറ്റ് അസസ്മെന്റ് മോഡലുകൾ, സമഗ്ര ഇൻഷുറൻസ് മേഖല പരിഷ്കാരങ്ങൾ, സംയോജിത കസ്റ്റംസ് സംവിധാനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ സംരംഭങ്ങളിലൂടെ, ഗവൺമെൻ്റ് കൂടുതൽ സുതാര്യവും സാങ്കേതികവിദ്യ പ്രാപ്തമാക്കിയതും നിക്ഷേപക സൗഹൃദപരവുമായ ഒരു ആവാസവ്യവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ നടപടികൾ ഒരുമിച്ച്, EoDB മെച്ചപ്പെടുത്തുക മാത്രമല്ല, സാമ്പത്തിക ഉൾപ്പെടുത്തൽ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും, നവീകരണം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും, എംഎസ്എംഇ വളർച്ച ത്വരിതപ്പെടുത്തുകയും, ഇന്ത്യയെ ഒരു മത്സരാധിഷ്ഠിത ആഗോള വ്യാപാര, നിക്ഷേപ കേന്ദ്രമായി സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

സ്റ്റാർട്ട്-അപ്പ് ഇന്ത്യ

സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ഇന്ത്യ സംരംഭത്തിന് കീഴിൽ, യോഗ്യരായ കമ്പനികൾക്ക് ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റ് ഫോർ പ്രൊമോഷൻ ഓഫ് ഇൻഡസ്ട്രി ആൻഡ് ഇന്റേണൽ ട്രേഡ് (ഡിപിഐഐടി)യിൽ നിന്ന് സ്റ്റാർട്ടപ്പുകളായി അംഗീകാരം നേടാനാകും. ഇത് നികുതി ആനുകൂല്യങ്ങൾ, ലളിതമായ ചട്ടപാലന നടപടിക്രമങ്ങൾ, ഫാസ്റ്റ് ട്രാക്ക്ഡ് ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശ (ഐപിആർ) പ്രോസസ്സിംഗ്, മറ്റ് നിയന്ത്രണ പിന്തുണ എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി ആനുകൂല്യങ്ങൾ നേടാൻ അവരെ പ്രാപ്തരാക്കുന്നു. നൂതനാശയം വളർത്തിയെടുക്കുന്നതും സുസ്ഥിര സാമ്പത്തിക വളർച്ചയ്ക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്നതും രാജ്യത്തുടനീളം വലിയ തോതിലുള്ള തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതുമായ ശക്തവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമായ ഒരു സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ആവാസവ്യവസ്ഥ കെട്ടിപ്പടുക്കുക എന്നതാണ് ഈ സംരംഭത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം.

2026 ഫെബ്രുവരിയിലെ കണക്കനുസരിച്ച് 2.16 ലക്ഷത്തിലധികം ഡിപിഐഐടി അംഗീകൃത സ്റ്റാർട്ടപ്പുകളുമായി, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ആവാസവ്യവസ്ഥകളിൽ ഒന്നായി ഇന്ത്യ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു. 2016 മുതൽ ആരംഭിച്ച സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾക്കായുള്ള റെഗുലേറ്ററി പരിഷ്കാരങ്ങൾ EoDB വർദ്ധിപ്പിക്കുക, മൂലധനം സമാഹരിക്കുന്നത് എളുപ്പമാക്കുക, സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ അനുസരണ ഭാരം കുറയ്ക്കുക എന്നിവയാണ് ലക്ഷ്യമിടുന്നത്-

സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ഇന്ത്യയ്ക്ക് പുറമേ, സാങ്കേതിക നവീകരണം, ഗ്രാമീണ സംരംഭകത്വം, അക്കാദമിക് ഗവേഷണം, പ്രാദേശിക ഉൾപ്പെടുത്തൽ എന്നിവ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ ഇന്ത്യയുടെ സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ആവാസവ്യവസ്ഥയെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്താൻ നിരവധി സംരംഭങ്ങൾ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്. സ്റ്റാർട്ടപ്പ് പിന്തുണ വിശാലമായും വികേന്ദ്രീകൃതമായും ദേശീയ വികസന മുൻഗണനകളുമായി അടുത്തും യോജിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഈ സംരംഭങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കുന്നു.

ക്രെഡിറ്റ് ഗ്യാരണ്ടി പദ്ധതി

എംഎസ്എംഇകൾക്കും സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾക്കും ഈട് രഹിത അല്ലെങ്കിൽ മൂന്നാം കക്ഷി ഗ്യാരണ്ടി രഹിത വായ്പകൾ നൽകിക്കൊണ്ട് ക്രെഡിറ്റ് ഗ്യാരണ്ടി സ്കീമുകൾ EoDBയെ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു. ഈ സ്കീമുകൾ വായ്പ നൽകുന്നവർക്കുള്ള അപകടസാധ്യത കുറയ്ക്കുന്നു, സംരംഭകർക്ക് ധനസഹായം എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമാക്കുന്നു, നവീകരണം വളർത്തുന്നു, മൊത്തത്തിലുള്ള ബിസിനസ് അന്തരീക്ഷം ലളിതമാക്കുന്നു.

ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള പദ്ധതികൾ:

  • സൂക്ഷ്മ ചെറുകിട സംരംഭങ്ങൾക്കുള്ള ക്രെഡിറ്റ് ഗ്യാരണ്ടി സ്കീം (സിജിടിഎംഎസ്ഇ): സൂക്ഷ്മ ചെറുകിട സംരംഭങ്ങൾക്ക് (എംഎസ്ഇ) ₹10 കോടി വരെയുള്ള ക്രെഡിറ്റ് പിന്തുണയ്ക്കുള്ള ക്രെഡിറ്റ് ഗ്യാരണ്ടികൾ സുഗമമാക്കുന്നു.
  • സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾക്കുള്ള ക്രെഡിറ്റ് ഗ്യാരണ്ടി സ്കീം (സിജിഎസ്എസ്): ക്രെഡിറ്റ് ഗ്യാരണ്ടികൾ നൽകിക്കൊണ്ട് സ്റ്റാർട്ടപ്പുകളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. പുതുക്കിയ ചട്ടക്കൂട് ഗ്യാരണ്ടി കവറേജ് വർദ്ധിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്, യോഗ്യരായ ഓരോ വായ്പക്കാരനും പരമാവധി പരിധി ₹10 കോടിയിൽ നിന്ന് ₹20 കോടിയായി വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
  • കയറ്റുമതികാർക്കുള്ള ക്രെഡിറ്റ് ഗ്യാരണ്ടി സ്കീം (സിജിഎസ്ഇ): നേരിട്ടുള്ള, പരോക്ഷ കയറ്റുമതിക്കാരായ എംഎസ്എംഇകൾക്ക് ₹20,000 കോടി വരെയുള്ള അധിക ഈട് രഹിത ക്രെഡിറ്റ് പിന്തുണ.

വായ്പ അംഗീകാര പ്രക്രിയ സുഗമമാക്കുകയോ വേഗത്തിലാക്കുകയോ ചെയ്യുന്നതിലൂടെ, മൂലധനം പ്രാപ്യമാക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സമയവും ചെലവും കുറയ്ക്കാനും ഈ സ്കീമുകൾ സഹായിക്കുന്നു.

ക്രെഡിറ്റ് അസസ്മെന്റ് മോഡൽ (CAM)

2025-ൽ എംഎസ്എംഇകൾക്കായുള്ള ഡിജിറ്റൽ ഫൂട്ട് പ്രിൻ്റുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകൾ (പിഎസ്ബികൾ) ക്രെഡിറ്റ് അസസ്‌മെന്റ് മോഡൽ (സിഎഎം) ആരംഭിച്ചു. എംഎസ്എംഇകൾക്കായി ഓട്ടോമേറ്റഡ് ലോൺ അപ്രൈസൽ പ്രാപ്തമാക്കുന്നതിന് ഡിജിറ്റലായി ലഭ്യമാക്കിയതും പരിശോധിക്കാവുന്നതുമായ ഡാറ്റ പ്രയോജനപ്പെടുത്തുക, എല്ലാ വായ്പാ അപേക്ഷകൾക്കും വസ്തുനിഷ്ഠമായ തീരുമാനവും നിലവിലുള്ള ബാങ്കിൽ നിന്നും പുതുതായി ബാങ്കിൽ നിന്നും വായ്പയെടുക്കുന്നവർക്കും മോഡൽ അധിഷ്ഠിത പരിധി വിലയിരുത്തലും ഉപയോഗിക്കുക എന്നിവയാണ് ഈ മാതൃകയുടെ ലക്ഷ്യം.

എംഎസ്എംഇകൾക്കായുള്ള EoDB മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനൊപ്പം, മൈക്രോ ആൻഡ് സ്‌മോൾ എന്റർപ്രൈസസിനായുള്ള ക്രെഡിറ്റ് ഗ്യാരണ്ടി ഫണ്ട് ട്രസ്റ്റ് (സിജിടിഎംഎസ്ഇ) പോലുള്ള ക്രെഡിറ്റ് ഗ്യാരണ്ടി സ്കീമുകളും ഈ മോഡൽ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. 2025 ഏപ്രിൽ 1 മുതൽ നവംബർ 30 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ, സിഎഎമ്മിന്റെ ക്രെഡിറ്റ് പ്രോഗ്രാമുകൾക്ക് കീഴിൽ പിഎസ്ബികൾ ₹3.2 ലക്ഷം കോടിയിലധികം എംഎസ്എംഇ വായ്പാ അപേക്ഷകളിലായി, ₹41.5 ആയിരം കോടിയിലധികം തുക, അനുവദിച്ചു.

സബ്ക ബീമ, സബ്കി രക്ഷ (ഇൻഷുറൻസ് നിയമങ്ങളുടെ ഭേദഗതി) നിയമം, 2025

1938-ലെ ഇൻഷുറൻസ് നിയമം, 1956-ലെ ലൈഫ് ഇൻഷുറൻസ് കോർപ്പറേഷൻ നിയമം, 1999-ലെ ഇൻഷുറൻസ് റെഗുലേറ്ററി ആൻഡ് ഡെവലപ്‌മെന്റ് അതോറിറ്റി നിയമം എന്നിവയിൽ ഭേദഗതി വരുത്തിക്കൊണ്ട് 2025-ലെ സബ്ക ബീമ, സബ്കി രക്ഷ (ഇൻഷുറൻസ് നിയമങ്ങളുടെ ഭേദഗതി) നിയമം സമഗ്രമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. പോളിസി ഉടമകളുടെ സംരക്ഷണം ശക്തിപ്പെടുത്തുക, ഇൻഷുറൻസ് വ്യാപനം വർദ്ധിപ്പിക്കുക, മേഖലാ വളർച്ച ത്വരിതപ്പെടുത്തുക, ഇഒഡിബി ഗണ്യമായി മെച്ചപ്പെടുത്തുക എന്നിവയാണ് ലക്ഷ്യം.

ഒരു പ്രധാന പരിഷ്കാരം എഫ്ഡിഐ പരിധി 100% ആയി വർദ്ധിപ്പിക്കുക എന്നതാണ്, ഇത് പുതിയ പങ്കാളികളെ ആകർഷിക്കുകയും മൂലധന ലഭ്യത വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും വ്യക്തികൾക്കും ബിസിനസുകൾക്കുമുള്ള സംരക്ഷണ വിടവ് നികത്തുകയും ചെയ്യുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. ഈ നിയമം ഇഒഡിബിയെ ഇനിപ്പറയുന്നവയിലൂടെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു:

  • സുഗമമായ പ്രവർത്തനങ്ങളും മികച്ച സേവന തുടർച്ചയും ഉറപ്പാക്കുന്നതിന് ഇൻഷുറൻസ് ഇടനിലക്കാർക്കുള്ള ഒറ്റത്തവണ രജിസ്ട്രേഷൻ.
  • ഷെയർ ട്രാൻസ്ഫറുകൾക്കുള്ള ഐആർഡിഎഐ അംഗീകാര പരിധി 1% ൽ നിന്ന് 5% ആയി ഉയർത്തുകയും അനുസരണം ലളിതമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
  • വിദേശ റീഇൻഷുറൻസിനുള്ള നെറ്റ് ഓണഡ് ഫണ്ട് ആവശ്യകത ₹5,000 കോടിയിൽ നിന്ന് ₹1,000 കോടിയായി കുറയ്ക്കുക, ഇന്ത്യയിൽ കൂടുതൽ റീഇൻഷുറൻസ് പങ്കാളിത്തവും ശേഷിയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക.

വ്യാപാര, നിക്ഷേപ സൗകര്യങ്ങൾ

മത്സരാത്മകമായ ഒരു ആഗോള വ്യാപാര, നിക്ഷേപ കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥാനം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിന്, കാർഗോ ക്ലിയറൻസുകൾ കാര്യക്ഷമമാക്കുക, കസ്റ്റംസ് പ്രക്രിയകൾ നവീകരിക്കുക, നിക്ഷേപകരുടെ പ്രവേശനം വർദ്ധിപ്പിക്കുക എന്നിവ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള നടപടികൾ ഗവൺമെൻ്റ് നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഡിജിറ്റൽ സംയോജനം, വേഗത്തിലുള്ള അംഗീകാരങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യാധിഷ്ഠിത റിസ്ക് മാനേജ്മെന്റ്, വിപുലീകരിച്ച നിക്ഷേപ മാർഗങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്ന ഈ സംരംഭങ്ങൾ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമവും സുതാര്യവും നിക്ഷേപക സൗഹൃദപരവുമായ വ്യാപാര ആവാസവ്യവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

  • കാർഗോ ക്ലിയറൻസ് അംഗീകാരങ്ങൾക്കായി സിംഗിൾ, ഇന്റർകണക്റ്റഡ് ഡിജിറ്റൽ വിൻഡോ.
  • യാതൊരു മാനദണ്ഡങ്ങളും പാലിക്കാത്ത സാധനങ്ങൾക്ക്, , തീരുവ അടയ്ക്കുന്നതിന് വിധേയമായി, ഇറക്കുമതിക്കാരൻ ഓൺലൈൻ രജിസ്ട്രേഷൻ പൂർത്തിയാക്കിയ ഉടൻ തന്നെ കസ്റ്റംസ് ക്ലിയറൻസ് നടത്തും.
  • എല്ലാ കസ്റ്റംസ് പ്രക്രിയകൾക്കുമായി ഒറ്റ, സംയോജിത, സ്കെയിലബിൾ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമായി കസ്റ്റംസ് ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് സിസ്റ്റം (CIS) 2 വർഷത്തിനുള്ളിൽ പുറത്തിറക്കും.
  • എല്ലാ പ്രധാന തുറമുഖങ്ങളിലുമുള്ള ഓരോ കണ്ടെയ്‌നറും സ്കാൻ ചെയ്യുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ, അപകടസാധ്യത വിലയിരുത്തുന്നതിനായി നൂതന ഇമേജിംഗും AI സാങ്കേതികവിദ്യയും ഉപയോഗിച്ച് നോൺ-ഇൻട്രൂസീവ് സ്കാനിംഗിന്റെ ഉപയോഗം ഘട്ടം ഘട്ടമായി വിപുലീകരിക്കും.
  • പോർട്ട്‌ഫോളിയോ നിക്ഷേപ പദ്ധതി (PIS) വഴി ഇന്ത്യയ്ക്ക് പുറത്ത് താമസിക്കുന്ന വ്യക്തികൾക്ക് (PROI) ലിസ്റ്റുചെയ്ത ഇന്ത്യൻ കമ്പനികളുടെ ഇക്വിറ്റി ഉപകരണങ്ങളിൽ നിക്ഷേപിക്കാൻ അനുവാദമുണ്ടാകും. ഈ പദ്ധതി പ്രകാരം ഒരു വ്യക്തിഗത PROI യുടെ നിക്ഷേപ പരിധി 5% ൽ നിന്ന് 10% ആക്കാനും, മൊത്തത്തിലുള്ള വ്യക്തിഗത PROI കൾ നിലവിലുള്ള 10% ൽ നിന്ന് 24% ആക്കാനും നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

ബിസിനസ് ചെയ്യൽ എളുപ്പമാക്കുന്നതിനുള്ള നിയന്ത്രണ പരിഷ്കാരങ്ങൾ

സമാന്തര നിയന്ത്രണ പരിഷ്കാരങ്ങൾ, ബിസിനസ് ചെയ്യൽ എളുപ്പമാക്കുന്നതിന് ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കൽ, നിയന്ത്രണ സമന്വയം, വിശ്വാസത്തിലും ഉത്തരവാദിത്തത്തിലും വേരൂന്നിയ ഒരു ഭരണ മാതൃക എന്നിവയ്ക്ക് മുൻഗണന നൽകിയിട്ടുണ്ട്. സമീപകാല നടപടികളിൽ സാമ്പത്തിക വിപണികൾ, നികുതി, തൊഴിൽ നിയന്ത്രണം, പാപ്പരത്ത പരിഹാരം, കസ്റ്റംസ് ഭരണം, ഗുണനിലവാര മാനദണ്ഡങ്ങൾ, അനുസരണ യുക്തിസഹീകരണം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. നിയമങ്ങൾ ഏകീകരിക്കുന്നതിലൂടെയും ചെറിയ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ കുറ്റവിമുക്തമാക്കുന്നതിലൂടെയും പ്രക്രിയകൾ ഡിജിറ്റൈസ് ചെയ്യുന്നതിലൂടെയും സുതാര്യത ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിലൂടെയും, ഈ പരിഷ്കാരങ്ങൾ ഉത്തരവാദിത്തം സംരക്ഷിക്കുന്നതിനൊപ്പം നിയന്ത്രണ സംഘർഷം കുറയ്ക്കുന്നു. ഈ ഏകോപിത നടപടികൾ നിയന്ത്രണ ഉറപ്പ് ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു, മത്സരത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു, കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമവും കരുത്തുറ്റതുമായ ബിസിനസ്സ് അന്തരീക്ഷം വളർത്തുന്നു.

ആർ‌ബി‌ഐയുടെ നിയന്ത്രണ നിർദ്ദേശങ്ങൾ

റിസർവ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ (ആർ‌ബി‌ഐ) 9,000-ത്തിലധികം സർക്കുലറുകളും മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളും വിവിധ വിഭാഗങ്ങളിലെ നിയന്ത്രിത സ്ഥാപനങ്ങൾക്കായി 238 പ്രവർത്തന-നിർദ്ദിഷ്ട നിയന്ത്രണ നിർദ്ദേശങ്ങളായി ഏകീകരിച്ചുകൊണ്ട് അതിന്റെ നിയന്ത്രണ ചട്ടക്കൂട് ലളിതമാക്കുകയും ചെയ്‌തു. കൂടുതൽ സുതാര്യത ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി നാഷണൽ ബാങ്ക് ഫോർ അഗ്രികൾച്ചർ ആൻഡ് റൂറൽ ഡെവലപ്‌മെന്റുമായി (നബാർഡ്) ഏകോപിപ്പിച്ച്, പ്രാദേശിക ഗ്രാമീണ ബാങ്കുകൾക്കും സഹകരണ ബാങ്കുകൾക്കും നൽകിയ നിർദ്ദേശങ്ങൾ ഏകീകരിക്കുകയും ലളിതമാക്കുകയും ചെയ്‌തു.

പ്രവേശനക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും അനുസരണ ഭാരം കുറയ്ക്കുന്നതിനുമായി, ആകെ 9,446 സർക്കുലറുകൾ റദ്ദാക്കി, 3,809 എണ്ണം മാസ്റ്റർ സർക്കുലറുകളായി ഏകീകരിച്ചു, കൂടാതെ 5,673 എണ്ണം കാലഹരണപ്പെട്ടതായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഈ പ്രക്രിയ വ്യക്തത മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ഇ‌ഒ‌ഡി‌ബി മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

നിയമങ്ങൾ ലളിതമാക്കാനും സുതാര്യത മെച്ചപ്പെടുത്താനുമുള്ള സെബി (SEBI) യുടെ നീക്കം

ഈസ് ഓഫ് ഡൂയിംഗ് ബിസിനസ്സ് (EoDB) മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനും മൂലധന വിപണിയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനുമായി റെഗുലേറ്ററി ആവശ്യകതകൾ ലളിതമാക്കുന്നതിനും സുതാര്യത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുമുള്ള നടപടികൾ സെക്യൂരിറ്റീസ് ആൻഡ് എക്സ്ചേഞ്ച് ബോർഡ് ഓഫ് ഇന്ത്യ (SEBI) അവതരിപ്പിച്ചു. സെക്യൂരിറ്റൈസ്ഡ് ഡെബ്റ്റ് ഇൻസ്ട്രുമെന്റുകളുടെ (SDI) ഇഷ്യൂവിനും ലിസ്റ്റിംഗിനുമുള്ള മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ റിസർവ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ മാനദണ്ഡങ്ങളുമായി സെബി ഏകീകരിച്ചു. ഇതിലൂടെ മികച്ച നിയന്ത്രണ പൊരുത്തവും സുഗമമായ പാലനവും ഇഷ്യൂ ചെയ്യുന്നവർക്ക് വ്യക്തമായ നടപടിക്രമങ്ങളും ഉറപ്പാക്കുന്നു.

പിഴയും പ്രോസിക്യൂഷനും യുക്തിസഹമാക്കൽ

നിയമങ്ങൾ പാലിക്കുന്നതിലെ സമ്മർദ്ദം കുറയ്ക്കുന്നതിനായി, പിഴകൾ യുക്തിസഹമാക്കുന്നതിനും ചെറിയ വീഴ്ചകളെ ക്രിമിനൽ കുറ്റമല്ലാതാക്കുന്നതിനും പരിശോധനകളും പ്രോസിക്യൂഷൻ ചട്ടക്കൂടുകളും ലളിതമാക്കുന്നതിനും ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള നടപടികൾ ​ഗവൺമെന്റ് അവതരിപ്പിച്ചു. ഇത് നികുതി വ്യവസ്ഥയെ കൂടുതൽ സുതാര്യവും പ്രവചിക്കാവുന്നതും ബിസിനസ്സ് സൗഹൃദവുമാക്കുന്നു.

  • അപ്പീൽ നൽകുന്ന സമയത്ത് പിഴയ്ക്ക് പലിശ ഈടാക്കാത്ത വിധത്തിൽ നികുതി നിർണ്ണയവും പിഴ ഉത്തരവുകളും സംയോജിപ്പിച്ചു; പ്രീ-ഡിപ്പോസിറ്റ് തുക 20 ശതമാനത്തിൽ നിന്ന് 10 ശതമാനമായി (പ്രധാന നികുതി ആവശ്യകതയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ) കുറച്ചു.
  • പുനർനിർണ്ണയത്തിന് ശേഷവും 10 ശതമാനം അധിക നികുതിയോടെ പുതുക്കിയ റിട്ടേണുകൾ അനുവദിക്കും.
  • മുഴുവൻ നികുതിയും പലിശയും അടയ്ക്കുന്ന പക്ഷം, വരുമാനം കുറച്ചു കാണിക്കുന്നതിനോടൊപ്പം തെറ്റായി രേഖപ്പെടുത്തുന്നതിനും പിഴയിൽ നിന്നും പ്രോസിക്യൂഷനിൽ നിന്നും ഇളവ് നൽകും.
  • രേഖകൾ ഹാജരാക്കാതിരിക്കുന്നതും സാധനങ്ങളായോ സേവനങ്ങളായോ നൽകുന്ന പേയ്‌മെന്റുകളിലെ ടിഡിഎസും ക്രിമിനൽ കുറ്റമല്ലാതാക്കി; ചെറിയ നിയമലംഘനങ്ങൾക്ക് ഇനി പിഴ മാത്രമേ ഈടാക്കൂ.
  • സാങ്കേതികമായ പിഴകൾ ഫീസുകളായി പരിഷ്കരിച്ചു.
  • പരമാവധി 2 വർഷം വരെ തടവുശിക്ഷ ലഭിക്കാവുന്ന ആനുപാതികമായ പ്രോസിക്യൂഷൻ ചട്ടക്കൂട് കൊണ്ടുവന്നു, ഇത് പിഴയായി മാറ്റാനും സാധിക്കും.
  • 20 ലക്ഷം രൂപയിൽ താഴെയുള്ള വിദേശ ആസ്തികൾ വെളിപ്പെടുത്താത്തവർക്ക് മുൻകാല പ്രാബല്യത്തോടെ (1.10.2024 മുതൽ) ഇളവ് നൽകുന്നു.

വിശ്വാസാധിഷ്ഠിത സംവിധാനങ്ങൾ

ഈസ് ഓഫ് ഡൂയിംഗ് ബിസിനസ്സ് (EoDB) മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി വിശ്വാസാധിഷ്ഠിതമായ കസ്റ്റംസ് സംവിധാനങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നതിൽ ​ഗവൺമെന്റ് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട്, തുറമുഖത്ത് നിന്ന് വെയർഹൗസിലേക്കുള്ള നീക്കം സുഗമമാക്കുന്നതിനും 'ജസ്റ്റ്-ഇൻ-ടൈം' നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനുമായി, ടയർ 2, ടയർ 3 വിഭാഗത്തിലുള്ള ഓതറൈസ്ഡ് ഇക്കണോമിക് ഓപ്പറേറ്റർമാരുടെ (AEO) ഡ്യൂട്ടി ഡെഫറൽ കാലാവധി 15 ദിവസത്തിൽ നിന്ന് 30 ദിവസമായി വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ 2026-27 കേന്ദ്ര ബജറ്റ് നിർദ്ദേശിച്ചു. ഡ്യൂട്ടി ഡെഫറൽ കാലാവധി വർദ്ധിപ്പിക്കുക എന്നതിനർത്ഥം ചരക്കുകൾ ഇറക്കുമതി ചെയ്ത ഉടൻ നികുതി അടയ്ക്കുന്നതിന് പകരം, കസ്റ്റംസ് അല്ലെങ്കിൽ ഇറക്കുമതി ഡ്യൂട്ടി അടയ്ക്കാൻ അനുവദിച്ചിട്ടുള്ള സമയം നീട്ടി നൽകുക എന്നതാണ്.

നികുതി അടയ്ക്കുന്നതും കസ്റ്റംസ് ക്ലിയറൻസും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വേർപെടുത്തുന്ന ഒരു സംവിധാനമാണ് ഡെഫർഡ് ഡ്യൂട്ടി പെയ്‌മെന്റ്. 'ആദ്യം ക്ലിയർ ചെയ്യുക-പിന്നീട് പണമടയ്ക്കുക' എന്ന തത്വത്തിലാണ് ഇത് അധിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നത്. നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ തടസ്സമില്ലാതെ നടത്തുന്നതിനായി തുറമുഖത്ത് നിന്ന് വെയർഹൗസിലേക്കുള്ള നീക്കം സുഗമമാക്കുക എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം.

 

ദേശീയ കസ്റ്റംസ് നിയമത്തിലെ വ്യവസ്ഥകൾ പാലിക്കേണ്ടതും വേൾഡ് കസ്റ്റംസ് ഓർഗനൈസേഷൻ (WCO) അല്ലെങ്കിൽ അതിന് തുല്യമായ വിതരണ ശൃംഖല സുരക്ഷാ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിച്ച് ദേശീയ ഭരണകൂടമോ അവർക്ക് വേണ്ടിയോ അംഗീകരിച്ചിട്ടുള്ളതുമായ ചരക്കുകളുടെ അന്താരാഷ്ട്ര നീക്കത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ബിസിനസ്സ് സ്ഥാപനമാണ് ഓതറൈസ്ഡ് ഇക്കണോമിക് ഓപ്പറേറ്റർ (AEO).

മറ്റ് നിർദ്ദേശങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നവ-

  • അർഹരായ ഉത്പാദകർക്കും ഇറക്കുമതിക്കാർക്കും ഇതേ ഡ്യൂട്ടി ഡെഫറൽ സൗകര്യം നൽകി. ഇത് നിശ്ചിത സമയത്തിനുള്ളിൽ പൂർണ്ണമായ ടയർ 3- AEO അംഗീകാരം നേടാൻ അവരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കും.
  • കൂടുതൽ വ്യക്തതയ്ക്കും മെച്ചപ്പെട്ട ബിസിനസ്സ് ആസൂത്രണത്തിനുമായി, കസ്റ്റംസിന് ബാധകമായ അഡ്വാൻസ് റൂളിംഗിന്റെ കാലാവധി നിലവിലുള്ള 3 വർഷത്തിൽ നിന്ന് 5 വർഷമായി നീട്ടി.
  • ചരക്കുകൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നതിൽ AEO അംഗീകാരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മുൻഗണനാ പരിഗണന നൽകി.
  • റിസ്ക് സിസ്റ്റങ്ങളിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട വിശ്വസ്തരായ ഇറക്കുമതിക്കാർക്ക് പരിശോധനകൾ കുറയ്ക്കുകയും, ഇലക്ട്രോണിക് സംവിധാനത്തിലൂടെ സീൽ ചെയ്ത കയറ്റുമതി ചരക്കുകൾ ഫാക്ടറിയിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് കപ്പലിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ അനുമതി നൽകുകയും ചെയ്തു.
  • നിബന്ധനകൾ പാലിക്കാത്ത ചരക്കുകൾക്ക്, വിശ്വസ്തരായ ഇറക്കുമതിക്കാരുടെ ഫയലിംഗുകൾ ക്ലിയറൻസിനായി കസ്റ്റംസിനെ സ്വയമേവ അറിയിക്കുകയും, ചരക്കുകൾ എത്തുമ്പോൾ തന്നെ ഉടനടി റിലീസ് ചെയ്യാനുള്ള സൗകര്യം ഒരുക്കുകയും ചെയ്യും.
  • കസ്റ്റംസ് വെയർഹൗസിംഗ് ചട്ടക്കൂട് ഓപ്പറേറ്റർ കേന്ദ്രീകൃതമായ സംവിധാനത്തിലേക്ക് മാറ്റും; ഇതിൽ സ്വയം സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തലുകളും, ഇലക്ട്രോണിക് ട്രാക്കിംഗും, റിസ്ക് അധിഷ്ഠിത ഓഡിറ്റുകളും ഉൾപ്പെടുന്നു, ഇത് കാലതാമസവും ചെലവും കുറയ്ക്കും.

ജൻ വിശ്വാസ് ആക്ട്

വിശ്വാസാധിഷ്ഠിതമായ നിയന്ത്രണ ചട്ടക്കൂട് കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായി, കുറ്റകൃത്യങ്ങളെ ലഘൂകരിക്കുന്ന സുപ്രധാന പരിഷ്കാരങ്ങൾ ഗവൺമെൻ്റ് ഏറ്റെടുത്തു. ജൻ വിശ്വാസ് (വ്യവസ്ഥകളുടെ ഭേദഗതി) നിയമം, 2023 പ്രകാരം 42 നിയമങ്ങളിലായി 183 വ്യവസ്ഥകൾ ക്രിമിനൽ കുറ്റമല്ലാതാക്കി മാറ്റി, അതുവഴി ചെറിയ സാങ്കേതിക ലംഘനങ്ങൾക്കുള്ള ക്രിമിനൽ ബാധ്യത കുറച്ചു.

ഈ ശ്രമങ്ങൾ തുടർന്നുകൊണ്ട്, 355 വ്യവസ്ഥകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ജൻ വിശ്വാസ് (വ്യവസ്ഥകളുടെ ഭേദഗതി) ബിൽ, 2025 അവതരിപ്പിച്ചു. ഇതിൽ 288 വ്യവസ്ഥകൾ EoDB പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി ക്രിമിനൽ കുറ്റമല്ലാതാക്കാനും, 67 വ്യവസ്ഥകൾ ജീവിതസൗകര്യം വർദ്ധിപ്പിക്കാനും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ഇത് "മിനിമം ഗവൺമെന്റ്, മാക്സിമം ഗവേണൻസ്" എന്ന ഗവൺമെന്റിന്റെ പ്രതിബദ്ധതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുകയും സുസ്ഥിരമായ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയ്ക്കും ബിസിനസ്സ് ചെയ്യാനുള്ള എളുപ്പം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനും സഹായിക്കുകയും ചെയ്യും.

ഇൻസോൾവൻസി ആൻഡ് ബാങ്ക്റപ്‌സി കോഡ് (IBC), 2016

സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിലായ കമ്പനികളുടെ കൃത്യസമയത്തുള്ള പരിഹാരം സാധ്യമാക്കുന്നതിലൂടെയും കടം നൽകിയവർക്ക് തിരിച്ചടവ് മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിലൂടെയും ഇൻസോൾവൻസി ആൻഡ് ബാങ്ക്റപ്‌സി കോഡ് (IBC) ഇന്ത്യയുടെ ഇൻസോൾവൻസി ചട്ടക്കൂടിനെ ഗണ്യമായി മാറ്റിമറിച്ചു. കോർപ്പറേറ്റ് പുനരുജ്ജീവനത്തിനോ ലിക്വിഡേഷനോ വേണ്ടി വ്യക്തവും ഘടനാപരവും സമയബന്ധിതവുമായ ഒരു പ്രക്രിയ സ്ഥാപിക്കുന്നതിലൂടെ, ഇത് സുതാര്യത വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും കടം നൽകുന്നവരുടെ ആത്മവിശ്വാസം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും കൂടുതൽ പ്രവചിക്കാവുന്ന ബിസിനസ്സ് അന്തരീക്ഷം വളർത്തുകയും ചെയ്തു.

ഐബിസിയുടെ (IBC) പ്രാഥമിക ലക്ഷ്യം പ്രതിസന്ധിയിലായ കോർപ്പറേറ്റ് കടക്കാരെ രക്ഷിക്കുക എന്നതാണ്. ഇതിന്റെ തുടക്കം മുതൽ 2025 സെപ്റ്റംബർ വരെ ആകെ 3,865 കോർപ്പറേറ്റ് കടക്കാരെ രക്ഷപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്; അതിൽ 1,300 എണ്ണം റെസല്യൂഷൻ പ്ലാനുകളിലൂടെയും 1,342 എണ്ണം അപ്പീൽ, പുനഃപരിശോധന അല്ലെങ്കിൽ ഒത്തുതീർപ്പ് എന്നിവയിലൂടെയും 1,223 എണ്ണം പിൻവലിക്കലിലൂടെയുമാണ്. 2025 സെപ്റ്റംബർ 30 വരെയുള്ള കണക്കനുസരിച്ച്, റെസല്യൂഷൻ പ്ലാനുകൾ പ്രകാരം കടം നൽകിയവർ 3.99 ലക്ഷം കോടി രൂപ വീണ്ടെടുത്തു. ഇത് ലിക്വിഡേഷൻ മൂല്യത്തിന്റെ ഏകദേശം 170 ശതമാനവും ന്യായമായ മൂല്യത്തിന്റെ (fair value - 1,177 കേസുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ) ഏകദേശം 94 ശതമാനവുമാണ്. മൊത്തത്തിൽ, കടം നൽകിയവർ തങ്ങളുടെ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട ക്ലെയിമുകളുടെ 32 ശതമാനത്തിലധികം വീണ്ടെടുത്തിട്ടുണ്ട്.

ആസ്തികളുടെ മൂല്യം പരമാവധി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെയും സംരംഭകത്വം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെയും ക്രെഡിറ്റ് ലഭ്യത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെയും എല്ലാ പങ്കാളികളുടെയും താൽപ്പര്യങ്ങൾ സന്തുലിതമാക്കുന്നതിലൂടെയും ഈ നിയമം രാജ്യത്തെ മൊത്തത്തിലുള്ള ക്രെഡിറ്റ് ഇക്കോസിസ്റ്റത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ബിസിനസ്സ് ആത്മവിശ്വാസം മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.

സെക്യൂരിറ്റീസ് മാർക്കറ്റ്സ് കോഡ്, 2025 (SMC)

എസ്എംസി കോഡ്, 2025, സെക്യൂരിറ്റീസ് കോൺട്രാക്ട്സ് (റെഗുലേഷൻ) ആക്ട് 1956, സെബി ആക്ട് 1992, ഡിപ്പോസിറ്ററീസ് ആക്ട് 1996 എന്നിവയ്ക്ക് പകരമായി നിലവിൽ വന്നു. ഇതിലൂടെ ഇന്ത്യയുടെ സെക്യൂരിറ്റീസ് വിപണികളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന അസമമായ നിയമങ്ങളെ ഏകീകരിക്കുന്നു. ബോർഡ് ഘടന, സ്വതന്ത്രത, കോൺഫ്ലിക്റ്റ് മാനേജ്‌മെന്റ്, സുതാര്യത, റെഗുലേറ്ററി സാൻഡ്‌ബോക്സിംഗ്, നിക്ഷേപക സംരക്ഷണം, മാർക്കറ്റ് ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഭരണം, ഈസ് ഓഫ് ഡൂയിംഗ് ബിസിനസ്സ് (EoDB) തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

ക്വാളിറ്റി കൺട്രോൾ ഓർഡറുകൾ (QCO)

വിവിധ മന്ത്രാലയങ്ങളും വകുപ്പുകളും പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന ക്വാളിറ്റി കൺട്രോൾ ഓർഡറുകൾ (QCO) ഇന്ത്യയുടെ ഗുണനിലവാര സംവിധാനത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിൽ നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. ഉപഭോക്തൃ സുരക്ഷ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ഗുണനിലവാരമില്ലാത്ത ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ പ്രചാരണം തടയുകയും നിക്ഷേപം ആകർഷിക്കുകയും അപകടങ്ങളുടെയും ജീവഹാനിയുടെയും സാധ്യത കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ശക്തമായ ഗുണനിലവാര മാനദണ്ഡങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കുന്നതിലൂടെ ആഗോള ഉൽപ്പാദന മേഖലയിൽ ഇന്ത്യയുടെ വിഹിതം വർദ്ധിപ്പിക്കാനുള്ള ലക്ഷ്യത്തെ ഇവ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. ക്യുസിഒകൾ (QCO) ഉൽപ്പന്ന വൈകല്യങ്ങളും പ്രവർത്തന തകരാറുകളും നേരത്തെ കണ്ടെത്താൻ പ്രാപ്തമാക്കുന്നു; ഇത് മെച്ചപ്പെട്ട വിശ്വാസ്യതയിലൂടെയും യുക്തിസഹമായ ചെലവുകളിലൂടെയും നിർമ്മാതാക്കൾക്കും ഉപഭോക്താക്കൾക്കും ഒരുപോലെ പ്രയോജനം ചെയ്യുന്നു.

നിയമങ്ങൾ പാലിക്കുന്നതിലെ ഭാരം കുറയ്ക്കുന്നതിനും ഈസ് ഓഫ് ഡൂയിംഗ് ബിസിനസ്സ് (പ്രത്യേകിച്ച് എംഎസ്എംഇകൾക്ക് - MSME) പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനുമായി നിയമനിർമ്മാണ ഘട്ടത്തിലും നടപ്പിലാക്കുന്ന ഘട്ടത്തിലും വ്യവസായ സ്ഥാപനങ്ങൾ, മേഖലാ അസോസിയേഷനുകൾ, മറ്റ് പങ്കാളികൾ എന്നിവരുമായി വിപുലമായ ചർച്ചകൾ നടത്തുന്നു.

സമീപ വർഷങ്ങളിൽ ഇന്ത്യ അതിന്റെ നിർബന്ധിത ഗുണനിലവാര ഉറപ്പ് ചട്ടക്കൂട് ഗണ്യമായി വിപുലീകരിച്ചു. 2025 ഡിസംബർ 31 വരെയുള്ള കണക്കനുസരിച്ച്, 723 ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന 143 ക്യുസിഒകൾ (QCOs) വിജ്ഞാപനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്ഇത് 2019-ലെ 214 ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ നിന്ന് മൂന്നിരട്ടിയിലധികം വർദ്ധനവാണ്. ഈ കൃത്യമായ സമീപനം ഗുണനിലവാര മാനദണ്ഡങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതോടൊപ്പം നിയന്ത്രണ കാര്യക്ഷമതയും ബിസിനസ്സ് സൗകര്യങ്ങളും സന്തുലിതമാക്കുന്നു.

റെഗുലേറ്ററി കംപ്ലയൻസ് ബർഡൻ (RCB) സംരംഭം

2020-ൽ ആരംഭിച്ച ആർസിബി (RCB) സംരംഭം, കേന്ദ്ര മന്ത്രാലയങ്ങൾ, വകുപ്പുകൾ, സംസ്ഥാനങ്ങൾ/കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സമഗ്രമായ സ്വയം അവലോകനത്തിലൂടെ ബിസിനസ്സുകൾക്കും പൗരന്മാർക്കും മേലുള്ള നിയന്ത്രണ സമ്മർദ്ദം കുറയ്ക്കാൻ ലക്ഷ്യമിടുന്നു. കഴിഞ്ഞ അഞ്ച് വർഷത്തിനിടയിൽ 47,000-ത്തിലധികം നിബന്ധനകൾ കുറച്ചിട്ടുണ്ട്.

കൂടാതെ, വിപുലീകരിച്ച ആർ.സി.ബി പ്ലസ് (RCB+) പദ്ധതിക്ക് കീഴിൽ, 23 സംസ്ഥാനങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കിയ നിയമങ്ങളിലായി കണ്ടെത്തിയ 6,262 നിബന്ധനകളിൽ 4,846 എണ്ണം ഇതിനകം കുറച്ചു കഴിഞ്ഞു, ഇത് നിയന്ത്രണങ്ങൾ ലളിതമാക്കുന്ന പ്രക്രിയയെ കൂടുതൽ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നു.

മിനിമം ആൾട്ടർനേറ്റ് ടാക്സ് (MAT)

ലാഭമുണ്ടാക്കുന്ന കമ്പനികൾ ഒരു നിശ്ചിത കുറഞ്ഞ നികുതി അടയ്ക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിലൂടെയും സുതാര്യമായ നികുതി ഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലൂടെയും മിനിമം ആൾട്ടർനേറ്റ് ടാക്സ് (MAT) ഇന്ത്യയിലെ ബിസിനസ്സ് സൗകര്യം (EoDB) വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. അടുത്തിടെ, 2026-27 കേന്ദ്ര ബജറ്റിൽ മാറ്റ് (MAT) ചട്ടക്കൂടിന് കീഴിൽ സുപ്രധാനമായ യുക്തിസഹമാക്കൽ നടപടികൾ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

പ്രിസംപ്റ്റീവ് ടാക്സേഷൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന പ്രവാസികളെ മാറ്റിന്റെ (MAT) പരിധിയിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതുവഴി നികുതി പാലിക്കുന്നതിലെ ഭാരം കുറയ്ക്കുകയും നികുതി കാര്യത്തിൽ വ്യക്തത വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ബയ്ബാക്ക് ടാക്സേഷൻ എല്ലാ ഓഹരി ഉടമകളുടെയും കൈവശമുള്ള മൂലധന നേട്ടമായി നികുതി ചുമത്തിക്കൊണ്ട് ലളിതമാക്കാൻ പോകുന്നു. കൂടാതെ, പുതിയ നികുതി വ്യവസ്ഥയിൽ ലഭ്യമായ മാറ്റ് ക്രെഡിറ്റ് നികുതി ബാധ്യതയുടെ നാലിലൊന്ന് വരെ സെറ്റ്-ഓഫ് ചെയ്യാൻ അനുവദിക്കുമെന്ന് നിർദ്ദേശമുണ്ട്. ഇതിനുപുറമെ, നികുതി നിരക്ക് 15 ശതമാനത്തിൽ നിന്ന് 14 ശതമാനമായി കുറച്ചുകൊണ്ട് മാറ്റിനെ ഒരു അന്തിമ നികുതിയായി പരിഗണിക്കാനും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. വരുമാന സ്ഥിരത നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടുതന്നെ ഘടന ലളിതമാക്കുക എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം.

തൊഴിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾ

29 കേന്ദ്ര തൊഴിൽ നിയമങ്ങളെ നാല് ലേബർ കോഡുകളായി ഏകീകരിച്ചത്, നിബന്ധനകൾ ലളിതമാക്കുന്നതിലൂടെയും അനുമതികൾ ലഭിക്കാനുള്ള സമയപരിധി കുറയ്ക്കുന്നതിലൂടെയും പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ കൂടുതൽ അയവ് നൽകുന്നതിലൂടെയും (പ്രത്യേകിച്ച് എംഎസ്എംഇകൾക്ക്) ബിസിനസ്സ് സൗകര്യം ഗണ്യമായി വർദ്ധിപ്പിച്ചു.

  • ഫാക്ടറി നിർമ്മാണത്തിനോ വിപുലീകരണത്തിനോ അനുമതി നൽകുന്നതിന് ഈ കോഡുകൾ 30 ദിവസത്തെ സമയപരിധി നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്, കൂടാതെ മൊത്തത്തിലുള്ള അനുമതി ലഭിക്കാനുള്ള സമയം 90 ദിവസത്തിൽ നിന്ന് 30 ദിവസമായി കുറച്ചു.
  • 50-ൽ താഴെ തൊഴിലാളികളെ നിയമിക്കുന്ന കരാറുകാരെ ലൈസൻസിംഗിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കിക്കൊണ്ട് കരാർ തൊഴിൽ മാനദണ്ഡങ്ങൾ ലളിതമാക്കി. കൂടാതെ ഇലക്ട്രോണിക് സിംഗിൾ രജിസ്ട്രേഷൻ, സിംഗിൾ റിട്ടേൺ, അഞ്ച് വർഷത്തേക്ക് സാധുതയുള്ള ഏകീകൃത അഖിലേന്ത്യാ ലൈസൻസുകൾ എന്നിവയും ഡീംഡ് അപ്രൂവൽ സൗകര്യത്തോടെയും അവതരിപ്പിച്ചു.
  • ഈ കോഡുകൾ നിലവിലുള്ള ആറ് ബോർഡുകൾക്ക് പകരം ഒരൊറ്റ ദേശീയ ത്രികക്ഷി ബോർഡ് കൊണ്ടുവന്നു. ഗ്രേഡഡ് മോണിറ്ററി ഫൈനുകളിലൂടെ കുറ്റങ്ങൾ ഒത്തുതീർപ്പാക്കാൻ സൗകര്യമൊരുക്കി. ക്രിമിനൽ പിഴകൾക്ക് പകരം സിവിൽ പിഴകൾ ഏർപ്പെടുത്തി. നിയമനടപടികൾക്ക് മുമ്പ് ചട്ടങ്ങൾ പാലിക്കാൻ 30 ദിവസത്തെ നോട്ടീസ് കാലാവധി നിർബന്ധമാക്കി.
  • ലേ-ഓഫ്, പിരിച്ചുവിടൽ, അടച്ചുപൂട്ടൽ, സ്റ്റാൻഡിംഗ് ഓർഡറുകൾ എന്നിവയ്ക്കുള്ള തൊഴിലാളികളുടെ പരിധി 300 ആയി ഉയർത്തി, ഇത് മുൻകൂർ അനുമതികളില്ലാതെ തന്നെ സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ പ്രവർത്തന സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്നു.

ജിഎസ്ടി 2.0

2025 സെപ്റ്റംബറിൽ അവതരിപ്പിച്ച ജിഎസ്ടി പരിഷ്കാരങ്ങൾ നികുതി സ്ലാബുകൾ ലളിതമാക്കുന്നതിലൂടെയും പ്രധാന മേഖലകളിൽ നിരക്കുകൾ കുറയ്ക്കുന്നതിലൂടെയും ബിസിനസ്സ് സൗകര്യം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. ഇത് നികുതി ഭാരം കുറയ്ക്കുകയും വില മത്സരക്ഷമത മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ലളിതമാക്കിയ ഇരട്ട നിരക്കുകളിലേക്കുള്ള മാറ്റം നികുതി പാലനത്തിനുള്ള ചെലവും ഇടപാട് ചെലവും കുറയ്ക്കുന്നു. നിരക്കുകൾ യുക്തിസഹമാക്കുന്നത് സാധനങ്ങൾ കൂടുതൽ താങ്ങാനാവുന്നതാക്കുകയും സംരംഭകത്വത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

നികുതി അടിത്തറ വികസിക്കുന്നത് ഇതിന്റെ സ്വാധീനത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത നികുതിദായകർ 2017-ലെ ഏകദേശം 60 ലക്ഷത്തിൽ നിന്ന് 2026 ജനുവരിയിൽ 1.6 കോടിയിലധികമായി വർദ്ധിച്ചു, ഇത് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ഔപചാരികവൽക്കരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ, ടെക്സ്റ്റൈൽസ്, വളം തുടങ്ങിയ തൊഴിൽ അധിഷ്ഠിതവും കാർഷിക അധിഷ്ഠിതവുമായ മേഖലകളിലെ ഇൻവേർട്ടഡ് ഡ്യൂട്ടി സ്ട്രക്ചർ തിരുത്തിയത് ചെലവും പ്രവർത്തന മൂലധന സമ്മർദ്ദവും കുറയ്ക്കുകയും ബിസിനസ്സ് പ്രവർത്തനങ്ങൾ എളുപ്പമാക്കുകയും ചെയ്തു.

ഉപസംഹാരം

നികുതി, റെഗുലേഷൻ, ധനകാര്യം, തൊഴിൽ, വ്യാപാരം, നിക്ഷേപം എന്നിവയിലുടനീളം നടന്ന സുസ്ഥിരവും ഘടനാപരവുമായ പരിഷ്കാരങ്ങളിലാണ് ഒരു ആഗോള ബിസിനസ്സ് ശക്തികേന്ദ്രം എന്ന നിലയിലുള്ള ഇന്ത്യയുടെ ഉദയം നിലനിൽക്കുന്നത്. നിബന്ധനകൾ യുക്തിസഹമാക്കുന്നത് മുതൽ വിശ്വാസാധിഷ്ഠിത ഭരണം, ഡിജിറ്റൽ വ്യാപാര സംവിധാനങ്ങൾ, സ്റ്റാർട്ടപ്പ് പിന്തുണ എന്നിവ വരെ നീളുന്ന ഈ പരിഷ്കാരങ്ങൾ സുതാര്യവും പ്രവചിക്കാവുന്നതും വളർച്ചാധിഷ്ഠിതവുമായ ഒരു ആവാസവ്യവസ്ഥയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു.

വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന സംരംഭക രജിസ്ട്രേഷനുകൾ, ശക്തമായ ബിസിനസ്സ് മനോഭാവം, വിപുലമായ ഔപചാരികവൽക്കരണം, മെച്ചപ്പെട്ട വായ്പാ സൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവ വ്യവസായ ലോകത്തിന്റെയും നിക്ഷേപകരുടെയും ആത്മവിശ്വാസം അടിവരയിടുന്നു. ഇന്ത്യ ആഗോള മൂല്യശൃംഖലകളുമായുള്ള സംയോജനം ആഴത്തിലാക്കുകയും നയപരമായ ചട്ടക്കൂട് ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, അത് ബിസിനസ്സ് സൗകര്യം മെച്ചപ്പെടുത്തുക മാത്രമല്ല ചെയ്യുന്നത് - അത് പ്രതിരോധശേഷിയുള്ളതും മത്സരക്ഷമതയുള്ളതും ഭാവിയിലേക്ക് സജ്ജവുമായ ഒരു സാമ്പത്തിക ഭൂപ്രകൃതി രൂപപ്പെടുത്തുകയാണ്.

അവലംബം

 

Ministry of Finance

https://www.indiabudget.gov.in/economicsurvey/doc/echapter.pdf

https://www.indiabudget.gov.in/doc/budget_speech.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2210599&reg=3&lang=1

https://incometaxindia.gov.in/Pages/faqs.aspx?k=FAQs+on+Computation+of+tax&c=4

Ministry of Corporate Affairs

https://sansad.in/getFile/annex/270/AU381_Ff7hlQ.pdf?source=pqars

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2157539&reg=3&lang=2

Ministry of Commerce & Industry

https://www.dpiit.gov.in/ministry/about-us/details/Title=Ease-of-Doing-Business-(EODB)-ITMwETMtQWa

https://www.investindia.gov.in/blogs/business-friendly-reforms-indias-path-prosperity

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2201280&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2225808&reg=3&lang=2#:~:text=With%20a%20view%20to%20improve,of%20Ease%20of%20Doing%20Business.

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2157460&reg=3&lang=2

https://sansad.in/getFile/annex/268/AU1488_UIHVq7.pdf?source=pqars

https://www.startupindia.gov.in/content/sih/en/startupgov/regulatory_updates.html

https://www.investindia.gov.in/blogs/collateral-free-funding-reality-indian-entrepreneurs-credit-guarantee-scheme-startups

https://www.startupindia.gov.in/content/sih/en/credit-guarantee-scheme-for-startups.html

https://www.startupindia.gov.in/content/sih/en/credit-guarantee-scheme-for-startups.html

https://www.startupindia.gov.in/

Ministry of Micro, Small & Medium Enterprises

https://dcmsme.gov.in/CLCS_TUS_Scheme/Credit_Guarantee_Scheme/Scheme_Guidelines.aspx

Reserve Bank of India

https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs//PublicationReport/Pdfs/0FSRDEC25D1EB9AAEE5724BD5A3E068490996BAD5.PDF

Embassy of India, The Hague, The Netherlands

https://www.indianembassynetherlands.gov.in/page/ease-of-doing-business-in-india/#:~:text=INDIA%20%E2%80%93%20EASE%20OF%20DOING%20BUSINESS%20RANKING&text=In%202014%2C%20the%20Government%20of,a%20more%20business%2Dfriendly%20environment

Indian Customs

https://www.jawaharcustoms.gov.in/pdf/Authorised%20Economic%20Operator%20(AEO)_FAQ_English.pdf

Investor.gov

https://www.investor.gov/introduction-investing/investing-basics/investment-products/certificates-deposit-cds

LinkedIn

https://www.linkedin.com/company/startup-india/?originalSubdomain=in

Goods and Services Tax Network

https://gstn.org.in/

Insolvency and Bankruptcy Board of India

https://ibbi.gov.in/uploads/publication/e42fddce80e99d28b683a7e21c81110e.pdf

PIB Archives

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?id=157227&NoteId=157227&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2214872&reg=3&lang=2

Click here to see pdf

***

SK

(Explainer ID: 157738) आगंतुक पटल : 75
Provide suggestions / comments
इस विज्ञप्ति को इन भाषाओं में पढ़ें: English , Urdu , हिन्दी , Bengali , Gujarati , Kannada