पत्र सूचना कार्यालय

ಪೀಠಿಕೆ

ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯು ಆ ದೇಶದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಹಾಗೂ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಆರೋಗ್ಯವಂತರಾಗಿ, ಸುಶಿಕ್ಷಿತರಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆದಾಗ, ಅವರು ಕಲಿಯಲು, ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ, ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಲಭ್ಯತೆಯಲ್ಲಿನ ಕೊರತೆಗಳು ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಮನಗಂಡ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು, ಬಾಲ್ಯದ ಆರಂಭದಿಂದ ಹದಿಹರೆಯ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕ ಹಂತದವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುವ 'ಜೀವನ-ಚಕ್ರ ಸಬಲೀಕರಣದ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ' ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದೆ.

ಈ ವಿಧಾನದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ, ಆರೈಕೆ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲದಂತಹ ಮೂಲಭೂತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಹಲವಾರು ಗುರಿ ಆಧಾರಿತ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಬಾಲ್ಯದ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು 'ಸಕ್ಷಮ್ ಅಂಗನವಾಡಿ ಮತ್ತು ಪೋಷಣ್ 2.0', ಮಹಿಳೆಯರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು 'ಮಿಷನ್ ಶಕ್ತಿ', ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು 'ಮಿಷನ್ ವಾತ್ಸಲ್ಯ' ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಆರೋಗ್ಯಕರ, ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಲು ಪೂರಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ — ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬುನಾದಿಯಾಗಿದೆ.

ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ: ಪ್ರಮುಖ ಅಡಿಪಾಯ

ಉತ್ತಮ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಸದೃಢ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಸುದೃಢ ನಾಗರಿಕರು ಸುಸ್ಥಿರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮನಗಂಡ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದೆ.

ದತ್ತಾಂಶ ಆಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಮಿಷನ್-ಮೋಡ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ, ಸರ್ಕಾರವು ಮಕ್ಕಳು, ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗಿಯರು ಮತ್ತು ತಾಯಂದಿರಲ್ಲಿನ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕುಂಠಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಕಡಿಮೆ ತೂಕ, ರಕ್ತಹೀನತೆ ಮತ್ತು ಜನನ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಕಡಿಮೆ ತೂಕವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಿದೆ. ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ಸೇವೆಗಳು, ಬಲಪಡಿಸಿದ ಮುಂಚೂಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನೈಜ-ಸಮಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯು ಅಳೆಯಬಹುದಾದ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತರುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯವಂತ, ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಸಕ್ಷಮ್ ಅಂಗನವಾಡಿ ಮತ್ತು ಪೋಷಣ್ 2.0

'ಮಿಷನ್ ಸಕ್ಷಮ್ ಅಂಗನವಾಡಿ ಮತ್ತು ಪೋಷಣ್ 2.0' ಎನ್ನುವುದು ಮಕ್ಕಳು (0-6 ವರ್ಷಗಳು), ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗಿಯರು, ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ಮತ್ತು ಹಾಲುಣಿಸುವ ತಾಯಂದಿರಲ್ಲಿನ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ರೂಪಿಸಲಾದ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಬೆಂಬಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಪೂರಕ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ, ಆರಂಭಿಕ ಬಾಲ್ಯದ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ, ನಿಯಮಿತ ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಸ್ತನ್ಯಪಾನ ಮತ್ತು ಪೂರಕ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಸಮಗ್ರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಅಂಗನವಾಡಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಅಗತ್ಯ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶವನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸಂತಸದ ಆರಂಭಿಕ ಕಲಿಕೆಯ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅವು 3-6 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಟದ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಿಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಮೂಲಭೂತ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ಸನ್ನದ್ಧತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗೆ ಸುಗಮವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಗೈರುಹಾಜರಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. 'ಸಕ್ಷಮ್ ಅಂಗನವಾಡಿಗಳು' ಸುಧಾರಿತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾದ ಅಂಗನವಾಡಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ.

ಮಿಷನ್ ಪೋಷಣ್ 2.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಕಡಿತ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಆರೋಗ್ಯ, ಕ್ಷೇಮ ಹಾಗೂ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮೂರು ಘಟಕಗಳ ಮೂಲಕ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:

ಅಂಗನವಾಡಿ ಸೇವೆಗಳು

ಇದು ಅರ್ಹ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ಸೇವೆಗಳ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪೂರಕ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ; ಶಾಲಾ ಪೂರ್ವ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ; ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ; ಲಸಿಕಾಕರಣ; ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ರೆಫರಲ್ ಸೇವೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಸಿಕಾಕರಣ, ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ರೆಫರಲ್ ಸೇವೆಗಳು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಅಭಿಯಾನ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣುಗಳು, ತರಕಾರಿಗಳು, ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲು ಹಾಗೂ ಆಹಾರದ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ಅಂಗನವಾಡಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ 'ಪೋಷಣ್ ವಾಟಿಕಾ' ಅಥವಾ **'ಪೌಷ್ಟಿಕ ತೋಟ'**ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಪೋಷಣ್ ಅಭಿಯಾನ

ಮಾರ್ಚ್ 8, 2018 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ಪೋಷಣ್ ಅಭಿಯಾನ'ವು ಮಕ್ಕಳು, ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗಿಯರು, ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ಮತ್ತು ಹಾಲುಣಿಸುವ ತಾಯಂದಿರ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸೇವಾ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ, ಕ್ಷೇಮ ಹಾಗೂ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ದತ್ತಾಂಶ, ಸಮರ್ಥ ಸೇವಾ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಅಂಗನವಾಡಿಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು 'ಪೋಷಣ್ ಟ್ರ್ಯಾಕರ್' ಆ್ಯಪ್ ಮೂಲಕ ನೈಜ-ಸಮಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು  ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗಿಯರ ಯೋಜನೆ

ಈ ಯೋಜನೆಯು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳ 'ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ' 14-18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹದಿಹರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವುದು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಬೆಂಬಲದ ಜೊತೆಗೆ, ಐರನ್-ಫೋಲಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಮಾತ್ರೆಗಳ ವಿತರಣೆ, ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣೆ, ರೆಫರಲ್ ಸೇವೆಗಳು, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳಂತಹ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶೇತರ ಬೆಂಬಲವನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪೋಷಣ್ ಭಿ ಪಢಾಯಿ ಭಿ

ಇದು ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಭಿಯಾನವಾಗಿದ್ದು, ಅಂಗನವಾಡಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು 'ಸಂತಸದ ಆರಂಭಿಕ ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ' ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 0-6 ವರ್ಷದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಟದ ಆಧಾರಿತ ಶಿಕ್ಷಣದೊಂದಿಗೆ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶವನ್ನೂ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ 2020' ರ ಆರಂಭಿಕ ಬಾಲ್ಯದ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಶಿಫಾರಸುಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದೆ. 2025 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ವೇಳೆಗೆ, 8.55 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಗನವಾಡಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಿಗೆ ಮತ್ತು 41,645 ಮಾಸ್ಟರ್ ಟ್ರೈನರ್‌ಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. 'ಆಧಾರಶಿಲಾ' (0-3 ವರ್ಷ) ಮತ್ತು 'ನವಚೇತನಾ' (3-6 ವರ್ಷ) ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ದೇಶಾದ್ಯಂತ 12 ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರತರಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಮಕ್ಕಳು ಸದೃಢವಾಗಿ, ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಬೆಳೆಯಲು ಮತ್ತು ಶಾಲೆಗೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.

ಪಿಎಂ ಪೋಷಣ್

ಪಿಎಂ ಪೋಷಣ್ (ಹಿಂದಿನ ಬಿಸಿಯೂಟ ಯೋಜನೆ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಶಾಲಾ ಊಟವು ಮಕ್ಕಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿರಲು, ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು, ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಗಮನಹರಿಸಲು ಮತ್ತು ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನಿತ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ 1 ರಿಂದ 8 ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಕಲಿಯುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಒಂದು ಹೊತ್ತಿನ ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರವನ್ನು ಇದು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮೇಲಿನ ಹೊರೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ಗೈರುಹಾಜರಿಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸುಸ್ಥಿರ ದಾಖಲಾತಿ, ಉತ್ತಮ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮಾತೃ ವಂದನಾ ಯೋಜನೆ

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮಾತೃ ವಂದನಾ ಯೋಜನೆ ಎನ್ನುವುದು 'ಮಿಷನ್ ಶಕ್ತಿ'ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ 'ಸಾಮರ್ಥ್ಯ' ಉಪ-ಯೋಜನೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮಾತೃತ್ವ ಸೌಲಭ್ಯ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೊದಲ ಜೀವಂತ ಮಗುವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅರ್ಹ ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ಮತ್ತು ಹಾಲುಣಿಸುವ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ನಗದು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೆರಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಕೂಲಿ ನಷ್ಟವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಮತ್ತು ತಾಯಿ-ಮಗುವಿನ ಉತ್ತಮ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಮಿಷನ್ ಶಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಅನ್ವಯ ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 2022 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಪಿಎಂಎಂವಿವೈ 2.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅರ್ಹ ಫಲಾನುಭವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಜೀವಂತ ಮಗುವಿಗೆ ಎರಡು ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ₹5,000 ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಇದಲ್ಲದೆ, ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು, ಜನನ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಲಿಂಗಾನುಪಾತವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಎರಡನೇ ಜೀವಂತ ಮಗು ಹೆಣ್ಣಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅದರ ಜನನದ ನಂತರ ಒಂದೇ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ₹6,000 ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಯೋಜನೆಯ ಲಾಭಗಳನ್ನು ನೇರ ನಗದು ವರ್ಗಾವಣೆ ಮೂಲಕ ಆಧಾರ್ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಲಾದ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಜಮಾ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಗರ್ಭಪಾತ ಅಥವಾ ಮೃತ ಮಗು ಜನಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷ ದಾಖಲಾತಿ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಇತರ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು

ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಅಭಿಯಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜನನ, ತಾಯಿ, ನವಜಾತ ಶಿಶು, ಮಗು ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯದವರ ಆರೋಗ್ಯವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಐದು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. 'ಜನನಿ ಸುರಕ್ಷಾ ಯೋಜನೆ' ಮತ್ತು **'ಜನನಿ ಶಿಶು ಸುರಕ್ಷಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ'**ದಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳು ನಗದು ನೆರವು, ಉಚಿತ ಔಷಧಗಳು, ರೋಗನಿರ್ಣಯ, ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಹೆರಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳ ಮರಣದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. 2019 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ಸುರಕ್ಷಿತ ಮಾತೃತ್ವ ಆಶ್ವಾಸನೆ' ಯೋಜನೆಯು ತಾಯಿ ಮತ್ತು ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸೂರಿನಡಿ ತಂದು, ಖಚಿತವಾದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸಮಗ್ರ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.

ಮಿಷನ್ ಇಂದ್ರಧನುಷ್: ಇದು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಗರ್ಭಿಣಿಯರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲಸಿಕಾ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಲಸಿಕಾ ಅಭಿಯಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಲಸಿಕೆಯಿಂದ ವಂಚಿತವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು, ದಿನನಿತ್ಯದ ಮತ್ತು ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿರುವ ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಮಕ್ಕಳ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಎಲ್ಲಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಈವರೆಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

• ಮಾದರಿ ನೋಂದಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಭಾರತದ ಮಾತೃ ಮರಣದ ವಿಶೇಷ ಬುಲೆಟಿನ್ (2019-21) ರ ಪ್ರಕಾರ, ದೇಶದ ಮಾತೃ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವು 37 ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳಷ್ಟು ಕುಸಿದಿದೆ. ಅಂದರೆ, 2014-16ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 1,00,000 ಜೀವಂತ ಜನನಗಳಿಗೆ 130 ರಷ್ಟಿದ್ದ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವು, 2019-21ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 1,00,000 ಜೀವಂತ ಜನನಗಳಿಗೆ 93 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
• ಮಾರ್ಚ್ 25, 2025 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಂತರ-ಏಜೆನ್ಸಿ ಶಿಶು ಮರಣ ಅಂದಾಜು ತಂಡದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 2015 ಮತ್ತು 2023 ರ ನಡುವೆ ಭಾರತದ ಐದು ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವು ಪ್ರತಿ 1,000 ಜೀವಂತ ಜನನಗಳಿಗೆ 48 ರಿಂದ 28 ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವು ಪ್ರತಿ 1,000 ಜೀವಂತ ಜನನಗಳಿಗೆ 28 ರಿಂದ 17 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಈ ಸಾಧನೆಗಳು ಸುಧಾರಿತ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಲಭ್ಯತೆ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಹೆರಿಗೆಗಳು, ಲಸಿಕಾಕರಣ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ — ಇದು ಮುಂದಿನ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಭದ್ರವಾದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ

ಶಿಕ್ಷಣವು ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶಗಳು, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುವ ಪ್ರಬಲ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಯುವತಿಯರಿಗೆ. ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಸಹ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳು, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು; ಆರೋಗ್ಯ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಬಾಲ್ಯದ ಹಾಗೂ ಹದಿಹರೆಯದ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದು; ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನ ನೀಡುವುದು; ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಮತ್ತು ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು; ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು; ಹಾಗೂ ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸ್ಟೇಮ್‌ (ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಗಣಿತ) ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದು ಸೇರಿವೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು ಜೀವನಪರ್ಯಂತದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಬಲವಾದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.

ಬೇಟಿ ಬಚಾವೋ ಬೇಟಿ ಪಢಾವೋ

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಜನವರಿ 22, 2015 ರಂದು ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದ 'ಬೇಟಿ ಬಚಾವೋ ಬೇಟಿ ಪಢಾವೋ' ಯೋಜನೆಯು, ಜನರ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ, ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಬಹು-ವಲಯದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಂದೋಲನವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರುತ್ತಿವೆ. ಇದು ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದೆ:

·  ಜನನ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಲಿಂಗಾನುಪಾತ: ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆರೋಗ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜನನ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಲಿಂಗಾನುಪಾತವು (ಪ್ರತಿ 1,000 ಹುಡುಗರಿಗೆ ಇರುವ ಹುಡುಗಿಯರ ಸಂಖ್ಯೆ) 2014-15ರಲ್ಲಿ 918 ಇದ್ದದ್ದು, 2024-25ರ ವೇಳೆಗೆ 929 ಕ್ಕೆ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ.

·  ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಒಟ್ಟು ದಾಖಲಾತಿ ಅನುಪಾತ: ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಯುನಿಫೈಡ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಫಾರ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಪ್ಲಸ್ ದತ್ತಾಂಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಒಟ್ಟು ದಾಖಲಾತಿ ಅನುಪಾತವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶಾಲಾ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಸ್ತೂರಿಬಾ ಗಾಂಧಿ ಬಾಲಿಕಾ ವಿದ್ಯಾಲಯ

ಕಸ್ತೂರಿಬಾ ಗಾಂಧಿ ಬಾಲಿಕಾ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ — ಅಂದರೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ, ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯಗಳ 10 ರಿಂದ 18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ವಸತಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. 6 ರಿಂದ 12 ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ವಸತಿ ಶಾಲೆಗಳು, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಕಲಿಯಲು, ಬೆಳೆಯಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸುಗಮವಾಗಿ ಬದಲಾಗಲು ಪೂರಕವಾದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯವು ಎಲ್ಲಾ ಕಸ್ತೂರಿಬಾ ಗಾಂಧಿ ಬಾಲಿಕಾ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸ್ನೇಹಿಯನ್ನಾಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಕಲಿಕೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಲ್ಯಾಬ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ರೂಮ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಇಲಾಖೆಯು, ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಾನದಂಡಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಸ್ತೂರಿಬಾ ಗಾಂಧಿ ಬಾಲಿಕಾ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಐಸಿಟಿ ಲ್ಯಾಬ್ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ರೂಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲು 2024 ಜುಲೈ 3 ರಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಅದರಂತೆ, 2024-25ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 29 ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 3,564 ಐಸಿಟಿ ಲ್ಯಾಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 3,655 ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ರೂಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ₹28,841.96 ಲಕ್ಷಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ.

ಯೋಜನೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, 2024-25ರಲ್ಲಿ ಕಸ್ತೂರಿಬಾ ಗಾಂಧಿ ಬಾಲಿಕಾ ವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಾರ್ಡನ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಎನ್‌ಐಇಪಿಎ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ಕೆಜಿಬಿವಿ ವಾರ್ಡನ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್' (ಕೈಪಿಡಿ) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದೆ. ಈ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಿವೆ.

ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು

ಭಾರತದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಒಟ್ಟು ದಾಖಲಾತಿ ಅನುಪಾತವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಇದು ಸುಧಾರಿತ ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಕೈಗೊಂಡ ಪ್ರಮುಖ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ.

ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ದಾಖಲಾತಿ

ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ದಾಖಲಾತಿಯು ಎರಡರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಶೇಕಡಾ 135.6 ರಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹ ಏರಿಕೆಯನ್ನು (2014-2015 ರಿಂದ 2022-2023 ರವರೆಗೆ) ಕಂಡಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 64,724 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಹಿಳಾ ಸಂಶೋಧಕರು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಉನ್ನತ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯು ಬಲವಾದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿರುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಇರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಯೋಜನೆಗಳು

ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳೆರಡೂ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಕೇಂದ್ರ ವಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಯೋಜನೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯವು ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ / 12ನೇ ತರಗತಿಯ ಬೋರ್ಡ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಲು ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 50 ರಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವನ್ನು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿಯೇ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ (2023-24ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ಕೇಂದ್ರ ವಲಯದ ಯೋಜನೆಯು ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ನಾಲ್ಕು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿದೆ. ಇದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 10,000 ಸ್ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಇದರಲ್ಲಿ ಶೇ. 30 ರಷ್ಟು ಅಂದರೆ 3,000 ಸ್ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ). ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಮಾನವಿಕ ವಿಷಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಯ್ಕೆಯಾದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ₹1,50,000 ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಉತ್ತೇಜನದ ಫಲವಾಗಿ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ದಾಖಲಾತಿಯು 2014-15ರಲ್ಲಿ 19.86 ಲಕ್ಷದಿಂದ 2022-23ರ ವೇಳೆಗೆ 32.03 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ (ಎಐಎಸ್‌ಎಚ್‌ಇ ದತ್ತಾಂಶ), ಅಂದರೆ ಶೇ. 61.3 ರಷ್ಟು ಬೆಳೆದಿದೆ. ಇದು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 12 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರ ಸೇರ್ಪಡೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಎಐಸಿಟಿಇ ಪ್ರಗತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಯೋಜನೆ 2014-15 ರಿಂದ, ಎಐಸಿಟಿಇ ಪ್ರಗತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 10,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಗಳನ್ನು (ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಮತ್ತು ಡಿಗ್ರಿ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ತಲಾ 5,000) 23 ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 2024–25ರ ವೇಳೆಗೆ, ಇದು 35,998 ಮಹಿಳಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಯಾವುದೇ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸಲು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಸ್ಟೇಮ್‌ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ

ವಿಜ್ಞಾನ ಜ್ಯೋತಿ ಯೋಜನೆ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆಯು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ 'ವಿಜ್ಞಾನ ಜ್ಯೋತಿ' ಯೋಜನೆಯು 9 ರಿಂದ 12ನೇ ತರಗತಿಯ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ — ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದವರಿಗೆ — ಸ್ಟೇಮ್‌ (ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಗಣಿತ) ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಲು ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಸ್ಟೇಮ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಮಾಲೋಚನೆ, ಲ್ಯಾಬ್ ಭೇಟಿಗಳು, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು, ಮಹಿಳಾ ರೋಲ್ ಮಾಡೆಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ, ವಿಜ್ಞಾನ ಶಿಬಿರಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಮೂಲಕ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ 35 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ 300 ಜಿಲ್ಲೆಗಳ 80,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಜೀವನವನ್ನು ತಲುಪಿದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೀಟುಗಳು ಸ್ಟೇಮ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಐಐಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಎನ್‌ಐಟಿ ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯು ಶೇ. 10 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿಂದ ಶೇ. 20 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಿಂಗ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿದೆ. ಐಐಟಿ ಮದ್ರಾಸ್‌ನ 'ವಿದ್ಯಾ ಶಕ್ತಿ'ಯಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರು ಸ್ಟೇಮ್‌ ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.

ನವ್ಯ - ಯುವ ಹದಿಹರೆಯದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿ ಜೂನ್ 24, 2025 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ನವ್ಯ, ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ ಹಾಗೂ ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಸಚಿವಾಲಯದ ಜಂಟಿ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದು 10ನೇ ತರಗತಿ ಪೂರೈಸಿದ 16-18 ವರ್ಷದ ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೌಶಲ್ ವಿಕಾಸ್ ಯೋಜನೆ 4.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್, ಸೈಬರ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ, ಎಐ-ಚಾಲಿತ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳಂತಹ ಆಧುನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು 19 ರಾಜ್ಯಗಳ 27 ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆ ಪಡೆದಿದ್ದು, 3,850 ಬಾಲಕಿಯರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರ ವೇಳೆಗೆ, 1,295 ಬಾಲಕಿಯರು ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, 671 ಬಾಲಕಿಯರು ಈಗಾಗಲೇ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆ: ಜೀವ ಮತ್ತು ಘನತೆಯ ರಕ್ಷಣೆ

ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯು ನೈಜ ಸಬಲೀಕರಣದ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಹಿಂಸೆ ಅಥವಾ ಹಾನಿಯ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕಲು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣ, ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ತುರ್ತು ಸಹಾಯ, ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಮಟ್ಟದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶಿತ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಮಿಷನ್ ಶಕ್ತಿ: ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣದ ಸಮಗ್ರ ಚೌಕಟ್ಟು 'ಮಿಷನ್ ಶಕ್ತಿ' ಎಂಬುದು ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ನೇತೃತ್ವದ ಕೇಂದ್ರ ಛತ್ರಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ಎರಡು ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಪ-ಯೋಜನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ:

• ಸಂಬಲ್: ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಬಲೀಕರಣದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಂಬಲ್

'ಸಂಬಲ್' ಉಪ-ಯೋಜನೆಯು ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವರು ಅದರಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಹಾಗೂ ತಳಮಟ್ಟದ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಂಬಲ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಗಳು ಹೀಗಿವೆ:

• ಸಖಿ ಒನ್ ಸ್ಟಾಪ್ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳು

ಇವುಗಳನ್ನು 'ಸಖಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು' (ಸ್ನೇಹಿತರ ಕೇಂದ್ರಗಳು) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ (ಕೌಟುಂಬಿಕ, ಲೈಂಗಿಕ, ಆಸಿಡ್ ದಾಳಿ, ಮಾನವ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ) ಒಳಗಾದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಸೂರಿನಡಿ ಸಮಗ್ರ ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು, ಕಾನೂನು ಸಮಾಲೋಚನೆ, ಪೊಲೀಸ್ ಸಹಾಯ, ಮಾನಸಿಕ-ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಆಶ್ರಯದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.

• ಮಹಿಳಾ ಸಹಾಯವಾಣಿ (181)

 ಇದು 24×7 ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಉಚಿತ ತುರ್ತು ಸ್ಪಂದನಾ ಸೇವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಮಾಲೋಚನೆ, ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಥವಾ ಕಾನೂನು ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ತಕ್ಷಣದ ರೆಫರಲ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲ ಸಂಪರ್ಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಹಾಯವಾಣಿಯು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಕರೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತ್ವರಿತ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಒನ್ ಸ್ಟಾಪ್ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳು, ಆಶ್ರಯ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ.

• ನಾರಿ ಅದಾಲತ್

ನಾರಿ ಅದಾಲತ್‌ಗಳು ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಸಂಧಾನ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸುತ್ತವೆ.

ಸಾಮರ್ಥ್ಯ

'ಸಾಮರ್ಥ್ಯ' ಉಪ-ಯೋಜನೆಯು ಬೆಂಬಲ ಸೇವೆಗಳು, ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆರೈಕೆಯ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅವರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಗಳು ಹೀಗಿವೆ:

• ಶಕ್ತಿ ಸದನ: ಇದು ಮಾನವ ಸಾಗಾಣಿಕೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಕಷ್ಟದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ, ಆರೈಕೆ, ಸಮಾಲೋಚನೆ, ಕಾನೂನು ನೆರವು ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಒದಗಿಸುವ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಬೆಂಬಲ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.
• ಸಖಿ ನಿವಾಸ: ಇದು ಉದ್ಯೋಗಸ್ಥ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದ ವಸತಿ ನಿಲಯ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಇಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜೀವನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಶುಪಾಲನಾ ಕೇಂದ್ರ ಯೋಜನೆ - ಪಾಲ್ನಾ: ಇದು ಉದ್ಯೋಗಸ್ಥ ತಾಯಂದಿರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ (6 ತಿಂಗಳಿಂದ 6 ವರ್ಷದವರೆಗೆ) ಹಗಲು ವೇಳೆಯ ಆರೈಕೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಹಿಳೆಯರು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
• ಸಂಕಲ್ಪ: ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಕೇಂದ್ರ: ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯ ಮತ್ತು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು, ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಅವಕಾಶಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ಶಿ-ಬಾಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟಲ್: ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದು

ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ಆಗಸ್ಟ್ 29, 2024 ರಂದು ಶಿ-ಬಾಕ್ಸ್ ಎಂಬ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಇದು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳದ ದೂರುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಂಡಾರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಡಿಸೆಂಬರ್ 9, 2013 ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ 'ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ (ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ) ಕಾಯ್ದೆ, 2013' (SH Act) ರ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಬಳಕೆದಾರ ಸ್ನೇಹಿಯಾದ ಈ ಪೋರ್ಟಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ, ಖಾಸಗಿ, ಸಂಘಟಿತ ಅಥವಾ ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ದಾಖಲಾದ ದೂರುಗಳು ಸಂಬಂಧಿತ ಆಂತರಿಕ ಸಮಿತಿ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಿತಿಗೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ರವಾನೆಯಾಗುತ್ತವೆ.

ನೈಜ-ಸಮಯದ ಸ್ಥಿತಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆ, ಬಹುಭಾಷಾ ಬೆಂಬಲ, ಬಲವಾದ ಗೌಪ್ಯತೆ ರಕ್ಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಶಿ-ಬಾಕ್ಸ್‌, ತ್ವರಿತ ಪರಿಹಾರ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದತ್ತ ಒಂದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.

ಮಿಷನ್ ವಾತ್ಸಲ್ಯ: ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ ರಕ್ಷಣೆ

ಮಿಷನ್ ವಾತ್ಸಲ್ಯ ಎನ್ನುವುದು ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಗಮನಹರಿಸುವ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ದೌರ್ಜನ್ಯ, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ, ಮಾನವ ಸಾಗಾಣಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಅಥವಾ ಪೋಷಕರ ಆರೈಕೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮಕ್ಕಳಂತಹ ದುರ್ಬಲ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕವಲ್ಲದ ಆರೈಕೆ, ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ, ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿ ಆರೈಕೆ, ದತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರದ ಆರೈಕೆಯ ಮೂಲಕ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ.

• ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬ ಆಧಾರಿತ ಆರೈಕೆ, ಪುನರ್ವಸತಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ಮರುಸೇರ್ಪಡಿಕೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಇದು ಮಕ್ಕಳ ಆರೈಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಮಿತಿಗಳು, ಬಾಲನ್ಯಾಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ದತ್ತು ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ, ಮಾನವ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸಾವಿರಾರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುತ್ತಿದೆ.
• ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗಾಗಿ 'ಮಿಷನ್ ವಾತ್ಸಲ್ಯ ಪೋರ್ಟಲ್' ಒಂದು ಏಕೀಕೃತ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ದತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಕೇರಿಂಗ್ಸ್‌ ದತ್ತು ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಮಕ್ಕಳ ಸಹಾಯವಾಣಿ: ಇದು ಎಲ್ಲಾ 36 ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ತುರ್ತು ಸ್ಪಂದನೆಗಾಗಿ ಇಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌-112 ರೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜನವರಿ 1, 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 728 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಅಳವಡಿಕೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಏಕೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಕ್ಕಳ ಸ್ಪಂದನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು — ಮಿಷನ್ ಶಕ್ತಿ (ಸಂಬಲ್) ಮತ್ತು ಮಿಷನ್ ವಾತ್ಸಲ್ಯ — ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮನೆಗಳು, ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇವು ಲಿಂಗ ಆಧಾರಿತ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಕಾಲಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಘನತೆ ಹಾಗೂ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ: ಚೇತೋಹಾರಿ ಭವಿಷ್ಯದ ನಿರ್ಮಾಣ

ಭಾರತವು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸಕ್ಷಮ್ ಅಂಗನವಾಡಿ ಮತ್ತು ಪೋಷಣ್ 2.0, ಮಿಷನ್ ಶಕ್ತಿಯಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ವಿವಿಧ ಸಚಿವಾಲಯಗಳ ನಡುವೆ ಬಲವಾದ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ, ಇದು ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರನ್ನು ತಲುಪಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಪೋಷಣ್ ಟ್ರ್ಯಾಕರ್‌ನಂತಹ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಗಳು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷ ಸೇವಾ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.

ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ, ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಉನ್ನತೀಕರಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇವು ನೇರವಾಗಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಭಾರತವು ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಸಬಲೀಕರಣದ ಮೇಲಿನ ನಿರಂತರ ಗಮನವು ಈ ಪರಿವರ್ತಕ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

References:

Press Information Bureau:
https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2100642&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1703147&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2212747&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2082323&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2212747&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2113279&reg=3&lang=2

Ministry of Women and Child Development:
https://www.poshantracker.in/statistics

https://pmmvy.wcd.gov.in/

https://missionvatsalya.wcd.gov.in/

Ministry of Health and Family Welfare:

https://nhm.gov.in/index1.php?lang=1&level=3&lid=309&sublinkid=841

https://nhm.gov.in/index1.php?lang=1&level=2&lid=220&sublinkid=824

https://www.mohfw.gov.in/?q=en/pressrelease/india-witnesses-steady-downward-trend-maternal-and-child-mortality-towards-achievement

United Nations Children's Fund (UNICEF):

https://www.unicef.org/india/press-releases/un-report-highlights-great-strides-india-under-five-child-survival

Ministry of Education:

https://www.education.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/statistics-new/UDISE%2BReport%202024-25%20-%20NEP%20Structure.pdf

https://pmposhan.education.gov.in/

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU2395_XUtMv0.pdf?source=pqals

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jan/doc2026123765001.pdf

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU2310_FmCOE8.pdf?source=pqals

https://sansad.in/getFile/annex/269/AU339_sh2ONP.pdf?source=pqars

https://sansad.in/getFile/annex/266/AU1777_3tO520.pdf?source=pqars

Click here to see pdf

*****