पत्र सूचना कार्यालय

ಪೀಠಿಕೆ

ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕ ಎಐ  ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. 2024ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 89 ರಷ್ಟು ಹೊಸ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳು ಎಐ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಶೇ. 87 ರಷ್ಟು ಉದ್ಯಮಗಳು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಎಐ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿವೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಆರಂಭವಷ್ಟೇ – ಭಾರತೀಯ ಎಐ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು 2027 ರವರೆಗೆ ಶೇ. 25-35 ರ ದರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು, ನೈಸ್ಕಾಂ ಪ್ರಕಾರ, 2024ರಲ್ಲಿ 6,00,000-6,50,000 ರಷ್ಟಿದ್ದ ಎಐ ಪ್ರತಿಭಾವಂತರ ಸಂಖ್ಯೆಯು, 2027ರ ವೇಳೆಗೆ 1.25 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಎಐ ವೃತ್ತಿಪರರ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ವಿವಿಧ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳು ಎಐನಿಂದಾಗಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುವ ಬೃಹತ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ 2020, ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು, ಶಿಕ್ಷಕರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ವೈಯಕ್ತೀಕರಿಸಲು ಎಐಗಿರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಲಾ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಎಐ-ಕಲಿಕೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಇದು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2024ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ಇಂಡಿಯಾ ಎಐ ಮಿಷನ್', ಸರ್ಕಾರ, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳು, ಖಾಸಗಿ ವಲಯ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾವೀನ್ಯತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಎಐ ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಈ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೀಕರಣ—ಅಂದರೆ ಎಐ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಗಳು ದೂರದ ಹಳ್ಳಿಗಳು, ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು. ಈ ಸಮಗ್ರ ವಿಧಾನವು 'ವಿಕ್ಷಿತ್ ಭಾರತ್ 2047' ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತವನ್ನು ಅಂತರ್ಗತ ಜಾಗತಿಕ ಎಐ ನಾಯಕನಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಎಐ ಕುರಿತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ 2020

ಎಐ, ಬಿಗ್ ಡೇಟಾ ಮತ್ತು ಮಶೀನ್ ಲರ್ನಿಂಗ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ರೂಪಾಂತರಿಸಲಿವೆ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಬೃಹತ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಯುವಜನರು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಎದುರಿಸುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಭಾಗವಾಗಿ ಎಐ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್/ಡೇಟಾ ಸೈನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವುದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಎನ್‌ಇಪಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶಗಳಿಗಾಗಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲು ಈ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಪರಿಣತಿ ನೀಡುವುದು ಈ ನೀತಿಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣವು ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿ ಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ, ಎನ್‌ಇಪಿ 2020ರ ಶಿಫಾರಸುಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಭಾರತವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಎಐ ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಎಐ ಉಪಕ್ರಮಗಳು

ಕೇಂದ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ 2020 ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ ಚೌಕಟ್ಟು 2023 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸಿಬಿಎಸ್‌ಇ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ಟಿ ಮೂಲಕ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ 9ನೇ ತರಗತಿಯಿಂದಲೇ ಎಐ ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ, ಸಿಬಿಎಸ್‌ಇ 6ನೇ ತರಗತಿಯಿಂದಲೇ 15 ಗಂಟೆಗಳ 'ಎಐ ಸ್ಕಿಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್' ಅನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು 9 ರಿಂದ 12ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಎಐ ಅನ್ನು ಒಂದು ಐಚ್ಛಿಕ ವಿಷಯವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿದೆ. ಎನ್‌ಸಿಇಆರ್‌ಟಿ  ತನ್ನ 11ನೇ ತರಗತಿಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇನ್ಫರ್ಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸಸ್ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಎಐ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, 1 ಮತ್ತು 2ನೇ ತರಗತಿಯ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು 22 ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲು ಎಐ ಮತ್ತು ಮಶೀನ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ ಎಐ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು

ದೀಕ್ಷಾ ವೇದಿಕೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಉಪಕ್ರಮವಾದ ದೀಕ್ಷಾ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಎಐ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ವೀಡಿಯೊಗಳ ಒಳಗೆ ಎಐ-ಆಧಾರಿತ 'ಕೀವರ್ಡ್ ಸರ್ಚ್' (ಪದಗಳ ಹುಡುಕಾಟ) ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಹೀನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ 'ರೀಡ್-ಅಲೌಡ್' (ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಓದುವ) ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿವೆ. ದೀಕ್ಷಾ ಮೊಬೈಲ್ ಆಪ್ ಶಿಕ್ಷಕರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಪೋಷಕರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ಇದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಕ ಕಲಿಕಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಸೋರ್ ಉಪಕ್ರಮ ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಸಚಿವಾಲಯವು 6 ರಿಂದ 12ನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಎಐ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಸೋರ್ ಎಂಬ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ತಲಾ 15 ಗಂಟೆಗಳ ಮೂರು ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ 45 ಗಂಟೆಗಳ "ಶಿಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ ಎಐ" ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಶಿಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ ಎಐ"  ಮಾಡ್ಯೂಲ್: ಈ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಎಐ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಬೋಧನಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಐ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲು, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಲಿಯುವವರಿಗೆ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಎಐ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಎಐ ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಸ್ವಯಂ ವೇದಿಕೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಸ್ವಯಂ ವೇದಿಕೆಯು ಐಐಟಿ ಮತ್ತು ಐಐಎಸ್‌ಸಿ ಗಳಂತಹ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ 110ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉಚಿತ ಎಐ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ 41.2 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಎಐ

ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಧನಸಹಾಯ ಆಯೋಗ: 2022ರ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವು ಎಐ, 3D ಮಶೀನಿಂಗ್, ಬಿಗ್ ಡೇಟಾ ಅನಾಲಿಸಿಸ್, ಮಶೀನ್ ಲರ್ನಿಂಗ್, ಡ್ರೋನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಮತ್ತು ಡೀಪ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಆರೋಗ್ಯ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ:

• ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಬಂಧಿತ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಎಐ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದೆ.
• ಎಐ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು 'ಹ್ಯಾಕಥಾನ್‌'ಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.
• ಮಹಿಳಾ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರಿಗಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಪ್ರಗತಿ), ಸರಸ್ವತಿ).
• ಬೋಧಕರಿಗಾಗಿ 'ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ'ಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ.

ಪರ್ಪ್ಲೆಕ್ಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಎಐಸಿಟಿಇ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ

ಎಐ-ಚಾಲಿತ ಸರ್ಚ್ ಇಂಜಿನ್ ಆಗಿರುವ ಪರ್ಪ್ಲೆಕ್ಸಿಟಿ, ಭಾರತದ 14,000 ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸುಮಾರು 4 ಕೋಟಿ (40 ಮಿಲಿಯನ್) ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಎಐಸಿಟಿಇ ಜೊತೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದೆ. ಎಐಸಿಟಿಇಯ ವಿವಿಧ ಸಂವಹನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ವಿತರಣೆ, ಬೋಧಕರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಅವಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನೋಂದಣಿಯ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪರ್ಪ್ಲೆಕ್ಸಿಟಿ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಅಥವಾ ಆಪ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ಸಂಶೋಧನೆ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ನೈಜ ಪ್ರಪಂಚದ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ಎಐ ಉಪಕರಣಗಳು ಹೇಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅನ್ವೇಷಿಸುವುದು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿಯ ಅನುಭವ ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಒತ್ತು ನೀಡುವಿಕೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.

ಐಐಟಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಭಾರತ್ ಬೋಧನ್ ಎಐ ಕಾನ್ಕ್ಲೇವ್ 2026

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯವು, ಅಳೆಯಬಹುದಾದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಆಧಾರಿತ ಎಐ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದವರನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 12-13 ರಂದು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ 'ಐಐಟಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಭಾರತ್ ಬೋಧನ್ ಎಐ ಕಾನ್ಕ್ಲೇವ್ 2026' ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಆಹ್ವಾನವು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳ ಎಐ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುವವರು, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಪಾಲುದಾರರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ಈ ಕೆಳಗಿನ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತಾ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗಿದೆ:

1. ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಎಐ
2. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಎಐ
3. ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಸನ್ನದ್ಧತೆಗಾಗಿ ಎಐ
4. ಎಐ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ

ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸರ್ಕಾರವು ವಿವಿಧ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಎಐ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಮಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

ಇಂಡಿಯಾ-ಎಐ  ಮತ್ತು ಮೆಟಾ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ: 'ಸೃಜನ್' ಕೇಂದ್ರ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್ ಎಐ ಅನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಇಂಡಿಯಾ-ಎಐ ಮತ್ತು ಮೆಟಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಐಐಟಿ ಜೋಧ್‌ಪುರದಲ್ಲಿ 'ಜನರೇಟಿವ್ ಎಐ ಕೇಂದ್ರ - ಸೃಜನ್' ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿವೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಮೆಟಿ ಮತ್ತು ಎಐಸಿಟಿಇ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ 'ಯುವ-ಎಐ' ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಮುಂದಿನ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 18-30 ವಯಸ್ಸಿನ 1,00,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಕೃಷಿ, ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಾಗಿ ಎಐ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

1. ಜನರೇಟಿವ್ ಎಐ ರಿಸೋರ್ಸ್ ಹಬ್: ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು, ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ದತ್ತಾಂಶಗಳ  ಸಂಗ್ರಹ.
2. ಯುವ ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಎಂ (LLM) ಕೋರ್ಸ್: ಇದನ್ನು ಮೆಟಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದೆ.
3. ಮಾಸ್ಟರ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ ವರ್ಕ್‌ಶಾಪ್‌ಗಳು: ಎಐನ ಮೂಲಭೂತ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು.
4. ಅನ್‌ಲೀಶ್ ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಎಂ ಹ್ಯಾಕಥಾನ್‌ಗಳು: ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ಆರಂಭಿಕ ಧನಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಂಬಲ.
5. ಎಐ ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಆಕ್ಸಿಲರೇಟರ್: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನೇತೃತ್ವದ 10 ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಇನ್ಕ್ಯುಬೇಶನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರದ ಬೆಂಬಲ.
6. ಇಂಡಿಯಾ-ಎಐ ಮಿಷನ್‌ನ  ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಗುರಿಗಳು
7. ಮಾರ್ಚ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಇಂಡಿಯಾ-ಎಐ ಮಿಷನ್, ಭಾರತದ ಎಐ ವಲಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬಲವಾದ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕುತ್ತಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ₹10,371.92 ಕೋಟಿ ಬಜೆಟ್ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಎಐ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಎಐ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಇಂಡಿಯಾ-ಎಐ ಉಪಕ್ರಮಗಳು:

ಕಲಿಕಾ ನ್ಯೂನತೆಗಳಿರುವ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಎಐ ವಿವಿಧ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರ ಕಲಿಕೆಯ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ:

ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪರಿಹಾರಗಳು:

• ರೀಡಬಲ್ಡ್ ( ಆನ್‌ಲೈನ್ ಡಿಸ್ಲೆಕ್ಸಿಯಾ ತರಬೇತಿ): ಡಿಸ್ಲೆಕ್ಸಿಯಾ ಸಮಸ್ಯೆಯಿರುವ ಮಕ್ಕಳು ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳ ಮೂಲಕ ಧ್ವನಿವಿಜ್ಞಾನದ ಅರಿವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ವೆಬ್-ಆಧಾರಿತ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್.
• ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ಪ್ಲೇ: ಆಟಿಸಂ ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಅಪಾಯವಿರುವ 3-6 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಡಿಜಿಟಲ್, ಗೇಮ್-ಆಧಾರಿತ ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ಸಾಧನ.

ಮಾದರಿ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವವು:

• ವಾಯ್ಸ್ ಫ್ಯೂಷನ್ ಎಐ: ವಿವಿಧ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಲಿಕಾ ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯಕ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್.
• ಎಸ್‌ಎಲ್‌ಡಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅಡಾಪ್ಟಿವ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆ: ಡಿಸ್ಲೆಕ್ಸಿಯಾ, ಡಿಸ್ಗ್ರಾಫಿಯಾ ಮತ್ತು ಡಿಸ್ಕಾಲ್ಕುಲಿಯಾದಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಲಿಕಾ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಸುಧಾರಿತ ಎಐ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಬಳಕೆ.

ಪರಿಕಲ್ಪನಾ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವವು:

• ಜೀವೀಷ: ಕಲಿಕಾ ನ್ಯೂನತೆಗಳ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪತ್ತೆಗಾಗಿ ಎಐ-ಚಾಲಿತ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ವೇದಿಕೆ.
• ಸ್ಪೆಷಲ್ ಎಜುಕೇಟರ್ ಎಐ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಶಿಕ್ಷಕರ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಲಿಕಾ ನ್ಯೂನತೆಯಿರುವ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಎಐ-ಚಾಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

ಸರ್ಕಾರವು ಎಐ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಐಐಟಿಗಳಂತಹ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಧನಸಹಾಯ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು 'ಇಂಡಿಯಾ-ಎಐ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಆಯ್ದ ಯೋಜನೆಗಳು:

• ಡೀಪ್‌ಫ್ಲಡ್: ಕ್ಷಿಪ್ರ ಪ್ರವಾಹ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್.
• ತಂಡ: ಐಐಟಿ ದೆಹಲಿ ಹಂತ: ಪ್ರೋಟೋಟೈಪ್ (ಮಾದರಿ).
• ವಿವರಣೆ: ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಡೇಟಾ ಮತ್ತು ಡೀಪ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ನೈಜ-ಸಮಯದ ಪ್ರವಾಹ ಪತ್ತೆಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಸುಧಾರಿತ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಸಾಧನ.

“ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಎಐ” ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಯೋಜನೆಗಳ ವಿವರಗಳು:

ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಎಐ ಯೋಜನೆಗಳು:

• ಮಶೀನ್ ಅನ್‌ಲರ್ನಿಂಗ್: ಐಐಟಿ ಜೋಧ್‌ಪುರ - ಜನರೇಟಿವ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಮಾಡೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮಶೀನ್ ಅನ್‌ಲರ್ನಿಂಗ್.

• ಸಿಂಥೆಟಿಕ್ ಡೇಟಾ ಜನರೇಷನ್: ಐಐಟಿ ರೂರ್ಕಿ - ಡೇಟಾಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕೃತಕ ದತ್ತಾಂಶ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ವಿಧಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.

• ಎಐ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ: ಎನ್‌ಐಟಿ ರಾಯ್‌ಪುರ - ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ತಗ್ಗಿಸಲು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಎಐ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.

• ವಿವರಿಸಬಹುದಾದ ಎಐ ಚೌಕಟ್ಟು: ಡಿಐಎಟಿ ಪುಣೆ ಮತ್ತು ಮೈಂಡ್‌ಗ್ರಾಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ - ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಗೌಪ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಎಐ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು.

• ಗೌಪ್ಯತೆ ವರ್ಧಿಸುವ ತಂತ್ರ: ಐಐಟಿ ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು - ದೃಢವಾದ ಗೌಪ್ಯತೆ-ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಮಶೀನ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಮಾದರಿಗಳು.

• ಎಐ ನೈತಿಕ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ: ಐಐಐಟಿ ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಇಸಿ ( - ಎಐ ಮಾದರಿಗಳ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಸಾಧನಗಳು.

• ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ ಆಡಿಟಿಂಗ್ ಟೂಲ್: ಸಿವಿಕ್ ಡೇಟಾ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್ - 'ಪರಖ್ ಎಐ', ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್‌ಗಳ ತಪಾಸಣೆಗಾಗಿ ಮುಕ್ತ ಚೌಕಟ್ಟು.

• ಎಐ ಆಡಳಿತ ಪರೀಕ್ಷಾ ಚೌಕಟ್ಟು: ಅಮೃತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಪೀಠಂ ಮತ್ತು ಟಿಇಸಿ - 'ಟ್ರಾಕ್-ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಎಂ', ದೊಡ್ಡ ಭಾಷಾ ಮಾದರಿಗಳ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಅಪಾಯದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ.

ಎಐನಲ್ಲಿ ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ: ಭಾರತದ ಕಾರ್ಯಪಡೆಗೆ ಎಐ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು, ಸರ್ಕಾರವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತುದಾರರು, ವೃತ್ತಿಪರರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸಮಗ್ರ ಕೌಶಲ್ಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮೂಲಭೂತ ಎಐ ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿತ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ 2020 ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯಾ-ಎಐ ಮಿಷನ್‌ಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುವ ಭಾರತದ ಸಮಗ್ರ ಎಐ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವು, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದವರೆಗೆ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ಸಂಯೋಜನೆ, ಶಿಕ್ಷಕರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಕೌಶಲ್ಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ಕೇವಲ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಆಕಾಂಕ್ಷಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲಾ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಭಾರತವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಎಐ ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇದು 'ಸರ್ವಜನ ಹಿತಾಯ, ಸರ್ವಜನ ಸುಖಾಯ' (ಎಲ್ಲರ ಕಲ್ಯಾಣ, ಎಲ್ಲರ ಸುಖ) ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.

References

• https://www.weforum.org/stories/2025/01/future-of-jobs-report-2025-jobs-of-the-future-and-the-skills-you-need-to-get-them/ 
• https://kpmg.com/in/en/media/press-releases/2026/01/indias-semiconductor-and-ai-surge-powers-global-economic-transformation-kpmg-at-world-economic-forum-2026.html  https://nasscom.in/knowledge-center/publications/state-data-science-ai-skills-india-data-and-art-smart-intelligence# 
• https://www.niti.gov.in/sites/default/files/2023-03/National-Strategy-for-Artificial-Intelligence.pdf 
• https://www.education.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/NEP_Final_English_0.pdf
• https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2068251&reg=3&lang=2 
• chromeextension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU2391_t9X2VQ.pdf?source=pqals
• chromeextension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU4132_DA5KaV.pdf?source=pqals
• https://www.impriindia.com/insights/soar-skilling-for-ai-readiness/ 
• https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=155641&ModuleId=3&reg=3&lang=1 
• https://swayam-plus.swayam2.ac.in/ai-for-all-courses 
• chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.ugc.gov.in/pdfnews/7193743_FYUGP.pdf
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2147369&reg=3&lang=2 
• https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1881448&reg=3&lang=2 
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2147369&reg=3&lang=2 
• https://www.edcilindia.co.in/Home/VS/18 
• chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.aicte.gov.in/downloads/initiatives/AICTE%20inputs%20on%20Artificial%20Intelligence%20-comprehensive.pdf 
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2216946&reg=3&lang=2 
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2068251&reg=3&lang=2 
• chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.msde.gov.in/static/uploads/2024/11/0939b46f8cb8078612e07f1b0ee281ab.pdf 
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2044927&reg=3&lang=2 
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2206767&reg=1&lang=1 
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2113095&reg=3&lang=2 
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2086605&reg=3&lang=2 
• https://indiaai.gov.in/ 
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2206767&reg=1&lang=1 
• https://www.nielit.gov.in/content/introduction-3 

Click here to see PDF

*****