पत्र सूचना कार्यालय

મુખ્ય મુદ્દાઓ

• ભારતે દેશમાં મહિલાઓમાં બીજા ક્રમે સૌથી સામાન્ય કેન્સર એવા સર્વાઇકલ કેન્સરને અટકાવવાના હેતુથી 14 વર્ષની 1.15 કરોડ છોકરીઓ માટે મફત રાષ્ટ્રવ્યાપી HPV રસીકરણ કાર્યક્રમનો પ્રારંભ કર્યો છે.
• ગાર્ડાસિલ-4 ની એક માત્રા સર્વાઇકલ કેન્સરનું કારણ બનતા HPV પ્રકારોને રોકવામાં 93% થી 100% અસરકારક છે.
• આ પહેલ શરૂ કરીને, ભારત 160 થી વધુ દેશોમાંનો એક બની ગયો છે જે તેમના રાષ્ટ્રીય રસીકરણ કાર્યક્રમોમાં HPV રસીકરણનો સમાવેશ કરે છે, જે સર્વાઇકલ કેન્સર નાબૂદ કરવાના વિશ્વવ્યાપી ઉદ્દેશ્યને પ્રોત્સાહન આપે છે.

પ્રસ્તાવના

28 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ, પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ રાજસ્થાનના અજમેરમાં રાષ્ટ્રીય HPV રસીકરણ કાર્યક્રમ રજૂ કર્યો, જેનો હેતુ મહિલાઓમાં સર્વાઇકલ કેન્સરને રોકવાનો હતો. રાષ્ટ્રીય લોન્ચ બાદ, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ તે જ દિવસે એચપીવી રસીકરણના પોતાના લોન્ચ કાર્યક્રમો એકસાથે યોજ્યા. તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 14 વર્ષની વયની લગભગ 1.15 કરોડ છોકરીઓને સરકારી સુવિધાઓમાં મફતમાં રસી આપવામાં આવશે.

લોન્ચ થયાના 90 દિવસની અંદર જે છોકરીઓ પોતાનો 15મો જન્મદિવસ ઉજવે છે તેઓ પણ ત્રણ મહિનાના સઘન અભિયાન માટે લાયક ઠરશે. રસીકરણ ઝુંબેશ 90 દિવસ સુધી દરરોજ ચલાવવામાં આવશે જેથી કવરેજનું ઉચ્ચતમ સ્તર પ્રાપ્ત થાય. ત્યારબાદ, આ રસી નિયમિત રસીકરણના દિવસોએ ઉપલબ્ધ રહેશે.

ગર્ભાશયની ડોકનું કેન્સર

2022 માં, લગભગ 6, 60,000 નવા નિદાન અને લગભગ 3, 50,000 મૃત્યુ સાથે, સર્વાઇકલ કેન્સર વિશ્વભરમાં સ્ત્રીઓમાં ચોથા ક્રમે સૌથી વધુ પ્રચલિત કેન્સર તરીકે સ્થાન ધરાવે છે. હ્યુમન પેપિલોમાવાયરસનો સતત ચેપ સર્વાઇકલ કેન્સરનું કારણ બને છે. ગર્ભાશયના કેન્સરની અસર નાની ઉંમરની સ્ત્રીઓ પર વધુ પડે છે, જેમાં 20% બાળકો જે કેન્સરથી પોતાની માતા ગુમાવે છે તેઓ સર્વાઇકલ કેન્સરને કારણે આવું કરે છે.

ગ્લોબોકન 2022 ના ડેટા અનુસાર, ભારતમાં, સ્તન કેન્સર સ્ત્રીઓમાં બીજા ક્રમે સૌથી વધુ પ્રચલિત કેન્સર છે, જેમાં દર વર્ષે 1,20,000 થી વધુ નવા નિદાન થાય છે અને લગભગ 80,000 મૃત્યુ થાય છે.

વિશ્વભરમાં સર્વાઇકલ કેન્સરથી થતા મૃત્યુમાંથી 25% મૃત્યુ ભારતમાં થાય છે. વિશ્વભરમાં સર્વાઇકલ કેન્સરથી પીડાતી દર પાંચ મહિલાઓમાંથી એક ભારતની છે. સર્વાઇકલ કેન્સર સંબંધિત રોગિષ્ટતામાં વિશ્વભરમાં ભારતનો ક્રમ ચોથો છે.

ગર્ભાશયનું કેન્સર હ્યુમન પેપિલોમાવાયરસ (એચપીવી) થી થાય છે — રસી દ્વારા રોકી શકાય તેવું આ એકમાત્ર કેન્સર છે, જો તે સમયસર આપવામાં આવે. વૈજ્ઞાનિક પુરાવા દર્શાવે છે કે સર્વાઇકલ કેન્સરના લગભગ તમામ કેસો ઉચ્ચ જોખમી એચપીવી પ્રકારો, ખાસ કરીને પ્રકાર 16 અને 18 ના સતત ચેપને કારણે થાય છે, જે ભારતમાં સર્વાઇકલ કેન્સરના 80% થી વધુ કેસોમાં ફાળો આપે છે.[5]

રસી: ગાર્ડાસિલ-4

ભારતની રાષ્ટ્રીય રસીકરણ પહેલ ગાર્ડાસિલનો ઉપયોગ કરી રહી છે, જે ચાર-સ્ટ્રેન HPV રસી છે જે HPV પ્રકાર 16 અને 18 સામે રક્ષણ આપે છે, જે સર્વાઇકલ કેન્સરનું કારણ બને છે, તેમજ પ્રકાર 6 અને 11. રસીને ભારતના ઔષધ નિયમનકારે મંજૂરી આપી છે અને તે ગુણવત્તા અને કોલ્ડ ચેઇનના કડક ધોરણોને પૂર્ણ કરે છે. અવિરત પુરવઠો અને ગુણવત્તા જળવાઈ રહે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે, પારદર્શક પદ્ધતિ દ્વારા GAVI, રસી ગઠબંધનના સહયોગથી રસીની ખરીદી કરાઈ રહી છે. ચૌદ વર્ષની કિશોરીઓને જાતીય પ્રવૃત્તિ શરૂ કરે તે પહેલાં આ રસી આપવામાં આવે છે.

ફેબ્રુઆરી 2023 માં, વેક્સીન એલાયન્સ, GAVI એ ભારત સરકાર સાથે મળીને દેશભરના લાખો બાળકોને જીવનરક્ષક રસીઓ પૂરી પાડવા પર કેન્દ્રિત ત્રણ વર્ષનો સહયોગ કર્યો. GAVI એ US$250 મિલિયનનું ભંડોળ પૂરું પાડ્યું. આ ભંડોળનો ઉપયોગ એવા બાળકોને ઓળખવા અને રસી આપવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો જેમણે એક પણ નિયમિત રસી લીધી ન હતી. તેનો હેતુ હાલની આરોગ્ય પ્રણાલીઓને મજબૂત બનાવવાનો પણ હતો. વધુમાં, તેણે ભારતને રાષ્ટ્રીય નિયમિત રસીકરણ સમયપત્રકમાં હ્યુમન પેપિલોમાવાયરસ (HPV) રસી દાખલ કરવામાં મદદ કરી. આ ભંડોળથી રાષ્ટ્રીય નિયમિત રસીકરણ સમયપત્રકમાં ટાઇફોઇડ કન્જુગેટ રસી (TCV) દાખલ કરવામાં પણ મદદ મળી.

('s', 0)

ગાવી, રસી જોડાણ, એક જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી છે જે સરકારો, વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા, યુનિસેફ, વિશ્વ બેંક, રસી ઉદ્યોગ, નાગરિક સમાજ અને ગેટ્સ ફાઉન્ડેશનને વિશ્વના સૌથી ઘાતક રોગો સામે બાળકોને રસી આપવા માટે એકસાથે લાવે છે.

રસીકરણ સ્થળો અને સલામતી

રસીકરણ ફક્ત તે જ સરકારી આરોગ્ય સુવિધાઓ પર ઉપલબ્ધ છે જ્યાં કાર્યરત કોલ્ડ ચેઇન પોઈન્ટ (સીસીપી), રસીકરણ પછીના પ્રતિકૂળ બનાવો (એઈએફઆઈ) ના સંચાલન માટે એક સમર્પિત તબીબી અધિકારી અને ઇન્ટરનેટ સુવિધા ઉપલબ્ધ હોય.

સત્રનો સમય સામાન્ય રીતે સવારે 9:00 થી બપોરે 2:00 વાગ્યા સુધીનો હોય છે અને જાહેર રજાઓ તથા સપ્તાહના અંતે પણ યોજાઈ શકે છે. તાત્કાલિક તબીબી સહાય માટે તમામ સ્થળો સૌથી નજીકની ચોવીસ કલાક સરકારી આરોગ્ય સુવિધા સાથે જોડાયેલા છે. રસીકરણ પહેલાં છોકરીઓ ખાલી પેટે ન હોવી જોઈએ. રસી લીધા પછી 30 મિનિટ સુધી તેમનું નિરીક્ષણ કરવાની જરૂર છે.

નોંધણી, અભિલેખન અને અહેવાલ

• લાભાર્થીઓ U-WIN ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર જાતે નોંધણી કરાવી શકે છે, આરોગ્ય કાર્યકરની મદદથી પૂર્વ નોંધણી કરાવી શકે છે, અથવા સ્થળ પર જ નોંધણી માટે જઈ શકે છે.
• ઈવીઆઈએન દ્વારા તમામ રસીના જથ્થા અને લોજિસ્ટિક્સનું વ્યવસ્થાપન અને નિરીક્ષણ થાય છે.
• તમે U-WIN પોર્ટલ પરથી રસીકરણ પ્રમાણપત્રો ડાઉનલોડ કરી શકો છો, જે નજીકની 24/7 AEFI સુવિધા માટે સરનામું અને હેલ્પલાઇન નંબર પણ પ્રદાન કરે છે. મુદ્રિત નકલો વિનંતી કરવા પર ઉપલબ્ધ છે.
• ત્રણ મહિનાના અભિયાન દરમિયાન રસીકરણ પછી દરેક પ્રાપ્તકર્તાની ડાબી તર્જની આંગળીને નિશાનિત કરવામાં આવે છે.

રસીકરણથી વંચિત કન્યાઓ

• મધ્યમ કે ગંભીર રોગથી પીડિત વ્યક્તિઓએ સંપૂર્ણ સ્વસ્થ થાય ત્યાં સુધી રાહ જોવી.
• યીસ્ટ પ્રત્યેની જાણીતી એલર્જી અથવા કોઈપણ રસીકરણ પ્રત્યે અગાઉની એલર્જીક પ્રતિક્રિયા
• ગર્ભાવસ્થા

• 14 વર્ષના નિર્ધારિત વય જૂથની બહારની છોકરીઓ
• જે છોકરીઓને ગાર્ડાસિલ, ગાર્ડાસિલ-9, સર્વારિક્સ અથવા સર્વાવેક સહિત કોઈપણ HPV રસી આપવામાં આવી છે.

ઉપસંહાર

એચપીવી રસીઓ વિશ્વભરમાં સૌથી વધુ સઘન રીતે અભ્યાસ કરાયેલી રસીઓ પૈકી એક છે, વર્ષ 2006 થી વિશ્વભરમાં 500 મિલિયન કરતાં વધુ ડોઝ આપવામાં આવ્યા છે. આ રસી તે આવરી લેતી એચપીવી (HPV) પ્રકારોને કારણે થતા સર્વાઇકલ કેન્સરને 93-100% અસરકારક રીતે રોકવામાં સક્ષમ છે.

આ પહેલ શરૂ કરીને, ભારત 160 થી વધુ દેશોમાંનો એક બની ગયો છે જેમણે તેમના રાષ્ટ્રીય રસીકરણ કાર્યક્રમોમાં HPV રસીકરણનો સમાવેશ કર્યો છે. 90 થી વધુ દેશો એક-માત્રા HPV રસીકરણ સમયપત્રકનો અમલ કરી રહ્યા છે, જેનાથી કવરેજ, પોષણક્ષમતા અને કાર્યક્રમની કાર્યક્ષમતામાં સુધારો થઈ રહ્યો છે. મોડેલિંગ આગાહી કરે છે કે નાબૂદી લક્ષ્ય સુધી પહોંચવાથી સમગ્ર વિશ્વમાં 2120 સુધીમાં 74 મિલિયન નવા સર્વાઇકલ કેન્સરના કેસોને અટકાવી શકાય છે અને 62 મિલિયન લોકોનો જીવ બચાવી શકાય છે.

આ કાર્યક્રમ "સ્વસ્થ નારી સશક્ત પરિવાર" ના વિઝનને આગળ વધારવાની સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને પૂરી પાડે છે, જે સ્વસ્થ પરિવારોનું નિર્માણ કરવામાં મદદ કરવા માટે મહિલા આરોગ્ય સંભાળના કેન્દ્રમાં નિવારણ, સંરક્ષણ અને સમાનતા સુનિશ્ચિત કરે છે.

સંદર્ભો

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2233632&reg=3&lang=1#:~:text=Cervical%20cancer%20remains%20the%20second,per%20the%20GLOBOCAN%202022%20data
• https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cervical-cancer
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12702179/
• https://www.cdc.gov/cancer/hpv/basic-information.html
• https://www.gavi.org/news/media-room/gavi-and-government-india-establish-new-partnership-protect-millions-children-2026

Cervical Cancer Vaccination Campaign Launched

SM/JY/JD