पत्र सूचना कार्यालय

ಪೀಠಿಕೆ

ಕೋವಿಡ್ ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ತನ್ನ ಆಂತರಿಕ ಬಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ 2025-26 ಗಮನಿಸಿರುವಂತೆ, ಸದೃಢ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಸಮರ್ಥ ಸಾಲ ವಿತರಣೆ, ಹೇರಳವಾದ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮೀಸಲು ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆ ಬಾಕಿಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರವು "ಜಗತ್ತೇ ಮತ್ಸರಪಡುವಂತಿದೆ."

ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 ರ UNCTAD ವ್ಯಾಪಾರ ನೀತಿ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವಂತೆ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ರಂಗವು ಅನೇಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಭಾರತದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿವೆ.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ನಿರ್ಣಾಯಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಿತ ಆಮದು ಪರ್ಯಾಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಇದನ್ನು ರಫ್ತು-ಆಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಉತ್ಪಾದನಾ ಪುನಶ್ಚೇತನ: ದೇಶೀಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ

ಆಮದು ಪರ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು 'ಸ್ವದೇಶಿ' ಮತ್ತು 'ಆತ್ಮನಿರ್ಭರತೆ'ಯ ತತ್ವಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ವಿವಿಧ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನೀತಿಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ವಲಯ-ವಾರು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳು, ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿದೆ. ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ, 'ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಮತ್ತು 'ಉತ್ಪಾದನಾ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ' (ಪಿಎಲ್‌ಐ) ಯೋಜನೆಗಳಂತಹ ದಿಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶಿ ನೀತಿಗಳು ದೇಶವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿವೆ.

ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಥೆ

ಆಮದು ಪರ್ಯಾಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ನೇರ ಫಲಿತಾಂಶವು ಭಾರತದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯದ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿದೆ. 2030-31ರ ವೇಳೆಗೆ 500 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಮೌಲ್ಯದ ದೇಶೀಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತವು, ಈಗ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಿನ್ಯಾಸ, ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕನಾಗಲು ದೃಢವಾದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದೆ.

• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 2014-15ರಲ್ಲಿ ₹1.9 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಇದ್ದದ್ದು 2024-25ರ ವೇಳೆಗೆ ₹11.3 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಸುಮಾರು ಆರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. 2020-21ರಿಂದ ಈ ವಲಯವು 4 ಬಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ನೇರ ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದೆ, ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೇಲಿರುವ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
• ಕಳೆದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಲಯವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 25 ಲಕ್ಷ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.
• ಇಂದು ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ತಯಾರಕರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದೆ.

ಒಂದು ದಶಕದ ಹಿಂದೆ ಬಹುತೇಕ ಮೊಬೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಭಾರತವು, ಇಂದು ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ದೇಶೀಯವಾಗಿಯೇ ತಯಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೊಬೈಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಸಾಧಿಸಿದೆ.

• ಮೊಬೈಲ್ ತಯಾರಿಕಾ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 2014-15ರಲ್ಲಿ ₹18,000 ಕೋಟಿ ಇದ್ದದ್ದು 2024-25ರಲ್ಲಿ ₹5.45 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ (28 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ).
• ಭಾರತವು ಇಂದು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ತಯಾರಕ ದೇಶವಾಗಿದ್ದು, 2014ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 2 ಘಟಕಗಳಿದ್ದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇಂದು 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಇದೇ ರೀತಿಯ ವೇಗವು ಇತರ ಉನ್ನತ ಮೌಲ್ಯದ ವಲಯಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಚಿಪ್ ಕೊರತೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಂತೆ, ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆಮದು ಪರ್ಯಾಯವು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮನಗಂಡು, ಬಜೆಟ್ 2026-27ರಲ್ಲಿ 'ಇಂಡಿಯಾ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ ಮಿಷನ್ 2.0' ಅನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಉಪಕರಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾರತೀಯ ಐಪಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ₹40,000 ಕೋಟಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅನುದಾನದೊಂದಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆಗಸ್ಟ್ 2025 ರಲ್ಲಿ, ಗುಜರಾತ್‌ನ ಸಾನಂದ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಎಂಡ್-ಟು-ಎಂಡ್ OSAT ಘಟಕವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಮೇ 2025 ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ 3-ನ್ಯಾನೋಮೀಟರ್ ಚಿಪ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ ಆವಿಷ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಲಿರುವ ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಿಲಿಕಾನ್ ಕಾರ್ಬೈಡ್ ಫ್ಯಾಬ್  ಸೇರಿದಂತೆ 6 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 10 ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಭಾರತವು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ. ಸುಮಾರು ₹1.6 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಒಟ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿವೆ.

ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಉದ್ಯಮ: ಬೆಳವಣಿಗೆಯತ್ತ ದಾಪುಗಾಲು

ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಡಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಉದ್ಯಮವು, ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅದರ ಗಣನೀಯ ಕೊಡುಗೆ, ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ವಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ಬಲವಾದ ಸಂಬಂಧದಿಂದಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತಂಭವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.

ಭಾರತವು ಇಂದು ದ್ವಿಚಕ್ರ ಮತ್ತು ತ್ರಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಬೃಹತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಜಾಲ ಮತ್ತು ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, ಈ ವಲಯವು 3 ಕೋಟಿಗೂ (30 ಮಿಲಿಯನ್) ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ನೇರ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಸಹ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿವೆ: ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯು 2020-21ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 22,652 ಸಾವಿರ ಯುನಿಟ್‌ಗಳಿಂದ 2024-25ರ ವೇಳೆಗೆ 31,028 ಸಾವಿರ ಯುನಿಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಮಾರಾಟವು 18,620 ಸಾವಿರ ಯುನಿಟ್‌ಗಳಿಂದ 25,607 ಸಾವಿರ ಯುನಿಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಏರಿದ್ದು, ಇದು ದೇಶದ ಬಲವಾದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ (2014-15 ರಿಂದ 2024-25) ಈ ಉದ್ಯಮವು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ. 33 ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆವಿಷ್ಕಾರ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಳವಡಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ವಿಶ್ವದ ಔಷಧಶಾಲೆ"ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಬಳಕೆ

ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಭಾರತದ ಔಷಧೀಯ ಉದ್ಯಮವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ವಿಶ್ವದ ಔಷಧಶಾಲೆ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಭಾರತವು, ಬಲವಾದ ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಅಗ್ಗದ ದರದ ಜೆನೆರಿಕ್ ಔಷಧಿಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇಂದು ಭಾರತವು ಔಷಧ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕ ದೇಶವಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ವಲಯವು 2024-25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ₹4.72 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.

ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಕ್ರಿಯ ಔಷಧೀಯ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಅವುಗಳ ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಈಗ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ಈಗಾಗಲೇ APIs ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಆಮದುಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.

ರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ: ಕಾರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ 'ಆತ್ಮನಿರ್ಭರತೆ':

ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯವು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯತ್ತ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಖರೀದಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವಂತೆ, ಆಮದು ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತೆ ಇದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಸುಮಾರು ಶೇ. 65-70 ರಷ್ಟು ಆಮದುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದ ಭಾರತವು, ಈಗ ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಧನಗಳ ಕನಿಷ್ಠ ಶೇ. 65 ರಷ್ಟನ್ನು ದೇಶೀಯವಾಗಿಯೇ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದೆ, ಇದು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ.

ದೇಶೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 2014-15ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ₹46,429 ಕೋಟಿ ಇದ್ದದ್ದು, 2023-24ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ₹1,27,434 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಇದು 2024-25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ₹1.54 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯ ದಾಖಲೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿದೆ.

ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವಿಧಾನ 2020 ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಖರೀದಿ ಕೈಪಿಡಿ 2025 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತರಲಾದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತು ಆದಾಯದ ಖರೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ವೇಗ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿವೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಈಗ 2029 ರ ವೇಳೆಗೆ ₹3 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ₹50,000 ಕೋಟಿ ರಕ್ಷಣಾ ರಫ್ತಿನ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಭಾರತವನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಾಗತಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ರೂಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಲು, ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ:

• ರಕ್ಷಣಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ: ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ರಕ್ಷಣಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ₹9,145 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದೆ. ಒಟ್ಟು 289 ಸಾಮರಸ್ಯ ಪತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದು, ₹66,423 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಸಂಭಾವ್ಯ ಹೂಡಿಕೆಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ರಕ್ಷಣಾ ನಾವೀನ್ಯತೆಯ ಬಲವರ್ಧನೆ: ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ನೇತೃತ್ವದ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಡೀಪ್-ಟೆಕ್ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಧಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ₹500 ಕೋಟಿ ನಿಧಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವರ್ಗಾವಣೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸ್ಟಾರ್ಟ್-ಅಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ 15 ರಕ್ಷಣಾ ಉದ್ಯಮ-ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಖಾಸಗಿ ವಲಯ ಮತ್ತು ಎಂಎಸ್‌ಎಂಇಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ: ಡ್ರೋನ್ ಮತ್ತು ಏವಿಯಾನಿಕ್ಸ್‌ನಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಸುಮಾರು 16,000 ಎಂಎಸ್‌ಎಂಇಗಳು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ.
• ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬೆಂಬಲ: ಉದಾರೀಕೃತ ಎಫ್‌ಡಿಐ ನಿಯಮಗಳು, ಪಿಎಲ್‌ಐ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ದೇಶೀಯ ತಯಾರಕರು ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ಖರೀದಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ವೇಗ: ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯವು 2024-25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯ ₹2,09,050 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ 193 ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದೆ, ಇದು ಒಂದೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಖರೀದಿಯಾಗಿದೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಭಾರತವು ಪ್ರಮುಖ ರಕ್ಷಣಾ ಆಮದುದಾರ ದೇಶದಿಂದ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆಯ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಜಾಗತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ರಫ್ತು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣ

ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ, ಭಾರತವು ತನ್ನ ರಫ್ತುಗಳು ಸದೃಢವಾಗಿ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಈ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ: ಏಪ್ರಿಲ್-ಜನವರಿ 2025-26ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ರಫ್ತು (ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳು) 720.76 ಬಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಏಪ್ರಿಲ್-ಜನವರಿ 2024-25ರ ಅವಧಿಯ 679.02 ಬಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಅಂದಾಜು ಶೇ. 6.15 ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಭಾರತದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಉನ್ನತ ಮೌಲ್ಯದ ಸರಕುಗಳು, ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಜಾಗತಿಕ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಮತೋಲಿತ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿತವಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ಪಥಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿವೆ.

ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ರಫ್ತು ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣ. ಇದು ಅನಿಶ್ಚಿತ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಪರಿಸರಗಳು, ಬೇಡಿಕೆಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಯ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ದೇಶಗಳು ಸೀಮಿತ ಪಾಲುದಾರರ ಮೇಲಿನ ಅತಿಯಾದ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಆಘಾತಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸೌತ್‌ಗಾಗಿ ಅನ್‌ಕ್ಟಾಡ್ ನೀಡಿದ ವ್ಯಾಪಾರ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಮೊದಲ ಐದು ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ವ್ಯಾಪಾರ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ವಿಶಾಲವಾದ ರಫ್ತು ಬುಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ದಿನೇ ದಿನೇ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಸರಕು ರಫ್ತು

ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ರಫ್ತು ಬುಟ್ಟಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜನವರಿ 2026 ರಲ್ಲಿ (ವಾರ್ಷಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ), ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಧನಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ:

ಇಂತಹ ವ್ಯಾಪಕ ಆಧಾರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಅನೇಕ ಉದ್ಯಮಗಳು ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವಲಯಗಳು ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿವೆ:

• ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು: ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ರಫ್ತಿನಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ತನ್ನ ಬಲವಾದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಳದಿಂದಾಗಿ, ಭಾರತವು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವಿಶ್ವದ ಏಳನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರ ದೇಶವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅಗ್ರ ಐದು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
• ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸರಕುಗಳು: ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ರಫ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ಏರುತ್ತಿದೆ. 2021-22ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತು ವಿಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಇದು, 2024-25ರ ವೇಳೆಗೆ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. 2026ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಈ ಏರಿಕೆ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದು, 22.2 ಬಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್ ಮೌಲ್ಯದ ರಫ್ತು ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತು ಐಟಂ ಆಗುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, 2025-26ರ ಮೊದಲ ಐದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್ ರಫ್ತು ₹1 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ತಲುಪಿದ್ದು, ಕಳೆದ ವರ್ಷದ ಇದೇ ಅವಧಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಶೇ. 55 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.
• ಔಷಧಗಳು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು: ಭಾರತವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಔಷಧೀಯ ರಫ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 11ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ (ಶೇ. 3 ರಷ್ಟು ಪಾಲು). ವೈದ್ಯಕೀಯ ಉಪಕರಣಗಳ ರಫ್ತು 2020-21ರಲ್ಲಿ 2.5 ಬಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್‌ನಿಂದ 2024-25ರಲ್ಲಿ 4.1 ಬಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.
• ಜವಳಿ: ಭಾರತವು ಜವಳಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧ ಉಡುಪುಗಳ ವಿಶ್ವದ 6ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರ ದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ರಫ್ತಿನ ಶೇ. 4 ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತದ ಜವಳಿ ಮತ್ತು ಉಡುಪುಗಳ ರಫ್ತು 2023-24ರಲ್ಲಿ 35.87 ಬಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್‌ನಿಂದ 2024-25ರಲ್ಲಿ 37.75 ಬಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
• ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ಸ್ (ವಾಹನಗಳು): ವಾಹನ ಉದ್ಯಮವು ಬಲವಾದ ರಫ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಒಟ್ಟು ವಾಹನ ರಫ್ತು 2020-21ರಲ್ಲಿ 4,131 ಸಾವಿರ ಯುನಿಟ್‌ಗಳಿಂದ 2024-25ರಲ್ಲಿ 5,357 ಸಾವಿರ ಯುನಿಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಯಾಣಿಕ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ದ್ವಿಚಕ್ರ ಮತ್ತು ತ್ರಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ವಾಹನಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡಿದ್ದು, 2025-26ರ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ರಫ್ತು ಎರಡಂಕಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.
• ರಕ್ಷಣೆ (Defence): ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ರಫ್ತು 2014ರಲ್ಲಿ ₹1,000 ಕೋಟಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು, ಆದರೆ 2024-25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇದು ದಾಖಲೆಯ ₹23,622 ಕೋಟಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಈಗ ಅಮೆರಿಕ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅರ್ಮೇನಿಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತಾಗುತ್ತಿವೆ. ಮುಂದೆ, ಸರ್ಕಾರವು 2029 ರ ವೇಳೆಗೆ ₹50,000 ಕೋಟಿ ರಕ್ಷಣಾ ರಫ್ತಿನ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಸಂಸ್ಥಾಗತ ಬೆಂಬಲದ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ರಫ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಲವರ್ಧನೆ

ಸೇವಾ ರಫ್ತು

ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿರುವ ಸೇವಾ ರಫ್ತುಗಳು, ಜಾಗತಿಕ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಸ್ಥಿರವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇಂಜಿನ್ ಆಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿವೆ. 2024-25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಸೇವಾ ರಫ್ತುಗಳು 387.5 ಬಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್‌ನ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿವೆ. ಇದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಶೇ. 13.6 ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಸೇವೆಗಳ ಜಾಗತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಭಾರತದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸೇವಾ ವ್ಯಾಪಾರದ ಉಳಿಕೆಯು ಕೂಡ 188.8 ಬಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್‌ನ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ದಾಖಲೆ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

ಈ ಸದೃಢತೆಯು 2025-26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್-ಜನವರಿ 2025-26ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸೇವಾ ರಫ್ತುಗಳು 354.13 ಬಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದ 320.28 ಬಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್‌ಗಿಂತ ಶೇ. 10.57 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣವೂ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿದೆ: ಅಮೆರಿಕವು ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತು ತಾಣವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದರೂ, ಯುರೋಪ್‌ನ ಪಾಲು 2023-24 ಮತ್ತು 2024-25 ರ ನಡುವೆ ಶೇ. 30.8 ರಿಂದ ಶೇ. 32.8 ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ

ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದರೆ ಆಮದು ಪರ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ರಫ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎರಡೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದನ್ನು ಭಾರತದ ಅನುಭವವು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯದವರೆಗೆ, ಭಾರತವು ಕೇವಲ ದೇಶೀಯ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗಾಗಿಯೂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವತ್ತ ದಾಪುಗಾಲು ಹಾಕುತ್ತಿದೆ. ದೇಶೀಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ವಿಸ್ತರಿಸಿದಂತೆ ಮತ್ತು ಆಮದುಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ, ಅನೇಕ ಉದ್ಯಮಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿವೆ, ಇದು ದೇಶದ ಬಾಹ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.

ವಿಕ್ಷಿತ್ ಭಾರತ್ 2047 ರ ಗುರಿಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನೋಡಿದಾಗ, ಭಾರತದ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಬೆರೆಯಲಿದೆ. ಇದು 'ಮೇಡ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು, ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು, ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಹಾಗೂ ರಫ್ತು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಭಾರತದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ.

References

Ministry of Finance

https://www.indiabudget.gov.in/economicsurvey/doc/echapter.pdf

https://www.indiabudget.gov.in/doc/Budget_Speech.pdf

Ministry of Commerce & Industry

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2025/aug/doc2025818614701.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2221840&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2206194&reg=3&lang=2

https://www.commerce.gov.in/wp-content/uploads/2026/01/PIB-Release-15.1.2026.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2226987&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2175702&reg=3&lang=2

Ministry of Electronics and Information Technology

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/feb/doc202623777901.pdf

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=155130&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://d2p5j06zete1i7.cloudfront.net/Cms/admin/PressRelease/1770478760.pdf

Ministry of Defence

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2191937&reg=3&lang=2

Ministry of Chemicals and Fertilizers

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2085344&reg=3&lang=2

NITI Aayog

https://www.niti.gov.in/sites/default/files/2026-01/Trade_Watch_Quarterly_April_June_Q1_FY26.pdf

Parliamentary Responses

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU939_dYGgDX.pdf?source=pqals

https://sansad.in/getFile/annex/268/AU2897_xM8Uo8.pdf?source=pqars

Other Sources

https://unctad.org/system/files/official-document/tdr2025_en.pdf

https://thedocs.worldbank.org/en/doc/7ce50b5aa95bef66048680bba9926ec8-0050012026/related/GEP-Jan-2026-Analysis-SAR.pdf

click here to see PDF