पत्र सूचना कार्यालय

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ — ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ವಿಮೆಯ ಮೂಲಕ ನೂರಾರು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಉಚಿತ/ರಿಯಾಯಿತಿ ದರದ ಆರೈಕೆಯನ್ನು, 184,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 863 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರೋಗ್ಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಗಳನ್ನು (Digital Health IDs) ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

• ವಿಶ್ವದ ಔಷಧಾಗಾರ — ಜಾಗತಿಕ ಜೆನೆರಿಕ್ ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ 20% ಮತ್ತು ಯುನಿಸೆಫ್ (UNICEF) ಲಸಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ 55–60% ರಷ್ಟನ್ನು ಭಾರತವು ಪೂರೈಸುತ್ತಿದೆ, ಇದರ ಜೈವಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು (Bioeconomy) 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ $300B ಗುರಿಯತ್ತ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.

• ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆ — AI ರೋಗನಿರ್ಣಯ, ಡ್ರೋನ್ ವಿತರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವದೇಶಿ ಲಸಿಕೆಗಳು ತಲುಪಲು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೂ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಪೀಠಿಕೆ

ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದ ಔಷಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ವಿತರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವವರೆಗೆ, ಜಾಗತಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಭಾರತದ ಉದಯವು ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ನಾಯಕತ್ವ, ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ, ಬಲವಾದ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮೃದ್ಧ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಚಲ ಬದ್ಧತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ, ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳು ಹಾಗೂ ರಿಯಾಯಿತಿ ದರದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆರೋಗ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಇದರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ತತ್ವವಾಗಿದೆ – ಅಂದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಕೈಗೆಟುಕುವ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ಸಿಗುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದು. ಇದರಿಂದ ಭಾರತವು 2047 ರ ವೇಳೆಗೆ ಆರೋಗ್ಯವಂತ, ಉತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧ ಸಮಾಜವಾಗಿ - ಅಂದರೆ ‘ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ’ವಾಗಿ ತನ್ನ ಗುರಿಯತ್ತ ಮುನ್ನಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಧನಸಹಾಯದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಭಾರತದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಪ್ರಮಾಣದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಶ್ವದ 3 ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ ಭಾರತದ ಔಷಧ ವಲಯವು ಕೇವಲ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ವಿಶ್ವಕ್ಕೂ ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದ ಔಷಧಿಗಳ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ – ಇದು ಕೋವಿಡ್-19 ಲಸಿಕೆಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯಮದ ನಾವೀನ್ಯತೆಯ ಉತ್ಸಾಹದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಜೈವಿಕ ಔಷಧ (Biopharmaceutical) ವಲಯವು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬರುವ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2009 ರಲ್ಲಿ 112,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, 2024 ರಲ್ಲಿ 600,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವಲಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ 2026-27 ರ ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಐದು ಸಂಯೋಜಿತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಹಬ್‌ಗಳನ್ನು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಭಾರತವು ಈಗ ಜಾಗತಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ – ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆಯಷ್ಟೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ.

ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕವರೇಜ್ ಒದಗಿಸುವುದು: ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಯಾದ ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ (ದೀರ್ಘಾಯುಷಿ ಭಾರತ) - ಎಲ್ಲಾ ಜನರಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಗುರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಮಗ್ರ (Umbrella) ಯೋಜನೆಯು ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಮತ್ತು ತೃತೀಯ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ಇವು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಇದರ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

AB-ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ ಆರೋಗ್ಯ ಯೋಜನೆ (PM-JAY), ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅನುದಾನಿತ ಆರೋಗ್ಯ ಭರವಸೆ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.

ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಆರೋಗ್ಯ ಮಂದಿರ, ಉಪ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲು.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಆರೋಗ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮಿಷನ್ (PM-ABHIM) - ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯಾ (Pan-India) ಯೋಜನೆ.

ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಿಷನ್ (ABDM), ಇದು ನಾಗರಿಕ ಕೇಂದ್ರಿತ ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ ಆರೋಗ್ಯ ಯೋಜನೆ

ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23, 2018 ರಂದು ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ - ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ ಆರೋಗ್ಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು (AB-PMJAY) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ನೂರಾರು ಮಿಲಿಯನ್ ದುರ್ಬಲ ಭಾರತೀಯ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.

AB-PMJAY ಯೋಜನೆಯು ನೋಂದಾಯಿತ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ವಂಚಿತ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು 70 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ದ್ವಿತೀಯ ಮತ್ತು ತೃತೀಯ ಹಂತದ ಆರೈಕೆ ಸೇವೆಗಳು ಹಾಗೂ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ದಾಖಲಾತಿಗಾಗಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 5 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗೆ (~$5,000 USD) ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಅವರನ್ನು ಭಾರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೆಚ್ಚಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನಿತ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ನಗದು ರಹಿತ (Cashless) ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೆಳಮಟ್ಟದ 40% ಜನರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು 120 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಈಗಾಗಲೇ 434 ಮಿಲಿಯನ್ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆಯ ಮೇಲೆ ಸರ್ಕಾರಿ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕುಟುಂಬಗಳ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ. 2024-2025 ರಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಆದ ಉಳಿತಾಯವು 1.25 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ (~$13.77 ಬಿಲಿಯನ್ USD) ಹೆಚ್ಚಿದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ ಆರೋಗ್ಯ ಯೋಜನೆಗಾಗಿನ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು 2026–27 ರ ಬಜೆಟ್ ಅಂದಾಜಿನಲ್ಲಿ 9,500 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ (~$1.05 ಬಿಲಿಯನ್ USD) ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು 2025–26 ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಅಂದಾಜಿಗಿಂತ 500 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ (~$55 ಮಿಲಿಯನ್ USD) ಅಥವಾ 5.56% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ಈ ಹೆಚ್ಚಳವು ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು, ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ.

AB-PMJAY ಯೋಜನೆಯು ದ್ವಿತೀಯ ಮತ್ತು ತೃತೀಯ ಹಂತದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರೆ, ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಯೋಜನೆಯು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಲಭ್ಯವಿರುವ ದೃಢವಾದ ಆರೋಗ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ಇತರ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.

ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಆರೋಗ್ಯ ಮಂದಿರಗಳು

ದೃಢವಾದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೈಕೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಆರೋಗ್ಯ ಮಂದಿರಗಳು ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಬರುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಜನರ ಮನೆಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿಯೇ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

• , ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ 1,84,235 AAMಗಳಿವೆ (ಫೆಬ್ರವರಿ 27, 2026 ರಂತೆ). 26 ರಾಜ್ಯಗಳ 178 ಬುಡಕಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ 30,817 AAMಗಳು ಮತ್ತು 27 ರಾಜ್ಯಗಳ 112 ಆಕಾಂಕ್ಷಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ 24,327 AAMಗಳಿವೆ (ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2025 ರಂತೆ).

• ಸೇವೆಯ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, AAMಗಳಲ್ಲಿ ಟೆಲಿ-ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳನ್ನು (Teleconsultations) ಸಹ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ – ಕಳೆದ ವರ್ಷ 426.6 ಮಿಲಿಯನ್ ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ (ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2025 ರಂತೆ).

AAMಗಳು ಸಮುದಾಯವು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. ಜನರ ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ AAMಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಗದೊಂದಿಗೆ 58 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಅವಧಿಗಳನ್ನು (Wellness sessions) ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಲ್ಲದ ರೋಗಗಳ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ವಿವಿಧ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಲ್ಲದ ರೋಗಗಳಿಗಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರನ್ನು ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 31, 2025 ರಂತೆ, ವಿವಿಧ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ತಪಾಸಣೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:

• ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ತಪಾಸಣೆಗಳು: 401.3 ಮಿಲಿಯನ್
• ಮಧುಮೇಹ ತಪಾಸಣೆಗಳು: 398.6 ಮಿಲಿಯನ್
• ಬಾಯಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಪಾಸಣೆಗಳು: 338.3 ಮಿಲಿಯನ್
• ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಪಾಸಣೆಗಳು: 158.6 ಮಿಲಿಯನ್

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ-ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಆರೋಗ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮಿಷನ್

ಮಹಾಮಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ AAMಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು 2021 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ–ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಆರೋಗ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮಿಷನ್ (PM-ABHIM) ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. PM-ABHIM ಆರೋಗ್ಯ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಗಾವಲು (Surveillance) ವಲಯದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ.

PM-ABHIM ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ತಳಮಟ್ಟದಿಂದ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದವರೆಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:

• ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಆರೋಗ್ಯ ಮಂದಿರಗಳು

• ಬ್ಲಾಕ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಘಟಕಗಳು

• ಸಂಯೋಜಿತ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು

• ತುರ್ತು ನಿಗಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು

ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತು ಸನ್ನದ್ಧತೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಬ್ಲಾಕ್, ಜಿಲ್ಲೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಐಟಿ-ಆಧಾರಿತ, ನೈಜ-ಸಮಯದ ಕಾಯಿಲೆ ಕಣ್ಗಾವಲು ಜಾಲವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ರೋಗ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು, ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸಹಕರಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು 2021-22 ರಿಂದ 2025-26 ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿನ 5 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ 32,928.82 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು (~$3.63 ಬಿಲಿಯನ್ USD) ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ. ಈ ನಿಧಿಯು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿದೆ:

• 9,519 ಕಟ್ಟಡ ರಹಿತ ಉಪ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು–ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಆರೋಗ್ಯ ಮಂದಿರಗಳು

• 5,456 ನಗರ-AAMಗಳು

• 2,151 ಬ್ಲಾಕ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಘಟಕಗಳು

• 744 ಸಂಯೋಜಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು

• ಜಿಲ್ಲಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ 622 ತುರ್ತು ನಿಗಾ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು

ಡಿಜಿಟಲ್ ಉಪಕ್ರಮಗಳು – ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಿಷನ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಏಕೀಕರಣಗಳು

ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಯೋಜನೆಯು ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಿಷನ್ (ABDM) ಮೂಲಕ ಬಲವಾದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನೂ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರೋಗ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಆರೋಗ್ಯ ಖಾತೆ (ABHA) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆರೋಗ್ಯ ಗುರುತಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಅವರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಮತ್ತು "ಡಿಜಿಟಲ್ ಹೆಲ್ತ್ ಲಾಕರ್" ಮೂಲಕ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಇಂದಿನವರೆಗೆ (ಫೆಬ್ರವರಿ 27, 2026 ರಂತೆ) 863 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ABHA ಖಾತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಮೂಲಕ ಬಳಕೆದಾರರು ನೋಂದಾಯಿತ ಆರೋಗ್ಯ ವೃತ್ತಿಪರರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಬಹುದು. ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆರೋಗ್ಯ ವೃತ್ತಿಪರರು ಟೆಲಿ-ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳ ಮೂಲಕ ದೂರದ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರೋಗ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು. ಈ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ, ಇದು ಎಲ್ಲಾ 36 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 53 ಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. 20 ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ 24x7 ಸಮಾಲೋಚನೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಇದು 3.28 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕರೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 10, 2022 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಟೆಲಿ ಮಾನಸ್ (Tele MANAS), 12 ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯವರೆಗೆ ಸಮಗ್ರ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ಪ್ರವೇಶ: ಡ್ರೋನ್ ಆಧಾರಿತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಗಳ ವಿತರಣೆ

ಡ್ರೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿವೆ. 2021 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಯು (ICMR) ಮಣಿಪುರ ಮತ್ತು ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳ ತಲುಪಲು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಲಸಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸರಬರಾಜುಗಳನ್ನು ಡ್ರೋನ್ ಮೂಲಕ ವಿತರಿಸುವ ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ 'i-DRONE' ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ವಿವಿಧ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ನಂತರ, ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ವಿಶೇಷ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು: ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ (10,000 ಅಡಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು) ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿತರಣೆಗಳು, ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಸಮಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯರೋಗದ (TB) ಮಾದರಿಗಳ ಸಾಗಣೆ, ತುರ್ತು ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ (Pathological) ಮಾದರಿಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ನಲ್ಲಿ ರಕ್ತದ ಘಟಕಗಳ ಸಾಗಣೆಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಡ್ರೋನ್‌ಗಳು ಹೇಗೆ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬಹುದು, ರೋಗನಿರ್ಣಯವನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಸವಾಲಿನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮಿಷನ್

• ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಯೋಜನೆಯ ಹೊರತಾಗಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ದಶಕಗಳಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು (National Health Mission) ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಎರಡು ಘಟಕಗಳಾದ – ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಗರ ಆರೋಗ್ಯ ಅಭಿಯಾನ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರೋಗ್ಯ ಅಭಿಯಾನಗಳು – ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ಶಮನ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಅಭಿಯಾನವು (NHM) ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ, ನಿರ್ಣಾಯಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ತುರ್ತುಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ. NHM ಲಸಿಕಾಕರಣ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ತಾಯಿ, ಮಗು ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯದವರ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಲ್ಲದ ರೋಗಗಳ (NCDs) ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ

• ಲಸಿಕಾಕರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು (UIP) ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು 26.7 ಮಿಲಿಯನ್ ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳು ಮತ್ತು 29 ಮಿಲಿಯನ್ ಗರ್ಭಿಣಿಯರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಸಿಕೆ ನೀಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

• ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಕಾಲತ್ತು (Advocacy), ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವಿಕೆ, ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಂದ ಕುಟುಂಬ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಂತಹ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರು (ASHA) ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕ ನರ್ಸ್ ಮಿಡ್‌ವೈಫ್‌ಗಳು (ANM) ದೇಶಾದ್ಯಂತ 13 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಲಸಿಕಾಕರಣ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ 4, 2025 ರ ಅಂದಾಜಿನಂತೆ, ದೇಶಾದ್ಯಂತ NHM ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 1.03 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಶಾ (ASHA) ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುವ 11 ಲಸಿಕೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

• ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ B ಲಸಿಕೆ

• ಬಾಯಿ ಮೂಲಕ ನೀಡುವ ಪೋಲಿಯೋ ಲಸಿಕೆ

• ಬ್ಯಾಸಿಲಸ್ ಕ್ಯಾಲ್ಮೆಟ್-ಗುರಿನ್ ಲಸಿಕೆ

• ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ಮೂಲಕ ನೀಡುವ ಪೋಲಿಯೋ ಲಸಿಕೆ

• ಪೆಂಟಾವಲೆಂಟ್ ಲಸಿಕೆ

• ರೋಟಾವೈರಸ್ ಲಸಿಕೆ

• ನ್ಯುಮೋಕೊಕಲ್ ಕಂಜುಗೇಟ್ ಲಸಿಕೆ

• ದಡಾರ ಮತ್ತು ರುಬೆಲ್ಲಾ ಲಸಿಕೆ

• ಡಿಫ್ತೀರಿಯಾ ಪರ್ಟುಸಿಸ್ ಟೆಟಾನಸ್ ಲಸಿಕೆ

• ಟೆಟಾನಸ್ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕರ ಡಿಫ್ತೀರಿಯಾ ಲಸಿಕೆ

• ಜಪಾನೀಸ್ ಎನ್ಸೆಫಲೈಟಿಸ್ ಲಸಿಕೆ

HPV ಲಸಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ

ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಕಂಠದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ (Cervical cancer) ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 2026 ರಂದು ಮೂರು ತಿಂಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ HPV ಲಸಿಕಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಲಸಿಕಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ (WHO) ಪೂರ್ವ-ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ಏಕ-ಡೋಸ್ ಲಸಿಕೆಯಾದ ಗಾರ್ಡಾಸಿಲ್-4 (Gardasil-4) ಅನ್ನು ಈಗ 14 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಉಪ-ಜಿಲ್ಲಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ-ರಾಜ್ಯ/ಒಕ್ಕೂಟ ಪ್ರದೇಶದ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕ್ವಾಡ್ರಿವೇಲೆಂಟ್ HPV ಲಸಿಕೆಯಾದ ಗಾರ್ಡಾಸಿಲ್-4, HPV ವಿಧಗಳಾದ 16 ಮತ್ತು 18 (ಇವು ಗರ್ಭಕಂಠದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ) ಹಾಗೂ 6 ಮತ್ತು 11 ರ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಸುಮಾರು 11.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಹುಡುಗಿಯರು ಈ ಲಸಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಗರಿಷ್ಠ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ 90 ದಿನಗಳ ಲಸಿಕಾ ಅಭಿಯಾನವು ಪ್ರತಿದಿನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಸಿಕಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ HPV ಲಸಿಕಾ ಅಭಿಯಾನವು ಭಾರತದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ತಾಯಂದಿರು ಹಾಗೂ ಪುತ್ರಿಯರ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಮಹತ್ವದ ಅಭಿಯಾನದೊಂದಿಗೆ, HPV ಲಸಿಕಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 160 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳ ಸಾಲಿಗೆ ಭಾರತವು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿದೆ.

ಮಿಷನ್ ಇಂದ್ರಧನುಷ್

ಸರ್ವತ್ರಿಕ ಲಸಿಕಾಕರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ (UIP) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ 25, 2014 ರಂದು ಮಿಷನ್ ಇಂದ್ರಧನುಷ್ (Mission Indradhanush) ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಸಿಕಾ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಅಥವಾ ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ನೀಡುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಕಡಿಮೆ ಲಸಿಕಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಇದು ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.

ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಲಸಿಕಾ ಅಭಿಯಾನಗಳ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ತೀವ್ರಗತಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಫಲವಾಗಿ, ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೂನ್ಯ-ಡೋಸ್ (Zero-dose) ಮಕ್ಕಳ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವು 2023 ರಲ್ಲಿ 0.11% ರಿಂದ 2024 ರಲ್ಲಿ 0.06% ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ.

ಇತರ NHM ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮ

ಲಸಿಕಾಕರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಅಭಿಯಾನವು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಜಾಲವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.

ಬಜೆಟ್ ಹೆಚ್ಚಳ

NHM ನಿಧಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಚ್ಚಳವು ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೂಚಕಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮಿಷನ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳು:

• COVID-19: ದೇಶಾದ್ಯಂತ 2.2 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಲಸಿಕೆ ಡೋಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ

• ತಾಯಂದಿರ ಆರೋಗ್ಯ: 1990 ರಿಂದ ಮಾತೃ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವು (MMR) 83% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಇಳಿಕೆಯಾದ 45% ಅನ್ನು ಮೀರಿದೆ

• ಮಕ್ಕಳ ಆರೋಗ್ಯ: 1990 ರಿಂದ 5 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವು (U5MR) 75% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಇಳಿಕೆಯಾದ 60% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ

• ಕ್ಷಯರೋಗ (Tuberculosis): 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 1,00,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ 237 ರಷ್ಟಿದ್ದ TB ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು 2023 ರಲ್ಲಿ 195 ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ; ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಟಿಬಿ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ್ ಅಭಿಯಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 1,56,000 ನಿ-ಕ್ಷಯ್ ಮಿತ್ರ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಿಂದ 940,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಟಿಬಿ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಾಗಿದೆ

• ದಡಾರ-ರುಬೆಲ್ಲಾ: ತೀವ್ರಗೊಂಡ ಮಿಷನ್ ಇಂದ್ರಧನುಷ್ (IMI) 5.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 97.98% ಲಸಿಕಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ; 347.7 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ

• ಸಿಕ್ಲ್ ಸೆಲ್ ಅನೀಮಿಯ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿಕ್ಲ್ ಸೆಲ್ ಅನೀಮಿಯ ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 26.1 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ

• ಡಯಾಲಿಸಿಸ್: ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ 220,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೋಗಿಗಳು ಡಯಾಲಿಸಿಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 2.5 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಮೋಡಯಾಲಿಸಿಸ್ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ (ಜೂನ್ 30, 2024 ರಂತೆ)

• ತಂಬಾಕು ನಿಯಂತ್ರಣ: ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತಂಬಾಕು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ 17.3% ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ

ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಏಕೀಕರಣ

2022 ರಿಂದ 2025 ರವರೆಗೆ, ಭಾರತವು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು (AI) ಒಂದು ಏಕೀಕೃತ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಮರುರಚಿಸಿದೆ. ಇದು ತಜ್ಞ ವೈದ್ಯರ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 ರಲ್ಲಿ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ AI ಶೃಂಗಸಭೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯವು 'ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ AI ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ'ವನ್ನು (SAHI) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ರೂಪಿಸಿದ ಆಗ್ನೇಯ ವಲಯದ ಮೊದಲ ದೇಶ ಭಾರತವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವು ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ AI ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ನೈತಿಕ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಈಗಾಗಲೇ ತನ್ನ ABDM ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ AI ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು (AI) ರೋಗಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

• Eka Doc: ಇದು ಕ್ಲಿನಿಕ್ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ABDM ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ರೋಗಿಗಳ ಆದ್ಯತೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲು (Triaging), ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಹುಡುಕಲು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರಿಗಾಗಿ ರೋಗಿಗಳ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಇದು ಈಗಾಗಲೇ 1 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ರೋಗಿಗಳ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು 1.7 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಿದೆ.

• Sunoh.AI (eClinicalWorks ನಿಂದ): ಇದು AI ಚಾಲಿತ ಸ್ಕ್ರೈಬಿಂಗ್ ಸಾಧನವಾಗಿದ್ದು, ಧ್ವನಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು (Voice technology) ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಪ್ರಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್‌ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಈಗಾಗಲೇ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಇ-ಪ್ರಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್‌ಗಳ ರಚನೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದೆ.

• ಕ್ಷಯರೋಗ (TB) ನಿರ್ವಹಣೆ: ಇದರಲ್ಲಿನ 'ಅಡ್ವರ್ಸ್ ಔಟ್ಕಮ್ ಪ್ರೆಡಿಕ್ಷನ್' (Adverse Outcome Prediction) ಸಾಧನವು ಮುನ್ಸೂಚನಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವಾಗಲೇ ವಿಫಲವಾಗುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯವಿರುವ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ನಿಯೋಜನೆಯ ನಂತರ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ 27% ರಷ್ಟು ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.

• ಮಧುಮೇಹ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಣ್ಣಿನ ಆರೈಕೆ: MadhuNetrAI ಸಾಧನವು ತಜ್ಞರಲ್ಲದವರೂ ಸಹ ರೆಟಿನಾದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಇವುಗಳನ್ನು AI ಮೂಲಕ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿ ತುರ್ತು ತಜ್ಞರ ಉಲ್ಲೇಖಕ್ಕೆ (Specialist referrals) ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ AI ಆಧಾರಿತ ಸಮುದಾಯ ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಇದು, 38 ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 7,100 ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.

ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಕೈಗೆಟುಕುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು

ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮತ್ತು ಕೈಗೆಟುಕುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಜೊತೆಗೆ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಭಾರತೀಯ ಜನೌಷಧಿ ಪರಿಯೋಜನೆ (PMBJP) ಮೂಲಕ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಜನರಿಕ್ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ದರದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ಔಷಧಿಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇರುವ 17,990 ಜನೌಷಧಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ 2,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಔಷಧಿಗಳು ಮತ್ತು 315 ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆಗಿಂತ 50-90% ಕಡಿಮೆ ದರದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಔಷಧಿಗಳು ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಕಾಯಿಲೆಗಳು, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ಮಧುಮೇಹ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು 30,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು (~$3.31 ಬಿಲಿಯನ್ USD) ಉಳಿಸಿದೆ.

PMBJP ಯೋಜನೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರವು ತೃತೀಯ ಹಂತದ (Tertiary) ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಮೃತ್ (AMRIT - Affordable Medicines and Reliable Implants for Treatment) ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಅಮೃತ್ ಫಾರ್ಮಸಿಗಳು ಬ್ರಾಂಡೆಡ್, ಬ್ರಾಂಡೆಡ್-ಜನರಿಕ್ ಮತ್ತು ಜನರಿಕ್ ಔಷಧಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಇಂಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವವು) ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಪೂರೈಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ನವೆಂಬರ್ 2025 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 255 ಫಾರ್ಮಸಿಗಳಿದ್ದು, ಈ ಜಾಲವನ್ನು ದೇಶಾದ್ಯಂತ 500 ಮಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.

ವಿಶ್ವದ ಔಷಧಾಲಯ

ಭಾರತದ ಬಲಿಷ್ಠ ಔಷಧೀಯ ವಲಯವು ಗಾತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ 3ನೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದ ಒಟ್ಟು ಪೂರೈಕೆಯ 20% ರಷ್ಟು ಜನರಿಕ್ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪೂರೈಕೆದಾರನಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಶಕ್ತವಾಗಿದೆ. ದೇಶವು ಸುಮಾರು 200 ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದ ಲಸಿಕೆಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಭಾರತವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.

ಜಾಗತಿಕ ದಕ್ಷಿಣದ (Global South) ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಭಾರತದ ಔಷಧೀಯ ಪೂರೈಕೆಗಳು – ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದೊಂದಿಗೆ – ಅಗತ್ಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಶವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಾಗತಿಕ ಆಂಟಿ-ರೆಟ್ರೋವೈರಲ್ ಔಷಧಿಗಳ 70% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಅಗತ್ಯವಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 ರಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರ ಔಷಧಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಯು (CDSCO), ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (NRA) ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಲಸಿಕೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಸೂಚಕಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.

COVID-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ಕೊವ್ಯಾಕ್ಸಿನ್ ಮತ್ತು ಕೊವಿಶೀಲ್ಡ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು, ಇದು ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು.

ಭಾರತದ ಔಷಧೀಯ ವಲಯವು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಲಸಿಕೆ ಪೂರೈಕೆದಾರನಾಗಿದ್ದು, ಯುನಿಸೆಫ್‌ನ (UNICEF) 55-60% ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು DPT, BCG ಹಾಗೂ ದಡಾರ ಲಸಿಕೆಗಳ ಜಾಗತಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾಲನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಮೂಲಕ ಖಂಡಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜೀವಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತವು ಈಗ ಉನ್ನತ ಮೌಲ್ಯದ ಬಯೋಲಾಜಿಕ್ಸ್, ಬಯೋಸಿಮಿಲರ್ಸ್ ಮತ್ತು ನವೀನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದ ಜೈವಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ ವಲಯವು ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ 13 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಕಂಡಿದೆ, ಅಂದರೆ 2014 ರಲ್ಲಿ 10 ಬಿಲಿಯನ್ USD ಇದ್ದದ್ದು 2024 ರಲ್ಲಿ 165.7 ಬಿಲಿಯನ್ USD ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ 300 ಬಿಲಿಯನ್ USD ತಲುಪುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.

ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ 2026-27 ರಲ್ಲಿ 'ಬಯೋಫಾರ್ಮಾ ಶಕ್ತಿ' (Biopharma SHAKTI) ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಕಾರ್ಯಪಡೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, 1,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಟ್ರಯಲ್ ಸೈಟ್‌ಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಜಾಲ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಔಷಧಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ (CDSCO) ಸುಧಾರಿತ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬಯೋಲಾಜಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬಯೋಸಿಮಿಲರ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಭಾರತದ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಯೋಫಾರ್ಮಾದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಮೂರು ಹೊಸ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಾರ್ಮಾಸ್ಯುಟಿಕಲ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಅಂಡ್ ರಿಸರ್ಚ್ (NIPERs) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಏಳು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾಗುವುದು. ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಯೋಫಾರ್ಮಾ ಮಿಷನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಮುಂದಿನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಜಾಗತಿಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಭಾರತವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಜೈವಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ (Global Biomanufacturing Hub) ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಯೋಫಾರ್ಮಾ ಮಿಷನ್ (NBM)—"ಇನ್ನೋವೇಟ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ (i3)"—2017 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ಈಗಾಗಲೇ ಪರಿವರ್ತನಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ಸಹ-ಧನಸಹಾಯ ಪಡೆದ ಮತ್ತು ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಸಿಸ್ಟೆನ್ಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ (BIRAC) ಮೂಲಕ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಂಡ ಈ ಮಿಷನ್, 150 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ 101 ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 304 ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರು ಸೇರಿದಂತೆ 1,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಯಂತ್ರಗಳ ವೆಚ್ಚದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ MRI ಸ್ಕ್ಯಾನರ್, ಟೈಪ್ 2 ಡಯಾಬಿಟಿಸ್‌ಗಾಗಿ ಆಮದು ಮಾಡಿದ ಆವೃತ್ತಿಯ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಬೆಲೆಯ ಲಿರಾಗ್ಲುಟೈಡ್‌ನ (Liraglutide) ದೇಶದ ಮೊದಲ ಬಯೋಸಿಮಿಲರ್ ಮತ್ತು ಜೈಡಸ್ ಕ್ಯಾಡಿಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ DNA ಆಧಾರಿತ COVID-19 ಲಸಿಕೆ 'ZyCoV-D' ಇವುಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕೈಗೆಟುಕುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿವೆ.

ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಸ್ತರಣೆ

ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಲಯ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕಳೆದ 11 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಗುಣಮಟ್ಟದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿನ ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಮೊತ್ತಮೊದಲ AIIMS ಸೇರಿದಂತೆ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಗ 23 ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅನುದಾನಿತ ಮತ್ತು ಮುಂಚೂಣಿಯ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (AIIMS) ಇವೆ. 780 ಅಲೋಪತಿ, 323 ದಂತವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು 942 ಆಯುಷ್ (AYUSH) ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು 2,045 ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳಿವೆ. MBBS (ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಸರ್ಜರಿ) ಸೀಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 130% ರಷ್ಟು (51,348 ರಿಂದ 118,190 ಕ್ಕೆ) ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ (Postgraduate) ಸೀಟುಗಳು 138% ರಷ್ಟು (31,185 ರಿಂದ 74,306 ಕ್ಕೆ) ಬೆಳೆದಿವೆ.

ತೀರ್ಮಾನ

ಸ್ಥಳೀಯ ರೋಗಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಜಾಗತಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇಶವಾಗಿ ಭಾರತದ ರೂಪಾಂತರವು, ಸರ್ಕಾರದ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವು ಏನನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. 1,80,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಆರೋಗ್ಯ ಮಂದಿರಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು 860 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಆರೋಗ್ಯ ಐಡಿಗಳನ್ನು (Health IDs) ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯವರೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಭಾರತವನ್ನು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮತ್ತು ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದ ಜಾಗತಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರವು ತನ್ನ 2047 ರ 'ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ'ದ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅದರ ಭದ್ರವಾದ ಅಡಿಪಾಯ ಈಗಾಗಲೇ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ: ಸದೃಢ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕತೆ ಅಥವಾ ಆದಾಯದ ಹಂಗಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಅಚಲ ಬದ್ಧತೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಭಾರತವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಾನತೆಯ ಮಾದರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ.

References

• https://www.who.int/campaigns/universal-health-coverage-day/2025 
• https://knowindia.india.gov.in/profile/directive-principles-of-state-policy.php 
• chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.mea.gov.in/images/pdf1/part4.pdf 
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2222493&reg=3&lang=1 
• https://scosta.gov.in/ministry-of-labor-and-employment-rsby/ 
• https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/primary-health-care#:~:text=PHC%20addresses%20the%20broader%20determinants,feasible%20to%20people's%20everyday%20environment. 
• https://aam.mohfw.gov.in/ 
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2224515&reg=3&lang=2 
• https://dashboard.abdm.gov.in/abdm/ 
• https://www.pib.gov.in/FactsheetDetails.aspx?Id=149066&reg=3&lang=2 
• https://nhpr.abdm.gov.in/nhpr/v4/home 
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2189415&reg=3&lang=2 
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2074630&reg=3&lang=2 
• https://www.who.int/news-room/facts-in-pictures/detail/yaws-eradication#:~:text=WHO%20certifies%20India%20as%20free,country%20as%20free%20of%20yaws 
• https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=147093&reg=3&lang=2 
• https://mohfw.gov.in/?q=en/pressrelease-102 
• Economic Survey 2025-26: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.indiabudget.gov.in/economicsurvey/doc/Infographics%20English.pdf    
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2185049&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2087878&reg=3&lang=2#:~:text=Both%2C%20Malaria%20cases%20and%20deaths,of%20India's%20malaria%20control%20efforts.
• https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2224451&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2233632&reg=3&lang=1#:~:text=Cervical%20cancer%20remains%20the%20second,per%20the%20GLOBOCAN%202022%20data
• https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cervical-cancer
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12702179/
• https://www.cdc.gov/cancer/hpv/basic-information.html
• https://www.gavi.org/news/media-room/gavi-and-government-india-establish-new-partnership-protect-millions-children-2026

Click here to see PDF

*****