Farmer's Welfare
কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাই ৰূপান্তৰ সাধন কৰিব কৃষিৰ
Posted On:
14 FEB 2026 10:39AM
|
প্ৰধান দিশসমূহ
- ডিজিটেল এগ্ৰিকালচাৰ মিছনৰ অধীনত ৭.৬৩ কোটি কৃষক পৰিচয় পত্ৰ জাৰি কৰা হৈছে। ২৩.৫ কোটি কৃষি ভূমিৰ জৰীপ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত কৃষিখণ্ডত এক বৃহৎ ডিজিটেল আধাৰ গঢ় লৈ উঠিছে।
- ৰাষ্ট্ৰীয় কীটনাশক নিৰীক্ষণ প্ৰণালীয়ে ৬৬বিধ শস্য আৰু ৪৩২বিধ কীটনাশক নিৰীক্ষণ কৰি আছে। ১০,০০০ৰো অধিক প্ৰসাৰ কৰ্মীলৈ তাৎক্ষণিক পৰামৰ্শ আগবঢ়োৱা হৈছে। ফলত সতৰ্কবাণী জাৰি কৰা হৈছে।
- কিষাণ ই-মিত্ৰ চেটব'টে ডিচেম্বৰ ২০২৫ পৰ্যন্ত ৯৩ লক্ষাধিক প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিছে। প্ৰতিদিনে ৮,০০০তকৈও অধিক কৃষকৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দি আছে। এই সেৱা ১১টা আঞ্চলিক ভাষাত উপলব্ধ।
- ২০২৫ বৰ্ষৰ খাৰিফ ঋতুত স্থানভিত্তিক বৰ্ষাৰ আগমনৰ পূৰ্বানুমান কৰিবলৈ কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল পৰীক্ষণ প্ৰকল্প মুকলি কৰা হৈছে। ১৩খন ৰাজ্যৰ ৩.৮৮ কোটি কৃষকৰ ওচৰলৈ এই এছএমএছ প্ৰেৰণ কৰা হৈছে। সমীক্ষাত দেখা গৈছে যে ৩১-৫২ শতাংশ কৃষকে কঠীয়া ৰোৱাৰ সিদ্ধান্ত সলনি কৰিছে।
- ইয়েছ-টেক, ক্ৰপিক আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনাৰ হোৱাটছএপ চেটবটত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত শস্য বীমাৰ কাম-কাজ দ্ৰুত, স্বচ্ছ আৰু কাৰ্যকৰী হৈছে।
- ২০২৬-২৭ৰ বাজেটত ভাৰত-ভিষ্টাৰ প্ৰস্তাৱ। এইটো এটা বহুভাষিক কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা সঁজুলি। এগ্ৰিষ্টেক প'ৰ্টেলৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদৰ কৃষি পেকেজ সংযুক্ত কৰা হ'ব।
|
আৰম্ভণি
ভাৰতে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ ক্ষেত্ৰত দ্ৰুতগতিত অগ্ৰসৰ হৈছে। ষ্টেনফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গ্ল'বেল এআই ভাইব্ৰেন্স টুল ২০২৫ৰ প্ৰতিযোগিতাত ভাৰতৰ স্থান তৃতীয়। ২০১৭ৰ পৰা ২০২৪ৰ সময়ছোৱাত গৱেষণা, উদ্ভাৱন, দক্ষ কৰ্মশক্তি, বিনিয়োগ আৰু আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই মূল্যায়ন কৰা হৈছে।
কৃষি ক্ষেত্ৰতো কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাই নতুন সম্ভাৱনাৰ দিগন্তৰ সুচনা কৰিছে। ছেটেলাইট ছবি, ছেন্সৰ, ড্ৰোন, বতৰ বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ আৰু কৃষি যন্ত্ৰৰ তথ্য বিশ্লেষণে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত সহায় কৰিছে। উৎপাদনশীলতা, স্থায়িত্ব আৰু বিপদ নিয়ন্ত্ৰণৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ স্পষ্ট।
|
কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা কি?
কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ সহায়ত যন্ত্ৰই মানৱ মগজুৰ দৰে বিশ্লেষণ, সিদ্ধান্ত আৰু সমস্যা সমাধান কৰিব পাৰে। ডাটাবেছ, এলগ'ৰিথম আৰু বৃহৎ ভাষাৰ মডেল ব্যৱহাৰ কৰি তথ্য বিশ্লেষণ, প্ৰকাৰসমূহ চিনাক্তকৰণ আৰু উত্তৰ প্ৰস্তুত কৰে। অভিজ্ঞতাৰ সৈতে ব্যৱস্থাৰ দক্ষতা বৃদ্ধি হয়।
|
Artificial Intelligence and Its Uses in Agriculture
কৃষি ক্ষেত্ৰত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ প্ৰয়োগ
ভূমিৰ স্বাস্থ্য পৰীক্ষা
উপগ্ৰহীয় আলোকচিত্ৰ আৰু ড্ৰোনৰ সহায়ত ভূমিন পুষ্টিৰ অভাৱৰ বিষয়ে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত পৰীক্ষাগাৰৰ ওপৰত আমাৰ নিৰ্ভৰশীলতা কমি আহিছে। সময়মতে ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা সম্ভৱ হৈছে।
জলবায়ু অনুকূল শস্যৰ নিৰীক্ষণ
বাৰিষা, তাপমাত্ৰা আৰু চৰম বতৰীয় পৰিৱৰ্তনৰ বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ৰোপণ, জলসিঞ্চন আৰু সাৰ প্ৰয়োগৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়োৱা হৈছে। বীজাণু আৰু ৰোগসমূহ আগতীয়াকৈ চিনাক্ত কৰা হৈছে। যাৰ ফলত ক্ষয়-ক্ষতিৰ আশংকা হ্ৰাস পায়।
যান্ত্ৰিকীকৰণৰ দক্ষতা
ড্ৰ'ন আৰু ছেন্সৰৰ তথ্য বিশ্লেষণৰ জৰিয়তে অনিষ্টকাৰী গছ-গছনি নিয়ন্ত্ৰণ, ৰোগ চিনাক্তকৰণ আৰু শস্য সংগ্ৰহৰ সঠিকতা বৃদ্ধি কৰা হৈছে। শ্ৰমৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস পাইছে।
ন্যায্য মূল্য
ই-নাম, এগ্ৰিমাৰ্কেট, কৃষি নাগৰিকপঞ্জী আৰু ভূমি স্বাস্থ্য কাৰ্ডৰ তথ্য বিশ্লেষণৰ জৰিয়তে বজাৰৰ প্ৰৱণতাসমূহ উপলব্ধি কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত বিক্ৰীৰ সময় আৰু বজাৰ নিৰ্ণয় কৰা সহজ হৈ পৰিছে। প্ৰকৃততে, ১২ খন ৰাজ্যৰ প্ৰায় ১৮ লাখ কৃষক উপকৃত হৈছে।
.
ডিজিটেল কৃষি অভিযান
২০২৪ চনৰ পৰা আৰম্ভ হ'বলগীয়া এই অভিযানৰ বাবে ২,৮১৭ কোটি টকা ব্যয় কৰা হৈছে। ২০২৫-২৬ বৰ্ষৰ বাবে এই আঁচনিৰ বাবে ৫৪,৯৭২ কোটি টকা ধাৰ্য কৰা হৈছে। কৃষক আৰু ভূমিৰ তথ্যভঁৰালৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই সেৱা আগবঢ়োৱা হৈছে।
এগ্ৰিষ্টেক
১১ কোটি কৃষক পৰিচয় পত্ৰ প্ৰদানৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ২৭ নৱেম্বৰ, ২০২৫লৈকে ৭.৬৩ কোটি পৰিচয় পত্ৰ জাৰি কৰা হৈছে। ইয়াৰে ১.৯৩ কোটিয়ে মহিলা কৃষক। ২০২৪-২৫ৰ ৰবি ঋতুত ৪৯২খন জিলাৰ ২৩.৫ কোটি প্লট জৰীপ কৰা হৈছে।
কৃষি সিদ্ধান্ত সমৰ্থন ব্যৱস্থা
উপগ্ৰহ, বতৰ আৰু মাটিৰ তথ্যৰ সমন্বয়েৰে ডিজিটেল ফচল মানচিত্ৰ, উৎপাদন অনুমান আৰু খৰাং পৰ্যবেক্ষণ কৰা হৈছে।
প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা আৰু প্ৰযুক্তি
কৃষকসকলে খাৰিফ শস্যৰ ক্ষেত্ৰত ২ শতাংশ, ৰবি শস্যৰ ক্ষেত্ৰত ১.৫ শতাংশ আৰু বাণিজ্যিক শস্যৰ ক্ষেত্ৰত ৫ শতাংশ প্ৰিমিয়াম প্ৰদান কৰে। বাকীখিনি চৰকাৰে বহন কৰিব।
২০১৬-১৭ৰ পৰা ২০২৪-২৫ লৈকে ৭৮.৫১ কোটি আবেদনকাৰীৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। কৃষকসকলে ৩৫,৯১৯ কোটি টকাৰ প্ৰিমিয়াম দিছে। ১,৯০,৩৭৪ কোটি টকাৰ দাবী নিষ্পত্তি কৰা হৈছে। ২৩ কোটিৰো অধিক আবেদনকাৰীৰ পৰা এই সুবিধা লাভ কৰা হৈছে।
য়েছ-টেকে প্ৰযুক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি উৎপাদনৰ পৰিমাণ নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। ক্ৰপিক মোবাইল এপৰ জৰিয়তে ক্ষয়-ক্ষতিৰ ছবি আপলোড কৰিব পাৰি। যাৰ ফলত দ্ৰুত নিষ্পত্তি সম্ভৱ হৈছে।
কৃষি-প্ৰযুক্তি উদ্যোগ
ৰাষ্ট্ৰীয় কৃষি বিকাশ যোজনাৰ অধীনত ২০১৮-১৯ বৰ্ষৰ পৰা কৃষি-প্ৰযুক্তি উদ্যোগক সহায় কৰা হৈছে। ৬০০০তকৈও অধিক উদ্যোগে প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছে। ২০১৯-২০ বৰ্ষৰ পৰা ২০২৫-২৬ বৰ্ষলৈ ২,২৮২টা উদ্যোগক ১৮৬.৫৫ কোটি টকাৰ সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে।
ভাৰতৰ কৃষিৰ ভৱিষ্যৎ: কাৰ্যকৰী এআই ফ্ৰেমৱৰ্ক
২২ অক্টোবৰ, ২০২৫ত ভাৰত চৰকাৰে 'ভৱিষ্যতৰ কৃষি ভাৰততঃ কৃষিৰ বাবে এআই প্লেবুক' প্ৰকাশ কৰে। বিশ্ব অৰ্থনৈতিক ফ'ৰামৰ সহযোগত ভাৰত চৰকাৰৰ মুখ্য বৈজ্ঞানিক উপদেষ্টা কাৰ্যালয়, ইণ্ডিয়া এআই (ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়) আৰু বিচিজিএক্সৰ যুটীয়া প্ৰচেষ্টাত এই প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ভাৰতীয় কৃষি খণ্ডত ক্ষুদ্ৰ আৰু উপান্ত কৃষকসকলৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰি এআইৰ দায়বদ্ধ আৰু প্ৰসাৰযোগ্য প্ৰয়োগৰ বাবে নীতি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।
এই প্লেবুকৰ উদ্দেশ্য হৈছে পৰীক্ষামূলক প্ৰয়োগৰ পৰা ব্যাপক ৰূপায়ণৰ দিশত সেতুবন্ধন স্থাপন কৰা। বিচ্ছিন্ন তথ্য ব্যৱস্থা, সীমিত ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনি, ব্যয়ৰ সীমাবদ্ধতা আৰু অন্তিম প্ৰান্তত সেৱা প্ৰদানৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমাবদ্ধতা দূৰ কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাই কৃষি কাৰ্য্যত তথ্যভিত্তিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত সহায় কৰিব। ইয়াৰ জৰিয়তে উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি, জলবায়ু স্থিতিস্থাপকতা, সম্পদসমূহৰ ব্যৱহাৰ আৰু বজাৰত প্ৰৱেশাধিকাৰ বৃদ্ধি কৰিব পৰা যাব।
প্ৰতিবেদনত কৃষি মূল্য শৃংখলাৰ বিভিন্ন স্তৰত অগ্ৰাধিকাৰ ভিত্তিত প্ৰয়োগৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত আছে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা ভিত্তিক শস্য পৰিকল্পনা, ভূমিৰ ক্ষিপ্ৰ স্বাস্থ্য বিশ্লেষণ, কীট-পতংগৰ অনুমান আৰু নিয়ন্ত্ৰণ আৰু স্মাৰ্ট ডিজিটেল মাৰ্কেটিং ব্যৱস্থা।
এই প্লেবুকৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান হৈছে ইম্পেক্ট এআই ফ্ৰেমৱৰ্ক। এই ফ্ৰেমৱৰ্কৰ লক্ষ্য হৈছে সমগ্ৰ প্ৰণালীটো একত্ৰিত কৰা, অংশীদাৰসকলৰ ভূমিকা স্পষ্ট কৰা আৰু কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা সমাধানৰ কাৰ্যকৰী ৰূপায়ণত সহায় কৰা।
.
F iএনাবল
ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে কৃষি ক্ষেত্ৰত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ প্ৰসাৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় আন্তঃগাঁথনি গঢ়ি তোলা। চৰকাৰৰ পদক্ষেপসমূহ হ'ল স্পষ্ট ৰণনীতি, সহায়ক নীতি, তথ্য আদান-প্ৰদানৰ আন্তঃগাঁথনি আৰু ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনি শক্তিশালী কৰা।
সৃষ্টি কৰক
ইয়াৰ জৰিয়তে কৃষিৰ বাবে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা সমাধান উদ্ভাৱন আৰু পৰীক্ষণত গুৰুত্ব প্ৰদান কৰে। ষ্টাৰ্ট-আপ, প্ৰযুক্তি প্ৰদানকাৰী আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সহযোগত প্ৰয়োগৰ ডিজাইন, পৰীক্ষণ আৰু পৰিশোধনৰ প্ৰক্ৰিয়া আগবঢ়াই নিয়া হ'ব।
ডেলিভাৰ
ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে কৃষকসকলৰ বাবে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাভিত্তিক সমাধানৰ কাৰ্যকৰী প্ৰয়োগ। এই প্ৰকল্পসমূহৰ লক্ষ্য হৈছে সম্প্ৰসাৰণ ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰা, পৰামৰ্শদাতাৰ সেৱাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা আৰু ক্ষেত্ৰভিত্তিক অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিত ফলাফল উন্নত কৰা।
n India: The IMPACT AI Framework
উপসংহাৰ
ভাৰতৰ কৃষি ক্ষেত্ৰ তথ্যভিত্তিক পৰিৱৰ্তনৰ দিশে অগ্ৰসৰ হৈছে। ডিজিটেল এগ্ৰিকালচাৰ মিছন আৰু এগ্ৰিষ্টেকৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰা হৈছে। কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ পৰামৰ্শ, বাৰিষাৰ পূৰ্বানুমান, কীট-পতংগৰ নিৰীক্ষণ আৰু বীমা নিষ্পত্তিৰ জৰিয়তে কৃষকৰ ক্ষতিশংকা হ্ৰাস কৰা হৈছে। উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি হৈছে, সম্পদ সংৰক্ষণ হৈছে।
প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত মানৱকেন্দ্ৰিক দৃষ্টিভংগী গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ জৰিয়তে কৃষকৰ উপাৰ্জন বৃদ্ধি আৰু কৃষিৰ বহনক্ষমতা বৃদ্ধিৰ লক্ষ্যত উপনীত হৈছে।
References
Lok Sabha
Rajya Sabha
Ministry of Agriculture & Farmers Welfare
Ministry of Finance
Ministry of Commerce and Industry
Ministry of Electronics and Information Technology
My Scheme
NITI Aayog
Office of Principal Scientific Advisor to GoI
PIB
English PDF
***
PIB Research/DB
(Explainer ID: 157553)
आगंतुक पटल : 67
Provide suggestions / comments