पत्र सूचना कार्यालय

ആമുഖം

വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന മാലിന്യ ഉൽപാദനം ഗണ്യമായ സാമ്പത്തിക പ്രത്യാഘാതങ്ങളുള്ള ഒരു നിർണായക പാരിസ്ഥിതിക വെല്ലുവിളിയായി ഉയർന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യയിൽ ഭക്ഷ്യ-പോഷകാഹാര സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ കൃഷി നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നതിനാൽ, കൃഷി, വിളവെടുപ്പ്, സംസ്കരണം എന്നിവയിലും ഇത് ഗണ്യമായ മാലിന്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കാർഷിക മാലിന്യങ്ങളുടെ അപര്യാപ്തമായ മാനേജ്മെന്റ് വായു, മണ്ണ്, വെള്ളം എന്നിവയെ ബാധിക്കുന്ന പരിസ്ഥിതി മലിനീകരണത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന സ്രോതസ്സായി മാറിയിരിക്കുന്നു. വിള അവശിഷ്ടങ്ങൾ, തൊണ്ട്, വൈക്കോൽ, ഭക്ഷ്യ സംസ്കരണ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഉപോൽപ്പന്നങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ രാജ്യം പ്രതിവർഷം 350 ദശലക്ഷം ടൺ കാർഷിക മാലിന്യങ്ങൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. നവ, പുനരുപയോഗ ഊർജ്ജ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ കണക്കനുസരിച്ച്, ഇന്ത്യയിലെ കാർഷിക അവശിഷ്ടങ്ങൾക്ക് പ്രതിവർഷം 18,000 മെഗാവാട്ടിലധികം വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള കഴിവുണ്ട്. ഊർജ്ജ ഉൽപ്പാദനത്തിന് പുറമേ, പോഷക സമ്പുഷ്ടമായ ജൈവ വളങ്ങൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കാനും ഈ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാം. അത്തരം വളങ്ങൾ മണ്ണിന്റെ ആരോഗ്യം വർദ്ധിപ്പിക്കാനും കൃഷിയിൽ രാസവസ്തുക്കളുടെ ആശ്രിതത്വം കുറയ്ക്കാനും സഹായിക്കുന്നു.

കൂടാതെ, ആഗോളതലത്തിൽ, മനുഷ്യ ഉപഭോഗത്തിനായി ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഏകദേശം 1.3 ബില്യൺ ടൺ ഭക്ഷണം പ്രതിവർഷം പാഴാക്കപ്പെടുന്നു, അതേസമയം ജൈവ മുനിസിപ്പൽ ഖരമാലിന്യത്തിന്റെ മൂന്നിലൊന്ന് ഗാർഹിക അടുക്കളകളിലാണ് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നത്. ഭക്ഷണാവശിഷ്ടങ്ങൾ, കാർഷിക അവശിഷ്ടങ്ങൾ, മറ്റ് മുനിസിപ്പൽ ജൈവ മാലിന്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ജൈവ മാലിന്യങ്ങൾ അപര്യാപ്തമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുമ്പോൾ, അത് മാലിന്യക്കൂമ്പാരങ്ങളിൽ വിഘടിക്കുകയും മീഥേനും മറ്റ് ഹരിതഗൃഹ വാതകങ്ങളും പുറത്തുവിടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് വായു, ഭൂഗർഭജല മലിനീകരണത്തിന് കാരണമാകുകയും ദോഷകരമായ ദുർഗന്ധം സൃഷ്ടിക്കുകയും പരിസ്ഥിതി നശീകരണം ത്വരിതപ്പെടുത്തുകയും അതുവഴി കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെ ആഘാതങ്ങൾ തീവ്രമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ, ഭൂവിനിയോഗം, വിഭവ വിനിയോഗം, സുസ്ഥിര മാലിന്യ സംസ്കരണ പരിഹാരങ്ങൾ എന്നിവ പാരിസ്ഥിതിക മുൻഗണനകളും സാമ്പത്തിക ആവശ്യങ്ങളുമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

വളർച്ചയും സുസ്ഥിരതയും സന്തുലിതമാക്കുന്നതിന് ഒരു ചാക്രിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നു

"മാലിന്യത്തിൽ നിന്ന് സമ്പത്തിലേക്ക്" എന്ന സമീപനം സ്വീകരിക്കുന്നതിന്റെ പ്രാധാന്യം, മാലിന്യത്തെ ഒരു സാമ്പത്തിക ഭാരമായും പാരിസ്ഥിതിക പ്രശ്നമായും കാണുന്നതിനുപകരം ഒരു മൂല്യവത്തായ വിഭവമായി പുനർവിചിന്തനം ചെയ്യുക എന്നതാണ്. മൂല്യത്തിന്റെ വീണ്ടെടുക്കൽ, പുനരുപയോഗം, പുനഃസംയോജനം എന്നിവയിൽ ഊന്നൽ നൽകിക്കൊണ്ട് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ളിലെ വിഭവ പ്രവാഹങ്ങളെക്കുറിച്ച് പുനർവിചിന്തനം നടത്തേണ്ടത് ഇതിന് ആവശ്യമാണ്. ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെയും പ്രക്രിയകളുടെയും പൂർണ്ണ ജീവിതചക്രത്തിലുടനീളം വിഭവ കാര്യക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ഏറ്റവും സമഗ്രവും അളക്കാവുന്നതുമായ സമീപനമായി ചാക്രിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ ഉയർന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്.

അതിന്റെ കാതലായ ഭാഗത്ത്, വൃത്താകൃതി എന്നത് ഉൽപാദനത്തിലും ഉപഭോഗ രീതികളിലും ഒരു വ്യവസ്ഥാപരമായ പരിവർത്തനത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു, അസംസ്കൃത വസ്തുക്കൾ, വെള്ളം, ഊർജ്ജം എന്നിവയുടെ വേർതിരിച്ചെടുക്കൽ കുറയ്ക്കുന്നതിനും ഓരോ ഘട്ടത്തിലും മാലിന്യം ഇല്ലാതാക്കുന്നതിനും ലക്ഷ്യമിടുന്നു. ഈ സമീപനം ആറ് ‘R’s- കുറയ്ക്കുക, പുനരുപയോഗിക്കുക, പുനചംക്രമണം നടത്തുക, പുതുക്കുക, വീണ്ടെടുക്കുക, നന്നാക്കുക എന്നീ തത്വങ്ങളാൽ നയിക്കപ്പെടുന്നു, ഇത് ദീർഘകാലത്തേക്ക് വസ്തുക്കൾ ഉൽ‌പാദനപരമായ ഉപയോഗത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നു. ഈ മാതൃകയുടെ ഒരു നിർവചിക്കുന്ന സവിശേഷത "യഥാർത്ഥ പുനരുപയോഗം" ആണ്, അതിൽ ഗുണനിലവാരത്തിൽ വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യാതെ മാലിന്യങ്ങൾ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപത്തിലേക്ക് തിരികെ പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു, ഉയർന്ന മൂല്യ വീണ്ടെടുക്കൽ സാധ്യമാക്കുന്നു, ഡൗൺസൈക്ലിങ്ങുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നഷ്ടങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുന്നു.

ഉത്പാദനം മുതൽ ഉപഭോഗം വരെയുള്ള കാർഷിക മാലിന്യങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കൽ

കൃഷിയിടത്തിൽ നിന്ന് ഭക്ഷണ പാത്രത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയിലുടനീളം കാർഷിക മാലിന്യങ്ങൾ ഉല്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. വിള അവശിഷ്ടങ്ങൾ, മൃഗങ്ങളുടെ വളം, സംസ്കരണ ഉപോൽപ്പന്നങ്ങൾ, വിള കൃഷി സമയത്ത് ഉൽ‌പാദിപ്പിക്കുന്ന മാലിന്യങ്ങൾ, കന്നുകാലി വളർത്തൽ, വിളവെടുപ്പിനു ശേഷമുള്ള കൈകാര്യം ചെയ്യൽ, ധാന്യങ്ങൾ, പഴങ്ങൾ, പച്ചക്കറികൾ, കരിമ്പ്, എണ്ണക്കുരുക്കൾ, പാലുൽപ്പന്നങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സംസ്കരണം എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

വിള അവശിഷ്ടങ്ങൾ / വൈക്കോൽ: വിളവെടുപ്പിനു ശേഷമുള്ള ഘട്ടത്തിൽ, വിളകളുടെ തണ്ട്, വൈക്കോൽ, കുറ്റി തുടങ്ങിയ അവശിഷ്ടങ്ങൾ അവശേഷിപ്പിക്കുന്ന ഘട്ടത്തിലാണ് കാർഷിക മാലിന്യ ചക്രം ആരംഭിക്കുന്നത്. ഈ ജൈവവസ്തുക്കളുടെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗം കന്നുകാലി തീറ്റ, കമ്പോസ്റ്റ്, ബയോഗ്യാസ്, മിശ്രിതവളം അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ധനം എന്നിവയായി ഉൽ‌പാദനപരമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, തുടർന്നുള്ള വിള ചക്രങ്ങൾക്കായി ഭൂമി വേഗത്തിൽ തയ്യാറാക്കുന്നതിന് ഒരു പ്രധാന പങ്ക് ഇപ്പോഴും സ്ഥലത്തുതന്നെ കത്തിക്കുന്നു. അവശിഷ്ടങ്ങൾ കത്തിക്കുന്നത് മണ്ണിന്റെ പോഷകങ്ങളുടെ കുറവ്, മണ്ണിന്റെ ആരോഗ്യം നശിക്കൽ, ഹരിതഗൃഹ വാതകങ്ങൾ പുറന്തള്ളൽ എന്നിവയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.

മൃഗങ്ങളുടെ വളം, ഉപോൽപ്പന്നങ്ങൾ, ജഡാവശിഷ്ടം: കന്നുകാലി വളർത്തൽ കാർഷിക മാലിന്യത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഉറവിടമാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് ഇന്ത്യയിൽ, വലിയ മൃഗങ്ങൾ വൻതോതിൽ ചാണകവും മറ്റ് മാലിന്യവും ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന സ്ഥലമാണിത്. ഒരു രോഗം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, പകർച്ചവ്യാധികളുടെയും ജന്തുജന്യ രോഗങ്ങളുടെയും വ്യാപനം തടയുന്നതിന് മൃഗങ്ങളുടെ ശവശരീരങ്ങൾ സുരക്ഷിതമായും സമയബന്ധിതമായും സംസ്കരിക്കേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്. അതിനാൽ, പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദവും പൊതുജനാരോഗ്യത്തിന് സുരക്ഷിതവുമായ സംസ്കരണ രീതികൾ ഉറപ്പാക്കുന്നതിന് അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ, ധനസഹായം, സാങ്കേതിക ശേഷി എന്നിവ വികസിപ്പിക്കേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യം ശരിയായ ജഡാവശിഷ്ട മാനേജ്മെന്റ് അടിവരയിടുന്നു.

വിളവെടുപ്പിനു ശേഷമുള്ള നഷ്ടങ്ങൾ: വിളവെടുപ്പിനു ശേഷമുള്ള നഷ്ടങ്ങൾ എന്നത് ഒരു ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ അളവിലും ഗുണനിലവാരത്തിലും അളക്കാവുന്ന കുറവുകളെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പിനു ശേഷമുള്ള വ്യവസ്ഥയുടെ ഏത് ഘട്ടത്തിലും ഈ നഷ്ടങ്ങൾ സംഭവിക്കാം. ഭക്ഷ്യ നഷ്ടങ്ങൾ അളവിലുള്ളതാകാം, അതായത് ഭാരം അല്ലെങ്കിൽ അളവ് കുറയുക, അല്ലെങ്കിൽ ഗുണപരമായത്, പോഷകങ്ങളുടെ നഷ്ടം, രുചി, നിറം, ഘടന അല്ലെങ്കിൽ രൂപം എന്നിവയിലെ അഭികാമ്യമല്ലാത്ത മാറ്റങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. വിളവെടുപ്പിനു ശേഷമുള്ള മികച്ച വിതരണ ശൃംഖല മാനേജ്മെന്റ് മാലിന്യം കുറയ്ക്കുകയും യഥാർത്ഥ ഉപഭോഗം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലുടനീളം വരുമാനം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും.

ഭക്ഷ്യ മാലിന്യം: ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ ഭക്ഷണം ഉപേക്ഷിക്കുന്ന വിപണികൾ, ചില്ലറ വിൽപ്പന ശാലകൾ, വീടുകൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള മൂല്യ ശൃംഖലയിൽ പിന്നീട് ഭക്ഷ്യ മാലിന്യങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നു. അത്തരം മാലിന്യങ്ങൾ ഹരിതഗൃഹ വാതക ഉദ്‌വമനത്തിന് ഗണ്യമായ സംഭാവന നൽകുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, വളർന്നുവരുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ഭക്ഷ്യ മാലിന്യങ്ങളെ മൂല്യവർദ്ധിത ഉൽപ്പന്നങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നു, ഉദാഹരണത്തിന് കാർബൺ വേർതിരിക്കാനും മണ്ണിന്റെ ആരോഗ്യം വർദ്ധിപ്പിക്കാനും പരിസ്ഥിതി മാലിന്യങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യാനും കഴിവുള്ള എഞ്ചിനീയേർഡ് ബയോചാർ പോലുള്ളവ. മാലിന്യങ്ങളെ ഒരു വിഭവമാക്കി മാറ്റുന്നതിലൂടെ, ഭക്ഷ്യ മാലിന്യ സംസ്കരണം കൃഷിയിലും ഭക്ഷ്യ സംവിധാനങ്ങളിലും ഒരു നിർണായക വൃത്താകൃതിയിലുള്ള സ്തംഭമായി പരിണമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.

കാർഷിക മേഖലയിലെ ചാക്രികതയ്ക്ക് നേതൃത്വം നൽകുന്ന ​ഗവൺമെൻ്റ് സംരംഭങ്ങൾ

കാർഷിക മേഖലയിലും അനുബന്ധ മേഖലകളിലും മാലിന്യങ്ങളെ വിലപ്പെട്ട വിഭവങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നതിലൂടെ, ഗവൺമെൻ്റ് വിവിധ നയങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കുന്നു. ഗാൽവനൈസിംഗ് ഓർഗാനിക് ബയോ-അഗ്രോ റിസോഴ്‌സസ് ധൻ (ഗോബർധൻ), വിള അവശിഷ്ട മാനേജ്‌മെന്റ് തുടങ്ങിയ സംരംഭങ്ങൾ കാർഷിക, മൃഗ, ഭക്ഷ്യ മാലിന്യങ്ങളെ ജൈവ വളമാക്കി മാറ്റുന്നു.

ഈ പദ്ധതികൾക്ക് അനുബന്ധമായി, കാർഷിക അടിസ്ഥാന സൗകര്യ ഫണ്ടും (AIF) മൃഗസംരക്ഷണ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസന ഫണ്ടും (AHIDF) കാർഷിക മാലിന്യങ്ങളെ മൂല്യമാക്കി മാറ്റുന്നതിനുള്ള അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. കൂടാതെ, കൃഷി, ലാൻഡ്‌സ്കേപ്പിംഗ്, ഹോർട്ടികൾച്ചർ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള കുടിവെള്ളേതര ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഗാർഹിക, വ്യാവസായിക മലിനജലം പുനരുപയോഗിക്കുന്നത് ജൽ ശക്തി മിഷൻ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. കൃഷിയിലും അനുബന്ധ മേഖലകളിലും വിഭവ വീണ്ടെടുക്കൽ, പുനരുപയോഗം, മൂല്യവർദ്ധനവ് എന്നിവ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ ഈ സംരംഭങ്ങളെല്ലാം 'മാലിന്യത്തിൽ നിന്ന് സമ്പത്തിലേക്ക്' എന്ന സമീപനത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

വിള അവശിഷ്ടങ്ങളെയും ജൈവവസ്തുക്കളെയും വിഭവങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നു

ഗാൽവനൈസിംഗ് ഓർഗാനിക് ബയോ-അഗ്രോ റിസോഴ്‌സസ് ധൻ (GOBARDhan): കാലിത്തീറ്റ, വിള അവശിഷ്ടങ്ങൾ, ഭക്ഷ്യ മാലിന്യങ്ങൾ എന്നിവ കംപ്രസ്ഡ് ബയോഗ്യാസ് (CBG) ആയും ജൈവ വളമായും മാറ്റുന്നതിനായി ഒന്നിലധികം മന്ത്രാലയങ്ങളെ ഒരുമിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന പദ്ധതിയാണിത്. 2023-ൽ, സുതാര്യതയും പ്രവർത്തനക്ഷമതയും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനായി ​ഗവൺമെൻ്റ് ഏകീകൃത ഗോബർധൻ പോർട്ടൽ ആരംഭിച്ചു. 2026 ജനുവരി 14-ഓടെ, ഇന്ത്യയിലെ 51.4% ജില്ലകളിലും ഈ പദ്ധതി ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു, കൂടാതെ 979 പ്രവർത്തനക്ഷമമായ ബയോഗ്യാസ് പ്ലാന്റുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, ഇത് സുസ്ഥിര മാലിന്യ സംസ്കരണത്തിൽ ഗണ്യമായ പുരോഗതി കാണിക്കുന്നു. കൂടാതെ, മണ്ണിന്റെ ആരോഗ്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിന് ബയോഗ്യാസ് സ്ലറി ഉപയോഗിക്കാൻ കർഷകരെ സഹായിക്കുന്നതിന് ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽ ഓഫ് അഗ്രികൾച്ചറൽ റിസർച്ച് (ICAR) വിള-നിർദ്ദിഷ്ട മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്.

കൂടാതെ, പദ്ധതിയുടെ പ്രഭാവം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനായി ​ഗവൺമെൻ്റ് നിയന്ത്രണങ്ങൾ ലഘൂകരിക്കുകയും ലക്ഷ്യമിട്ട ഇൻസെൻ്റീവുകൾ അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. കാർബൺ ക്രെഡിറ്റ് ട്രേഡിംഗിൽ കംപ്രസ്ഡ് ബയോഗ്യാസ് (CBG) ഉൾപ്പെടുത്തൽ, CBG-മിശ്രിത ഇന്ധനങ്ങൾക്ക് നികുതി ഇളവ്, വളം നിയന്ത്രണ ഉത്തരവിന് കീഴിലുള്ള ജൈവ വളത്തിനുള്ള ലളിതമായ മാനദണ്ഡങ്ങൾ എന്നിവ ബയോഗ്യാസ് സ്വീകാര്യത ത്വരിതപ്പെടുത്തുകയും സ്വകാര്യ നിക്ഷേപം ആകർഷിക്കുകയും മാലിന്യത്തിൽ നിന്ന് സമ്പത്തിലേക്കുള്ള ദേശീയ ആവാസവ്യവസ്ഥയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.

വിള അവശിഷ്ട പരിപാലനം (CRM): വിള അവശിഷ്ടങ്ങൾ തുറന്ന സ്ഥലത്ത് കത്തിക്കുന്നത് കുറയ്ക്കുക എന്നതാണ് CRM സംരംഭത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. മണ്ണിൽ നേരിട്ട് ചേർക്കുന്നതോ പുതയിടുന്നതോ ആയി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഇൻ-സിറ്റു മാനേജ്‌മെന്റും, കമ്പോസ്റ്റിംഗിനോ ബയോഗ്യാസ് ഉൽപ്പാദനത്തിനോ ബയോഎനർജിക്കോ വേണ്ടി അവശിഷ്ടങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്ന എക്‌സ്-സിറ്റു മാനേജ്‌മെന്റും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെയാണിത്. ഈ രീതികൾ മണ്ണിന്റെ ആരോഗ്യം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനും, കൃഷിയിട ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും, ഫലപ്രദമായ മാലിന്യ സംസ്‌കരണം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനും സഹായിക്കുന്നു.

ഈ പദ്ധതി പ്രകാരം, 2018-19 മുതൽ 2025-26 വരെ, പഞ്ചാബ്, ഹരിയാന, ഉത്തർപ്രദേശ്, ഡൽഹി എൻ‌സി‌ടി, ഐ‌സി‌എ‌ആർ എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് 3,926.16 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചു. ഈ കാലയളവിൽ, വിള അവശിഷ്ട സംസ്കരണ യന്ത്രങ്ങൾക്കായി സംസ്ഥാനങ്ങൾ 42,000-ത്തിലധികം കസ്റ്റം ഹയറിംഗ് സെന്ററുകൾ (സി‌എച്ച്‌സി) സ്ഥാപിച്ചു, കൂടാതെ ഈ സി‌എച്ച്‌സികൾക്കും വ്യക്തിഗത കർഷകർക്കും 3.24 ലക്ഷത്തിലധികം യന്ത്രങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്തു.

കാർഷിക മാലിന്യങ്ങളെ മൂല്യവത്താക്കി മാറ്റുന്നതിനുള്ള അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ നിർമ്മിക്കൽ

കാർഷിക അടിസ്ഥാന സൗകര്യ ഫണ്ട് (AIF): ജൈവകൃഷിയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള കാർഷിക മൂല്യ ശൃംഖലകളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിൽ AIF ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. ജൈവ കർഷകർ, കർഷക ഉൽ‌പാദക സംഘടനകൾ (FPO-കൾ), പ്രാഥമിക കാർഷിക ക്രെഡിറ്റ് സൊസൈറ്റികൾ (PACS), കാർഷിക സംരംഭകർ എന്നിവർ വെയർഹൗസുകൾ, കോൾഡ് സ്റ്റോറേജ് സൗകര്യങ്ങൾ, തരംതിരിക്കൽ, ഗ്രേഡിംഗ് യൂണിറ്റുകൾ, പ്രാഥമിക സംസ്കരണ കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവ സ്ഥാപിക്കുന്നതിന് AIF പിന്തുണ പ്രയോജനപ്പെടുത്തി.

• 2020-21 ൽ ആരംഭിച്ച AIF, വിളവെടുപ്പിനു ശേഷമുള്ള അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെയും കാർഷിക തലത്തിലുള്ള ആസ്തികളുടെ വികസനത്തിനും ഇടത്തരം മുതൽ ദീർഘകാല സ്ഥാപന വായ്പയും നൽകുന്നു.
• 2025 വരെ, ജൈവ ഇൻപുട്ട് ഉൽ‌പാദനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട 545 പദ്ധതികൾക്ക് AIF പിന്തുണ നൽകിയിട്ടുണ്ട്, ആകെ ₹ 850 കോടി വായ്പാ അനുമതികൾ ലഭിച്ചു, ഇത് പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദപരവും സാമ്പത്തികമായി ലാഭകരവുമായ ജൈവകൃഷിയുടെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന അംഗീകാരത്തെ അടിവരയിടുന്നു.
• കൂടാതെ, 1,13,419 പദ്ധതികളിലായി ₹66,310 കോടി അനുവദിച്ചു, ഇതുവഴി കാർഷിക മേഖലയിൽ ₹1,07,502 കോടിയുടെ മൊത്തം നിക്ഷേപം സമാഹരിക്കാനായി. AIF പ്രകാരം പിന്തുണയ്ക്കുന്ന പ്രധാന പദ്ധതികളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടുന്നു:

1. 30,202 കസ്റ്റം ഹയറിംഗ് സെന്ററുകൾ,
2. 22,827 പ്രോസസ്സിംഗ് യൂണിറ്റുകൾ,
3. 15,982 വെയർഹൗസുകൾ,
4. 3,703 സോർട്ടിംഗ് ആൻഡ് ഗ്രേഡിംഗ് യൂണിറ്റുകൾ,
5. 2,454 കോൾഡ് സ്റ്റോറേജ് പ്രോജക്ടുകൾ,
6. ഏകദേശം 38,251 മറ്റ് വിളവെടുപ്പിനു ശേഷമുള്ള മാനേജ്മെന്റ് പ്രോജക്ടുകൾ,

പ്രായോഗികമായ കമ്മ്യൂണിറ്റി ഫാം ആസ്തികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനൊപ്പം ഈ സംരംഭങ്ങൾ മെച്ചപ്പെട്ട മൂല്യവർദ്ധനവ്, വിളവെടുപ്പിനു ശേഷമുള്ള നഷ്ടം കുറയ്ക്കൽ, കർഷകർക്ക് മെച്ചപ്പെട്ട വരുമാന അവസരങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് സംഭാവന നൽകുന്നു.

മൃഗസംരക്ഷണ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസന ഫണ്ട് (AHIDF): 2020-ൽ ആരംഭിച്ച ​ഗവൺമെൻ്റ് ആത്മനിർഭർ ഭാരത് അഭിയാൻ പദ്ധതി പ്രകാരം, കന്നുകാലി മൂല്യ ശൃംഖലയിലുടനീളം അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായി ₹ 15,000 കോടിയുടെ കോർപ്പസ് ഉൾക്കൊള്ളുന്ന AHIDF അവതരിപ്പിച്ചു. മാംസം, പാൽ സംസ്കരണം, മൃഗത്തീറ്റ നിർമ്മാണം, മാലിന്യത്തിൽ നിന്ന് സമ്പത്ത് കൈകാര്യം ചെയ്യൽ എന്നിവയിൽ സ്വകാര്യ, സഹകരണ നിക്ഷേപങ്ങളെ ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നതിനും അതുവഴി മൃഗസംരക്ഷണ മേഖലയിലെ മൂല്യവർദ്ധനവ്, കാര്യക്ഷമത, പ്രതിരോധശേഷി എന്നിവ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുമാണ് ഈ ഫണ്ട് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ക്ഷീര ആവാസവ്യവസ്ഥയിൽ സുസ്ഥിരതയും ചാക്രികതയും ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിന്, പ്രത്യേക ലക്ഷ്യങ്ങളോടെ മൂന്ന് എക്സ്ക്ലൂസീവ് മൾട്ടി-സ്റ്റേറ്റ് കോപ്പറേറ്റീവ് സൊസൈറ്റികൾ (MSCS) രൂപീകരിക്കുന്നതിന് ​ഗവൺമെൻ്റ് തുടക്കമിട്ടു: -

• കന്നുകാലി തീറ്റ, ധാതു മിശ്രിതങ്ങൾ, കന്നുകാലി ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന സാങ്കേതിക ഇൻപുട്ടുകൾ എന്നിവ വിതരണം ചെയ്യുക.
• സഹകരണ മാതൃകകളിലൂടെ ജൈവ വള ഉൽപാദനവും സുസ്ഥിര മാലിന്യ ഉപയോഗവും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക, ചാണകവും കാർഷിക മാലിന്യവും ജൈവ വളങ്ങളും ബയോഗ്യാസും ആക്കി മാറ്റുക.
• കന്നുകാലി മേഖലയിൽ അധിക മൂല്യ സ്രോതസ്സുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനൊപ്പം, മരിച്ച മൃഗങ്ങളുടെ തോൽ, അസ്ഥികൾ, കൊമ്പുകൾ എന്നിവയുടെ ശാസ്ത്രീയ മാനേജ്മെന്റ് സുഗമമാക്കുക, ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെയുള്ള സംസ്കരണം ഉറപ്പാക്കുക.

ഈ സമീപനം പ്രകൃതിദത്ത കൃഷി രീതികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു, മാലിന്യങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിലൂടെ ചാക്രികത പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു, പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദപരമായ മണ്ണ് ഇൻപുട്ടുകൾക്കായുള്ള വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ആവശ്യകതയെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു, അതുവഴി കന്നുകാലി മേഖലയുടെ പ്രതിരോധശേഷിയും ദീർഘകാല സുസ്ഥിരതയും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.

സുസ്ഥിര കൃഷിക്കുള്ള ജല മാനേജ്മെന്റ്: ജൽ ശക്തി മിഷന് കീഴിലുള്ള സംരംഭങ്ങൾ

നാഷണൽ മിഷൻ ഫോർ ക്ലീൻ ഗംഗാ, പിഎംകെഎസ്‌വൈ-വാട്ടർഷെഡ് ഡെവലപ്‌മെന്റ്, ജൽ ശക്തി അഭിയാൻ തുടങ്ങിയ പദ്ധതികൾ വഴി, കൃഷി, ലാൻഡ്‌സ്‌കേപ്പിംഗ്, ഹോർട്ടികൾച്ചർ തുടങ്ങിയ കുടിവെള്ളേതര ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഗാർഹിക മാലിന്യങ്ങളുടെയും മലിനജലത്തിന്റെയും സംസ്‌കരണവും പുനരുപയോഗവും ജൽ ശക്തി മന്ത്രാലയം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.

നീർത്തട വികസനം, മഴവെള്ള സംഭരണം, പരമ്പരാഗത ജലാശയങ്ങളുടെ പുനരുജ്ജീവനം, ഭൂഗർഭജല റീചാർജ് എന്നിവയെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിലൂടെ ജലസംരക്ഷണത്തിലും സ്രോതസ്സുകളുടെ സുസ്ഥിരതയിലും മന്ത്രാലയം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. ഈ ശ്രമങ്ങൾ ജലസേചനത്തിനുള്ള ജലലഭ്യത മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു, ഭൂഗർഭജലത്തിന്മേലുള്ള സമ്മർദ്ദം കുറയ്ക്കുന്നു, കൃഷിയിലും അനുബന്ധ മേഖലകളിലും ജല മാനേജ്മെന്റിന് വിഭവ-കാര്യക്ഷമവും സുസ്ഥിരവുമായ സമീപനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.

മലിനജല പുനരുപയോഗ സംരംഭങ്ങൾക്ക് അനുബന്ധമായി, ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ സുരക്ഷിതവും മതിയായതുമായ കുടിവെള്ളം സാർവത്രികമായി ലഭ്യമാക്കുന്നതിൽ  ജൽ ജീവൻ മിഷൻ-ഹർ ഘർ ജൽ (2019 ഓഗസ്റ്റിൽ ആരംഭിച്ചു) ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. ഈ ദൗത്യം പ്രവർത്തനക്ഷമമായ ഗാർഹിക ടാപ്പ് ജല കണക്ഷനുകൾ നൽകുന്നു, ഇത് പ്രതിദിനം പ്രതിശീർഷ 55 ലിറ്റർ കുടിവെള്ളം നൽകുന്നു, അതുവഴി ഇന്ത്യയുടെ ജലസുരക്ഷ, സുസ്ഥിര ജലഭരണം എന്നീ ദീർഘകാല ലക്ഷ്യങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു.

ഉപസംഹാരം

കാർഷിക മേഖലയിൽ ഒരു ചാക്രിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലേക്കുള്ള ഇന്ത്യയുടെ മാറ്റം, പരിസ്ഥിതി സുസ്ഥിരതയും സാമ്പത്തിക വളർച്ചയും പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്താൻ കഴിയുമെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു. കാർഷിക, ഭക്ഷ്യ മാലിന്യങ്ങളുടെ തോത് ഗണ്യമായ ആശങ്ക ഉയർത്തുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ലക്ഷ്യമിട്ട നയങ്ങൾ, തന്ത്രപരമായ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ നിക്ഷേപങ്ങൾ, ഏകോപിത സ്ഥാപന നടപടികൾ എന്നിവ മാലിന്യത്തെ ഊർജ്ജമായും, ജൈവ ഇൻപുട്ടുകളായും, ജലസ്രോതസ്സുകളായും, ഉപജീവന അവസരങ്ങളായും കൂടുതൽ കൂടുതൽ പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു. ഗോബർധൻ, വിള അവശിഷ്ട മാനേജ്മെന്റ് പ്രോഗ്രാമുകൾ, കാർഷിക ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ ഫണ്ട് (AIF), മൃഗസംരക്ഷണ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസന ഫണ്ട് (AHIDF) തുടങ്ങിയ മുൻനിര സംരംഭങ്ങൾ മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ഠതയും ജല സുരക്ഷയും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും കാർഷിക പ്രതിരോധശേഷി ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനും ചാക്രിക കൃഷിയുടെ സാധ്യതകളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. തെളിയിക്കപ്പെട്ട ഇടപെടലുകൾ വിപുലീകരിക്കുന്നതിലൂടെയും, പ്രാദേശിക സ്ഥാപനങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിലൂടെയും, സാമ്പത്തിക പ്രോത്സാഹനങ്ങളെ പാരിസ്ഥിതിക ഫലങ്ങളുമായി വിന്യസിക്കുന്നതിലൂടെയും, ദീർഘകാല ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ, കാലാവസ്ഥാ പ്രതിരോധശേഷി, ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഗ്രാമവികസനം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കുന്നതിലും, കാർഷിക മാലിന്യങ്ങളെ സുസ്ഥിര അഭിവൃദ്ധിയുടെ ഒരു മൂലക്കല്ലാക്കി മാറ്റുന്നതിലും ചാക്രിക കൃഷിക്ക് ഒരു നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കാൻ കഴിയും.

അവലംബം

Ministry of Agriculture & Farmers Welfare

• https://agriwelfare.gov.in/Documents/NPMCR_1.pdf

Indian Council of Agricultural Research (ICAR)

• https://icar.org.in/sites/default/files/Circulars/Creating-Wealth-From-Agricultural-Waste.pdf

Ministry of New & Renewable Energy / Energy-linked Platforms

• https://gobardhan.eil.co.in/whats-new/1703227428_5369bb58d9993c5ccfc2.pdf

Ministry of Food Processing Industries

• https://www.mofpi.gov.in/sites/default/files/study_report_of_post_harvest_losses.pdf

Ministry of Housing & Urban Affairs

• https://mohua.gov.in/pdf/627b8318adf18Circular-Economy-in-waste-management-FINAL.pdf

Ministry of Fisheries, Animal Husbandry & Dairying

• https://www.dahd.gov.in/sites/default/files/2023-11/ImplementationGuidelinesAHIDF.pdf

Department of Administrative Reforms & Public Grievances (DARPG)

• https://darpg.gov.in/sites/default/files/CSD-2023/Circular_Economyt.pdf

Ministry of Environment, Forest and Climate Change

• https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2104349
• https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=153829&ModuleId=3

Ministry of Jal Shakti

•           https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1998924

Parliament of India (Sansad)

• https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU4233_yHVeoO.pdf?source=pqals
• https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AS36_72du7j.pdf
• https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU4304_cpD5X1.pdf?source=pqals
• https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AS364_V5q5jG.pdf?source=pqals
• https://sansad.in/getFile/annex/268/AU2481_Xt5zi1.pdf?source=pqars
• https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU3040_K9e3Sz.pdf

International & Multilateral Organisations / Research

• https://www.fao.org/fileadmin/user_upload/remesa/library/FAO%20Carcass%20Management%20guidelines.pdf
• https://sdgs.un.org/goals

Click here for pdf file. 

***

SK