पत्र सूचना कार्यालय

ಪೀಠಿಕೆ

ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯು ಇಂದು ಒಂದು ಗಂಭೀರ ವಾಸ್ತವವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಜೀವನ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಶದ ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಿದೆ. ಹವಾಮಾನ ಅಪಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರಿಹಾರಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ; ಹಸಿರು ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಇಂಗಾಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಹವಾಮಾನದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (ಎಐ) ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯುತ ಸಾಧನವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯು (ಎಐ) ಮನುಷ್ಯರಂತೆಯೇ ದತ್ತಾಂಶದಿಂದ ಕಲಿಯಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಡೀಪ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಎಂಬುದು ಎಐ ಒಳಗಿನ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಲಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹವಾಮಾನ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದಾಗ, ಎಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹವಾಮಾನ ಸಂಬಂಧಿತ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಹವಾಮಾನ ಮಾದರಿ, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಆಪ್ಟಿಮೈಸೇಶನ್, ಸುಸ್ಥಿರ ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಪರಿಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿತ ವಿಪತ್ತು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

ಎಐ-ಚಾಲಿತ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತು ಅಪಾಯ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ

ಸುಧಾರಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ನಾವು ಹವಾಮಾನ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಮುನ್ಸೂಚಿಸುವ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ಧರಾಗುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಮುನ್ಸೂಚನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಚಂಡಮಾರುತ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಹವಾಮಾನದ ಮಾದರಿ

ಎಐ-ಚಾಲಿತ ಪರಿಕರಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಚಂಡಮಾರುತ ಮುನ್ಸೂಚನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ:

• ಸುಧಾರಿತ ದ್ವೋರಾಕ್ ತಂತ್ರ: ಚಂಡಮಾರುತದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲು ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿವೆ.

2. ಭೂ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯವು 22 ಪೆಟಾಫ್ಲಾಪ್ಸ್  ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹೈ-ಪವರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳನ್ನು (ಉನ್ನತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಗಣಕೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸುಮಾರು 10% ಭಾಗವು ಎಐ ಕೆಲಸಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್ ಯುನಿಟ್‌ಗಳನ್ನು) ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಲ್ಲಿ ಎಐ ಮತ್ತು ಮಷೀನ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿಯೇ ಮೀಸಲಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ GPUಗಳು ಸಹ ಇವೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಉತ್ತಮ ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನಾ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ:

1. ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮುನ್ಸೂಚನೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಂಶೋಧಕರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್-ಆಧಾರಿತ ನ್ಯೂರಲ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳು ಮಾನ್ಸೂನ್ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು 18 ದಿನಗಳ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಮುನ್ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
2. ಜಾಗತಿಕ ಎಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ತುಲನೆ: ಜಾಗತಿಕ ಎಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಚಂಡಮಾರುತವು ಭೂಮಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುವ 96 ಗಂಟೆಗಳ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ 200 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ನಿಖರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಪಥವನ್ನು ಊಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿವೆ. ಈ ಪ್ರಗತಿಯು ಸ್ಥಳಾಂತರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.
3. SpADANet (IIT ಬಾಂಬೆ): ಐಐಟಿ ಬಾಂಬೆ SpADANet ಎಂಬ ಎಐ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಇದು ವೈಮಾನಿಕ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಚಂಡಮಾರುತದ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾದರಿಯು ಸೀಮಿತ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸಿಯೂ ಹಾನಿಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವಿಧಾನಗಳಿಗಿಂತ 5% ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಇದು ಎನ್‌ಡಿಎಂಎ ನಂತಹ ವಿಪತ್ತು ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ದತ್ತಾಂಶದ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಸೀಮಿತ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಶಕ್ತಿಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ.
4. ಆರ್‌ಇಎ (ಐಐಟಿ ಮದ್ರಾಸ್): ಭಾರತದ ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಐಐಟಿ ಮದ್ರಾಸ್ Reliability Ensemble Averaging ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ. ಅವರು 26 ಹವಾಮಾನ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಊಹಿಸುವ ನಿಖರತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾಲ್ಕು ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ (ಕೊಯಮತ್ತೂರು, ರಾಜ್‌ಕೋಟ್, ಉದಯಪುರ ಮತ್ತು ಸಿಲಿಗುರಿ) ನಡೆಸಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾದರಿಗಳು ಮಳೆಯ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ಆರ್‌ಇಎ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಮಾನ್ಸೂನ್ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನ ಯೋಜನೆಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
5. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಹಯೋಗ: ಪುಣೆಯ ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಮೆಟಿಯರಾಲಜಿ ನಲ್ಲಿನ ವರ್ಚುವಲ್ ಕೇಂದ್ರವು ಎಐ-ಆಧಾರಿತ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಐಎಂಡಿ ಯು ಎಐ ಮತ್ತು ಮಷೀನ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ವಿಶೇಷ ತಂಡವನ್ನು ರಚಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಎಐ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಐಐಟಿಗಳು, ಎನ್‌ಐಟಿಗಳು, ಇಸ್ರೋ, ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳ ಮೂಲಕ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಎಐ ಮತ್ತು ಮಷೀನ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಮೂಲಭೂತ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತರಬೇತಿ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭೂಕುಸಿತ, ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಹಿಮನದಿಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ

ಅಪಾಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಎಐ-ಚಾಲಿತ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ:

1. ಭೂಕುಸಿತ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಹಿಮಾಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಕುಸಿತ ಸಂಭವಿಸುವ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಮೊದಲೇ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುವ ಸ್ವದೇಶಿ ಎಐ-ಆಧಾರಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮಣ್ಣಿನ ತೇವಾಂಶ, ಮಳೆ, ಆರ್ದ್ರತೆ, ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಭೂಪಲ್ಲಟವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಸಂವೇದಕಗಳನ್ನು (sensors) ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಈ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಮಷೀನ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಮಾದರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು 90% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ 60ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಮಟ್ಟದ ಭೂಚಲನೆಯನ್ನೂ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವೆಚ್ಚದ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಿಪತ್ತು ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಭೂಕುಸಿತ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಯೋಚಿತ ಸ್ಥಳಾಂತರಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
2. ILDAS (ಇಂಡಿಯನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡೇಟಾ ಅಸಿಮಿಲೇಷನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್): ಇಸ್ರೋ ನಿಂದ ಧನಸಹಾಯ ಪಡೆದ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು (2021-24), ರಿಮೋಟ್ ಸೆನ್ಸಿಂಗ್ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸುತ್ತದೆ. ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭೌತಿಕ-ಆಧಾರಿತ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಎಐ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ನದಿ ಪಾತ್ರದ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ಸಾತರ್ಕ  ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮ-ಆಧಾರಿತ ಪ್ರವಾಹ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಜಿಬಿಎಂ -CLIMPACT ಎಂಬುದು ಹವಾಮಾನ ಪರಿಣಾಮದ ಪರಿಕರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಗಂಗಾ, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಮೇಘನಾ ನದಿ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ವಲಯದ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಎಐ-ಚಾಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುವ ಸಮಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ, ಸ್ಥಳಾಂತರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ನಷ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.

ಕೊನೆಯ ಹಂತದ ಹವಾಮಾನ ಮಾಹಿತಿ: ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ತಲುಪುವುದು

1. ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಮಟ್ಟದ ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ: ಇದನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಚಿವಾಲಯದ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಈ ಸೇವೆಯು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನಾ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ರೈತರು ಇ ಗ್ರಾಮಸ್ವರಾಜ್‌, ಮೇರಿ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮತ್ತು ಮೌಸಮ್‌ ಗ್ರಾಮನಂತಹ ಆ್ಯಪ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಈ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳು ತಾಪಮಾನ, ಮಳೆ, ಆರ್ದ್ರತೆ, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಮೋಡಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ರೈತರಿಗೆ ಬಿತ್ತನೆ, ಕೊಯ್ಲು ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
2. ಭಾರತ್ ಫೋರ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್: ಇದನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ಮೇ 27, 2025 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನಾ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಳ್ಳಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿವರವಾದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. 'ಭಾರತ್‌ ಎಫ್‌ಎಸ್' 6 ಕಿ.ಮೀ ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್ (ವ್ಯಾಪ್ತಿ) ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಹಿಂದಿನ 12 ಕಿ.ಮೀ ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 10 ದಿನಗಳ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಮಳೆಯ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡಬಲ್ಲದು. ಇದು ರೈತರು, ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಎಐ ಪರಿಕರಗಳು

ಮೌಸಮ್‌ ಜಿಪಿಟಿ: ಇದು ರೈತರಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಲು ಸರ್ಕಾರವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಎಐ ಚಾಟ್‌ಬಾಟ್ ಆಗಿದೆ. ಮಳೆಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಮುನ್ಸೂಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಊಹಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಎಐ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು, ಮಂಜು, ಮಿಂಚು ಮತ್ತು ಗುಡುಗು ಸಹಿತ ಮಳೆಯನ್ನು ಮುನ್ಸೂಚಿಸಲು ಎಐ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹವಾಮಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಡೀಪ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

1. ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ: ಎಐ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಡೆಸುವ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯು ಹವಾಮಾನ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದ ಕರಾವಳಿ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ, ಏರುತ್ತಿರುವ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಯಾವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬಾಧಿತವಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಎಐ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಇದು ನಗರ ಯೋಜಕರಿಗೆ ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಉತ್ತಮ ನಗರಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಸಮುದಾಯಗಳು ಭವಿಷ್ಯದ ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಬಹುದು.

ಉನ್ನತ-ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್ ಹೊಂದಿರುವ ಹವಾಮಾನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಭಾರತವು ಸಮುದಾಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಬೇರೂರಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಎಐ-ಚಾಲಿತ ಅರಣ್ಯ ಕಣ್ಗಾವಲು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ

1. ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುವ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳಿಂದ ಬರುವ ನೈಜ-ಸಮಯದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಮಷೀನ್ ವಿಷನ್ (MV) ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು (ಎಐ) ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಎಐ ಭಾರತೀಯ ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
2. ಅರಣ್ಯದ ಕಿಚ್ಚು (ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು) ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಎಐ ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ 75% ರಷ್ಟು ಮಾನವರಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ, ಬೆಂಕಿ ಹರಡುವ ಮೊದಲೇ ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಎಐ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
3. ಅರಣ್ಯದ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುವ ಎಐ ಮತ್ತು MV-ಚಾಲಿತ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೀರಿ ಹೊರಬರುವುದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತವೆ. ಇದು ಅರಣ್ಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಭೀತಿಯೊಡ್ಡುವ ಮಾನವ-ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
4. ಎಐ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅಕ್ರಮ ಒತ್ತುವರಿ ಮತ್ತು ಮರ ಕಡಿಯುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತವೆ.
5. ಸಂಯೋಜಿತ ಉಪಗ್ರಹ, ಡ್ರೋನ್ ಮತ್ತು ಭೂ-ಸಂವೇದಕ ಜಾಲಗಳು ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇಂಗಾಲದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿವೆ.

ವಾಯು ಮತ್ತು ಜಲ ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಎಐ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳು (ಎಐ)

1. ನೈಜ-ಸಮಯದ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ:

ಐಐಟಿ ಕಾನ್ಪುರದ ಐರಾವತ ರಿಸರ್ಚ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, ಸುಸ್ಥಿರ ನಗರಗಳಿಗಾಗಿ ಎಐ-ಚಾಲಿತ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಐಐಟಿ ದೆಹಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದೆ. ಈ ಸಹಯೋಗವು ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ, ಇಂಧನ, ಚಲನಶೀಲತೆ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಳಿತ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ ಸವಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಚುರುಕಾದ, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ನಗರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ, ನೈಜ-ಸಮಯದ ವಾಯು ಮತ್ತು ಬಯೋಏರೋಸಾಲ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಎಐ-ಶಕ್ತಿತ ಸಂವೇದಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳಿಂದ ನಗರ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಎಐ ಹವಾಮಾನ-ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸುಸ್ಥಿರ ನಗರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

2. ಅಂತರ್ಜಲ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಅಪಾಯದ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ :

ಐಐಟಿ ಖರಗ್‌ಪುರ ಸಂಶೋಧಕರು ಭಾರತದ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಆರ್ಸೆನಿಕ್ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಎಐ-ಆಧಾರಿತ ಮುನ್ಸೂಚನಾ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಗಂಗಾ ನದಿ ತೀರದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿರುವ ಗಂಭೀರ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಪರಿಸರ, ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಬಳಕೆಯ ದತ್ತಾಂಶದ ಮೇಲೆ ಎಐ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ, ಈ ತಂಡವು ಅಂತರ್ಜಲದಲ್ಲಿನ ಆರ್ಸೆನಿಕ್ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದಾಗುವ ಆರೋಗ್ಯ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಮುನ್ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಅವರು ಮುಖಜ ಭೂಮಿ  ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಆರ್ಸೆನಿಕ್ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ವಲಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮಾದರಿಯು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಟ್ಟದ ಆರ್ಸೆನಿಕ್ ಅಪಾಯಕ್ಕೂ, 'ಮೇಲ್ಮೈ ಆಕ್ವಿಟಾರ್ಡ್ ದಪ್ಪ' ಮತ್ತು 'ಅಂತರ್ಜಲ ಆಧಾರಿತ ನೀರಾವರಿ'ಗೂ ಇರುವ ಬಲವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.  ಈ ಚೌಕಟ್ಟು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಂತಹ ಆರ್ಸೆನಿಕ್ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾದ ಅಂತರ್ಜಲ ಮೂಲದ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರದ 'ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್'ಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಎಐ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಭಾರತದ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನೇ ಬದಲಿಸುತ್ತಿದೆ, ಇದು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ

ಎಐ-ಚಾಲಿತ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕನಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ದೇಶವು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಭಾರತವು ಈಗ ಹಳ್ಳಿ ಮಟ್ಟದ ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ; ಈ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳು ದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿವೆ. ಸ್ವದೇಶಿ ನಿರ್ಮಿತ 'ಭಾರತ್ ಫೋರ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್' 6 ಕಿ.ಮೀ ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್‌ನ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಹವಾಮಾನ ಮಾಹಿತಿಯ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ದೇಶವು ಎಐ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ. ಇದು 22 ಪೆಟಾಫ್ಲಾಪ್ಸ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರದ ಕಡೆಗೆ ಭಾರತಕ್ಕಿರುವ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾರತವು 2070ರ ವೇಳೆಗೆ ತನ್ನ 'ನೆಟ್-ಝೀರೋ' ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ. ಎಐ-ಚಾಲಿತ ಪರಿಹಾರಗಳು ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಆಪ್ಟಿಮೈಸೇಶನ್, ಸುಸ್ಥಿರ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತು ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇವು ಕೇವಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಹವಾಮಾನ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಎಐ ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ಸಾಧನವಾಗಬಲ್ಲದು ಎಂದು ಭಾರತವು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ 'ಜಾಗತಿಕ ದಕ್ಷಿಣದ' ಅಪಾಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.

References:

India AI

https://indiaai.gov.in/article/ai-and-climate-action-in-india-a-strategic-perspective-in-2025

https://indiaai.gov.in/article/the-intersection-of-ai-and-climate-change-innovations-for-a-sustainable-future

https://indiaai.gov.in/case-study/ai-based-prediction-model-for-detecting-arsenic-in-india-s-drinking-water

https://indiaai.gov.in/article/iit-bhubaneswar-developed-an-ai-model-to-enhance-rain-forecast-accuracy

 Press Information Bureau

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2216805 &r

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2158416&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2158416&reg=3&lang=2#:~:text=On%2027%20May%202025%2C%20the,the%20short%20and%20medium%20range.

 Indian Institute of Technology

https://acr.iitm.ac.in/iitm_in_news/researchers-at-iit-madras-come-up-with-climate-model-for-indian-regions/

https://iitk.ac.in/kss/index.php/mou/34-sign-mou-with-iit-delhi

https://www.iitb.ac.in/research-highlight/novel-spatially-aware-ai-model-makes-hurricane-damage-assessment-more-accurate

https://dcecm.iitd.ac.in/

https://home.iitd.ac.in/show.php?id=71&in_sections=Research#:~:text=New%20Delhi:%20Two%20recent%20studies,resource%20management%20across%20South%20Asia

https://hydrosense.iitd.ac.in/research/

 Department of Science and Technology

https://dst.gov.in/satellite-based-real-time-monitoring-himalayan-glacial-catchments-can-strengthen-early-flood-warning

Ministry of Earth Sciences

https://www.moes.gov.in/schemes/mission-mausam

https://mausam.imd.gov.in/event/mission_mausam.pdf

Niti Aayog

https://frontiertech.niti.gov.in/story/low-cost-indigenous-sensors-ai-deliver-real-time-landslide-alerts-across-himalayan-slopes/

 Other

https://www.investindia.gov.in/team-india-blogs/role-technology-protection-forests-climate-change-mitigation

https://www.digitalindia.gov.in/initiative/global-partnership-on-artificial-intelligence/

Click here to see pdf 

*****