पत्र सूचना कार्यालय

ಪೀಠಿಕೆ

ಭಾರತವು ತನ್ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯು (ಎಐ) ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದ ಪಾಲಿಗೆ, ಎಐ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೀಕರಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಒಂದು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಧನವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸುಲಭ ಲಭ್ಯತೆ, ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಮಾನವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಾತ್ರವು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ, ಇದು ಉದಯೋನ್ಮುಖ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಕುರಿತಾದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಾಗತಿಕ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಇಂಡಿಯಾ–ಎಐ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಸಮಿಟ್ 2026 ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 16–20 ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಇದು 'ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸೌತ್' (ಜಾಗತಿಕ ದಕ್ಷಿಣದ ದೇಶಗಳು) ವಲಯದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಜಾಗತಿಕ ಎಐ ಶೃಂಗಸಭೆಯಾಗಲಿದೆ.

ಈ ಶೃಂಗಸಭೆಯು ಪ್ರಭಾವ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಜಾಗತಿಕ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಿದ್ದು, ಎಐ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಾದ್ಯಂತ ಅಳೆಯಬಹುದಾದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಾಗಿ ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವಾದ 'ಸರ್ವರ ಕಲ್ಯಾಣ, ಸರ್ವರ ಸುಖ' ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ತತ್ವವಾದ 'ಮಾನವೀಯತೆಗಾಗಿ ಎಐ'  ಎಂಬುದರೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕರು, ನೀತಿ ನಿರೂಪಕರು, ನಾವೀನ್ಯಕಾರರು ಮತ್ತು ತಜ್ಞರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ, ಆಡಳಿತ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದ್ಯಂತ ಎಐ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಭವಿಷ್ಯದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ವಲಯಗಳು: ಇಂಡಿಯಾ–ಎಐ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಸಮಿಟ್ 2026ರ ಸಪ್ತ ಚಕ್ರಗಳು

ಇಂಡಿಯಾ-ಎಐ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಸಮಿಟ್ 2026 ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಗಣ್ಯರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದೆ. ಈ ಶೃಂಗಸಭೆಯಲ್ಲಿ 15–20 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, 50ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು 40ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗತಿಕ ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.

ಶೃಂಗಸಭೆಯ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು 'ಚಕ್ರ'ಗಳು ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಗುಂಪುಗಳ ಮೂಲಕ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳು ಏಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸುತ್ತ ರಚಿತವಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಚಕ್ರವು ಎಐ ಪ್ರಭಾವದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 'ಸೂತ್ರ'ಗಳನ್ನು ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆ ಹಾಗೂ ನೈಜ-ಜಗತ್ತಿನ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಗತ ಎಐ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳು ಈ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಗುಂಪುಗಳ ಮೂಲಕ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.

ಕೌಶಲ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ನೈತಿಕ ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ, ಪ್ರತಿ ಚಕ್ರವು ಎಐ ನಿಂದ ಸಮಾಜದ ಮೇಲಾಗುವ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಕುರಿತು ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ:

ಈ ಚಕ್ರಗಳ ಮೂಲಕ, ಭಾರತವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಲೇ ಜಾಗತಿಕ ಎಐ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಶೃಂಗಸಭೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಮುಂಬರುವ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನೀತಿ ನಿರೂಪಕರು, ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದ ನಾಯಕರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಲಿವೆ.

ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ: ಜಾಗತಿಕ ಎಐ ಸಹಕಾರಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾದ ಭಾರತದ ಪ್ರತಿಭಾ ಸಮೂಹ

ಭಾರತವು ಎಐ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಎಲ್ಲಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಗತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತಿದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಭಾರತವು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಗುಂಪುಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಎಐ-ಚಾಲಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. 'ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ' ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಗುಂಪು ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿದೆ. ಇದು ಸುಗಮ ಉದ್ಯೋಗ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವ ಸಮಾನ ಎಐ ಕೌಶಲ್ಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತದ ಪ್ರತಿಭಾ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೂಚಕಗಳು

• ಎಐ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ: ಎಐ ಕೌಶಲ್ಯದ ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅಗ್ರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 2016 ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಐ ಪ್ರತಿಭೆಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಮೂರರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
• ಎಐ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕತ್ವ: ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಎಐ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ವರದಿ 2025 ರ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು ಸುಮಾರು 33% ವಾರ್ಷಿಕ ನೇಮಕಾತಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಎಐ ಪ್ರತಿಭೆಗಳ ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು 'ಗ್ಲೋಬಲ್ ಎಐ ವೈಬ್ರೆನ್ಸಿ ಟೂಲ್'ನಲ್ಲಿ  ಅಗ್ರ ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿದೆ.
• ಎಐ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಸಬಲೀಕರಣ: 'ಇಂಡಿಯಾ-ಎಐ ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಕಿಲ್ಸ್' ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು 500 ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಸಂಶೋಧಕರು, 5,000 ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವೀಧರರು ಮತ್ತು 8,000 ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಎಐ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.
• ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಭಾವ: ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ 'ಇಂಡಿಯಾ-ಎಐ ಮಿಷನ್', 10 ಭಾರತೀಯ ಎಐ ನವೋದ್ಯಮಗಳನ್ನು 'ಇಂಡಿಯಾ-ಎಐ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ಸ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್'ಗಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಆದ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ 'ಸ್ಟೇಷನ್ ಎಫ್'  ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆದ ಎಚ್‌ಇಸಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್' ಜೊತೆಗಿನ ಜಾಗತಿಕ ವೇಗವರ್ಧಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಎಐ ನಾವೀನ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಿದೆ.
• ಉದ್ಯೋಗದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ: ಎಐ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಭಾರತದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸೇವಾ ವಲಯದ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯನ್ನು ಮರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಮೂಲಕ ರೂಪಾಂತರಿಸಲಿದೆ. ಇದು ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.

ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ದೇಶೀಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಗತ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರೂಪಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಎಐ ಕುರಿತಾದ ಜಾಗತಿಕ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಒಂದು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಗತ ಪಾಲುದಾರನನ್ನಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿವೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಂತರ್ಗತತೆ: ಅಂತರ್ಗತ ಎಐ ಕುರಿತು ಭಾರತದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ

ಭಾಷೆಗಳು, ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಸೇವೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಎಐ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಬಲಿಷ್ಠ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು (DPI), ಎಐ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ನೈಜ ಸಾಮಾಜಿಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. 'ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಂತರ್ಗತತೆ' ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಗುಂಪು, ಭಾರತದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಗತತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎಐ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಎಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಹಾಗೂ ದುರ್ಬಲ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗುವಂತೆ ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಎಐ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳು

• ಜಾಗತಿಕ ಹೆಲ್ತ್-ಎಐ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ: ಭಾರತವು ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಐ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ವೇದಿಕೆಯಾದ 'ಹೆಲ್ತ್-ಎಐ' ನೊಂದಿಗೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ಭಾಷಿಣಿ: ಭಾಷಿಣಿ ವೇದಿಕೆಯು ಅಂತರ್ಗತ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ-ಆಧಾರಿತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದು 36ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಠ್ಯ ಭಾಷೆಗಳು, 22 ಧ್ವನಿ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು 350ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಎಐ ಭಾಷಾ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ.
• ಎಐ-ಆಧಾರಿತ ರೈತ ಸೇವಾ ವಿತರಣೆ: 'ಕಿಸಾನ್ ಇ-ಮಿತ್ರ' ಎಂಬುದು ಧ್ವನಿ-ಆಧಾರಿತ ಎಐ ಚಾಟ್‌ಬಾಟ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ರೈತರಿಗೆ 11 ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಎಂ-ಕಿಸಾನ್ ಸಮ್ಮಾನ್ ನಿಧಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿದಿನ 20,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದುವರೆಗೆ 95 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದೆ. ಇದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಎಐ-ಚಾಲಿತ ಸೇವಾ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. 

• ಅಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಾಗಿ ಎಐ: ನೀತಿ ಆಯೋಗದ 'ಅಂತರ್ಗತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಎಐ' (ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025) ವರದಿಯು, ವಿವಿಧ ಸೇವೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ 49 ಕೋಟಿ (490 ಮಿಲಿಯನ್) ಅಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಸಬಲೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಎಐ ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಎಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಸೇವೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಎಐ ಆಡಳಿತದ ಪಯಣದಲ್ಲಿ 'ನಂಬಿಕೆ' ಮತ್ತು 'ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಬಲೀಕರಣ'ವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಾಗಿ ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಎಐ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದ್ಯತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಎಐ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವಿಕೆ

ಎಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಾವೀನ್ಯತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ನಿಯಂತ್ರಕ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಎಐ ಸುರಕ್ಷತಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಭಾರತವನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿವೆ. 'ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಎಐ' ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಗುಂಪು, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಪರಸ್ಪರ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿದೆ.

ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯುತ ಎಐ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು

• ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಎಐ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೋ: 'ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಎಐ' ಸ್ತಂಭದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸುರಕ್ಷತೆ, ಪಕ್ಷಪಾತ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಎಐ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಆಸಕ್ತಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮೂಲಕ 13 ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
• ಮಿಷನ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಶ್ರಮಸೇತು: ಅಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಸಬಲೀಕರಿಸಲು ಎಐ ಮತ್ತು ಉದಯೋನ್ಮುಖ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಎಐ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮತ್ತು ಕೈಗೆಟುಕುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ನೀತಿ ಆಯೋಗವು 'ಮಿಷನ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಶ್ರಮಸೇತು' ಅನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ.
• ಇಂಡಿಯಾ-ಎಐ ಸೇಫ್ಟಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್: ಎಐ ನಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಅಪಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಭಾರತವು ಇಂಡಿಯಾ-ಎಐ ಮಿಷನ್‌ನ 'ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ' ಸ್ತಂಭದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 'ಇಂಡಿಯಾ-ಎಐ ಸೇಫ್ಟಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್' ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತವು ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸಾಗುವ ಸಮತೋಲಿತ ಎಐ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆ. 'ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಎಐ' ಚಕ್ರವು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆ: ಸ್ವದೇಶಿ ಎಐ ನಾವೀನ್ಯತೆಯ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು

ಎಐ ಕುರಿತಾದ ಭಾರತದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಪರಿಸರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಗತ ಲಭ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. 'ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆ' ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಗುಂಪು ಭಾರತದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು 'ದಕ್ಷತೆ'ಯನ್ನು ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸ ತತ್ವವನ್ನಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗಬಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಪ್ರಜ್ಞೆಯುಳ್ಳ ಎಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸೇವೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು, ಜಾಗತಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವುಳ್ಳ, ಅಂತರ್ಗತ ಹಾಗೂ ಸುಸ್ಥಿರ ಎಐ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸಹಕರಿಸುತ್ತದೆ.

ದಕ್ಷ ಎಐ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಬಹುದಾದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು:

• ಏರುತ್ತಿರುವ ದತ್ತಾಂಶ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ: ಎಐ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ದತ್ತಾಂಶ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಬೇಡಿಕೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಸುಮಾರು 960 MW ನಿಂದ 2030ರ ವೇಳೆಗೆ 9.2 GW ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
• ಗಿಟ್‌ಹಬ್ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ: 2024ರ ಜಾಗತಿಕ ಗಿಟ್‌ಹಬ್ ಎಐ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ದತ್ತಾಂಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಗಿಟ್‌ಹಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉತ್ಪಾದಕ ಎಐ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೇಶವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.
• ಜಾಗತಿಕ ಎಐ ಹಬ್‌ಗಳು: ಜಾಗತಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ದೈತ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಐ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಲು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ, ಇದು ದೇಶದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಬದ್ಧತೆಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್: ದತ್ತಾಂಶ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಎಐ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ₹1.5 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ. ಅಮೆಜಾನ್: ಕ್ಲೌಡ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಎಐ-ಚಾಲಿತ ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ 2030ರ ವೇಳೆಗೆ ₹2.9 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ. ಗೂಗಲ್: ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ 1 GW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಎಐ ಹಬ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ₹1.25 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ.

ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಸುಧಾರಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ, ಹವಾಮಾನ ಪ್ರಜ್ಞೆಯುಳ್ಳ ನಾವೀನ್ಯತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

ವಿಜ್ಞಾನ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಐ-ಚಾಲಿತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ

ಸಂಶೋಧನೆಯು ಹೆಚ್ಚು ದತ್ತಾಂಶ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಮತ್ತು ಸಹಯೋಗದ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಆರೋಗ್ಯ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನದಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಜನಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ನೈಜ ಪ್ರಪಂಚದ ಪರಿಹಾರಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಬಲವಾದ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ತನ್ನ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಶೋಧನಾ ನೆಲೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ವಿಜ್ಞಾನದ ಬದ್ಧತೆಯೊಂದಿಗೆ, ಭಾರತವು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಾನವಾದ ಜಾಗತಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. 'ವಿಜ್ಞಾನ' ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಗುಂಪು, ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕ ಎಐ-ಚಾಲಿತ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವತ್ತ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸಹಯೋಗದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿದೆ.

ಭಾರತದ ಸಹಯೋಗದ ಎಐ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿ

• ನಾವೀನ್ಯತೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು: ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 6ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪೇಟೆಂಟ್ ಸಲ್ಲಿಕೆದಾರ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಭಾರತದ ಜಾಗತಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕವು 81 ರಿಂದ 38ಕ್ಕೆ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ, ಇದು ಬಲವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ.
• R&D ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ: ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೆಚ್ಚವು 2010-11ರಲ್ಲಿ ₹60,196 ಕೋಟಿಯಿಂದ 2020-21ರಲ್ಲಿ ₹1.27 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರಂತರ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಎಎನ್‌ಆರ್‌ಎಫ್‌ ಎಐ-ಚಾಲಿತ ಸಂಶೋಧನೆ: ಅನುಸಂಧಾನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು 2023-2028ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ₹50,000 ಕೋಟಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಧನಸಹಾಯದ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಐಎಂಡಿ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಎಐ ಮುನ್ಸೂಚನೆ: ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆಯು ಮಳೆ, ಮಿಂಚು, ಮಂಜು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಾಗಿ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಎಐ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ರೈತರಿಗೆ ಹವಾಮಾನ ಸಲಹೆಗಾರನಾಗಿ 'ಮೌಸಮ್-ಜಿಪಿಟಿ' ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಎಐ-ಚಾಲಿತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.
• ಸ್ಟೆಲ್ಲರ್ ಸಾಧನ: ಕೇಂದ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ 'ಸ್ಟೆಲ್ಲರ್' ಸಾಧನವು ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಒಂದು ಸ್ವದೇಶಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿತ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿದ್ಯುತ್ ವಿತರಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆ-ಪ್ರಸರಣ-ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಎಐ-ಚಾಲಿತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಸಹಯೋಗದ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಎಐ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಜಾಗತಿಕ ಸಮಾನ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ.

ಎಐ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೀಕರಣ: ಹಂಚಿಕೆಯ ಎಐ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

ಎಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಕಂಪ್ಯೂಟ್, ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವೆ ಅಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿವೆ. ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭೋಚಿತವಾದ ಎಐ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. 'ಎಐ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೀಕರಣ' ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಗುಂಪು, ಸಮಾನ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿದೆ.

ಹಂಚಿಕೆಯ ಎಐ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು

• ಸಾರ್ವಭೌಮ ಎಐ ಕಂಪ್ಯೂಟ್: ಇಂಡಿಯಾ-ಎಐ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸಾರ್ವಭೌಮ ಮತ್ತು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ 3,000 ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಜಿಪಿಯುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸುರಕ್ಷಿತ GPU ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ಇಂಡಿಯಾ-ಎಐ ಕೋಶ್: ಈ ವೇದಿಕೆಯು 20 ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ 7,400 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು 273 ಎಐ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ನವೋದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಎಐ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ, ಭಾರತ-ಕೇಂದ್ರಿತ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ಎಐ ಡೇಟಾ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್: ದತ್ತಾಂಶ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ 2ನೇ ಮತ್ತು 3ನೇ ಹಂತದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ತಳಮಟ್ಟದ ಎಐ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಭಾರತವು 570 ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಜಾಲವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಿದೆ.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೂಪರ್‌ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಮಿಷನ್: ಈ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಯು ಐಐಟಿಗಳು, ಐಸರ್ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ 40 ಪೆಟಾಫ್ಲಾಪ್ಸ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದ್ದು, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ನೆಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.
• ಐರಾವತ್ : 2023 ರಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಎಐ ಸೂಪರ್‌ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಇದಾಗಿದ್ದು, ಸುಧಾರಿತ ಎಐ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲು ಇದನ್ನು 'ಪರಮ್ ಸಿದ್ಧಿ-ಎಐ' ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಕಂಪ್ಯೂಟ್ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶ: ಇಂಡಿಯಾ-ಎಐ ಕಂಪ್ಯೂಟ್ ಪೋರ್ಟಲ್, 38,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಿಪಿಯುಗಳು ಮತ್ತು 1,050 ಟಿಪಿಯುಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೀಕರಣಗೊಳಿಸಿದೆ. ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಬೃಹತ್ ಮಟ್ಟದ ಎಐ ಮಾದರಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.
• ಅಂತರ್ಗತ ಬೆಲೆಯ ಅನುಕೂಲ: ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟ್ ಬಳಕೆಯ ದರವು ಗಂಟೆಗೆ 200 ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಗಂಟೆಗೆ 100 ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ರಿಯಾಯಿತಿ ದರದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಎಐ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಭಾರತದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಸಮಾನ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಎಐ: ಎಐ ಮೂಲಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು

ಎಐ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸುವ ಅಗಾಧ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವುದು ಒಂದು ಸವಾಲಾಗಿದೆ. 'ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಎಐ' ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಗುಂಪು ಅಳೆಯಬಹುದಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಎಐ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವತ್ತ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತದೆ.

ಎಐ-ಚಾಲಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಭಾವದ ಸಬಲೀಕರಣ

• ಕೃಷಿ: ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಎಐ-ಚಾಲಿತ ಸಲಹಾ ಸಾಧನಗಳು ಬಿತ್ತನೆಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳು, ಬೆಳೆ ಇಳುವರಿ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಅಳವಡಿಕೆಗಳು ಶೇಕಡಾ 30-50 ರಷ್ಟು ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿವೆ.
• ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ: ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಐ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು ಕ್ಷಯರೋಗ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ನರವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಮೊದಲೇ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಇದು ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.
• ಶಿಕ್ಷಣ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ 2020, ಸಿಬಿಎಸ್‌ಇ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ, ದೀಕ್ಷಾ ವೇದಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಯುವ-ಎಐ ನಂತಹ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಎಐ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಎಐ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ.
• ನ್ಯಾಯ ವಿತರಣೆ: 'ಇ-ಕೋರ್ಟ್ಸ್ ಹಂತ III' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನುವಾದ, ಪ್ರಕರಣ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ ಎಐ ಮತ್ತು ಎಂಎಲ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದು ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿದೆ.
• ವಲಯದ ಆದಾಯದ ಏರಿಕೆ: ಭಾರತದ ಎಐ-ಚಾಲಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಲಯವು 2025 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 280 ಬಿಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ, ಇದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಬೇಡಿಕೆಯ ಹೆಚ್ಚಳದೊಂದಿಗೆ ಬಲವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಇಂಧನ ನೀಡಲಿದೆ.
• ನವೋದ್ಯಮ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಭಾರತವು ಸುಮಾರು 1.8 ಲಕ್ಷ ನವೋದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 2024 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಹೊಸ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 89% ನಷ್ಟು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಐ ಅನ್ನು ಬಳಸಿವೆ. ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಉನ್ನತಿಗಾಗಿ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ವ್ಯಾಪಕ ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಏಳು ಚಕ್ರಗಳು ಭಾರತದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಾವೀನ್ಯತೆ, ವ್ಯಾಪಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಳೆಯಬಹುದಾದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ನೀತಿ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಇವು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ತತ್ವಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ

ಇಂಡಿಯಾ–ಎಐ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಸಮಿಟ್ 2026, ಜಾಗತಿಕ ಎಐ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಏಳು ಚಕ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಜನ, ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಗತಿ ಎಂಬ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಈ ಶೃಂಗಸಭೆಯು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ-ಆಧಾರಿತ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ.

ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಶೃಂಗಸಭೆಯು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಎಐ ನಿಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಸುಸಂಘಟಿತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಅಂತರ್ಗತ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಶೃಂಗಸಭೆಯು ಜಾಗತಿಕ ಎಐ ಸಹಕಾರದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಸಂಘಟಕ ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರನನ್ನಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ಹಂಚಿಕೆಯ ಮಾನದಂಡಗಳು, ಸಹಯೋಗದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದಾದ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ 'ಸಂವಾದ'ದಿಂದ 'ಸೇವೆ'ಯತ್ತ ಸಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ, ಸಮಗ್ರ ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಎಐ ಮಾರ್ಗಗಳ ಕಡೆಗಿನ ಭಾರತದ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ.

References

Ministry of Electronics & IT

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2206767&reg=3&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2216760&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2097709&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2200799&lang=1&reg=3
• https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2025/nov/doc2025115685601.pdf
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2179035&reg=3&lang=2

Ministry of Earth Sciences

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2158416&reg=3&lang=2

Ministry of Agriculture & Farmers Welfare

• https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2148517

NITI Aayog

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2177440&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2176362&reg=3&lang=2

PIB Backgrounders

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2186327&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2178092&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2209737&reg=3&lang=2

India–AI Impact Summit 2026

• https://impact.indiaai.gov.in/

Principal Scientific Adviser (PSA)

• https://psa.gov.in/CMS/web/sites/default/files/publication/WP_Democratising%20Access_V3.0_29122025A.pdf

Click here to see in PDF

******