पत्र सूचना कार्यालय

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ 2026–27 ಸವಾಲು-ಆಧಾರಿತ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಮೂರು ಸಮರ್ಪಿತ ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದೆ.
• ಈ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಹಂಚಿಕೆಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪರಿಸರ ಅನುಸರಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ಲಸ್ಟರ್-ಆಧಾರಿತ, ಪ್ಲಗ್-ಅಂಡ್-ಪ್ಲೇ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.
• ಈ ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2026-27ರ ಬಜೆಟ್ ಅಂದಾಜಿನಲ್ಲಿ 600 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ದೇಶೀಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು, ಆಮದುಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.
• ಕಾರ್ಬನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್, ಯುಟಿಲೈಸೇಶನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೋರೇಜ್ (ಸಿಸಿಯುಎಸ್) ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು 20,000 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ:
ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಆರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯದ ಮತ್ತು ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲು ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಸಾಯನಿಕ ವಲಯವು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಚಾಲಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ, ಗುಜರಾತ್, ಒಡಿಶಾ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರುವ ಹಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ಗಳು ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಗಣನೀಯ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ. ಈ ಅಡಿಪಾಯದ ಮೇಲೆ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಏಕೀಕರಣ, ನಿಯಂತ್ರಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸರಳೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಅನುಸರಣಾ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶವಿದೆ.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಸಮರ್ಪಿತ ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ 2026-27ರಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ-ನೇತೃತ್ವದ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ-ಬದಿಯ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, 2026-27ರ ಬಜೆಟ್ ಅಂದಾಜಿನಲ್ಲಿ 600 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಂಯೋಜಿತ, ಪ್ಲಗ್-ಅಂಡ್-ಪ್ಲೇ (ಸಿದ್ಧ ಬಳಕೆಯ) ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿತ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಯೋಜನೆಯ ಕಾಲಮಿತಿ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು, ಕ್ಲಸ್ಟರ್-ಆಧಾರಿತ ಸಿನರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಗತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ 2026-27: ದೇಶೀಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ

ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ 2026-27 ಸವಾಲು-ಆಧಾರಿತ ಆಯ್ಕೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಮೂರು ಸಮರ್ಪಿತ ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಹೊಸ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ, ಇದಕ್ಕಾಗಿ 600 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳ ಬಜೆಟ್ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೆಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾದ ಕ್ಲಸ್ಟರ್-ಆಧಾರಿತ, ಪ್ಲಗ್-ಅಂಡ್-ಪ್ಲೇ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೆಂದು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿತ ಬಜೆಟ್ ಬೆಂಬಲದ ಮೊದಲ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಇದು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು, ಪೂರೈಕೆ-ಸರಪಳಿ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಆಮದು ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.

ರಾಸಾಯನಿಕ ಉದ್ಯಮ: ಒಂದು ನೋಟ

ಭಾರತದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಉದ್ಯಮವು ಉತ್ಪಾದನಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಕೃಷಿ, ಔಷಧಗಳು, ಜವಳಿ, ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣದಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ವಲಯಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಇನ್‌ಪುಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಿಡಿಪಿಗೆ ಸುಮಾರು 7 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಆರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಿರುವ ಭಾರತವು ಬಲ್ಕ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್, ಅಗ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ಸ್, ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ಸ್, ಪಾಲಿಮರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ 80,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್ ಸುಸ್ಥಿರ ಬಲದ ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ 2025-26 ರ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಸಾಯನಿಕ ವಲಯವು ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2024 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಒಟ್ಟು ಮೌಲ್ಯ ವರ್ಧಿತದಲ್ಲಿ 8.1 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿತ್ತು. ಪ್ರಮುಖ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ಸ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2016 ರಲ್ಲಿ 45,638 ಸಾವಿರ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‌ಗಳಿಂದ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2025 ರಲ್ಲಿ 58,617 ಸಾವಿರ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು 2.8 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಸಿಎಜಿಆರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಎಂದರೇನು?

ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಯೋಜಿತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ಗಳಾಗಿವೆ, ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಘಟಕಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ವಿಶ್ವದರ್ಜೆಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಗಮನ

ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕ ವಲಯದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಸಮಗ್ರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ-ನೇತೃತ್ವದ ಪೂರೈಕೆ-ಬದಿಯ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳ ತಾರ್ಕಿಕತೆ

ಭಾರತದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಉದ್ಯಮವು ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು, ಬಲ್ಕ್ ಡ್ರಗ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ, ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ಸ್ ಹೂಡಿಕೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಂತಹ ಕ್ಲಸ್ಟರ್-ಆಧಾರಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ಯಶಸ್ವಿ ಅನುಭವಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಬಲ್ಕ್, ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಮತ್ತು ಡೌನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿಶಾಲವಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಸಮಗ್ರ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಗ್-ಅಂಡ್-ಪ್ಲೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳು, ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಸರಳೀಕೃತ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ:

• ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಾರಂಭದ ಕಾಲಾವಧಿ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು,
• ಎಕಾನಮಿಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಕೇಲ್ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಬ್ಯಾಕ್‌ವರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಇಂಟಿಗ್ರೇಶನ್ ಅನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವುದು,
• ಹಂಚಿಕೆಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಿಸರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ಮತ್ತು
• ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.

ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಯೋಜನೆ

ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು, ಮರುಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಭಾರತದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ. ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ಸ್ ಇಲಾಖೆಯು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು (2013-2014) ರೂಪಿಸಿದೆ. ಪಾಲಿಮರ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಇಲಾಖೆಯು ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ 13 ಉತ್ಕೃಷ್ಟತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಪ್ರತಿ ಪಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಗರಿಷ್ಠ 40 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳ ಮಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಯೋಜನಾ ವೆಚ್ಚದ 50 ಪ್ರತಿಶತದವರೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಅನುದಾನದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಅಸ್ಸಾಂ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಒಡಿಶಾ, ಜಾರ್ಖಂಡ್, ತಮಿಳುನಾಡು, ಉತ್ತರಾಖಂಡ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೆ 10 ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಬೃಹತ್ ಔಷಧ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳ ಉತ್ತೇಜನ ಯೋಜನೆ

ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಔಷಧಗಳು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿವೆ. ದೇಶೀಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಔಷಧ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸರ್ಕಾರವು 2020 ರಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಔಷಧ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳ ಉತ್ತೇಜನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಬೃಹತ್ ಔಷಧ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ವಿಶ್ವದರ್ಜೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಗುಜರಾತ್, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬೃಹತ್ ಔಷಧ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಈ ಯೋಜನೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ.

ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ, ಕೆಳಗಿನವುಗಳಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡಲಾಗಿದೆ:

• ಕೇಂದ್ರೀಯ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನೀರು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕ
• ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ
• ಮಳೆನೀರು ಚರಂಡಿ ಜಾಲ
• ಸಾಮಾನ್ಯ ದ್ರಾವಕ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ದ್ರಾವಕ ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವ ಘಟಕ
• ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೋದಾಮು
• ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಗೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪ-ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
• ಕಚ್ಚಾ, ಕುಡಿಯುವ ಮತ್ತು ಖನಿಜರಹಿತ ನೀರು
• ಸ್ಟೀಮ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
• ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೂಲಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣಾ ಜಾಲ
• ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್
• ಸುಧಾರಿತ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರ
• ತುರ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೇಂದ್ರ
• ಸುರಕ್ಷತೆ/ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಆಡಿಟ್ ಕೇಂದ್ರ, ಮತ್ತು
• ಉತ್ಕೃಷ್ಟತಾ ಕೇಂದ್ರ, ಇತ್ಯಾದಿ.

ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ, ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ ಹೂಡಿಕೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು (PCPIRs).

ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ, ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ ಹೂಡಿಕೆ ಪ್ರದೇಶ (ಪಿಸಿಪಿಐಆರ್) ಎಂಬುದು ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ರಫ್ತು-ಆಧಾರಿತ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೂಡಿಕೆ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳು, ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳು, ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್, ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಮಗ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆ, ರಫ್ತು ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹ-ಸ್ಥಳ , ಹಂಚಿಕೆಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ (ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ), ಗುಜರಾತ್ (ದಹೇಜ್) ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ (ಪಾರದೀಪ್) ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪಿಸಿಪಿಐಆರ್ ಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು, ಬಲ್ಕ್ ಡ್ರಗ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು, ಪಿಸಿಪಿಐಆರ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಪ್ರಮಾಣ, ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರತೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಕ್ಲಸ್ಟರ್-ಆಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕಡೆಗೆ ಭಾರತದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬಲ್ಕ್ ಡ್ರಗ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೆಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ವೆಚ್ಚದ ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಪರಿಸರ ಅನುಸರಣೆಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದರೆ, ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಈ ಸಮಗ್ರ ಪ್ಲಗ್-ಅಂಡ್-ಪ್ಲೇ ಮಾದರಿಯನ್ನು ವಿಶಾಲವಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಯಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಭಾರತವು ತನ್ನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಪರಿಸರದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಅಪಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖವಾಗುತ್ತವೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು, ದೃಢವಾದ ಪರಿಸರ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

ಪರಿಸರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಲವರ್ಧನೆ

ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಕಾರ್ಬನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್, ಯುಟಿಲೈಸೇಶನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೋರೇಜ್ ನಂತಹ ಹಸಿರು ಉಪಕ್ರಮಗಳು, ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಮೊದಲೇ ಅದನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವ, ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಇಂಗಾಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ 2026–27, ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ-ತೀವ್ರ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ-ಇಂಗಾಲದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಿದೆ. ರಾಸಾಯನಿಕ ವಲಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್, ಯುಟಿಲೈಸೇಶನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೋರೇಜ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಿಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು 20,000 ಕೋಟಿ ರೂ. ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಂಯೋಜಿತ ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಈ ಹವಾಮಾನ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲು ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಸಿಸಿಯುಎಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ವಚ್ಛ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ವೆಚ್ಚ-ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಿಯೋಜನೆಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಸರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಹಂಚಿಕೆಯ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿತ ಆಡಳಿತ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಒಂದೇ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಘಟಕಗಳ ಕ್ಲಸ್ಟರಿಂಗ್ (ಗುಂಪುಗೂಡುವಿಕೆ) ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ನಿರ್ವಹಣೆ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಇಂಧನ-ದಕ್ಷತೆಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರತಿ ಘಟಕದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ

ಮೂರು ಸಮರ್ಪಿತ ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯು ಉದ್ದೇಶಿತ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ-ನೇತೃತ್ವದ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ದೇಶೀಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಹಂಚಿಕೆಯ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾದ ಕ್ಲಸ್ಟರ್-ಆಧಾರಿತ, ಪ್ಲಗ್-ಅಂಡ್-ಪ್ಲೇ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮಾಣ, ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿ ಏಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದ್ದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ರಚನಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ 2026-27ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಆದ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ಉಪಕ್ರಮವು ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು, ಆಮದು ಪರ್ಯಾಯವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು, ಎಂಎಸ್‌ಎಂಇಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿತ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು, ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸುಸ್ಥಿರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಾರ್ಬನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್, ಯುಟಿಲೈಸೇಶನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಗಾಗಿ ಬಜೆಟ್ ನೀಡುವ ಬೆಂಬಲವು ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಿಸಿಯುಎಸ್ ನಿಧಿಯು ಕಡಿಮೆ-ಇಂಗಾಲದ ನಾವೀನ್ಯತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರೆ, ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ವೆಚ್ಚ-ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಿಯೋಜನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕೆಮಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ಉಪಕ್ರಮವು ಪೂರೈಕೆ-ಸರಪಳಿ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಭಾರತದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ.

References

Press Information Bureau

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2120876&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1845023&reg=3&lang=2

https://www.ibef.org/industry/chemical-industry-india

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2221676&reg=3&lang=2

Ministry of Chemicals and Fertilizers

https://chemicals.gov.in/pcpir

https://chemicals.gov.in/sites/default/files/Policies/PCPIRPolicy.pdf
https://pharmadept.gov.in/sites/default/files/Gazettee%20notification%20of%20bulk%20drug%20schemes_0_2.pdf

Niti Aayog

https://niti.gov.in/sites/default/files/2025-07/NITI-Aayog-Chemical-industry-report.pdf

Budget 2026-27

https://www.indiabudget.gov.in/doc/Budget_at_Glance/budget_at_a_glance.pdf

IBEF

https://www.ibef.org/blogs/how-the-chemical-industry-is-preparing-for-a-sustainable-future

Lok Sabha and Rajya Sabha

https://sansad.in/getFile/annex/269/AU245_FPMAK0.pdf?source=pqars

Ministry of Science and Technology

Carbon Capture, Utilisation and Storage (CCUS) | Department Of Science & Technology

Click here for pdf file

*****