पत्र सूचना कार्यालय

મુખ્ય મુદ્દાઓ

પરિચય

ભારત વિશ્વનો છઠ્ઠો સૌથી મોટો કેમિકલ ઉત્પાદક દેશ છે. વૈશ્વિક રાસાયણિક મૂલ્ય શૃંખલામાં, ખાસ કરીને ઉચ્ચ-મૂલ્ય અને વિશેષતા ક્ષેત્રોમાં, તેની હાજરીને વધુ મજબૂત બનાવવાની નોંધપાત્ર સંભાવના છે. રસાયણ ક્ષેત્ર ઔદ્યોગિક વિકાસ અને નિકાસનો મુખ્ય ચાલક છે, જેને ગુજરાત, ઓડિશા, આંધ્રપ્રદેશ અને તમિલનાડુમાં સ્થાપિત હબ અને ક્લસ્ટરો દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવ્યું છે, જેણે રોકાણ આકર્ષ્યું છે અને નોંધપાત્ર રોજગારીનું સર્જન કર્યું છે. આ પાયાના આધારે, માળખાગત સંકલનને સંબોધિત કરીને, નિયમનકારી પ્રક્રિયાઓને સુવ્યવસ્થિત કરીને અને પર્યાવરણીય પાલન માળખાને મજબૂત કરીને સ્પર્ધાત્મકતા વધારવાની વધતી જતી તક છે.

આ સંદર્ભમાં, કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27માં સમર્પિત કેમિકલ પાર્ક સ્થાપિત કરવાનો સરકારનો પ્રસ્તાવ એક સ્વપ્નદ્રષ્ટા, માળખાગત સુવિધાઓ આધારિત અને પુરવઠા-બાજુની પહેલ છે, જેમાં નાણાકીય વર્ષ 2026-27ના બજેટમાં ₹600 કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી છે. સંકલિત, પ્લગ-એન્ડ-પ્લે સુવિધાઓ અને સંકલિત શાસન પ્રદાન કરીને, આ પાર્ક પ્રોજેક્ટનો સમય અને ખર્ચ ઘટાડવા, ક્લસ્ટર-આધારિત સિનર્જીને પ્રોત્સાહન આપવા અને ટકાઉ અને સમાવિષ્ટ વિકાસને ટેકો આપતી વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક રાસાયણિક ઉત્પાદન ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાની અપેક્ષા છે.

કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27: સ્થાનિક રાસાયણિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન

કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27માં રાજ્યોને પડકાર-આધારિત પસંદગી પદ્ધતિ દ્વારા ત્રણ સમર્પિત કેમિકલ પાર્ક સ્થાપવામાં સહાય કરવા માટે એક નવી યોજના શરૂ કરવામાં આવી છે, જેમાં નાણાકીય વર્ષ 2026-27 ના બજેટમાં ₹600 કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી છે. આ પાર્કને સામાન્ય માળખાગત સુવિધાઓ અને વહેંચાયેલ સુવિધાઓ દ્વારા સમર્થિત ક્લસ્ટર-આધારિત, પ્લગ-એન્ડ-પ્લે ઉત્પાદન ઇકોસિસ્ટમ તરીકે કલ્પના કરવામાં આવી છે. આ પહેલ રાસાયણિક પાર્ક માળખાગત સુવિધાઓ માટે સમર્પિત બજેટરી સમર્થનનું પ્રથમ ઉદાહરણ છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતાઓને મજબૂત બનાવવા, સપ્લાય-ચેઇન ઇન્ટિગ્રેશન વધારવા અને રસાયણો ક્ષેત્રમાં આયાત નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે.

રાસાયણિક ઉદ્યોગ: એક નજરમાં

ભારતનો રસાયણ ઉદ્યોગ ઉત્પાદન ઇકોસિસ્ટમનો પાયાનો પથ્થર છે, જે કૃષિ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, કાપડ, ઓટોમોબાઇલ્સ અને બાંધકામ જેવા મુખ્ય ક્ષેત્રોને મહત્વપૂર્ણ ઇનપુટ્સ પૂરા પાડે છે, જ્યારે રાષ્ટ્રીય GDP માં આશરે 7 ટકા યોગદાન આપે છે. વૈશ્વિક સ્તરે છઠ્ઠા સૌથી મોટા રસાયણ ઉત્પાદક અને એશિયામાં ત્રીજા સૌથી મોટા તરીકે, ભારત 80,000થી વધુ ઉત્પાદનોનું ઉત્પાદન કરે છે, જેમાં જથ્થાબંધ અને વિશેષ રસાયણો, કૃષિ રસાયણો, પેટ્રોકેમિકલ્સ, પોલિમર અને ખાતરોનો સમાવેશ થાય છે. આ વ્યાપક સ્પેક્ટ્રમમાં, વિશેષ રસાયણો ભારતની પ્રક્રિયા ક્ષમતાઓ, ખર્ચ સ્પર્ધાત્મકતા અને વધતી જતી નવીનતા ક્ષમતા દ્વારા સંચાલિત, ટકાઉ શક્તિ સાથે એક ક્ષેત્ર તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. તેના માળખાકીય મહત્વને પ્રતિબિંબિત કરતા, આર્થિક સર્વે 2025-26 જણાવે છે કે રાસાયણિક ક્ષેત્રે નાણાકીય વર્ષ 24માં ઉત્પાદન કુલ મૂલ્ય ઉમેરાના 8.1 ટકા હિસ્સો આપ્યો હતો, જેમાં છેલ્લા દાયકામાં ઉત્પાદન સતત વધી રહ્યું છે. મુખ્ય રસાયણો અને પેટ્રોકેમિકલ્સનું ઉત્પાદન નાણાકીય વર્ષ 2016 માં 45,638 હજાર મેટ્રિક ટનથી વધીને નાણાકીય વર્ષ 25માં 58,617 હજાર મેટ્રિક ટન થયું, જે 2.8 ટકાના CAGRમાં પરિણમે છે.

કેમિકલ પાર્કનું વ્યૂહાત્મક ધ્યાન

કેમિકલ પાર્કની કલ્પના રાસાયણિક ક્ષેત્રના પાયાને મજબૂત બનાવવા માટે એક વ્યાપક, માળખાગત સુવિધા આધારિત સપ્લાય-સાઇડ પહેલ તરીકે કરવામાં આવી છે.

કેમિકલ પાર્ક માટે વર્તમાન સ્થિતિ અને તર્ક

ભારતના કેમિકલ ઉદ્યોગને પ્લાસ્ટિક પાર્ક, બલ્ક ડ્રગ પાર્ક અને પેટ્રોલિયમ, કેમિકલ્સ અને પેટ્રોકેમિકલ્સ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રિજિયન્સ (PCPIRs) જેવા ક્લસ્ટર-આધારિત વિકાસ મોડેલોથી પહેલાથી જ ફાયદો થયો છે, જેણે શેર્ડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, એન્કર રોકાણો અને સંકલિત આયોજનના ફાયદા દર્શાવ્યા છે. આ સફળ અનુભવોના આધારે, પ્રસ્તાવિત કેમિકલ પાર્કની કલ્પના બલ્ક, વિશેષતા અને ડાઉનસ્ટ્રીમ સેગમેન્ટ્સ સહિત વ્યાપક રાસાયણિક મૂલ્ય શૃંખલાને સમાવિષ્ટ કરતી એક સંકલિત અભિગમ તરીકે કરવામાં આવી છે.

એક જ જગ્યાએ પ્લગ-એન્ડ-પ્લે ઔદ્યોગિક માળખાકીય સુવિધાઓ, સામાન્ય ઉપયોગિતાઓ, લોજિસ્ટિક્સ સપોર્ટ અને સરળ નિયમનકારી સુવિધાઓ પૂરી પાડીને, આ પહેલ

• પ્રોજેક્ટનો સમય અને મૂડી ખર્ચ ઘટાડવા,
• મોટા પાયે ઉત્પાદન અને મજબૂત બેકવર્ડ અને ફોરવર્ડ એકીકરણને સક્ષમ બનાવવા,
• વહેંચાયેલ સુવિધાઓ દ્વારા પર્યાવરણીય વ્યવસ્થાપન અને ઔદ્યોગિક સલામતીમાં સુધારો કરવા અને
• સ્થાનિક અને વૈશ્વિક રાસાયણિક બજારોમાં ભારતની સ્પર્ધાત્મકતા વધારવાની અપેક્ષા છે

પ્રસ્તાવિત કેમિકલ પાર્ક અને પ્લાસ્ટિક પાર્ક, બલ્ક ડ્રગ પાર્ક અને PCPIR જેવી હાલની ક્લસ્ટર-આધારિત પહેલો રાસાયણિક ક્ષેત્રમાં ક્લસ્ટર-આધારિત ઔદ્યોગિક વિકાસ માટે એક સંકલિત નીતિ સ્થાપત્ય બનાવે છે. આ સંકલિત અભિગમ, લક્ષિત નીતિ સમર્થન અને ટેકનોલોજી અપનાવવા, નવીનતા અને ટકાઉપણાને પ્રોત્સાહન આપવા માટેના પગલાં સાથે, આગામી દાયકામાં સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતાઓને વધુ ગાઢ બનાવશે અને વૈશ્વિક રાસાયણિક મૂલ્ય શૃંખલામાં ભારતનું એકીકરણ વધારશે તેવી અપેક્ષા છે.

પ્લાસ્ટિક પાર્ક સ્થાપના યોજના

પ્લાસ્ટિક પાર્ક પ્લાસ્ટિક કચરાનું સંચાલન કરવા, રિસાયક્લિંગને પ્રોત્સાહન આપવા અને રાસાયણિક ઉદ્યોગને ટેકો આપવા માટે ભારતની વ્યૂહરચનાનો એક અભિન્ન ભાગ બની ગયા છે. પ્લાસ્ટિક પાર્ક ખાસ કરીને પ્લાસ્ટિક સંબંધિત વ્યવસાયો અને ઉદ્યોગો માટે રચાયેલ ઔદ્યોગિક ઝોન છે. રસાયણો અને પેટ્રોકેમિકલ્સ વિભાગે પ્લાસ્ટિક પ્રોસેસિંગ ઉદ્યોગની ક્ષમતાઓને મજબૂત અને સમન્વયિત કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે આ યોજના (2013-2014) ઘડી હતી, જેમાં રોકાણ, ઉત્પાદન અને નિકાસને વેગ આપવા અને રોજગારીનું સર્જન કરવાનો સમાવેશ થાય છે. પોલિમર અને પ્લાસ્ટિકમાં સંશોધન અને વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે, વિભાગે વિવિધ રાષ્ટ્રીય સ્તરની સંસ્થાઓમાં 13 શ્રેષ્ઠતા કેન્દ્રોની સ્થાપના કરી છે. આ યોજના પ્રોજેક્ટ ખર્ચના 50 ટકા સુધીની કેન્દ્રીય ગ્રાન્ટ સહાય પૂરી પાડે છે, જે પ્રતિ પાર્ક ₹40 કરોડ સુધી મર્યાદિત છે. આજ સુધીમાં, આસામ, મધ્યપ્રદેશ, ઓડિશા, ઝારખંડ, તમિલનાડુ, ઉત્તરાખંડ, છત્તીસગઢ, કર્ણાટક અને ઉત્તર પ્રદેશ સહિત વિવિધ રાજ્યોમાં 10 પ્લાસ્ટિક પાર્કને મંજૂરી આપવામાં આવી છે.

બલ્ક ડ્રગ પાર્કને પ્રોત્સાહન આપવાની યોજના

દેશમાં આરોગ્યસંભાળ પહોંચાડવા માટે દવાઓ કેન્દ્રસ્થાને છે, અને નાગરિકોને સસ્તી, ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળી સંભાળ પૂરી પાડવા માટે તેમની અવિરત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવી જરૂરી છે. જેમ જેમ ફાર્માસ્યુટિકલ ક્ષેત્ર વિસ્તરી રહ્યું છે, તેમ તેમ તેનો સતત વિકાસ ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળી બલ્ક દવાઓનો વિશ્વસનીય પુરવઠો અને કટોકટી દરમિયાન ઉત્પાદન ક્ષમતા ઝડપથી વધારવાની ક્ષમતા સુનિશ્ચિત કરવા પર વધુને વધુ આધાર રાખે છે.

આ સંદર્ભમાં સ્થાનિક ક્ષમતાઓને મજબૂત બનાવવી અને બલ્ક ડ્રગ ઉત્પાદનમાં આત્મનિર્ભરતા પ્રાપ્ત કરવી એ વ્યૂહાત્મક મહત્વ બની ગયું છે. ઉત્પાદન ખર્ચ ઘટાડવા, સ્પર્ધાત્મકતા વધારવા અને જથ્થાબંધ દવા સેગમેન્ટમાં માળખાગત ખામીઓને દૂર કરવાના હેતુથી, સરકારે 2020માં બલ્ક ડ્રગ પાર્ક પ્રમોશન સ્કીમ શરૂ કરી. આ યોજના ફાર્માસ્યુટિકલ સુગમતા માટે એક મુખ્ય સક્ષમકર્તા તરીકે ઉભરી આવી છે, જે સામાન્ય માળખાગત સુવિધાઓ, માનક પરીક્ષણ સુવિધાઓ અને વહેંચાયેલ ઉપયોગિતાઓની ઍક્સેસને સરળ બનાવે છે, જેનાથી ખર્ચ-અસરકારક, સ્કેલેબલ અને સલામત સ્થાનિક જથ્થાબંધ દવા ઉત્પાદનને ટેકો મળે છે. તે ઉદ્યોગને નવીન સામાન્ય કચરો વ્યવસ્થાપન પ્રણાલીઓ દ્વારા ઓછા ખર્ચે પર્યાવરણીય ધોરણોને પૂર્ણ કરવા સક્ષમ બનાવે છે, જ્યારે સંસાધન ઑપ્ટિમાઇઝેશન અને સ્કેલના અર્થતંત્રને સરળ બનાવે છે.

બલ્ક ડ્રગ પાર્કના પ્રમોશન માટેની યોજનાએ ગુજરાત, હિમાચલ પ્રદેશ અને આંધ્ર પ્રદેશમાં કુલ ₹3,000 કરોડના ખર્ચે ત્રણ બલ્ક ડ્રગ પાર્ક સ્થાપવામાં મદદ કરી, જેથી વિશ્વ કક્ષાની સામાન્ય માળખાગત સુવિધાઓ બનાવીને બલ્ક ડ્રગ ઉત્પાદનનો ખર્ચ ઘટાડી શકાય.

આ યોજના હેઠળ, કોમન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફેસિલિટીઝ (CIFs)ના નિર્માણ માટે નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે, જેમ કે:

• સેન્ટ્રલ એફલુઅન્ટ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ (CETP)
• સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ
• સ્ટોર્મવોટર ડ્રેનેજ નેટવર્ક
• કોમન સોલવન્ટ સ્ટોરેજ સિસ્ટમ, સોલવન્ટ રિકવરી અને ડિસ્ટિલેશન પ્લાન્ટ
• કોમન વેરહાઉસ
• ફેક્ટરીના ગેટ પર જરૂરી ટ્રાન્સફોર્મર્સ સાથે સમર્પિત પાવર સબસ્ટેશન અને ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સિસ્ટમ
• કાચું, પીવાલાયક અને ડિમિનરાઇઝ્ડ પાણી
• સ્ટીમ જનરેશન અને ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સિસ્ટમ
• કોમન કૂલિંગ સિસ્ટમ અને ડિસ્ટ્રિબ્યુશન નેટવર્ક
• કોમન લોજિસ્ટિક્સ
• એડવાન્સ્ડ લેબોરેટરી ટેસ્ટિંગ સેન્ટર, જે રાજ્ય સરકાર/રાજ્ય નિગમ દ્વારા પ્રમોટ કરવામાં આવી રહેલા કોઈપણ આગામી બલ્ક ડ્રગ પાર્કમાં માઇક્રોબાયોલોજી લેબોરેટરી અને સ્ટેબિલિટી ચેમ્બર
• સેફ્ટી/જોખમી ઓપરેશન્સ ઓડિટ સેન્ટર અને
• સેન્ટર્સ ઓફ એક્સલન્સ વગેરે સહિત APIની જટિલ પરીક્ષણ/સંશોધન જરૂરિયાતો માટે પણ યોગ્ય છે

પેટ્રોલિયમ, રસાયણો અને પેટ્રોકેમિકલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રિજિયન્સ (PCPIRs).

પેટ્રોલિયમ, કેમિકલ અને પેટ્રોકેમિકલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રિજન (PCPIR) એ સ્થાનિક અને નિકાસલક્ષી કેમિકલ અને પેટ્રોકેમિકલ ઉત્પાદન માટે રચાયેલ ખાસ સીમાંકિત રોકાણ ક્ષેત્ર છે. આ પ્રદેશ ઉત્પાદન એકમો, ઉપયોગિતાઓ, લોજિસ્ટિક્સ, પર્યાવરણીય સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ અને વહીવટી સેવાઓને એકીકૃત કરે છે, જે સર્વાંગી અને સંકલિત ઔદ્યોગિક વિકાસને સક્ષમ બનાવે છે. આ અભિગમ ઉત્પાદન, નિકાસ અને રોજગારને વેગ આપવા માટે સહ-સ્થાન, વહેંચાયેલ માળખાગત સુવિધાઓ અને સંકલિત આયોજનનો લાભ લે છે, સાથે સાથે પ્રાદેશિક વિકાસને પણ ટેકો આપે છે. હાલમાં, આંધ્રપ્રદેશ (વિશાખાપટ્ટનમ), ગુજરાત (દહેજ) અને ઓડિશા (પારાદીપ) રાજ્યોમાં ત્રણ PCPIR ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે.

સાથે મળીને, પ્લાસ્ટિક પાર્ક, બલ્ક ડ્રગ પાર્ક, PCPIR અને કેમિકલ પાર્ક સ્કેલ, કાર્યક્ષમતા અને ટકાઉપણું દ્વારા સંચાલિત ક્લસ્ટર-આધારિત ઔદ્યોગિક વિકાસ તરફ ભારતના વ્યૂહાત્મક પરિવર્તનને પ્રતિબિંબિત કરે છે. જ્યારે પ્લાસ્ટિક પાર્ક અને બલ્ક ડ્રગ પાર્કે ચોક્કસ ક્ષેત્રોમાં વહેંચાયેલ માળખાગત સુવિધાઓ, ખર્ચ કાર્યક્ષમતા અને સુધારેલા પર્યાવરણીય પાલનના ફાયદા દર્શાવ્યા છે, ત્યારે રાસાયણિક ઉદ્યાનો વ્યાપક રાસાયણિક મૂલ્ય શૃંખલામાં આ સંકલિત, પ્લગ-એન્ડ-પ્લે મોડેલને વિસ્તૃત કરીને વધુ મહત્વ મેળવે છે.

જેમ જેમ ભારત તેની રાસાયણિક ઉત્પાદન ક્ષમતાનો વિસ્તાર કરી રહ્યું છે, તેમ તેમ પર્યાવરણીય અસરો અને ઔદ્યોગિક સલામતીના જોખમો વધુને વધુ મહત્વપૂર્ણ બની રહ્યા છે. લાંબા ગાળાના વિકાસને ટેકો આપવા માટે, મજબૂત પર્યાવરણીય વ્યવસ્થાપન પ્રણાલીઓ હોવી અને મોટા ઔદ્યોગિક ક્લસ્ટરોમાં ઉચ્ચ સલામતી ધોરણો સુનિશ્ચિત કરવા જરૂરી છે.

પર્યાવરણીય વ્યવસ્થાપન અને ઔદ્યોગિક સલામતીને મજબૂત બનાવવી

ડિસેમ્બર 2025માં શરૂ કરાયેલ કાર્બન કેપ્ચર, યુટિલાઇઝેશન અને સ્ટોરેજ (CCUS) પહેલ જેવી ગ્રીન પહેલ, કાર્બન ડાયોક્સાઇડને વાતાવરણમાં છોડતા પહેલા તેને કેપ્ચર, પુનઃઉપયોગ અથવા સુરક્ષિત રીતે સંગ્રહિત કરીને ઔદ્યોગિક કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 ઉત્સર્જન-સઘન ક્ષેત્રોમાં ઓછી કાર્બન તકનીકોને અપનાવવા પર ભાર મૂકે છે. આગામી પાંચ વર્ષમાં રાસાયણિક ક્ષેત્ર સહિત મુખ્ય ઉદ્યોગોમાં કાર્બન કેપ્ચર, યુટિલાઇઝેશન અને સ્ટોરેજ (CCUS) તકનીકોના વિકાસ અને જમાવટને ટેકો આપવા માટે ₹20,000 કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી છે.

આ સંદર્ભમાં ઇન્ટિગ્રેટેડ કેમિકલ પાર્ક્સ આ આબોહવા મહત્વાકાંક્ષાને વ્યવહારમાં અનુવાદિત કરવા માટે એક પૂરક અને સક્ષમ પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે. કેમિકલ પાર્ક્સનો ઉદ્દેશ્ય સામાન્ય પર્યાવરણીય માળખાગત સુવિધાઓ, વહેંચાયેલ ઉપયોગિતાઓ અને સંકલિત શાસન માળખાં પ્રદાન કરવાનો છે, જે CCUS અને અન્ય સ્વચ્છ તકનીકોના ખર્ચ-અસરકારક જમાવટ માટે મહત્વપૂર્ણ છે. એક જ પાર્કમાં ક્લસ્ટરિંગ એકમો મોટા પાયે ઉત્સર્જન વ્યવસ્થાપન, કચરાના ઉપચાર અને ઊર્જા-કાર્યક્ષમતા પગલાંના અમલીકરણને સક્ષમ બનાવે છે, જેનાથી પ્રતિ યુનિટ ખર્ચમાં ઘટાડો થાય છે અને અનુપાલનમાં સુધારો થાય છે.

નિષ્કર્ષ

ત્રણ સમર્પિત કેમિકલ પાર્કની સ્થાપના એ લક્ષ્યાંકિત, માળખાગત અભિગમ દ્વારા ભારતના સ્થાનિક કેમિકલ ઉત્પાદન ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવવામાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ દર્શાવે છે. વહેંચાયેલ ઉપયોગિતાઓ અને સામાન્ય માળખાગત સુવિધાઓ દ્વારા સમર્થિત ક્લસ્ટર-આધારિત, પ્લગ-એન્ડ-પ્લે સુવિધાઓ પ્રદાન કરીને, આ પહેલ લાંબા સમયથી ચાલતા માળખાકીય અવરોધોને દૂર કરે છે જેણે ક્ષેત્રમાં સ્કેલ, મૂલ્ય શૃંખલા એકીકરણ અને સ્પર્ધાત્મકતાને અવરોધિત કર્યા છે.

કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27માં દર્શાવેલ પ્રાથમિકતાઓ અનુસાર, કેમિકલ પાર્ક્સ પહેલ રોકાણને વેગ આપવા, આયાત અવેજીને સરળ બનાવવા, MSME ને સંગઠિત અને કાર્યક્ષમ મૂલ્ય શૃંખલાઓમાં એકીકૃત કરવા, રોજગાર સર્જન કરવા અને પર્યાવરણીય રીતે ટકાઉ ઉત્પાદન પ્રથાઓને પ્રોત્સાહન આપવાની અપેક્ષા છે. સમાંતર રીતે, કાર્બન કેપ્ચર, ઉપયોગ અને સંગ્રહ (CCUS) માટે બજેટનો ટેકો કેમિકલ પાર્ક્સને પૂરક બનાવે છે. વધુમાં, CCUS ભંડોળ ઓછા કાર્બન નવીનતાને સમર્થન આપે છે, જ્યારે કેમિકલ પાર્ક ખર્ચ-અસરકારક જમાવટ માટે જરૂરી માળખાગત સુવિધાઓ અને સમર્થન પૂરું પાડે છે. તેથી, કેમિકલ પાર્ક્સ પહેલ સપ્લાય-ચેઇન સ્થિતિસ્થાપકતાને વધારવા અને રાસાયણિક ઉત્પાદન માટે વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક અને વિશ્વસનીય હબ તરીકે ભારતના ઉદ્દભવને મજબૂત બનાવવા માટે તૈયાર છે.

સંદર્ભ

પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2120876&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1845023&reg=3&lang=2

https://www.ibef.org/industry/chemical-industry-india

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2221676&reg=3&lang=2

રસાયણ અને ખાતર મંત્રાલય

https://chemicals.gov.in/pcpir

https://chemicals.gov.in/sites/default/files/Policies/PCPIRpolicy.pdf
https://pharmadept.gov.in/sites/default/files/Gazettee%20notification%20of%20bulk%20drug%20schemes_0_2.pdf

નીતિ આયોગ

https://niti.gov.in/sites/default/files/2025-07/NITI-Aayog-Chemical-industry-report.pdf

બજેટ 2026-27

https://www.indiabudget.gov.in/doc/Budget_at_Glance/budget_at_a_glance.pdf

આઈબીઈએફ

https://www.ibef.org/blogs/how-the-chemical-industry-is-preparing-for-a-sustainable-future

લોકસભા અને રાજ્યસભા​

https://sansad.in/getFile/annex/269/AU245_FPMAK0.pdf?source=pqars

વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રાલય

કાર્બન કેપ્ચર, ઉપયોગ અને સંગ્રહ (CCUS) | વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ

પીડીએફ ફાઇલ માટે અહીં ક્લિક કરો

SM/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964@gmail.com