Press Note Details: Press Information Bureau

Social Welfare

કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27માં સંરક્ષણ

આધુનિકીકરણ, આત્મનિર્ભર ભારત, અને નિવૃત્ત સૈનિકોનું કલ્યાણ

Posted On: 03 FEB 2026 4:36PM

મુખ્ય મુદ્દાઓ

કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27માં સંરક્ષણ મંત્રાલયને ₹7.85 લાખ કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે, જે બધા મંત્રાલયોમાં સૌથી વધુ છે.
આ ફાળવણી નાણાંકીય વર્ષ 2025-26 માટેના બજેટ અંદાજ (BE) કરતા 15.19% વધારે છે અને કુલ કેન્દ્ર સરકારના ખર્ચના 14.67% જેટલી છે.
સ્થાનિક સંરક્ષણ ઉદ્યોગો પાસેથી ખરીદી માટે ₹1.39 લાખ કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે.
નાણાકીય વર્ષ 2026-27માં ભૂતપૂર્વ સૈનિકો માટે યોગદાન આપતી આરોગ્ય યોજના માટે ₹12,100 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે, જે નાણાંકીય વર્ષ 2025-26ના BE તબક્કા કરતા 45.49% વધારે છે.
નાણાંકીય વર્ષ 2025-26માં ડીઆરડીઓને ફાળવણી ₹26,816.82 કરોડથી વધીને નાણાકીય વર્ષ 2026-27માં ₹29,100.25 કરોડ થઈ ગઈ છે.

પરિચય

1 ફેબ્રુઆરી, 2026ના રોજ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા રજૂ કરાયેલા કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27માં, આધુનિકીકરણ, આત્મનિર્ભરતા અને નવીનતાની ભારતની પ્રાથમિકતાઓના કેન્દ્રમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. સંરક્ષણ મંત્રાલયને અત્યાર સુધીની સૌથી વધુ ₹7.85 લાખ કરોડ ફાળવણી મળી છે, જે નાણાંકીય વર્ષ 2025-26 માટેના બજેટ અંદાજ (BE) કરતાં 15.19% વધુ છે અને કેન્દ્રીય બજેટના 14.67% હિસ્સો ધરાવે છે, જે તમામ મંત્રાલયોમાં સૌથી વધુ છે. ભારતનું સંરક્ષણ બજેટ 2013-14માં ₹2.53 લાખ કરોડથી વધીને 2026-27માં ₹7.85 લાખ કરોડ થયું છે, જે આશરે ₹5.32 લાખ કરોડનો વધારો છે, જે લગભગ ત્રણ ગણો વધારો છે.

સંરક્ષણ મંત્રાલયને કુલ ફાળવણીમાંથી, સંરક્ષણ બજેટ ફાળવણીનો 27.95% મૂડી ખર્ચ માટે, 20.17% જાળવણી અને કાર્યકારી તૈયારી પરના મહેસૂલ ખર્ચ માટે, 26.40% પગાર અને ભથ્થાં પરના મહેસૂલ ખર્ચ માટે, 21.84% સંરક્ષણ પેન્શન માટે અને 3.64% નાગરિક સંગઠનો માટે છે.

આધુનિકીકરણ પર ભાર

સંરક્ષણ ક્ષેત્રના બજેટનું મુખ્ય ધ્યાન ત્રણેય સેવાઓનું આધુનિકીકરણ અને ભવિષ્યની ક્ષમતાઓમાં વધારો કરવાનું છે. આમાં અદ્યતન પ્લેટફોર્મ, અત્યાધુનિક ટેકનોલોજી અને ફોર્સ મલ્ટિપ્લાયર્સનું સંપાદન શામેલ છે.

નાંણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે મૂડી શીર્ષક હેઠળ સંરક્ષણ દળોને બજેટ ફાળવણી ₹2.19 લાખ કરોડથી વધુ છે, જે નાણાંકીય વર્ષ 2025-26ના બજેટ અંદાજ કરતાં 21.84% વધુ છે.
₹2.19 લાખ કરોડમાંથી, મૂડી સંપાદન માટે ₹1.85 લાખ કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે, જે નાણાંકીય વર્ષ 2025-26ની તુલનામાં લગભગ 24% વધુ છે.
આગામી મૂડી સંપાદન પ્રોજેક્ટ્સ સશસ્ત્ર દળોને આગામી પેઢીના ફાઇટર એરક્રાફ્ટ, અદ્યતન શસ્ત્રો, જહાજો અને સબમરીન, માનવરહિત હવાઈ વાહનો, ડ્રોન વગેરેથી સજ્જ કરશે.
બોર્ડર રોડ્સ ઓર્ગેનાઇઝેશન (BRO) માટે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે મૂડી ફાળવણી વધારીને ₹7,394 કરોડ કરવામાં આવી છે.
BROને વધેલી ફાળવણી ટનલ, પુલ, એરફિલ્ડ વગેરે જેવા વ્યૂહાત્મક પ્રોજેક્ટ્સને આધુનિક બનાવવામાં મદદ કરશે.
સંરક્ષણ સેવાઓ માટે ઓપ્ટિકલ ફાઇબર કેબલ-આધારિત નેટવર્ક માટે ₹975 કરોડની ફાળવણી.

સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન

આ બજેટ સ્વદેશી ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપીને અને આયાત પર નિર્ભરતા ઘટાડીને આત્મનિર્ભર ભારતને મજબૂત પ્રોત્સાહન આપે છે. ખાનગી ક્ષેત્રના ખેલાડીઓ સહિત સ્થાનિક સંરક્ષણ ઉદ્યોગ મુખ્ય લાભાર્થી છે.

સ્થાનિક સંરક્ષણ ઉદ્યોગો પાસેથી ખરીદી માટે ₹1.39 લાખ કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે.
નાણાકીય વર્ષ 2026-27માં મૂડી સંપાદન બજેટનો લગભગ 75% સ્થાનિક સંરક્ષણ ઉદ્યોગો માટે અનામત રાખવામાં આવ્યો છે.
સંરક્ષણ ક્ષેત્રના એકમો દ્વારા જાળવણી, સમારકામ અથવા ઓવરહોલ જરૂરિયાતો માટે ઉપયોગમાં લેવાતા વિમાનના ભાગોના ઉત્પાદન માટે આયાત કરાયેલા કાચા માલ પર મૂળભૂત કસ્ટમ ડ્યુટીમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવશે.
આ પગલાં સ્થાનિક ઉત્પાદન, રોકાણ અને રોજગાર સર્જનને ટેકો આપે છે.

સંશોધન, વિકાસ અને નવીનતા

સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંગઠન (DRDO) માટે બજેટ ફાળવણી નાણાંકીય વર્ષ 2025-26માં ₹26,816.82 કરોડથી વધારીને નાણાંકીય વર્ષ 2026-27માં ₹29,100.25 કરોડ કરવામાં આવી છે. આ ફાળવણીમાંથી, ₹17,250.25 કરોડનો મોટો હિસ્સો મૂડી ખર્ચ માટે ફાળવવામાં આવ્યો છે.

આ ઉપરાંત, કેન્દ્ર સરકારે સંરક્ષણ ઉત્પાદનમાં સંશોધન અને વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ઘણા પગલાં અમલમાં મૂક્યા છે. 1 ડિસેમ્બર, 2025 સુધીમાં, કેટલીક મુખ્ય પહેલોમાં સામેલ છે:

બજેટ 2022-23માં કરવામાં આવેલી જાહેરાતોના આધારે, સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ બજેટનો આશરે 25% ઉદ્યોગ, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને શિક્ષણવિદો માટે ખુલ્લો મૂકવામાં આવ્યો છે.
15 DRDO-ઉદ્યોગ-શિક્ષણ કેન્દ્રો શ્રેષ્ઠતા સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે, જે 82 ઓળખાયેલા સંશોધન ક્ષેત્રોને આવરી લે છે.
DRDO એ લગભગ 2,000 ઉદ્યોગોનું નેટવર્ક બનાવ્યું છે જે સાધનોનું ઉત્પાદન કરે છે, નવીનતાને સશક્ત બનાવવા માટે શૂન્ય ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર ફી પર ભારતીય ભાગીદારોને ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર કરે છે.
2022-23 થી 2024-25 દરમિયાન, સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ પર કુલ ₹68,210.22 કરોડ ખર્ચવામાં આવ્યા હતા, જેમાં નાણાકીય વર્ષ 2025-26ના બજેટ અંદાજ હેઠળ વધારાના ₹26,816.82 કરોડ પૂરા પાડવામાં આવ્યા હતા.
2022-23 થી 2024-25 દરમિયાન DRDO દ્વારા 148 નવા સંશોધન અને વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સને મંજૂરી આપવામાં આવી છે.

નિવૃત્ત સૈનિકો માટે વધુ સારી આરોગ્યસંભાળ અને પેન્શન સહાય

કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 આરોગ્યસંભાળ અને પેન્શન માટે ફાળવણીમાં વધારો કરીને, ગુણવત્તાયુક્ત તબીબી સેવાઓ અને નિવૃત્ત સૈનિકો અને તેમના પરિવારો માટે સમયસર નાણાંકીય સહાય સુનિશ્ચિત કરીને નિવૃત્ત સૈનિકોના કલ્યાણ માટે કેન્દ્ર સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને મજબૂત બનાવે છે.

નાણાંકીય વર્ષ 2026-27માં ભૂતપૂર્વ સૈનિકો માટે યોગદાન આપતી આરોગ્ય યોજના (ECHS) માટે ₹12,100 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે, જે નાણાંકીય વર્ષ 2025-26ના બજેટ અંદાજ કરતાં 45.49% વધુ છે.
ECHS ભૂતપૂર્વ સૈનિકો અને તેમના આશ્રિતો માટે તબીબી સારવાર સંબંધિત ખર્ચ (MTRE)ને સમર્થન આપે છે.
છેલ્લા પાંચ વર્ષોમાં, નાણાકીય વર્ષ 2021-22ની તુલનામાં BE તબક્કામાં ECHS માટે ફાળવણીમાં 300%થી વધુનો વધારો થયો છે.
સંરક્ષણ પેન્શન માટે કુલ ફાળવણી ₹1.71 લાખ કરોડથી વધુ છે, જે નાણાંકીય વર્ષ 2025-26ના બજેટ અંદાજ કરતાં 6.56% વધુ છે.
આ રકમ 34 લાખથી વધુ પેન્શનરોને માસિક પેન્શન વિતરણને સમર્થન આપે છે, જે સ્પર્શ અને અન્ય અધિકૃત પેન્શન વિતરણ સત્તાવાળાઓ દ્વારા વિતરિત કરવામાં આવે છે.

નિષ્કર્ષ

ઓપરેશન સિંદૂરની ઐતિહાસિક સફળતા પછીનું પ્રથમ બજેટ 2026-27 આધુનિકીકરણ, આત્મનિર્ભરતા અને નવીનતા દ્વારા રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવા પર સરકારના સતત ધ્યાનને પ્રતિબિંબિત કરે છે. સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉત્પાદન, સંશોધન અને માળખાગત સુવિધાઓમાં કેન્દ્રિત રોકાણ અને નિવૃત્ત સૈનિકોના કલ્યાણ માટે સતત પ્રાથમિકતા સાથે, સંરક્ષણ ક્ષેત્ર માટેનું બજેટ 2047 સુધી વિકસિત ભારતના લાંબા ગાળાના વિઝનને અનુરૂપ, વધુ સુરક્ષિત અને સક્ષમ ભારતનું વચન આપે છે.

સંદર્ભ:

પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો