पत्र सूचना कार्यालय

ആമുഖം

ഭൂമിയിലെ ദ്രവരൂപത്തിലുള്ള ശുദ്ധജലത്തിന്റെ ഏകദേശം 99 ശതമാനവും ഭൂഗർഭജലമാണ്. ഇത് കാലാവസ്ഥാ പ്രതിരോധം ഉൾപ്പെടെയുള്ള സാമൂഹിക, സാമ്പത്തിക, പാരിസ്ഥിതിക നേട്ടങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ കാർഷിക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും കുടിവെള്ള വിതരണത്തിന്റെയും പ്രാഥമിക അടിത്തറ ഭൂഗർഭജലമാണ്; ഇത് 62% ജലസേചന ആവശ്യങ്ങളും 85% ഗ്രാമീണ ഉപഭോഗവും 50% നഗര ആവശ്യങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നു. അതിവേഗത്തിലുള്ള ജനസംഖ്യാ വർധന, തീവ്ര കാർഷിക രീതികൾ, വ്യാവസായിക വികാസം, നഗരവൽക്കരണം എന്നിവ രാജ്യത്തെ ഭൂഗർഭജല സംവിധാനങ്ങളിൽ സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ശാസ്ത്രീയവും സുസ്ഥിരവുമായ ഭൂഗർഭജല പരിപാലന രീതികൾ അവലംബിക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമായിരിക്കുന്നു. ജല നയരൂപീകരണം സംസ്ഥാന ​ഗവൺമെന്റുകളുടെ അധികാരപരിധിയിലാണെങ്കിലും ജൽ ശക്തി മന്ത്രാലയത്തിലൂടെയും അനുബന്ധ മന്ത്രാലയങ്ങളിലൂടെയും കേന്ദ്ര ​ഗവൺമെന്റ് ഇതിൽ ഒരു സഹായകരമായ പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. രാജ്യത്തുടനീളം സംരക്ഷണം, നിയന്ത്രണം, ശാശ്വതമായ ഭൂഗർഭജല പരിപാലനം എന്നിവ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിട്ടുള്ള വിവിധ പദ്ധതികളിലൂടെയും പരിപാടികളിലൂടെയും ഏകോപിത സാങ്കേതികവും സാമ്പത്തികവുമായ പിന്തുണ കേന്ദ്രം നൽകിവരുന്നു.

സുസ്ഥിരതയ്ക്കും ദീർഘകാല സുരക്ഷയ്ക്കുമായുള്ള ഭൂഗർഭജല പരിപാലനം

ഭൂഗർഭജലത്തെ മനസ്സിലാക്കൽ

മണ്ണിലേക്കും പാറകളിലേക്കും ഊർന്നിറങ്ങുന്ന ശുദ്ധജലമാണ് ഭൂഗർഭജലം. സ്വാഭാവികമായി പുറത്തുവരുന്നതിനോ മനുഷ്യരുടെ ഉപയോഗത്തിനായി വലിച്ചെടുക്കുന്നതിനോ മുമ്പ് ഇത് ഭൂമിക്കടിയിൽ സംഭരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് പല നദികളിലെയും അരുവികളിലെയും ജലനിരപ്പ് നിലനിർത്തുകയും സസ്യങ്ങൾക്കും ജന്തുക്കൾക്കും വേണ്ടിയുള്ള തണ്ണീർത്തട ആവാസവ്യവസ്ഥയെ ശക്തമായി സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭൂഗർഭജലം ആവശ്യമായ അളവിൽ സംഭരിക്കാനും കടത്തിവിടാനും കഴിയുന്ന ഭൂമിക്കടിയിലെ പാളിയെ 'അക്വിഫർ' എന്നുവിളിക്കുന്നു. അക്വിഫറുകളിൽ നിന്നുമുള്ള ജലം സ്വാഭാവികമായി പുറത്തേക്ക് ഒഴുകി നീരുറവകൾ, അരുവികൾ, നദികൾ തുടങ്ങിയവയുടെ ഭാ​ഗമാവുകയോ അല്ലെങ്കിൽ കിണറുകൾ, കുഴൽക്കിണറുകൾ എന്നിവയിലൂടെ പമ്പ് ചെയ്തെടുക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു.

ഭൂഗർഭജല പരിപാലനം - ഘടകങ്ങളും മുൻഗണനകളും

ഭൂഗർഭജല പരിപാലനമെന്നത് സംയോജിത ജലവിഭവ പരിപാലനത്തിന്റെയും സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ഭാഗമാണ്. ഭൂഗർഭജലത്തിന്റെ (അക്വിഫറുകളുടെ) പ്രവർത്തനങ്ങളും ഉപയോഗങ്ങളും, അവ നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങളും സമ്മർദ്ദങ്ങളും (ഭീഷണികൾ), ഭൂഗർഭജല സംവിധാനത്തിന്റെ സുസ്ഥിരതയുടെ മൊത്തത്തിലുള്ള പ്രവർത്തനത്തിൽ പരിപാലന നടപടികൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന സ്വാധീനം എന്നിവയാണ് ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാന ശിലകൾ.

*******************************************

യുനെസ്കോയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ഭൂഗർഭജല വിഭവങ്ങളുടെ സുസ്ഥിരവും സന്തുലിതവുമായ ഉപയോഗം ഉറപ്പാക്കുന്നതിന് ഫലപ്രദമായ ഭൂഗർഭജല പരിപാലനത്തിന് നാല് പ്രധാന മുൻഗണനകൾ ആവശ്യമാണ്:

ഭൂഗർഭജല പരിപാലനത്തിന്റെ ആവശ്യകത

ഇന്ത്യയിൽ വിപുലമായ ഭൂഗർഭജല ശേഖരമുണ്ടെങ്കിലും അവയുടെ ഭൗതിക സവിശേഷതകളും ലഭ്യതയും ഓരോ പ്രദേശത്തും വ്യത്യസ്തമാണ്. എങ്കിലും, സമീപ ദശകങ്ങളിൽ അമിതമായ ജലചൂഷണം, ഗുണനിലവാരം കുറയൽ, പരിമിതമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ എന്നിവ കാരണം ഈ വിഭവങ്ങൾ വർദ്ധിച്ച സമ്മർദ്ദം നേരിടുന്നുണ്ട്, ഇത് ദീർഘകാല സുസ്ഥിരതയെക്കുറിച്ച് ഗുരുതരമായ ആശങ്കകൾ ഉയർത്തുന്നു.

• ഭൂഗർഭജല സംവിധാനങ്ങളിൽ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന സമ്മർദ്ദം: അമിതവും നിയന്ത്രണമില്ലാത്തതുമായ പമ്പിംഗ് രാജ്യത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലും ജലനിരപ്പ് അതിവേഗം താഴാൻ കാരണമായിട്ടുണ്ട്, ഇത് ഭൂഗർഭ സ്രോതസ്സുകളിലുള്ള വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ആശ്രിതത്വത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
• ജല ഗുണനിലവാരം കുറയുന്നു: ഖനന പ്രവർത്തനങ്ങൾ, വ്യാവസായിക മാലിന്യങ്ങൾ, കാർഷിക രീതികൾ എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള മലിനീകരണവും ആഴ്സനിക്, ഫ്ലൂറൈഡ് തുടങ്ങിയ സ്വാഭാവിക മൂലകങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യവും ഭൂഗർഭജലത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തെ ദോഷകരമായി ബാധിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇത് പരിസ്ഥിതിക്കും പൊതുജനാരോഗ്യത്തിനും ദീർഘകാല ഭീഷണി ഉയർത്തുന്നു.
• അനിയന്ത്രിതമായ ജലചൂഷണത്തിന്റെ കാരണങ്ങൾ: കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ ലഭ്യമായ ഡ്രില്ലിംഗ് വിദ്യകളും പമ്പിംഗ് സാങ്കേതികവിദ്യകളും ഭൂഗർഭജല ചൂഷണത്തിൽ വലിയ വർദ്ധനവുണ്ടാക്കി. ഇത് ചെറുകിട കർഷകർക്കും കുറഞ്ഞ വരുമാനമുള്ള കുടുംബങ്ങൾക്കും പോലും സ്വന്തമായി കുഴൽക്കിണറുകൾ നിർമ്മിക്കാനും പ്രവർത്തിപ്പിക്കാനും സൗകര്യമൊരുക്കി.

വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ഭൂഗർഭജല പ്രതിസന്ധി ഫലപ്രദമായ പരിപാലനത്തിനുള്ള ​ഗവൺമെന്റിന്റെ പ്രതിബദ്ധതയെ ശക്തിപ്പെടുത്തി. കാലാവസ്ഥാ പ്രതിരോധത്തിനും ദീർഘകാല വളർച്ചയ്ക്കുമായുള്ള ഇന്ത്യയുടെ COP 21 പ്രതിബദ്ധതയിലൂടെ ഇത് വീണ്ടും ഉറപ്പിക്കപ്പെട്ടു. സുസ്ഥിര വികസന ലക്ഷ്യങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് SDG 6, SDG 11, SDG 12 എന്നിവ കൈവരിക്കുന്നതിന് ഫലപ്രദമായ ഭൂഗർഭജല പരിപാലനം സുപ്രധാനമാണ്.

ഭൂഗർഭജല പരിപാലനം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഗവൺമെന്റ് സംരംഭങ്ങൾ

വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ഭൂഗർഭജല സമ്മർദ്ദത്തിനും സുസ്ഥിര ജലസുരക്ഷയുടെ ആവശ്യകതയ്ക്കും മറുപടിയായി, ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് വിപുലമായ നയങ്ങളും പരിപാടികളും കമ്മ്യൂണിറ്റി അധിഷ്ഠിത സംരംഭങ്ങളും ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഭൂഗർഭജല പരിപാലനം ശക്തിപ്പെടുത്തുക, റീചാർജും സംരക്ഷണവും വർദ്ധിപ്പിക്കുക, ശാസ്ത്രീയ വിലയിരുത്തൽ മെച്ചപ്പെടുത്തുക, പങ്കാളിത്തപരവും ഫലപ്രാപ്തിയുമുള്ള ഭൂഗർഭജല പരിപാലനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക എന്നിവയാണ് ഇവയുടെ ലക്ഷ്യം.

മാതൃകാ ഭൂഗർഭജല (വികാസത്തിന്റെയും പരിപാലനത്തിന്റെയും നിയന്ത്രണവും മേൽനോട്ടവും) ബിൽ

ഭൂഗർഭജല വിഭവങ്ങൾ വിവേചനരഹിതമായി ചൂഷണം ചെയ്യുന്നത് തടയുന്നതിനും മഴവെള്ള സംഭരണം, കൃത്രിമ റീചാർജ് തുടങ്ങിയ സുസ്ഥിര രീതികൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനും ഫലപ്രദമായ നിയന്ത്രണവും പരിപാലനവും ആവശ്യമാണ്. ഈ പരിഗണനകൾ മുൻനിർത്തി, സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഭൂഗർഭജല വിഭവങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനുമായി ഒരു നിയന്ത്രണ ചട്ടക്കൂട് ഒരുക്കുന്നതിനായി കേന്ദ്ര ​ഗവൺമെന്റ് ഒരു 'മാതൃകാ ഭൂഗർഭജല ബിൽ' തയ്യാറാക്കി.

• മാതൃകാ ബിൽ എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങളുമായും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളുമായും പങ്കുവെച്ചു. ഇതുവരെ ബിഹാർ, പഞ്ചാബ്, ഹരിയാണ, ഹിമാചൽ പ്രദേശ് എന്നിവയുൾപ്പെടെ 21 സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഇത് അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
• ഭൂഗർഭജല വിഭവങ്ങളുടെ വിവേകപൂർണ്ണമായ നിയന്ത്രണവും സുസ്ഥിരമായ പരിപാലനവും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിന് കേന്ദ്ര ​ഗവൺമെന്റ് സംസ്ഥാന ഗവൺമെന്റുകളുമായി സജീവമായി ഇടപെടുന്നു.
• പതിവായ കത്തിടപാടുകൾ, സെമിനാറുകൾ, സംസ്ഥാന ജലവിഭവ മന്ത്രിമാരുടെയും ചീഫ് സെക്രട്ടറിമാരുടെയും സമ്മേളനങ്ങൾ, ജലവിഭവ വകുപ്പ് സെക്രട്ടറി അധ്യക്ഷനായ ഭൂഗർഭജലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നാഷണൽ ഇന്റർ ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റൽ സ്റ്റിയറിംഗ് കമ്മിറ്റിയുടെ (NISC) ചർച്ചകൾ എന്നിവയിലൂടെയാണ് ഈ ഇടപെടൽ നടത്തുന്നത്.

ജൽ ശക്തി അഭിയാൻ: ക്യാച്ച് ദ റെയിൻ (JSA: CTR)

ലോക ജലദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് 2021 മാർച്ച് 22-നാണ് 'JSA: CTR' ക്യാമ്പയിൻ ആരംഭിച്ചത്. ഓരോ തുള്ളിയും വിലപ്പെട്ടതാണ് എന്ന സന്ദേശം ശക്തിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട്, ജലസംരക്ഷണത്തിൽ രാജ്യവ്യാപകമായ അവബോധം വളർത്തുന്നതിനും കൂട്ടായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനുമായി ഈ ക്യാമ്പയിൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. പ്രായോഗിക നടപടികളിലൂടെയും കമ്മ്യൂണിറ്റി തലത്തിലുള്ള ഇടപെടലുകളിലൂടെയും ഇന്ത്യയുടെ നാളേയ്ക്കായുള്ള ജലം സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ സംഭാവന നൽകാൻ ഇത് രാജ്യത്തെ പൗരന്മാരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.

• JSA: CTR-ന്റെ അഞ്ച് പ്രധാന ഇടപെടലുകളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടുന്നു: (i) ജലസംരക്ഷണവും മഴവെള്ള സംഭരണവും; (ii) ജലസംരക്ഷണത്തിനായുള്ള ശാസ്ത്രീയ ആസൂത്രണത്തോടൊപ്പം എല്ലാ ജലാശയങ്ങളുടെയും തിരിച്ചറിയൽ, ജിയോ-ടാഗിംഗ്, ഒരു വിവരശേഖരണം തയ്യാറാക്കൽ;; (iii) എല്ലാ ജില്ലകളിലും ജൽ ശക്തി കേന്ദ്രങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കൽ; (iv) കേന്ദ്രീകൃത വനവൽക്കരണം; (v) അവബോധം സൃഷ്ടിക്കൽ.
• രാജ്യത്തുടനീളം നടപ്പിലാക്കുന്ന മറ്റ് കേന്ദ്രീകൃത ഇടപെടലുകളുടെ പിന്തുണയോടെ, ഭൂഗർഭജല റീചാർജ് വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതും പ്രവർത്തനരഹിതവുമായ കുഴൽക്കിണറുകളെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുന്നത് JSA: CTR-ന് കീഴിലുള്ള പ്രധാന ഇടപെടലുകളിലൊന്നാണ്.
• JSA: CTR-ന് കീഴിലുള്ള പുരോഗതി: 2021 മാർച്ച് മുതൽ 2026 ജനുവരി വരെ

ജൽ സഞ്ചയ് ജൻ ഭാഗീദാരി (JSJB)

'ജൽ സഞ്ചയ് ജൻ ഭാഗീദാരി' (JSJB) സംരംഭം 2024 സെപ്റ്റംബർ 6-ന് JSA: CTR ക്യാമ്പയിന് കീഴിൽ ആരംഭിച്ചു.

• മഴവെള്ള സംഭരണം, അക്വിഫർ റീചാർജ്, കുഴൽക്കിണർ റീചാർജ്, റീചാർജ് ഷാഫ്റ്റുകൾ തുടങ്ങിയ നടപടികളിലൂടെ ഭൂഗർഭജല റീചാർജ് മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ഈ സംരംഭം ശ്രമിക്കുന്നു.
• പ്രാദേശിക തലത്തിൽ കുറഞ്ഞുവരുന്ന ഭൂഗർഭജല നിരപ്പ് പരിഹരിക്കുന്നതിനായി വിപുലവും സുസ്ഥിരവുമായ ഒരു മാതൃകയായാണ് ഇത് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. കൂടാതെ, ഭൂഗർഭജല റീചാർജ് പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനും ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ഭൂഗർഭജല പരിപാലനവും സുസ്ഥിര ജല ഉപയോഗവും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനും നൂതന നിരീക്ഷണ സംവിധാനങ്ങൾ ഇത് സംയോജിപ്പിക്കുന്നു.
• 2026 ജനുവരി 22 വരെ, JSJB 1.0, JSJB 2.0 എന്നിവയ്ക്ക് കീഴിലായി പൂർത്തിയാക്കിയ കൃത്രിമ ഭൂഗർഭജല റീചാർജ്-സംഭരണ പ്രവ‍ൃത്തികളുടെ ആകെ എണ്ണം 39,60,333 ആണ്.

നാഷണൽ അക്വിഫർ മാപ്പിംഗ് ആൻഡ് മാനേജ്‌മെന്റ് പ്രോഗ്രാം (NAQUIM)

• രാജ്യത്ത് ഫലപ്രദമായ ഭൂഗർഭജല പരിപാലനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനായി, താഴെ പറയുന്ന ലക്ഷ്യങ്ങളോടെയാണ് NAQUIM (2012-2023) പ്രോഗ്രാം ഏറ്റെടുത്തത്:

• ജലഭൗമശാസ്ത്രപരമായ ഗുണങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അക്വിഫറുകളുടെ സ്വഭാവം നിർണ്ണയിക്കൽ.
• ഭൂഗർഭജലത്തിന്റെ ലഭ്യതയും ഗുണനിലവാരവും വിലയിരുത്തൽ.
• വിശദമായ അക്വിഫർ മാപ്പുകൾ തയ്യാറാക്കൽ.

• സുസ്ഥിര ഭൂഗർഭജല പരിപാലന തന്ത്രങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കൽ.
• NAQUIM 2.0: NAQUIM-ന്റെ അനുഭവത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി, കേന്ദ്ര ഭൂഗർഭജല ബോർഡ് (CGWB) താഴെ പറയുന്നവയിലൂടെ ഭൂഗർഭജല പരിപാലനം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിന് NAQUIM 2.0 (2023 മുതൽ നിലവിൽ വരെ) നടപ്പിലാക്കുന്നു:

• ഭൂഗർഭജലനിരപ്പിനെയും ഗുണനിലവാരത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഉയർന്ന ഗ്രാനുലാരിറ്റി ഡാറ്റ സാന്ദ്രത നൽകുന്നു
• പഞ്ചായത്ത് തലം വരെയുള്ള പ്രശ്നാധിഷ്ഠിത ശാസ്ത്രീയ വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നു.
• ഈ പ്രോഗ്രാം ജലക്ഷാമം അനുഭവപ്പെടുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ, തീരപ്രദേശങ്ങൾ, നഗരങ്ങൾ, നീരുറവ പ്രദേശങ്ങൾ, വ്യാവസായിക-ഖനന മേഖലകൾ, കമാൻഡ് ഏരിയകൾ, ആഴത്തിലുള്ള അക്വിഫറുകൾ, മോശം ഗുണനിലവാരമുള്ള ഭൂഗർഭജല മേഖലകൾ എന്നിവയെ ലക്ഷ്യം വെക്കുന്നു.

• NAQUIM പ്രോഗ്രാമിന് കീഴിലുള്ള പുരോഗതി:

കൃത്രിമ ഭൂഗർഭജല റീചാർജിംഗിനായുള്ള മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ-2020

• കൃത്രിമ ഭൂഗർഭജല റീചാർജിംഗിനായുള്ള മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ-2020, ജലലഭ്യതയുടെയും അക്വിഫറുകളുടെ സംഭരണശേഷിയുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഓരോ ഭൂപ്രകൃതിക്കും അനുയോജ്യമായ റീചാർജ് സാങ്കേതിക വിദ്യകളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.
• അമിതമായ ജലചൂഷണം, വരണ്ട പ്രദേശങ്ങളിലെ ജലക്ഷാമം, മലയോര മേഖലകളിലെ കുറഞ്ഞ ജലസംഭരണ ശേഷി, നഗരങ്ങളിലെ ഭൂഗർഭജല റീചാർജിംഗിനായുള്ള തടസ്സങ്ങൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള പ്രാദേശിക ഭൂഗർഭജല വെല്ലുവിളികളെ ഇത് അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു.
• ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ, മിച്ചമുള്ള മൺസൂൺ നീരൊഴുക്ക് ഫലപ്രദമായി പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഉപരിതല വ്യാപനത്തിനും ഭൂഗർഭ റീചാർജ് രീതികൾക്കും ഊന്നൽ നൽകുന്നു.
• നഗരപ്രദേശങ്ങൾ, കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ, തീരദേശ പ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ മേൽക്കൂരയിലെ ജലസംഭരണത്തിലൂടെയും അനുബന്ധ നടപടികളിലൂടെയും മഴവെള്ള സംരക്ഷണത്തിന് മുൻഗണന നൽകുന്നു.
• 185 ബില്യൺ ക്യുബിക് മീറ്റർ (ബില്യൺ ക്യുബിക് മീറ്റർ) ഭൂഗർഭജല റീചാർജ് എത്തിക്കുന്നതിനായി രാജ്യത്ത് ഏകദേശം 1.42 കോടി മഴവെള്ള സംഭരണിയും കൃത്രിമ റീചാർജ് ഘടനകളും നിർമ്മിക്കുന്നതിനുള്ള വിശാലമായ രൂപരേഖയും പദ്ധതി നൽകുന്നു.

അടൽ ഭൂജൽ യോജന (അടൽ ജൽ)

ഗുജറാത്ത്, ഹരിയാണ, കർണാടക, മധ്യപ്രദേശ്, മഹാരാഷ്ട്ര, രാജസ്ഥാൻ, ഉത്തർപ്രദേശ് എന്നീ 7 സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ജലക്ഷാമം നേരിടുന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ കമ്മ്യൂണിറ്റി നേതൃത്വത്തിലുള്ള സുസ്ഥിര ഭൂഗർഭജല പരിപാലനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിൽ 'അടൽ ഭൂജൽ യോജന' ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. 2019 ഡിസംബർ 25-ന് ആരംഭിച്ച ഈ പദ്ധതി ജൽ ജീവൻ മിഷന്റെ ജലസ്രോതസ്സുകളുടെ സുസ്ഥിരതയെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. കർഷകരുടെ വരുമാനം ഇരട്ടിയാക്കുക എന്ന ​ഗവൺമെന്റ് ലക്ഷ്യത്തെ ഇത് പിന്തുണയ്ക്കുകയും കമ്മ്യൂണിറ്റികൾക്കിടയിൽ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ജല ഉപയോഗം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ അവബോധം സൃഷ്ടിക്കൽ, പ്രാദേശിക ശേഷി വളർത്തൽ, മറ്റ് ഗവൺമെന്റ് പദ്ധതികളുമായി ഏകോപിപ്പിക്കൽ, മെച്ചപ്പെട്ട കാർഷിക രീതികൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കൽ എന്നിവയും ഇത് സുഗമമാക്കുന്നു.

• പദ്ധതിക്ക് കീഴിൽ, ശക്തമായ ഡാറ്റാബേസ്, ശാസ്ത്രീയ ആസൂത്രണം, കമ്മ്യൂണിറ്റി പങ്കാളിത്തം എന്നിവയിലൂടെ സംസ്ഥാന ഗവൺമെന്റുകൾക്ക് പ്രോത്സാഹനം നൽകുന്നു.
• അഞ്ച് വർഷത്തെ പദ്ധതി നിർവ്വഹണ പ്ലാനിന് കീഴിൽ, ആകെ 6,000 കോടി രൂപയുടെ സാമ്പത്തിക വിഹിതം സ്ഥാപനങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായി ഘടകം എ (1,400 കോടി രൂപ), പ്രോത്സാഹനാധിഷ്ഠിത ഫലങ്ങൾക്കായി ഘടകം ബി (4,600 കോടി രൂപ) എന്നിങ്ങനെ വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇത് ശക്തമായ ഫലാധിഷ്ഠിത രൂപകൽപ്പനയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു.
• അടൽ ഭൂജൽ യോജനയ്ക്ക് കീഴിലുള്ള പുരോഗതി, 2026 ജനുവരി 20 വരെ:

മിഷൻ അമൃത് സരോവർ

2022 ഏപ്രിൽ 24-ന് ആരംഭിച്ച മിഷൻ അമൃത് സരോവർ, രാജ്യത്തെ എല്ലാ ജില്ലകളിലും അമൃത് സരോവറുകൾ (കുളങ്ങൾ) നിർമ്മിക്കുന്നതിന് പിന്തുണ നൽകുന്നു. ഓരോ കുളത്തിനും കുറഞ്ഞത് ഒരേക്കർ (0.4 ഹെക്ടർ) വിസ്തീർണ്ണവും ഏകദേശം 10,000 ക്യൂബിക് മീറ്റർ ജലസംഭരണ ശേഷിയും ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നാണ് പദ്ധതിയിട്ടിരിക്കുന്നത്.

• ജലസംരക്ഷണം വർദ്ധിപ്പിക്കുക, ജലസേചന വിസ്തൃതി വ്യാപിപ്പിക്കുക, ഭൂഗർഭജല നിരപ്പ് മെച്ചപ്പെടുത്തുക എന്നിവയാണ് ഈ മിഷൻ ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. അമൃത് സരോവറുകളുടെ പുനരുദ്ധാരണവും നിർമ്മാണവും സ്വാഭാവിക ഭൂഗർഭജല റീചാർജിം​ഗിനെ സഹായിക്കുന്നു.
• മിഷൻ അമൃത് സരോവറിന്റെ 2026 ജനുവരി 22 വരെയുള്ള പുരോഗതി:

നിരീക്ഷണം, പുനഃസ്ഥാപനം, വിജ്ഞാന പിന്തുണ എന്നിവയ്ക്കായുള്ള ഇന്ത്യയുടെ ഭൂഗർഭജല അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ

• കേന്ദ്ര ഭൂഗർഭജല ബോർഡ് (CGWB) പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്ന സ്റ്റേഷനുകൾ ഉൾപ്പെടെ 43,228 ഭൂഗർഭജല നിരപ്പ് നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളുടെ ഒരു ശൃംഖല ഇന്ത്യയിലുണ്ട്. CGWB അതിന്റെ പ്രാദേശിക നിരീക്ഷണ കിണറുകളുടെ ശൃംഖലയിലൂടെ രാജ്യവ്യാപകമായി ഭൂഗർഭജല നിരപ്പ് പതിവായി നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
• സുസ്ഥിരമായ ഭൂഗർഭജല പരിപാലനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനായി അടൽ ഭൂജൽ യോജനയ്ക്ക് (അടൽ ജൽ) കീഴിൽ വിപുലമായ നിരീക്ഷണ, റീചാർജ്, ഡാറ്റാ ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട് (2025 ഡിസംബർ 30 വരെയുള്ള കണക്ക് പ്രകാരം):

ജൽ ശക്തി കേന്ദ്രം (JSK) ഒരു ജില്ലാതല സാങ്കേതിക മാർഗനിർദ്ദേശ കേന്ദ്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇത് മഴവെള്ള സംഭരണത്തെക്കുറിച്ച് ഗുണഭോക്താക്കൾക്ക് ഉപദേശം നൽകുകയും ജലസംരക്ഷണ രീതികളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനും സാങ്കേതിക പിന്തുണ നൽകുന്നതിനുമുള്ള ഒരു വിജ്ഞാന കേന്ദ്രമായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 2025 ഡിസംബർ 30-ലെ കണക്കനുസരിച്ച് ഇന്ത്യയിലുടനീളം ആകെ 712 ജൽ ശക്തി കേന്ദ്രങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

ഉപസംഹാരം

ഇന്ത്യയുടെ ജലസുരക്ഷയുടെ കേന്ദ്രബിന്ദു ഭൂഗർഭജലമാണ്; കൃഷി, കുടിവെള്ള വിതരണം, ആവാസവ്യവസ്ഥ, കാർഷിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവ നിലനിർത്തുന്നതിന് ഇത് ആവശ്യമാണ്. എങ്കിലും അമിത ജലചൂഷണം, ഗുണനിലവാര തകർച്ച, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന സമ്മർദ്ദങ്ങൾ സുസ്ഥിരമായ ഭൂഗർഭജല പരിപാലനം അനിവാര്യമാക്കിയിരിക്കുന്നു. ഇതിനോടുള്ള പ്രതികരണമായി, ജൽ ശക്തി മന്ത്രാലയത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നയപരിഷ്കരണം, ശാസ്ത്രീയ വിലയിരുത്തൽ, ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ നിർമ്മാണം, കമ്മ്യൂണിറ്റി പങ്കാളിത്തം എന്നിവ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള സമഗ്രവും ബഹുതലത്തിലുള്ളതുമായ സമീപനം ഇന്ത്യ സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ഭൂഗർഭജലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മാതൃകാ ബിൽ, ജൽ ശക്തി അഭിയാൻ: ക്യാച്ച് ദ റെയിൻ, ജൽ സഞ്ചയ് ജൻ ഭാഗീദാരി, NAQUIM 2.0, കൃത്രിമ ഭൂഗർഭജല റീചാർജ് മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ 2020, അടൽ ഭൂജൽ യോജന, മിഷൻ അമൃത് സരോവർ തുടങ്ങിയ പ്രധാന സംരംഭങ്ങൾ റീചാർജ്, നിരീക്ഷണം, നിയന്ത്രണം, ആവശ്യകത അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പരിപാലനം എന്നിവയെ സംയുക്തമായി ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു.

ഭൂഗർഭജല നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖല, നൂതന ഡാറ്റാ സംവിധാനങ്ങൾ, പ്രാദേശിക വിജ്ഞാന കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പിന്തുണയോടെയുള്ള ഈ ശ്രമങ്ങൾ ശാസ്ത്രീയമായി അറിവുള്ളതും ജനപങ്കാളിത്തമുള്ളതും ഫലപ്രാപ്തിയിൽ അധിഷ്ഠിതവുമായ ഒരു ഭൂഗർഭജല ഭരണത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റത്തെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. ഇത് ദീർഘകാല സുസ്ഥിരത, കാലാവസ്ഥാ പ്രതിരോധം, ദേശീയ വികസന ലക്ഷ്യങ്ങൾ കൈവരിക്കൽ എന്നിവയ്ക്കായി ഒരു ശാശ്വത ചട്ടക്കൂട് സ്ഥാപിക്കുന്നു.

References

Parliament of India

• https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/184/AS292_TrM9KV.pdf?source=pqals
• https://sansad.in/getFile/annex/269/AU109_JyaRxc.pdf?source=pqars
• https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU1986_6mBwr2.pdf?source=pqals
• https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU1907_ncHZ2c.pdf?source=pqals

Comptroller and Auditor General of India

• https://cag.gov.in/webroot/uploads/download_audit_report/2021/Report%20No.%209%20of%202021_GWMR_English-061c19df1d9dff7.23091105.pdf

Economic Advisory Council to the Prime Minister (EAC-PM), Government of India

• https://eacpm.gov.in/wp-content/uploads/2024/05/Addressing_Groundwater_Depletion_in_India.pdf

Ministry of Jal Shakti

• https://jsactr.mowr.gov.in/
• https://jsactr.mowr.gov.in/PublicDashboard.aspx
• https://jsactr.mowr.gov.in/Public_Dash_2021/DashBoard.aspx
• https://jsactr.mowr.gov.in/JSJB/DashboardJsjb.aspx
• https://jsactr.mowr.gov.in/website/help-documents/Concept-Note-Jal-Shakti-Kendras-for-MIS-Portal.pdf
• https://jsactr.mowr.gov.in/website/JSA_StateWiseJSK.aspx
• https://ataljal-mis.mowr.gov.in/About/About
• https://ataljal-mis.mowr.gov.in/Dashboard/Dashboard?clear=1724931558704
• https://ataljal-mis.mowr.gov.in/mapview/Public_View#
• https://jalshakti-data.gov.in/JSDV/groundwatermap
• https://nwm.gov.in/amrit-sarovar
• https://amritsarovar.gov.in/login
• https://amritsarovar.gov.in/AmrutSarovarDocuments/AmritSarovarGuidelinesPhase2.pdf
• https://jsactr.mowr.gov.in/website/help-documents/Advisory_07_10_2024_V2.pdf
• https://www.jalshakti-dowr.gov.in/static/uploads/2024/05/fc00cd887135cf39b2005ccf1539e0e5.pdf
• https://www.jalshakti-dowr.gov.in/offerings/schemes-and-services/details/atal-bhujal-yojna-ANyETNtQWa
• https://ncog.gov.in/AmritSarovar/Amrit_Sarovar_December_2023.pdf
• https://cgwb.gov.in/en/ground-water-level-monitoring

Ministry of Electronics and Information Technology

• https://ncog.gov.in/AmritSarovar/Amrit_Sarovar_December_2023.pdf

Central Ground Water Board (CGWB), Ministry of Jal Shakti

• https://cgwb.gov.in/en/aquifer-mapping
• https://cgwb.gov.in/en/ground-water-level-monitoring
• https://cgwb.gov.in/cgwbpnm/public/uploads/documents/168613326251844776file.pdf
• https://cgwb.gov.in/cgwbpnm/public/uploads/documents/17357169591419696804file.pdf
• https://cgwb.gov.in/cgwbpnm/public/uploads/documents/1747121552315530012file.pdf
• https://cgwa-noc.gov.in/LandingPage/LatestUpdate/NCDGWR2023.pdf

Central Water Commission (CWC), Ministry of Jal Shakti

• https://cwc.gov.in/sites/default/files/sq-50-merge.pdf

Press Information Bureau

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2200351&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1842727&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2113865&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=152136&ModuleId=3&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=196118&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2122478&reg=3&lang=2

United Nations

• https://www.un.org/sustainabledevelopment/water-and-sanitation/
• https://www.un.org/sustainabledevelopment/cities/
• https://www.un.org/sustainabledevelopment/sustainable-consumption-production/

United Nations Educational Scientific and Cultural Organization (UNESCO)

• https://www.un.org/sites/un2.un.org/files/un_world_water_dev._report_2022.pdf
• https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000379093

United Nations Economic Commission for Europe (UNECE)

• https://unece.org/DAM/env/water/publications/assessment/guidelinesgroundwater.pdf

World Bank

• https://documents1.worldbank.org/curated/en/697581528428694246/pdf/India-PAD-126071-IN-05162018.pdf

United States Department of the Interior, U.S. Geological Survey (USGS)

• https://pubs.usgs.gov/circ/circ1186/pdf/circ1186.pdf
• https://www.usgs.gov/faqs/what-groundwater

U.S. Environmental Protection Agency (US EPA)

• https://www.epa.gov/sites/default/files/documents/groundwater.pdf

California Department of Water Resources

• https://water.ca.gov/Programs/Groundwater-Management/Wells/Well-Standards/Combined-Well-Standards/Monitoring-Introduction

Click here to see in PDF

***

SK