पत्र सूचना कार्यालय

જાન્યુઆરીના શીત વાતાવરણમાં ભારતના 77મા પ્રજાસત્તાક દિવસની પરેડના અવાજો ઝાંખા પડી ગયા, ત્યારે દિલ્હીનો પ્રતિષ્ઠિત લાલ કિલ્લો દેશની ભાવનાનું આબેહૂબ પ્રતિનિધિત્વ કરતો રહ્યો.

પ્રવાસન મંત્રાલય દ્વારા આયોજિત સંસ્કૃતિ અને પર્યટનની ઉજવણી કરતો છ દિવસનો ઉત્સવ, ભારત પર્વ 2026, 26 જાન્યુઆરીએ શરૂ થયો હતો અને 31 જાન્યુઆરીએ સમાપ્ત થયો હતો. 2016 થી દર વર્ષે આયોજિત, આ કાર્યક્રમ ઉપસ્થિતોને ભારતના સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક વારસાના જીવંત સંગ્રહનો અનુભવ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે.

પ્રજાસત્તાક દિવસની ઉજવણીના ભાગરૂપે નવી દિલ્હીમાં લાલ કિલ્લા સામેના લૉન અને જ્ઞાન પથ પર ભારત પર્વ યોજાય છે.આ કાર્યક્રમ ભારતના સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક, કલાત્મક, રાંધણ અને આધ્યાત્મિક વારસાને ઉજાગર કરે છે, સાથે રાષ્ટ્રીય પહેલને પ્રોત્સાહન આપે છે: “એક ભારત, શ્રેષ્ઠ ભારત” અને “દેખો અપના દેશ.” વર્ષોથી, આ ઉત્સવ ભારતની વિવિધતામાં એકતા અને પ્રવાસન ક્ષમતાનું પ્રદર્શન કરતા એક મુખ્ય મંચ તરીકે વિકસિત થયો છે.

વંદે માતરમ્ ના 150વર્ષ

આ વર્ષના ભારત પર્વે વિશેષ મહત્તા ધારણ કરી હતી. પ્રજાસત્તાક દિવસની તે માત્ર એક સામાન્ય ઉજવણી ન હતી, પરંતુ "વંદે માતરમ" રાષ્ટ્રગીતના 150 વર્ષ પૂરા થવાનો ઐતિહાસિક પ્રસંગ પણ હતો, જેનો ગુજરાતી ભાવાર્થ "માતા, હું તને પ્રણામ કરું છું" થાય છે.

બંકિમચંદ્ર ચેટર્જી દ્વારા લખાયેલ, 'વંદે માતરમ' શરૂઆતમાં 7 નવેમ્બર, 1875 ના રોજ સાહિત્યિક મેગેઝિન 'બંગદર્શન' માં પ્રકાશિત થયું હતું. પાછળથી તેને તેમની કાલાતીત નવલકથા 'આનંદમઠ'માં સમાવવામાં આવ્યું, જે 1882માં પ્રકાશિત થઈ હતી, અને બાદમાં રવિન્દ્રનાથ ટાગોરે તેને સંગીતમાં ફેરવી હતી.

આ થીમ આધુનિક ભારતને જન્મ આપનાર ક્રાંતિકારી ભાવના અને વિવિધતામાં એકતા તથા લોકોની ભાગીદારીના બંધારણીય ભાવને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

ભારતભરમાં પરિભ્રમણ, એક પછી એક મંડપ.

તહેવારોના મેદાનમાં, ભારતીય વિવિધતા વિવિધ સ્તરોના અને કેન્દ્રસ્થાનીય અનુભવો રૂપે ઊભરી આવી.

પ્રજાસત્તાક દિવસના ચિત્રરથ: ગતિશીલ કથાઓ

પ્રજાસત્તાક દિવસના 41 ટેબ્લોનું પ્રદર્શન મુખ્ય આકર્ષણ હતું, જે મુલાકાતીઓને 26 જાન્યુઆરીએ કર્તવ્ય પથ પરથી પસાર થયેલી દૃશ્યમાન કથાઓને નજીકથી જોવાની તક આપતું હતું.

રાજ્યો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને કેન્દ્રીય મંત્રાલયોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા આ છબીરથોએ સાંસ્કૃતિક વારસા અને પર્યાવરણીય જાગૃતિથી માંડીને નવીનતા અને સામાજિક પ્રગતિ સુધીના વિષયો રજૂ કર્યા.નજીકથી નિહાળતા, તેમાંથી કારીગરીના અનેક સ્તરો અને સમૃદ્ધ પ્રતીકવાદ પ્રગટ થતો હતો.

સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો: પરંપરાનું મંચન

વિવિધ તબક્કાઓમાં, 48 સાંસ્કૃતિક પ્રદર્શનોએ લોક અને શાસ્ત્રીય પરંપરાઓને જીવંત કરી.રાજ્યના કલાકારો, સાંસ્કૃતિક અકાદમીઓ અને જાણીતા કલાકારો દ્વારા પ્રસ્તુત નૃત્ય સ્વરૂપો, સંગીતમય સમૂહો અને નાટ્ય પ્રસ્તુતિઓને કારણે દર સાંજે તાલ અને રંગોથી વાતાવરણ ગુંજી ઉઠતું હતું.

આ ઉપરાંત, ભારતીય સશસ્ત્ર દળો અને અર્ધલશ્કરી દળોના બેન્ડ દ્વારા 22 પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યા હતા, જેના સંગીતે વાતાવરણમાં દેશભક્તિની જીવંત ભાવના ભરી દીધી હતી.

 

પ્રદેશોનો આસ્વાદ

ભારતની કોઈપણ યાત્રા તેના ભોજન વિના પૂર્ણ થતી નથી, અને ભારત પર્વના ભવ્ય ફૂડ કોર્ટે રાષ્ટ્રના પાક એટલાસ તરીકે સેવા આપી હતી.60 થી વધુ સ્ટોલ સાથે, આ જગ્યાએ પરંપરાગત પદ્ધતિઓ અને સ્થાનિક ઘટકોનો ઉપયોગ કરીને તૈયાર કરાયેલા પ્રાદેશિક ભોજનનું પ્રદર્શન કર્યું, જેમાં વારંવાર જીવંત રસોઈ પ્રદર્શનનો પણ સમાવેશ થતો હતો. શ્રી અન્ન આધારિત વાનગીઓ અને આદિવાસી ભોજન પરંપરાઓથી માંડીને જાણીતી પ્રાદેશિક વિશેષતાઓ સુધી, ભોજન વિભાગે દર્શાવ્યું કે ભૂગોળ, આબોહવા અને સંસ્કૃતિ ભારતના વૈવિધ્યસભર રાંધણ વારસાને કેવી રીતે આકાર આપે છે.

મુલાકાતીઓ માટે, આ અનુભવ માત્ર ખાવા-પીવાથી આગળ વધીને રાંધણ વારસા, ટકાઉપણું અને પ્રાદેશિક ઓળખનો પાઠ બની ગયો.

લાલ કિલ્લા પર ફ્રાન્સ અને ઝારખંડનો સંગમ

ભારત પર્વનો સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાનનો ઉદ્દેશ્ય ત્યારે સાર્થક થયો જ્યારે એક ફ્રેન્ચ મુલાકાતીએ પહેલીવાર ઝારખંડના ભોજનનો સ્વાદ માણ્યો.

રાંચીની ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઑફ હોટેલ મેનેજમેન્ટના વિદ્યાર્થીઓએ શેફ હરે કૃષ્ણ ચૌધરીના માર્ગદર્શન હેઠળ તૈયાર કરેલા ધુસ્કા અને આલુ ચણા જેવા પરંપરાગત વ્યંજનોનો મહેમાને સ્વાદ માણ્યો.

સ્વાદ, સાદગી અને અનન્યતાએ મુલાકાતીના હૃદયને સ્પર્શી ગઈ, જેમણે ભોજનનો સ્થાનિક સંસ્કૃતિ અને ટકાઉ ખાદ્ય પદ્ધતિઓ સાથેનો મજબૂત સંબંધ નોંધ્યો.

સ્ટોલે ઝારખંડના સમૃદ્ધ ખાદ્ય વારસા દ્વારા રસોઈનો પ્રવાસ કરાવ્યો, જે આદિવાસી પરંપરાઓ, ગ્રામીણ પ્રથાઓ અને ટકાઉ, બાજરી આધારિત ભોજનમાં મૂળ ધરાવે છે.

હસ્તકલા, કાપડ અને સમુદાય

સમાન રીતે પ્રભાવશાળી વિશાળ હસ્તકલા અને હેન્ડલૂમ પ્રદર્શન હતું, જેમાં રાજ્યો, કેન્દ્રીય મંત્રાલયો, હસ્તકલા વિકાસ કમિશનર, હેન્ડલૂમ વિકાસ કમિશનર અને ટ્રાઇફેડ દ્વારા સંકલિત 102થી વધુ સ્ટોલ ગોઠવવામાં આવ્યા હતા.અહીં, મુલાકાતીઓએ હાથવણાટ કાપડ, ધાતુકામ, લાકડાકામ, ચિત્રો અને ઝવેરાત નિહાળ્યા — પ્રત્યેક પેઢીઓનો કસબ અને સાંસ્કૃતિક સ્મૃતિનો વારસો ગૂંથાયેલા હતા.

આ ઉપરાંત, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના 34 પ્રવાસન પેવેલિયન તેમજ કેન્દ્રીય મંત્રાલયોના 24 સ્ટોલ હતા, જે સ્થાનિક સ્થળો, સાંસ્કૃતિક માર્ગો અને જાહેર કાર્યક્રમોને પ્રકાશિત કરતા હતા.આ જગ્યાઓએ વાર્તાકથન અને લોક સંપર્કનો સુમેળ સાધીને, મુલાકાતીઓને ભારતના વૈવિધ્યસભર ભૂપૃષ્ઠો અને શાસનના પ્રયાસો વિશે સંવાદાત્મક અને દ્રશ્ય પ્રદર્શનો દ્વારા સમજ આપી.

 

સહભાગીતાને આવકારતી સંસ્કૃતિ

ભારત પર્વને સહભાગીતા-લક્ષી બનાવવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું હતું અને આ વર્ષની આવૃત્તિએ તમામ વય જૂથોના મુલાકાતીઓને સક્રિય રીતે ભાગ લેવા પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.બાળકોના ઝોન, સાંસ્કૃતિક પ્રશ્નોત્તરી, નુક્કડ નાટકો અને સહભાગી પ્રવૃત્તિઓએ એ સુનિશ્ચિત કર્યું કે મુલાકાતીઓ માત્ર નિષ્ક્રિય દર્શકો ન રહે.તેના બદલે, તેઓ સંસ્કૃતિને જીવંત અને સહિયારી બાબત તરીકે અપનાવી, જે અભિગમ ઉત્સવના પેઢીઓ સુધી સાંસ્કૃતિક જાગૃતિ વધારવાના મોટા ધ્યેય સાથે સુસંગત હતો.

ડિજિટલ પ્રદર્શનો અને સુનિશ્ચિત ગેલેરીઓએ પરંપરા અને ટેકનોલોજી વચ્ચે સેતુ પણ બાંધ્યો, યુવા પ્રેક્ષકો માટે વારસાને સુલભ બનાવીને, તેની ઊંડાણ કે મહત્વને ઘટાડ્યા વિના.

ભારત પર્વ 2026 દરમિયાન, નજફગઢ સ્થિત ગ્રામીણ આરોગ્ય તાલીમ કેન્દ્રએ મુલાકાતીઓ માટે સીપીઆર નિદર્શન, આયુર્વેદિક અને નિવારક આરોગ્ય પરામર્શ, ક્વિઝ અને “તમારી આશાને જાણો” કૉર્નર જેવી પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરીને જાહેર આરોગ્ય જાગૃતિને પ્રોત્સાહન આપ્યું.આ દરમિયાન, રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન કેન્દ્રના ઇન્ટરેક્ટિવ વિજ્ઞાન પ્રદર્શને હાથોહાથ પ્રયોગો અને ડિજિટલ ડિસ્પ્લે દ્વારા વિજ્ઞાનને સુલભ અને રસપ્રદ બનાવતાં લોકોને આકર્ષિત કર્યા.

જમીની સ્તરના અવાજો

ટ્રાઈફેડ દ્વારા સમર્થિત એક સ્ટોલ પર, છવીસ વર્ષીય રિકસ્રાંગ ડી. મોમિન પોતાના પ્રદર્શન પાછળ શાંતિપૂર્વક પણ આત્મવિશ્વાસ સાથે ઊભા હતા.મેઘાલયના પશ્ચિમ ગારો હિલ્સ જિલ્લાના તુરામાંથી આવતા, તેમણે સમુદાયના જ્ઞાનમાં મૂળ ધરાવતી પદ્ધતિઓને આગળ ધપાવતા આદિવાસી ઉદ્યોગસાહસિકોની નવી પેઢીનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું.

મોમિને જણાવ્યું કે, ચા માત્ર એક ઉત્પાદન નથી, પરંતુ મેઘાલયના આદિવાસી સમુદાયોના રોજિંદા જીવનનો એક અભિન્ન ભાગ છે, જે જંગલની પરંપરાઓ અને સામૂહિક શ્રમથી આકાર પામ્યો છે.ભારત પર્વમાં તેમની ભાગીદારીને કારણે, તેમને ઘરે ભાગ્યે જ સુલભ થતી જાહેર માન્યતા પ્રાપ્ત થઈ.

આવા મંચો દૂરના વિસ્તારોમાંથી આવતા યુવાનો અને હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલા લોકોના અવાજોને રાષ્ટ્રીય ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કરવા, પોતાની વાર્તાઓને વાચા આપવા અને વારસા આધારિત આજીવિકામાં ગૌરવ અને તકો મેળવવા સક્ષમ બનાવે છે.

ડેનમાર્કના 59 વર્ષીય હૃદય રોગના નિષ્ણાત જેકબ મોલર લગભગ આકસ્મિક રીતે આ ઉત્સવમાં આવી ગયા. ભારતમાં માંડ આઠ કલાક પહેલા પહોંચીને, તેઓ લાલ કિલ્લો જોવા જૂની દિલ્હીમાં ગયા અને ભારત પર્વના ધબકારા વચ્ચે પોતાને અનુભવ્યા.

તેમણે જેને 'એક બહુ, બહુ નાનો દેશ' ગણાવ્યો હતો, ત્યાંથી આવતા હોવાથી, આ મહોત્સવનું કદ અતિ પ્રભાવશાળી લાગ્યું, પરંતુ સકારાત્મક ભાવે.મુખ્ય મંચ પરના પ્રદર્શનોએ પ્રથમ તેમનું ધ્યાન ખેંચ્યું.

ખાદ્ય સ્ટોલની શોધખોળ કરવા આતુર, તેણે પોતાની આસપાસની વિવિધતાને કુતૂહલ અને પ્રશંસા સાથે આત્મસાત કરી.

દિલ્હીમાં રહેતા 26 વર્ષીય આર્યન કરણ સિંહ માટે, ભારત પર્વ પરિચિત અને તદ્દન નવીનતાનું મિશ્રણ રજૂ કરે છે.તેણે ઇન્સ્ટાગ્રામ દ્વારા આ ઉત્સવ શોધી કાઢ્યો હતો, પરંતુ લાલ કિલ્લાના પરિસરમાં પ્રવેશતા જ તેની જિજ્ઞાસા અહોભાવમાં પલટાઈ ગઈ.રાજધાનીમાં જીવનભર વસવાટ કરવા છતાં, આર્યને જણાવ્યું કે આ ઉત્સવે તેમને એક જ સ્થળે જુદા જુદા રાજ્યોની સંસ્કૃતિઓનો અનુભવ કરાવ્યો, જેનો તેમણે આટલી જીવંતતાથી પહેલાં ક્યારેય અનુભવ કર્યો ન હતો.

ગણતંત્ર દિવસની ઝાંખીઓના પ્રદર્શને તેમને સૌથી વધુ પ્રભાવિત કર્યા.તેમણે કહ્યું,

પ્રજાસત્તાકના ગૌરવને ઉજાગર કરતો તહેવાર

વાર્ષિક ભારત પર્વ એ યાદ અપાવે છે કે ભારતની તાકાત ફક્ત તેની સંસ્થાઓમાં નથી, પરંતુ તેના લોકો અને તેમની પરંપરાઓમાં રહેલી છે.લાલ કિલ્લાની પૃષ્ઠભૂમિમાં, જે સ્વતંત્રતા અને લોકશાહીનો પર્યાય છે, આ ઉત્સવ ગણરાજ્યની જીવંત અભિવ્યક્તિ બની જાય છે.

ભારત પર્વ આગંતુકોને ભારતનો વિચાર પ્રત્યક્ષ અનુભવવા, તેના વિવિધ અવાજો સાંભળવા અને દેશના સહિયારા સાંસ્કૃતિક વારસા સાથેના તેમના જોડાણની નવી ભાવના સાથે વિદાય લેવાની તક પૂરી પાડે છે.

31મી જાન્યુઆરી, 2026ના રોજ યોજાયેલો સમાપન સમારોહ આ મંચની સિદ્ધિઓની યોગ્ય પરાકાષ્ઠા હતી, જેમાં ભારતના ઉપરાષ્ટ્રપતિ મુખ્ય અતિથિ તરીકે ઉપસ્થિત રહી આ પ્લેટફોર્મના રાષ્ટ્રીય મહત્વને રેખાંકિત કર્યું.

ભારત પર્વ 2026ના સમાપન સાથે, તેણે મુલાકાતીઓને માત્ર સ્મૃતિઓ જ નહીં, પરંતુ ઘણા વિવિધ અવાજો, પરંપરાઓ અને સામૂહિક રાષ્ટ્રીય ગૌરવ દ્વારા ઘડાયેલા ભારતના વિચાર સાથે ઊંડો સંબંધ પ્રદાન કર્યો.

સંદર્ભો

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2218525&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2218957&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2219507&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2219961&reg=3&lang=1

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2025/nov/doc2025116686201.pdf

Click here to see in PDF

SM/DK/GP/JD

(Explainer ID: 157138) आगंतुक पटल : 10
Provide suggestions / comments