पत्र सूचना कार्यालय

ಪೀಠಿಕೆ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಜನವರಿ 24 ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆಣ್ಣು ಮಗು ದಿನಾಚರಣೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಈ ದಿನವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ.

ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯವು 2008 ರಲ್ಲಿ ಈ ದಿನಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು, ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಸಬಲ ನಾಗರಿಕರಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಂತಹ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಇದು ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉಜ್ವಲ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಾನವಾದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಇದು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು 2047 ರ ವೇಳೆಗೆ 'ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ' ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ನೇತೃತ್ವದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಭಾರತದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆಣ್ಣು ಮಗು ದಿನಾಚರಣೆಯು ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ, ಹೆಣ್ಣು ಭ್ರೂಣ ಹತ್ಯೆ, ಲಿಂಗಾನುಪಾತದ ಸವಾಲುಗಳು, ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಇರುವ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ನಿರಂತರ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಒಂದು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಗೌರವಿಸುವಂತೆ ಸಮಾಜದ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಇದು ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಅವರ ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದು, ಕೌಶಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಎಸ್‌ಟಿಇಎಂ (ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಗಣಿತ) ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಬೆಂಬಲ, ದೌರ್ಜನ್ಯದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಗಳಾಗಿವೆ. ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮೂಲಕ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 'ಬೇಟಿ ಬಚಾವೋ ಬೇಟಿ ಪಢಾವೋ' ಯೋಜನೆಯಡಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜನನದ ಸಮಯದ ಲಿಂಗಾನುಪಾತವು 2014-15 ರಲ್ಲಿ 918 ಇದ್ದದ್ದು 2023-24 ರಲ್ಲಿ 930 ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ.

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ (9-10 ನೇ ತರಗತಿ) ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಒಟ್ಟು ದಾಖಲಾತಿ ಅನುಪಾತವು ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಇದು 2014-15 ರಲ್ಲಿ 75.51% ಇದ್ದದ್ದು 2023-24 ರಲ್ಲಿ 78.0% ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, 2024-25 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಈ ಅನುಪಾತವು ಶೇಕಡಾ 80.2 ಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆ.

ಈ ಏರಿಕೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತು 'ಬೇಟಿ ಬಚಾವೋ ಬೇಟಿ ಪಢಾವೋ' ಹಾಗೂ 'ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಾ' ಅಂತಹ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಂತಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯ ನಡುವಿನ ಸವಾಲುಗಳ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಇದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ರಕ್ಷಣೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಉದ್ದೇಶಿತ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳನ್ನು 'ಮಿಷನ್ ಶಕ್ತಿ' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸುರಕ್ಷತೆ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಿಷನ್ ಶಕ್ತಿ

ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯವು 2022 ರಲ್ಲಿ (ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 2022 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ) 15 ನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗದ ಅವಧಿಗೆ (2021-26) ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಛತ್ರಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ 'ಮಿಷನ್ ಶಕ್ತಿ'ಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಉಪ-ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರ ರಕ್ಷಣೆ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ:

• ಸಂಬಲ್: ಇದು ಮಹಿಳೆಯರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒನ್ ಸ್ಟಾಪ್ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳು, ಮಹಿಳಾ ಸಹಾಯವಾಣಿ, 'ಬೇಟಿ ಬಚಾವೋ ಬೇಟಿ ಪಢಾವೋ' ಮತ್ತು ನಾರಿ ಅದಾಲತ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ.
• ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: ಇದು ಸಬಲೀಕರಣದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮಾತೃ ವಂದನಾ ಯೋಜನೆ, ಪಾಲ್ನಾ (ಶಿಶುಪಾಲನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು), ಶಕ್ತಿ ಸದನ, ಸಖಿ ನಿವಾಸ್ ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ಈ ಮಿಷನ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮನ್ವಯ, ನಾಗರಿಕರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಚಕ್ರದಾದ್ಯಂತ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಪಾಲುದಾರರಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. 2025-26ರ ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ, 'ಮಿಷನ್ ಶಕ್ತಿ' ಯೋಜನೆಗೆ ₹3,150 ಕೋಟಿ ಅನುದಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಲಿಂಗ-ಆಧಾರಿತ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅನುವು

ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷಣವೇ ಮೂಲಾಧಾರ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ದಾಖಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು, ಕಲಿಕೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಎಸ್‌ಟಿಇಎಂ (ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಗಣಿತ) ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲು ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿ:

• 2024–25ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಿಪಾಯದ ಹಂತದಿಂದ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಹಂತದವರೆಗೆ ದಾಖಲಾದ ಒಟ್ಟು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ 11,93,34,162 ಆಗಿದೆ.

• ಒಟ್ಟು 14,21,205 ಶಾಲೆಗಳು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಶೌಚಾಲಯ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 13,72,881 ಶೌಚಾಲಯಗಳು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ.

ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಾ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ (ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾಥಮಿಕದಿಂದ 12ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ) ರೂಪಿಸಲಾದ ಈ ಸಮಗ್ರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯವು 2018 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಈ ಹಿಂದಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾದ 'ಸರ್ವ ಶಿಕ್ಷಾ ಅಭಿಯಾನ' ಮತ್ತು 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಾ ಅಭಿಯಾನ'ಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ 2020 ಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶೌಚಾಲಯಗಳು, ವಿಶೇಷ ಅಗತ್ಯವುಳ್ಳ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ, ಲಿಂಗ-ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬೋಧನಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸಂವೇದನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಂತಹ ಉದ್ದೇಶಿತ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಗಮನಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಾ ಯೋಜನೆಯು ಅಂತರ್ಗತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ, ಮೂಲಭೂತ ಸಾಕ್ಷರತೆ/ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಸ್ತೂರಬಾ ಗಾಂಧಿ ಬಾಲಿಕಾ ವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೆಜಿಬಿವೈ 

ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ವಂಚಿತ ಸಮುದಾಯಗಳ (SC/ST/OBC/ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು/ಬಿಪಿಎಲ್ ಕುಟುಂಬಗಳು) 10-18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ 6 ರಿಂದ 12 ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ವಸತಿ ಸಹಿತ ಶಾಲಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಾ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಿಂದ ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಹಂತದವರೆಗೆ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಸುಗಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಬೇಟಿ ಬಚಾವೋ ಬೇಟಿ ಪಢಾವೋ

2015ರಲ್ಲಿ ಹರಿಯಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಯು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಯಶಸ್ವಿ ಹಾದಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದೆ (2025ರಲ್ಲಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇದರ 10ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸಲಾಗಿದೆ). ಪ್ರಸ್ತುತ 'ಮಿಷನ್ ಶಕ್ತಿ'ಯ 'ಸಂಬಲ್' ಉಪ-ಯೋಜನೆಯಡಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿರುವ ಬಿಬಿಬಿಪಿ, ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯದ ಭ್ರೂಣ ಆಯ್ಕೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು, ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಉಳಿವು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವಲ್ಲಿ ಗಮನಹರಿಸಿದೆ. ಇದು ಜನನದ ಸಮಯದ ಲಿಂಗಾನುಪಾತ ಸುಧಾರಿಸಲು, ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ದಾಖಲಾತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಲು ನೆರವಾಗಿದೆ.

ಉಡಾಣ್

ಸಿಬಿಎಸ್‌ಇ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ 2014ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಕಡಿಮೆ ದಾಖಲಾತಿಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಜೆಇಇ ನಂತಹ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ 11 ಮತ್ತು 12ನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರಿಗೆ ಉಚಿತ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ವಿಡಿಯೋ ಟ್ಯುಟೋರಿಯಲ್ ಮತ್ತು ವರ್ಚುವಲ್ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಎಸ್‌ಟಿಇಎಂ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಎನ್‌ಎವೈಎ (ನವ್ಯ)

ಜೂನ್ 24, 2025 ರಂದು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಸೋನಭದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಇದು ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ (16-18 ವರ್ಷ) ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಪಿಎಂಕೆವಿವೈ 4.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್, ಸೈಬರ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಮತ್ತು ಎಐ ನಂತಹ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.

ವಿಜ್ಞಾನ ಜ್ಯೋತಿ ಯೋಜನೆ

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆಯು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಈ ಯೋಜನೆಯು 9 ರಿಂದ 12ನೇ ತರಗತಿಯ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರು ಎಸ್‌ಟಿಇಎಂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದುವರೆಗೆ 35 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ 300 ಜಿಲ್ಲೆಗಳ 80,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರು ಇದರ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಗಳು

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು, ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜು ಬಿಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ, ಉನ್ನತ ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಹಲವಾರು ಉದ್ದೇಶಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ.

ಎಸ್‌ಟಿಇಎಂ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ದಾಖಲಾತಿ

ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಗಣಿತ (ಎಸ್‌ಟಿಇಎಂ) ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ದಾಖಲಾತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಐಐಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಎನ್‌ಐಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ 'ಸೂಪರ್ ನ್ಯೂಮರರಿ' (ಹೆಚ್ಚುವರಿ) ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾದರಿಯು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಇತರ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಲಿಂಗ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ.

ಯುಜಿಸಿ ನೆಟ್‌-ಜೂನಿಯರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್  ಎಸ್‌ಟಿಇಎಂ

ಶಿಕ್ಷಣವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ Ph.D. ಮಾಡಲು ಈ ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 2023-24ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಎಸ್‌ಟಿಇಎಂ ವಿಷಯಗಳ ಒಟ್ಟು 12,323 ಸಂಶೋಧಕರ ಪೈಕಿ 6,435 ಮಂದಿ ಮಹಿಳೆಯರಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾ 50 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

2024-25ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಎಸ್‌ಟಿಇಎಂ ವಿಷಯಗಳ ಒಟ್ಟು 13,727 ಸಂಶೋಧಕರ ಪೈಕಿ 7,293 ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಒಟ್ಟು ಫೆಲೋಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾ 53 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ

2023-24ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಪೋರ್ಟಲ್ ಮೂಲಕ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ಕೇಂದ್ರ ವಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದು ನಿಯಮಿತ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಾವಧಿಯ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ: ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ರ್ಯಾಂಕ್ ವಿಜೇತರಿಗೆ ಪಿ.ಜಿ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ; M.Tech/M.E./M.Pharm ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುವ GATE/GPAT ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಿ.ಜಿ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ; SC/ST ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಪಿ.ಜಿ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ; ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿಗೆ ಪಿ.ಜಿ. ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ. ಒಟ್ಟು 10,000 ಸ್ಲಾಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹತಾ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಮೀಸಲಾತಿ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 30% (3,000 ಆಯ್ಕೆ) ಮೀಸಲಿರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಎಸ್‌ಟಿಇಎಂ ವಿಷಯಗಳು (50%) ಮತ್ತು ಮಾನವಿಕ ವಿಷಯಗಳ (50%) ನಡುವೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕೋರ್ಸ್‌ನ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ₹1,50,000 ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಎಐಎಸ್‌ಇ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ದಾಖಲಾತಿಯು 2014-15 ರಿಂದ 2022-23 ರ ನಡುವೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಇದು 19,86,296 ರಿಂದ 32,02,950 ಕ್ಕೆ ಏರಿದ್ದು, ಇದು ಒಟ್ಟು 12,16,654 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾ 61.3 ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

Ph.D. ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ದಾಖಲಾತಿ

ಎಐಎಸ್‌ಇ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 2014-15 ರಿಂದ 2022-23 ರ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ Ph.D. ದಾಖಲಾತಿಯು ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಮಹಿಳಾ Ph.D. ದಾಖಲಾತಿಯು 2014-15ರಲ್ಲಿ 47,717 ಇದ್ದದ್ದು 2022-23ರ ವೇಳೆಗೆ 1,12,441ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಟ್ಟು 64,724 ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ನಿವ್ವಳ ಹೆಚ್ಚಳದೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು 135.6% ರಷ್ಟು ಭಾರಿ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.

ಎಐಸಿಟಿಇ ಪ್ರಗತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಯೋಜನೆ

2014-15ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಎಐಸಿಟಿಇ ಪ್ರಗತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಯೋಜನೆಯು, ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅವರನ್ನು ಸಬಲೀಕರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 10,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ—ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ತಲಾ 5,000 ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು 23 ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದಂತಹ ಉಳಿದ 13 ಪ್ರದೇಶಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಅರ್ಹ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 2024-25ರಲ್ಲಿ 35,998 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಲಾಭ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಈ ಯೋಜನೆಯ ವ್ಯಾಪಕ ತಲುಪುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿರುವ ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ

2014-15 ಮತ್ತು 2022-23ರ (ತಾತ್ಕಾಲಿಕ) ನಡುವೆ, ಭಾರತದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತವಾದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2014-15ರಲ್ಲಿ 51,534 ಇದ್ದದ್ದು 2022-23ರಲ್ಲಿ 60,380ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿಯು 2014-15ರಲ್ಲಿ 3.42 ಕೋಟಿ ಇದ್ದದ್ದು 2022-23ರಲ್ಲಿ 4.46 ಕೋಟಿಗೆ ಏರುವ ಮೂಲಕ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಗತಿ ಕಂಡಿದೆ. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಮಹಿಳಾ ದಾಖಲಾತಿಯು 2014-15ರಲ್ಲಿ 1.57 ಕೋಟಿ ಇತ್ತು, ಅದು 2022-23ರಲ್ಲಿ 2.18 ಕೋಟಿಗೆ ತಲುಪಿದೆ, ಇದು ಶೇಕಡಾ 38ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳಾ ಒಟ್ಟು ದಾಖಲಾತಿ ಅನುಪಾತವು ಕೂಡ ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದು, 2014-15ರಲ್ಲಿ 22.9 ಇದ್ದದ್ದು 2022-23ರ (ತಾತ್ಕಾಲಿಕ) ವೇಳೆಗೆ 30.2ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಇದು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಿರ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಎಸ್‌ಟಿಇಎಂ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಮಹಿಳೆಯರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಎಸ್‌ಟಿಇಎಂ ವಿಷಯಗಳ ಒಟ್ಟು ದಾಖಲಾತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಶೇಕಡಾ 43ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ವಿವಿಧ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳ ಫಲವಾಗಿ, ಐಐಟಿ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಐಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ದಾಖಲಾತಿಯು ಎರಡರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ—ಅಂದರೆ ಶೇಕಡಾ 10ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದ ದಾಖಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣವು ಈಗ ಶೇಕಡಾ 20ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ 'ಸೂಪರ್ ನ್ಯೂಮರರಿ' (ಹೆಚ್ಚುವರಿ) ಸೀಟುಗಳ ಪರಿಚಯವೇ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. 2014-15 ಮತ್ತು 2022-23ರ ನಡುವೆ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 51,534 ರಿಂದ 60,380ಕ್ಕೆ ಏರಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ದಾಖಲಾತಿ 4.46 ಕೋಟಿಗೆ ತಲುಪಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ದಾಖಲಾತಿಯು ಶೇಕಡಾ 38ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆ ಕಂಡು 2.18 ಕೋಟಿಗೆ ತಲುಪಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಮಹಿಳಾ ಒಟ್ಟು ದಾಖಲಾತಿ ಅನುಪಾತವು 22.9 ರಿಂದ 30.2ಕ್ಕೆ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಹಿಳೆಯರು ಎಸ್‌ಟಿಇಎಂ ದಾಖಲಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 43ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳೂ ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದು, ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಶೌಚಾಲಯಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇಕಡಾ 97.5ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಐಐಟಿ-ಮದ್ರಾಸ್‌ನ 'ವಿದ್ಯಾ ಶಕ್ತಿ' ಯೋಜನೆಯಂತಹ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರಿಗೆ ಎಸ್‌ಟಿಇಎಂ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿವೆ.

ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಖಚಿತಪಡಿಸುವಿಕೆ

ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹದ ವಿರುದ್ಧ ಸಮಗ್ರ ಕಾನೂನುಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು ಇಂತಿವೆ:

ಬಾಲನ್ಯಾಯ (ಮಕ್ಕಳ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧಗಳಿಂದ ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಣೆ (ಪೋಕ್ಸೋ - POCSO) ಕಾಯ್ದೆ

ಬಾಲನ್ಯಾಯ (ಮಕ್ಕಳ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 2015 ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧಗಳಿಂದ ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಣೆ (ಪೋಕ್ಸೋ) ಕಾಯ್ದೆ, 2012 ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಪೋಕ್ಸೋ ಒಂದು ಲಿಂಗ-ತಟಸ್ಥ ಕಾನೂನಾಗಿದ್ದು, 18 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಯಾರನ್ನಾದರೂ 'ಮಗು' ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಕಿರುಕುಳ ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳ ಅಶ್ಲೀಲತೆಯನ್ನು ಅಪರಾಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಕ್ಕಳ ಸ್ನೇಹಿ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು, ಕಡ್ಡಾಯ ವರದಿ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆ

ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆ, 2006 ಈ ಹಿಂದಿನ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆ, 1929 (ಶಾರದಾ ಕಾಯ್ದೆ) ರ ಬದಲಿಗೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಇದು ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ತಡೆಯುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುವತ್ತ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಬೆನ್ನೆಲುಬನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೀಮಿತ ಅವಕಾಶಗಳಂತಹ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಇದು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಮದುವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಗುವಾಗಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಬಾಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ (ಅಥವಾ ಅವರ ಪಾಲಕರು) ಮದುವೆಯನ್ನು ಅನೂರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಲು ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಯಸ್ಕರಾದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಒಳಗೆ ಈ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ

ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ನವೆಂಬರ್ 2024 ರಲ್ಲಿ 'ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ' ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ತೀವ್ರತರವಾದ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವಿಕೆ, ಕಾನೂನು ಜಾರಿ, ಸಮುದಾಯದ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳ ಸಮನ್ವಯದ ಮೂಲಕ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವುದು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಉಪಕ್ರಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಬಲವಂತದ ವಿವಾಹಗಳಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ಹಾನಿಕಾರಕ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿರುವ ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿ 5.3 ರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಭಿಯಾನವು ದೂರು ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ ಪೋರ್ಟಲ್, ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಉಸ್ತುವಾರಿ, ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು 10% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 100 ದಿನಗಳ ತೀವ್ರಗತಿಯ ಹಂತದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಮುಕ್ತ ಭಾರತವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಇದರ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.

ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗಿಯರಿಗಾಗಿ ಯೋಜನೆ

 ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗಿಯರಿಗಾಗಿ ಯೋಜನೆ  ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಆಕಾಂಕ್ಷಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ 14-18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಎರಡು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಅಂಶದಡಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 300 ದಿನಗಳ ಕಾಲ 600 ಕ್ಯಾಲೊರಿಗಳು, 18-20 ಗ್ರಾಂ ಪ್ರೊಟೀನ್ ಮತ್ತು ಲಘು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪೂರಕ ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಬಲವರ್ಧಿತ ಅಕ್ಕಿ, ಸಿರಿಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ತಾಜಾ ಹಣ್ಣು-ತರಕಾರಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಬಿಸಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಊಟ ಅಥವಾ 'ಮನೆಗೆ ಒಯ್ಯುವ ಪಡಿತರ' ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶೇತರ ಅಂಶದಡಿ ಐರನ್-ಫೋಲಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಮಾತ್ರೆಗಳ ವಿತರಣೆ, ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣೆ, ಕೌಶಲ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ರಕ್ತಹೀನತೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಹದಿಹರೆಯದ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಮರಳಿ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಜೀವನ ಕೌಶಲಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. 31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2024 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 24,08,074 ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗಿಯರು 'ಪೋಷಣ್ ಟ್ರ್ಯಾಕರ್' ಆ್ಯಪ್‌ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಋತುಚಕ್ರದ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಯೋಜನೆ

ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯವು 10-19 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಹದಿಹರೆಯದ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಋತುಚಕ್ರದ ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ.

ಹದಿಹರೆಯದ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯಯುತ ಋತುಚಕ್ರದ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.

ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ನ್ಯಾಪ್‌ಕಿನ್‌ಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ.

ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ನ್ಯಾಪ್‌ಕಿನ್‌ಗಳ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ವಿಲೇವಾರಿಯೂ ಸಹ ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ.

ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 2011 ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ದ 107 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು, ಅಂದು "ಫ್ರೀಡೇಸ್" ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಿಯಾಯಿತಿ ದರದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಪ್‌ಕಿನ್‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 2014 ರಿಂದ, ರಾಜ್ಯಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಅಭಿಯಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಪ್‌ಕಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರು ಇವುಗಳ ವಿತರಣೆ ಹಾಗೂ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನವೆಂಬರ್ 2025 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಸುವಿಧಾ ನ್ಯಾಪ್‌ಕಿನ್‌ಗಳ ಒಟ್ಟು ಮಾರಾಟವು 96.30 ಕೋಟಿಗೆ ತಲುಪಿದೆ. ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರು ರಿಯಾಯಿತಿ ದರದ ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ನ್ಯಾಪ್‌ಕಿನ್ ಪ್ಯಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಮಾಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಜಾಗೃತಿ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಭಾರತೀಯ ಜನೌಷಧಿ ಪರಿಯೋಜನಾ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 1 ರೂಪಾಯಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ಯಾಡ್ ನಂತೆ 'ಜನೌಷಧಿ ಸುವಿಧಾ' ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಸೌಲಭ್ಯ ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಪೋಷಣ್ ಅಭಿಯಾನ

ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಜುಂಜುನುವಿನಲ್ಲಿ 2018ರ ಮಾರ್ಚ್ 8ರಂದು ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾದ ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗಿಯರು, ಗರ್ಭಿಣಿಯರು, ಹಾಲುಣಿಸುವ ತಾಯಂದಿರು ಮತ್ತು 0-6 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಉಸ್ತುವಾರಿ, ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳ ಸಮನ್ವಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಮೂಲಕ, ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕುಂಠಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ತೂಕದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಸಮಗ್ರವಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಮಿಷನ್ ವಾತ್ಸಲ್ಯ

ಮಿಷನ್ ವಾತ್ಸಲ್ಯವು ಕೇಂದ್ರ ಪುರಸ್ಕೃತ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕಷ್ಟಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವಿವಿಧ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಹಂತಗಳನ್ನು ದಾಟುವಾಗ ಅವರಿಗೆ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ, ಬೆಂಬಲದಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಾಲನ್ಯಾಯ (ಮಕ್ಕಳ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 2015 (2021 ರಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದಂತೆ) ಮತ್ತು ಅದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ ಅಂತಹ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೇತರ ಆರೈಕೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಈ ಯೋಜನೆಯು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ, ಬಾಲನ್ಯಾಯ ಕಾಯ್ದೆ 2015ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿದಂತೆ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ತುರ್ತು ಸಹಾಯವಾಣಿಯನ್ನು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಮನ್ವಯದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದನ್ನು ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದ 112 ಸಹಾಯವಾಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 728 ಜಿಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳ ಸಹಾಯವಾಣಿ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ (21.01.2026 ರ ಅಂಕಿಅಂಶದಂತೆ).

ಅಲ್ಲದೆ, 'ಮಿಷನ್ ವಾತ್ಸಲ್ಯ ಪೋರ್ಟಲ್' ಎಂಬ ಏಕೀಕೃತ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಈ ಹಿಂದಿನ 'ಟ್ರಾಕ್ ಚೈಲ್ಡ್' ಮತ್ತು 'ಖೋಯಾ-ಪಾಯಾ' ನಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ನಾಪತ್ತೆಯಾದ, ಅನಾಥ, ಪರಿತ್ಯಕ್ತ ಮತ್ತು ಶರಣಾದ ಮಕ್ಕಳ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಮಿತಿ, ಬಾಲನ್ಯಾಯ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಆರೈಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಂತಹ ಪಾಲುದಾರರಿಗೆ ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಇದು ಕೆಲಸದ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಂಐಎಸ್‌ ಡ್ಯಾಶ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು

ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ವಿಶೇಷ ಉಳಿತಾಯ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ. ಇವು ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ, ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಸುಕನ್ಯಾ ಸಮೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ

'ಬೇಟಿ ಬಚಾವೋ ಬೇಟಿ ಪಢಾವೋ' ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಇದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಭವಿಷ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಕ್ಕಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ನವೆಂಬರ್ 2024 ರ ವೇಳೆಗೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ 4.2 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಖಾತೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಬಲವಾದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತಿಂಗಳು 11 ವರ್ಷಗಳ ಮೈಲಿಗಲ್ಲನ್ನು ಪೂರೈಸಿರುವ ಈ ಯೋಜನೆಯು, ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ—ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ದಿನಾಚರಣೆ 2026, ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆ ಹಾಗೂ ಅವಕಾಶಗಳ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ, ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಗನವಾಡಿಗಳ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ವಿವಿಧ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಉಳಿವು, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಬಹುದಾದ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳ ಜಾಗೃತಿ ಅಭಿಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳ ಜಾರಿಯ ಮೂಲಕ ಭಾರತವು ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋಭಾವದ ಬದಲಾವಣೆಯತ್ತ ವೇಗವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರ, ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳ ನಿರಂತರ ಬದ್ಧತೆಯೊಂದಿಗೆ, ಭಾರತವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ, ರಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತು ಅವಳ ಪೂರ್ಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಸಬಲೀಕರಿಸುವ ಸಮಾನ ಸಮಾಜದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ.

References

Press Information Bureau:

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2205104&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=154585&ModuleId=3&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2100642&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1808683&reg=3&lang=2

https://archive.pib.gov.in/4yearsofnda/schemesSlide/Beti%20Bachao.htm?

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2204133&reg=3&lang=1

Ministry of Health and Family Welfare:

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/1715/AU1348.pdf?source=pqals#:~:text=The%20aim%20is%20to%20promote,health%20services%20at%20affordable%20prices

https://nhm.gov.in/index1.php?lang=1&level=3&sublinkid=1021&lid=391#:~:text=Background,for%20her%20own%20personal%20use

Ministry of Women and Child Development:

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/184/AU913_GfputK.pdf?source=pqals

https://www.indiabudget.gov.in/doc/eb/sbe101.pdf

Ministry of Education:
https://www.education.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/statistics-new/UDISE+Report%202024-25%20-%20Existing%20Structure.pdf

https://dashboard.udiseplus.gov.in/report2025/static/media/UDISE+2024_25_Booklet_nep.ea09e672a163f92d9cfe.pdf

Click here to see in pdf