पत्र सूचना कार्यालय

ಪೀಠಿಕೆ

ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ ರೂಪದ ಸಿಹಿನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 99% ರಷ್ಟು ಅಂತರ್ಜಲವೇ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಹವಾಮಾನ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಅಂತರ್ಜಲವು ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 62% ನೀರಾವರಿ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು, 85% ಗ್ರಾಮೀಣ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು 50% ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿದೆ. ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, ಕೃಷಿ ತೀವ್ರತೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ನಗರೀಕರಣವು ದೇಶದ ಅಂತರ್ಜಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಜಲ ಆಡಳಿತವು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಲಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಸಚಿವಾಲಯಗಳ ಮೂಲಕ) ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮನ್ವಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸುಗಮಕಾರಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಸುಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆ

ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಂತರ್ಜಲವು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳೊಳಗೆ ಇಳಿಯುವ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಮೊದಲು ಅಥವಾ ಮಾನವನ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಮೊದಲು ಭೂಗತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಅನೇಕ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ತೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ಮೇಲೆ ಬಲವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವ ಮತ್ತು ಪ್ರವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಭೂಗತ ಪದರವನ್ನು ಅಕ್ವಿಫರ್ ( ಜಲಪದರ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ವಿಫರ್‌ಗಳಿಂದ ನೀರು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಹರಿದು ಬುಗ್ಗೆಗಳು, ಹಳ್ಳಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಬಹುದು ಅಥವಾ ತೆರೆದ ಬಾವಿಗಳು, ಟ್ಯೂಬ್ ವೆಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬೋರ್‌ವೆಲ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಪಂಪ್ ಮಾಡಿ ಹೊರತೆಗೆಯಬಹುದು.

ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆ - ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಆದ್ಯತೆಗಳು

 ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಸಮಗ್ರ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಡಿಪಾಯಗಳೆಂದರೆ: ಅಂತರ್ಜಲದ (ಅಕ್ವಿಫರ್‌ಗಳ) ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗಳು, ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಒತ್ತಡಗಳು (ಬೆದರಿಕೆಗಳು), ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕ್ರಮಗಳು ಬೀರುವ ಪ್ರಭಾವ.

ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸುಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲಿತ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ 4 ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ:

ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ

ಭಾರತವು ವಿಶಾಲವಾದ ಅಂತರ್ಜಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇವುಗಳ ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಲಭ್ಯತೆಯು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ (ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆ), ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸೀಮಿತ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇದು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರ ಕಳವಳವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ.

• ಅಂತರ್ಜಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಒತ್ತಡ: ತೀವ್ರವಾದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಪಂಪ್ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ದೇಶದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟವು ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಭೂಗತ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳ ಮೇಲೆ ದಿನೇ ದಿನೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

• ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕ್ಷೀಣತೆ: ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಾಲಿನ್ಯವು, ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಆರ್ಸೆನಿಕ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೋರೈಡ್‌ನಂತಹ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಅಂತರ್ಜಲದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಹಾಳುಮಾಡಿದೆ. ಇದು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡುತ್ತಿದೆ.

• ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಬಳಕೆಗೆ ಕಾರಣಗಳು: ಕೈಗೆಟುಕುವ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪಂಪಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಂತರ್ಜಲ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಣ್ಣ ರೈತರು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಕುಟುಂಬಗಳೂ ಸಹ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಖಾಸಗಿ ಕೊಳವೆಬಾವಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಬಳಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.

ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಅಂತರ್ಜಲ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. ಹವಾಮಾನ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕುರಿತಾದ ಭಾರತದ ಸಿಒಪಿ 21 ಬದ್ಧತೆಯು ಇದನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದೆ. ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎಸ್‌ಡಿಜಿ 6 (ಶುದ್ಧ ನೀರು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ), ಎಸ್‌ಡಿಜಿ 11 (ಸುಸ್ಥಿರ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳು) ಮತ್ತು SDG 12 (ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆ) ಸಾಧಿಸಲು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಸರ್ಕಾರದ ಉಪಕ್ರಮಗಳು

ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಅಂತರ್ಜಲದ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಜಲ ಭದ್ರತೆಯ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ನೀತಿಗಳು, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಸಮಗ್ರ ಸರಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಇವುಗಳು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ, ಮರುಪೂರಣ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಹಾಗೂ ಜನಭಾಗೀದಾರಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶ ಆಧಾರಿತ ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಮಾದರಿ ಅಂತರ್ಜಲ (ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ) ವಿಧೇಯಕ

ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಅವಿವೇಚನೆಯ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಮತ್ತು ಮಳೆನೀರು ಕೊಯ್ಲು ಹಾಗೂ ಕೃತಕ ಮರುಪೂರಣದಂತಹ ಸುಸ್ಥಿರ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ರಾಜ್ಯಗಳು ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಒಂದು ನಿಯಂತ್ರಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 'ಮಾದರಿ ಅಂತರ್ಜಲ ವಿಧೇಯಕ'ವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದೆ.

• ಮಾದರಿ ವಿಧೇಯಕವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, ಇದುವರೆಗೆ ಬಿಹಾರ, ಪಂಜಾಬ್, ಹರಿಯಾಣ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಸೇರಿದಂತೆ 21 ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.

• ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ವಿವೇಕಯುತ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

• ಈ ಸಂವಹನವು ನಿಯಮಿತ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಸೆಮಿನಾರ್‌ಗಳು, ರಾಜ್ಯ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ಹಾಗೂ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ಇಲಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅಂತರ್ಜಲದ ಮೇಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂತರ್ ಇಲಾಖಾ ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಸಮಿತಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಚರ್ಚೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಜಲಶಕ್ತಿ ಅಭಿಯಾನ: ಕ್ಯಾಚ್ ದಿ ರೈನ್ (ಜೆಎಸ್‌ಎ: ಸಿಟಿಆರ್‌)

ಜಲಶಕ್ತಿ ಅಭಿಯಾನ: ಕ್ಯಾಚ್ ದಿ ರೈನ್ (ಜೆಎಸ್‌ಎ: ಸಿಟಿಆರ್‌) ಅಭಿಯಾನವನ್ನು 2021ರ ಮಾರ್ಚ್ 22 ರಂದು ವಿಶ್ವ ಜಲ ದಿನಾಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಅಭಿಯಾನವು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ, "ಪ್ರತಿ ಹನಿಯೂ ಅಮೂಲ್ಯ" ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಮಟ್ಟದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಜಲ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ದೇಶದ ನಾಗರಿಕರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಇದು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.

• ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಳೆನೀರು ಕೊಯ್ಲು; (ii) ಎಲ್ಲಾ ಜಲಮೂಲಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಜಿಯೋ-ಟ್ಯಾಗಿಂಗ್ (Geo-tagging) ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿ (Inventory) ತಯಾರಿಸುವುದು, ಜೊತೆಗೆ ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸುವುದು; (iii) ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಜಲಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರ'ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು; (iv) ವ್ಯಾಪಕ ಅರಣ್ಯೀಕರಣ; ಮತ್ತು(v) ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು.

• ಜೆಎಸ್‌ಎ: ಸಿಟಿಆರ್‌ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ, ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕೈಬಿಟ್ಟ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡ ಕೊಳವೆಬಾವಿಗಳನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸುವುದು. ಇದಕ್ಕೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಕ್ರಮಗಳು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತವೆ.

• ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರಿಂದ ಜನವರಿ 2026 ರವರೆಗೆ ಜೆಎಸ್‌ಎ: ಸಿಟಿಆರ್‌ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿದ ಪ್ರಗತಿ:

ಜಲ ಸಂಚಯ ಜನ ಭಾಗೀದಾರಿ

ಜಲ ಸಂಚಯ ಜನ ಭಾಗೀದಾರಿ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಜೆಎಸ್‌ಎ: ಸಿಟಿಆರ್‌ ಅಭಿಯಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2024ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.

• ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಮಳೆನೀರು ಕೊಯ್ಲು, ಅಕ್ವಿಫರ್ (ಜಲಪದರ) ಮರುಪೂರಣ, ಕೊಳವೆಬಾವಿ ಮರುಪೂರಣ ಮತ್ತು ರೀಚಾರ್ಜ್ ಶಾಫ್ಟ್‌ಗಳಂತಹ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ.

• ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಇದನ್ನು ಒಂದು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಮಾದರಿಯನ್ನಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಸುಧಾರಿತ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

• 2026ರ ಜನವರಿ 22ರ ಅಂಕಿಅಂಶದಂತೆ, ಜೆಎಸ್‌ಜೆಬಿ1.0 ಮತ್ತು ಜೆಎಸ್‌ಜೆಬಿ 2.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿರುವ ಕೃತಕ ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಕಾಮಗಾರಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 39,60,333 ಆಗಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕ್ವಿಫರ್ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (ಎನ್ಎಕ್ಯೂಯುಐಎಂ)

ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು, ಎನ್ಎಕ್ಯೂಯುಐಎಂ (2012-2023) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಉದ್ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು:

• ಜಲವಿಜ್ಞಾನದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಕ್ವಿಫರ್‌ಗಳನ್ನು (ಜಲಪದರಗಳನ್ನು) ವರ್ಗೀಕರಿಸುವುದು.

• ಅಂತರ್ಜಲದ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದು.

• ವಿವರವಾದ ಅಕ್ವಿಫರ್ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು.

ಸುಸ್ಥಿರ ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

• ಎನ್ಎಕ್ಯೂಯುಐಎಂ 2.0: ಮೊದಲ ಹಂತದ ಎನ್ಎಕ್ಯೂಯುಐಎಂ ಅನುಭವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಕೇಂದ್ರ ಅಂತರ್ಜಲ ಮಂಡಳಿಯು ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಎನ್ಎಕ್ಯೂಯುಐಎಂ 2.0 (2023 ರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ) ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳು:

• ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಖರತೆಯ ಡೇಟಾವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.

• ಪಂಚಾಯತ್ ಮಟ್ಟದವರೆಗೆ ಸಮಸ್ಯೆ-ಆಧಾರಿತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದು.

ಎನ್ಎಕ್ಯೂಯುಐಎಂ 2.0: ಮೊದಲ ಹಂತದ ಎನ್‌ಎಕ್ಯೂಯುಐಎಂ ಅನುಭವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಕೇಂದ್ರ ಅಂತರ್ಜಲ ಮಂಡಳಿಯು ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಎನ್ಎಕ್ಯೂಯುಐಎಂ 2.0 (2023 ರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ) ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳು:

• ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಖರತೆಯ ಡೇಟಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.

• ಪಂಚಾಯತ್ ಮಟ್ಟದವರೆಗೆ ಸಮಸ್ಯೆ-ಆಧಾರಿತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದು.

ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಜಲ-ಒತ್ತಡವಿರುವ, ಕರಾವಳಿ, ನಗರ, ಬುಗ್ಗೆ-ಆಧಾರಿತ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು, ಆಳವಾದ ಅಕ್ವಿಫರ್, ಆಟೋ ಫ್ಲೋ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಅಂತರ್ಜಲ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಎನ್ಎಕ್ಯೂಯುಐಎಂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿ:

ಅಂತರ್ಜಲಕ್ಕೆ ಕೃತಕ ಮರುಪೂರಣದ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ಲಾನ್-2020

• ಭೂಪ್ರದೇಶ ಆಧಾರಿತ ತಂತ್ರಗಳು: ಅಂತರ್ಜಲಕ್ಕೆ ಕೃತಕ ಮರುಪೂರಣದ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ಲಾನ್ 2020, ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ವಿಫರ್ (ಜಲಪದರ) ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಯಾ ಭೂಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮರುಪೂರಣ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸವಾಲುಗಳ ಪರಿಹಾರ: ಇದು ಅತಿಯಾದ ಅಂತರ್ಜಲ ಬಳಕೆ, ಶುಷ್ಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಅಭಾವ, ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಮರುಪೂರಣದ ಮಿತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಂತರ್ಜಲ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು: ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹರಿವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮೇಲ್ಮೈ ಹರಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಉಪಮೇಲ್ಮೈ ಮರುಪೂರಣ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
• ನಗರ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಕ್ರಮಗಳು: ನಗರ, ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಛಾವಣಿ ಮಳೆನೀರು ಕೊಯ್ಲು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಮಳೆನೀರು ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
• ಬೃಹತ್ ಗುರಿ: ಈ ಯೋಜನೆಯು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 1.42 ಕೋಟಿ ಮಳೆನೀರು ಕೊಯ್ಲು ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಮರುಪೂರಣ ರಚನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ವಿಶಾಲವಾದ ರೂಪರೇಖೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ಒಟ್ಟು 185 ಬಿಲಿಯನ್ ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಮೀಟರ್ ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಅಟಲ್ ಭೂಜಲ ಯೋಜನೆ (ಅಟಲ್ ಜಲ್)

ಅಟಲ್ ಭೂಜಲ ಯೋಜನೆಯು (ಅಟಲ್ ಜಲ್) ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗುಜರಾತ್, ಹರಿಯಾಣ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಎಂಬ ಏಳು ರಾಜ್ಯಗಳ ನೀರಿನ ಅಭಾವವಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ನೇತೃತ್ವದ ಸುಸ್ಥಿರ ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 25, 2019 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ರೈತರ ಆದಾಯವನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸುವ ಸರ್ಕಾರದ ಗುರಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು, ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವುದು, ಇತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

• ಈ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸೂಕ್ತ ಹೂಡಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬಲವಾದ ದತ್ತಾಂಶ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಯೋಜನಾ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟು ₹6,000 ಕೋಟಿ ಆರ್ಥಿಕ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಘಟಕ A (₹1,400 ಕೋಟಿ) ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬಲವರ್ಧನೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಘಟಕ B (₹4,600 ಕೋಟಿ) ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನ ಆಧಾರಿತ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಯೋಜನೆಯು ಬಲವಾದ ಫಲಿತಾಂಶ-ಆಧಾರಿತ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

• 20 ಜನವರಿ 2026 ರವರೆಗೆ ಅಟಲ್ ಭೂಜಲ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಸಾಧಿಸಲಾದ ಪ್ರಗತಿ:

ಮೂಲ: ಜಲಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯ

ಮಿಷನ್ ಅಮೃತ್ ಸರೋವರ್

2022ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 24 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ಮಿಷನ್ ಅಮೃತ್ ಸರೋವರ್', ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೃತ್ ಸರೋವರಗಳನ್ನು (ಕೊಳಗಳನ್ನು) ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಪ್ರತಿ ಕೊಳವು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಎಕರೆ (0.4 ಹೆಕ್ಟೇರ್) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 10,000 ಘನ ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂದು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

• ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ನೀರಾವರಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಆಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅಮೃತ್ ಸರೋವರಗಳ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ.

• 2026ರ ಜನವರಿ 22 ರವರೆಗೆ ಮಿಷನ್ ಅಮೃತ್ ಸರೋವರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಲಾದ ಪ್ರಗತಿ:

ಭಾರತದ ಅಂತರ್ಜಲ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ: ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಬೆಂಬಲ

ಭಾರತವು 43,228 ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಕೇಂದ್ರ ಅಂತರ್ಜಲ ಮಂಡಳಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಿಜಿಡಬ್ಲುಬಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವೀಕ್ಷಣಾ ಬಾವಿಗಳ ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಅಟಲ್ ಭೂಜಲ ಯೋಜನೆ (ಅಟಲ್ ಜಲ್) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸುಸ್ಥಿರ ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಮರುಪೂರಣ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ (30 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರ ಅಂಕಿಅಂಶದಂತೆ):

ಜಲಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯ

ಜಲಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಳೆನೀರು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡುವ ಕುರಿತು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವ ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲ ಒದಗಿಸುವ ಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. 2025ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 30 ರವರೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯಂತೆ, ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು 712 ಜಲಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ

ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ರಕ್ಷಣೆ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮಾದರಿ ಮಸೂದೆ - 2016 ಭಾರತದ ಜಲ ಭದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಲವು ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ; ಇದು ಕೃಷಿ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಮಿತಿಮೀರಿದ ಬಳಕೆ, ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯದ ಒತ್ತಡಗಳಿಂದಾಗಿ ಸುಸ್ಥಿರ ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಭಾರತವು ಜಲಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನೀತಿ ಸುಧಾರಣೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಮಗ್ರ ಹಾಗೂ ಬಹುಮುಖಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಅಂತರ್ಜಲದ ಮೇಲಿನ ಮಾದರಿ ಮಸೂದೆ, ಜಲಶಕ್ತಿ ಅಭಿಯಾನ: ಕ್ಯಾಚ್ ದ ರೈನ್, ಜಲ ಸಂಚಯ್ ಜನ ಭಾಗೀದಾರಿ, ಎನ್ಎಕ್ಯೂಯುಐಎಂ 2.0, ಅಂತರ್ಜಲಕ್ಕೆ ಕೃತಕ ಮರುಪೂರಣದ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ಲಾನ್-2020, ಅಟಲ್ ಭೂಜಲ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಮಿಷನ್ ಅಮೃತ್ ಸರೋವರ್ ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣ, ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯ ಬೇಡಿಕೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅಂತರ್ಜಲ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಸುಧಾರಿತ ದತ್ತಾಂಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸಜ್ಜಿತಗೊಂಡ, ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶ-ಮುಖಿ ಅಂತರ್ಜಲ ಆಡಳಿತದತ್ತ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸುಸ್ಥಿರತೆ, ಹವಾಮಾನ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಸುದೃಢ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.

References

Parliament of India

• https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/184/AS292_TrM9KV.pdf?source=pqals
• https://sansad.in/getFile/annex/269/AU109_JyaRxc.pdf?source=pqars
• https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU1986_6mBwr2.pdf?source=pqals
• https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU1907_ncHZ2c.pdf?source=pqals

Comptroller and Auditor General of India

• https://cag.gov.in/webroot/uploads/download_audit_report/2021/Report%20No.%209%20of%202021_GWMR_English-061c19df1d9dff7.23091105.pdf

Economic Advisory Council to the Prime Minister (EAC-PM), Government of India

• https://eacpm.gov.in/wp-content/uploads/2024/05/Addressing_Groundwater_Depletion_in_India.pdf

Ministry of Jal Shakti

• https://jsactr.mowr.gov.in/
• https://jsactr.mowr.gov.in/PublicDashboard.aspx
• https://jsactr.mowr.gov.in/Public_Dash_2021/DashBoard.aspx
• https://jsactr.mowr.gov.in/JSJB/DashboardJsjb.aspx
• https://jsactr.mowr.gov.in/website/help-documents/Concept-Note-Jal-Shakti-Kendras-for-MIS-Portal.pdf
• https://jsactr.mowr.gov.in/website/JSA_StateWiseJSK.aspx
• https://ataljal-mis.mowr.gov.in/About/About
• https://ataljal-mis.mowr.gov.in/Dashboard/Dashboard?clear=1724931558704
• https://ataljal-mis.mowr.gov.in/mapview/Public_View#
• https://jalshakti-data.gov.in/JSDV/groundwatermap
• https://nwm.gov.in/amrit-sarovar
• https://amritsarovar.gov.in/login
• https://amritsarovar.gov.in/AmrutSarovarDocuments/AmritSarovarGuidelinesPhase2.pdf
• https://jsactr.mowr.gov.in/website/help-documents/Advisory_07_10_2024_V2.pdf
• https://www.jalshakti-dowr.gov.in/static/uploads/2024/05/fc00cd887135cf39b2005ccf1539e0e5.pdf
• https://www.jalshakti-dowr.gov.in/offerings/schemes-and-services/details/atal-bhujal-yojna-ANyETNtQWa
• https://ncog.gov.in/AmritSarovar/Amrit_Sarovar_December_2023.pdf
• https://cgwb.gov.in/en/ground-water-level-monitoring

Ministry of Electronics and Information Technology

• https://ncog.gov.in/AmritSarovar/Amrit_Sarovar_December_2023.pdf

Central Ground Water Board (CGWB), Ministry of Jal Shakti

• https://cgwb.gov.in/en/aquifer-mapping
• https://cgwb.gov.in/en/ground-water-level-monitoring
• https://cgwb.gov.in/cgwbpnm/public/uploads/documents/168613326251844776file.pdf
• https://cgwb.gov.in/cgwbpnm/public/uploads/documents/17357169591419696804file.pdf
• https://cgwb.gov.in/cgwbpnm/public/uploads/documents/1747121552315530012file.pdf
• https://cgwa-noc.gov.in/LandingPage/LatestUpdate/NCDGWR2023.pdf

Central Water Commission (CWC), Ministry of Jal Shakti

• https://cwc.gov.in/sites/default/files/sq-50-merge.pdf

Press Information Bureau

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2200351&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1842727&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2113865&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=152136&ModuleId=3&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=196118&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2122478&reg=3&lang=2

United Nations

• https://www.un.org/sustainabledevelopment/water-and-sanitation/
• https://www.un.org/sustainabledevelopment/cities/
• https://www.un.org/sustainabledevelopment/sustainable-consumption-production/

United Nations Educational Scientific and Cultural Organization (UNESCO)

• https://www.un.org/sites/un2.un.org/files/un_world_water_dev._report_2022.pdf
• https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000379093

United Nations Economic Commission for Europe (UNECE)

• https://unece.org/DAM/env/water/publications/assessment/guidelinesgroundwater.pdf

World Bank

• https://documents1.worldbank.org/curated/en/697581528428694246/pdf/India-PAD-126071-IN-05162018.pdf

United States Department of the Interior, U.S. Geological Survey (USGS)

• https://pubs.usgs.gov/circ/circ1186/pdf/circ1186.pdf
• https://www.usgs.gov/faqs/what-groundwater

U.S. Environmental Protection Agency (US EPA)

• https://www.epa.gov/sites/default/files/documents/groundwater.pdf

California Department of Water Resources

• https://water.ca.gov/Programs/Groundwater-Management/Wells/Well-Standards/Combined-Well-Standards/Monitoring-Introduction

Click here to see in PDF

*****