पत्र सूचना कार्यालय

ആമുഖം

കോമൺവെൽത്ത് രാഷ്ട്രങ്ങളിലെ ഉന്നതതല പാർലമെന്ററി ഫോറമാണ് കോമൺവെൽത്ത് സ്പീക്കർമാരുടെയും പ്രിസൈഡിംഗ് ഓഫീസർമാരുടെയും സമ്മേളനം (CSPOC). ഇത് കോമൺവെൽത്തിലെ 53 പരമാധികാര രാഷ്ട്രങ്ങളിലെ ദേശീയ പാർലമെന്റുകളിൽ നിന്നുള്ള സ്പീക്കർമാരെയും പ്രിസൈഡിംഗ് ഓഫീസർമാരെയും ഒപ്പം 14 അർദ്ധ-സ്വയംഭരണ പാർലമെന്റുകളെയും ഒന്നിപ്പിക്കുന്നു. വൈവിധ്യമാർന്ന ഭരണഘടനാപരവും നിയമപരവും പാർലമെന്ററി പരവുമായ പാരമ്പര്യങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന പ്രിസൈഡിംഗ് ഓഫീസർമാർക്കിടയിലുള്ള ചർച്ചയ്ക്ക് ഇത് ഘടനാപരമായ ഒരു വേദി നൽകുന്നു.

ഈ സമ്മേളനം ഒരു സ്വതന്ത്ര പാർലമെന്ററി ബോഡി ആയിട്ടാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. കോമൺവെൽത്ത് പാർലമെന്ററി അസോസിയേഷനുമായോ (CPA) കോമൺവെൽത്ത് സെക്രട്ടേറിയറ്റുമായോ ഇതിന് ഔദ്യോഗിക ബന്ധമില്ല, എങ്കിലും ഇതിലെ അംഗങ്ങൾ മറ്റ് കോമൺവെൽത്ത് പാർലമെന്ററി സ്ഥാപനങ്ങളിലും അംഗങ്ങളാണ്, കൂടാതെ ഇതിന്റെ നടപടികൾ വിശാലമായ പാർലമെന്ററി വ്യവസ്ഥയുമായി പൊരുത്തപ്പെട്ടുപോകുന്നവയുമാണ്.

CSPOC രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ വിളിച്ചുകൂട്ടുന്നു, ഇടയിലുള്ള വർഷത്തിൽ സ്ഥാപനപരമായ കാര്യങ്ങൾ അവലോകനം ചെയ്യുന്നതിനും അജണ്ട നിശ്ചയിക്കുന്നതിനും അടുത്ത സമ്മേളനത്തിനായുള്ള സംഘടനാപരമായ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്നതിനുമായി ഒരു സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റി യോഗം ചേരുന്നു. ഇത് പാർലമെന്റുകൾക്കിടയിൽ തുടർച്ചയായ ഇടപെടൽ ഉറപ്പാക്കുന്നു. ഇന്ത്യ ഈ പ്രക്രിയയിൽ സജീവ പങ്കാളിയാണ്, കൂടാതെ 1970-71, 1986, 2010, 2026 എന്നീ നാല് അവസരങ്ങളിൽ സമ്മേളനത്തിന് ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്; ഇത് കോമൺവെൽത്ത് പാർലമെന്ററി ചട്ടക്കൂടിലുള്ള ഇന്ത്യയുടെ തുടർച്ചയായ ഇടപെടലിനെയും നേതൃത്വത്തെയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. 29-ാമത് സമ്മേളനം 2028-ൽ ലണ്ടനിൽ നടക്കും.

ചരിത്രപരമായ ഉത്ഭവവും നിയമ ചട്ടക്കൂടും

1969-ൽ കാനഡയിലെ ഹൗസ് ഓഫ് കോമൺസ് സ്പീക്കറായിരുന്ന ലൂസിയൻ ലാമൗറക്സിന്റെ മുൻകൈയിൽ CSPOC സ്ഥാപിതമായത്. പാർലമെന്ററി നേതൃത്വം, നടപടിക്രമങ്ങൾ, സ്ഥാപനപരമായ അഖണ്ഡത എന്നിവയ്ക്ക് മാത്രമായി സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട ഒരു ഘടനാപരമായ, രാഷ്ട്രീയേതര വേദിയുടെ ആവശ്യകത കോമൺവെൽത്ത് പ്രിസൈഡിംഗ് ഓഫീസർമാർ തിരിച്ചറിഞ്ഞതിൽ നിന്നാണ് ഈ സംരംഭം ഉണ്ടായത്. പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യത്തിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള കൂട്ടായ ധാരണ വളർത്തുന്നതിനും നിഷ്പക്ഷതയും നടപടിക്രമപരമായ സത്യസന്ധതയും നിലനിർത്തുന്നതിൽ പ്രിസൈഡിംഗ് ഓഫീസർമാരുടെ പങ്കിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനുമായി ഈ പ്രത്യേക സ്ഥാപനപരമായ വിടവ് നികത്താൻ CSPOC വിഭാവനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.

സമ്മേളനം അംഗീകരിക്കുകയും കൃത്യമായ ഇടവേളകളിൽ അവലോകനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന 'സ്റ്റാൻഡിംഗ് റൂൾസ്' പ്രകാരമാണ് CSPOC പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഇതിന്റെ ഘടന, പ്രവർത്തനം, തീരുമാനമെടുക്കൽ എന്നിവ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ആഭ്യന്തര നിയമ ചട്ടക്കൂടായി ഇത് മാറുന്നു.

പ്രധാന വ്യവസ്ഥകൾ:

• സ്വതന്ത്ര പരമാധികാര കോമൺവെൽത്ത് രാഷ്ട്രങ്ങളിലെ ദേശീയ പാർലമെന്റുകളിലെ സ്പീക്കർമാർക്കും പ്രിസൈഡിംഗ് ഓഫീസർമാർക്കും മാത്രമായി അംഗത്വം പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
• പാർലമെന്റ് പിരിച്ചുവിടപ്പെട്ട സാഹചര്യത്തിൽ, ഒരു പിൻഗാമി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നത് വരെ അവസാനമായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ച പ്രിസൈഡിംഗ് ഓഫീസർ പ്രതിനിധിയായി തുടരും.
• ഡെപ്യൂട്ടി സ്പീക്കർമാർക്കോ തത്തുല്യമായ സ്ഥാനത്തുള്ളവർക്കോ പകരക്കാരായി പൂർണ്ണ അവകാശങ്ങളോടെ പങ്കെടുക്കാം, എന്നാൽ സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റി അംഗത്വത്തിന് ഇവർ അർഹരായിരിക്കില്ല.
• അജണ്ട നിശ്ചയിക്കൽ, നടപടിക്രമങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കൽ, ക്വോറം, വോട്ടിംഗ്, ഭാരവാഹികളുടെ കാലാവധി എന്നിവയ്ക്കുള്ള നടപടിക്രമങ്ങൾ നിയമങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.

സമ്മേളനങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള കാലയളവിൽ സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റി ഈ നിയമങ്ങൾ അവലോകനം ചെയ്യുകയും പൂർണ്ണ സമ്മേളനം ഭേദഗതികൾ വരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് ഉയർന്നുവരുന്ന പാർലമെന്ററി വെല്ലുവിളികളോട് പ്രതികരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ സ്ഥാപനപരമായ തുടർച്ച ഉറപ്പാക്കുന്നു.

CSPOC-യുടെ ലക്ഷ്യങ്ങളും പ്രവർത്തനങ്ങളും

പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യത്തിൽ നിഷ്പക്ഷത പാലിക്കാനുള്ള പ്രിസൈഡിംഗ് ഓഫീസർമാരുടെ ഭരണഘടനാപരമായ ഉത്തരവാദിത്തം പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന വ്യക്തമായ നിർദ്ദേശങ്ങളോടെയാണ് CSPOC പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.

പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ: സ്പീക്കർമാരുടെയും പ്രിസൈഡിംഗ് ഓഫീസർമാരുടെയും ഭാഗത്തുനിന്ന് നിഷ്പക്ഷതയും നീതിയും നിലനിർത്തുകയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുക; കോമൺവെൽത്തിലുടനീളമുള്ള പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യത്തിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവും ധാരണയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക; അനുഭവങ്ങളും മികച്ച രീതികളും കൈമാറുന്നതിലൂടെ നിയമനിർമ്മാണ സ്ഥാപനങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുക.

പ്രവർത്തനപരമായ പങ്ക്: പാർലമെന്ററി നടപടിക്രമങ്ങൾ, ധാർമ്മികത, സ്ഥാപനപരമായ സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങൾ, ഭരണം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള സംവാദത്തിന് ഇത് ഒരു പ്ലാറ്റ്ഫോം നൽകുന്നു. ഇതിന്റെ തീരുമാനങ്ങൾ നിയമപരമായി നിർബന്ധിതമല്ലെങ്കിലും കോമൺവെൽത്ത് പാർലമെന്റുകളിൽ അവയ്ക്ക് വലിയ സ്വാധീനമുണ്ട്.

സമകാലിക പ്രസക്തി: ഡിജിറ്റൽ പരിവർത്തനം (AI-യുടെ പ്രയോഗം പോലുള്ളവ), പൊതുജന പങ്കാളിത്തം, അംഗങ്ങളുടെ ക്ഷേമം, സ്ഥാപനപരമായ സ്വയംഭരണവും വിശ്വാസ്യതയും സംരക്ഷിക്കൽ തുടങ്ങിയ പുതിയ മുൻഗണനകളുമായി CSPOC പൊരുത്തപ്പെട്ടുപോകുന്നത് തുടരുന്നു.

CSPOC-യിൽ ഇന്ത്യയുടെ പങ്ക്

ഇന്ത്യയുടെ ദീർഘകാല പാർലമെന്ററി പാരമ്പര്യങ്ങളും കോമൺവെൽത്ത് പാർലമെന്ററി വേദികളിലെ സജീവ പങ്കാളിത്തവും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന വിധത്തിൽ, ഇന്ത്യ CSPOC-യുമായി തുടർച്ചയായതും അർത്ഥവത്തായതുമായ ഇടപെടൽ നിലനിർത്തിയിട്ടുണ്ട്.

2026 ജനുവരി 14 മുതൽ 16 വരെ ന്യൂഡൽഹിയിൽ നടന്ന കോമൺവെൽത്ത് സ്പീക്കർമാരുടെയും പ്രിസൈഡിംഗ് ഓഫീസർമാരുടെയും 28-ാമത് സമ്മേളനത്തിന് ഇന്ത്യ ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചു. ലോക്‌സഭാ സ്പീക്കർ ഓം ബിർലയുടെ അധ്യക്ഷതയിലാണ് സമ്മേളനം സംഘടിപ്പിച്ചത്. ഡൽഹിയിലെത്തിയ സ്പീക്കർമാർക്കും പ്രിസൈഡിംഗ് ഓഫീസർമാർക്കും അനുഗമിക്കുന്ന പ്രതിനിധികൾക്കും ഇന്ത്യയുടെ 'അതിഥി ദേവോ ഭവ' എന്ന സങ്കല്പം പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന രീതിയിൽ പരമ്പരാഗതമായ വരവേൽപ്പ് നൽകി. സംവിധാൻ സദനിൽ പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്ത സമ്മേളനം, ഈ പരിപാടിക്കും അതിന്റെ പാർലമെന്ററി സ്വഭാവത്തിനും നൽകുന്ന ദേശീയ പ്രാധാന്യം അടിവരയിട്ടു.

28-ാമത് CSPOC 42 കോമൺവെൽത്ത് രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നും നാല് അർദ്ധ-സ്വയംഭരണ പാർലമെന്റുകളിൽ നിന്നുമുള്ള 61 പാർലമെന്ററി നേതാക്കളെ ഒരുമിച്ച് കൊണ്ടുവന്നു. ഇത് ഇന്നുവരെയുള്ള ഏറ്റവും വലിയ പതിപ്പുകളിലൊന്നായി മാറുകയും വിശ്വസനീയവും പ്രസക്തവുമായ പാർലമെന്ററി ഫോറമെന്ന നിലയിൽ CSPOC-യിലുള്ള തുടർച്ചയായ ആത്മവിശ്വാസം വ്യക്തമാക്കുകയും ചെയ്തു.

2026 ജനുവരി 14 മുതൽ 16 വരെ ന്യൂഡൽഹിയിൽ നടന്ന 28-ാമത് സമ്മേളനത്തിന്റെ അജണ്ട, നിയമസഭകൾ നേരിടുന്ന സമകാലിക വെല്ലുവിളികളെയും ആധുനിക ജനാധിപത്യ രീതികളെയും ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് രൂപപ്പെടുത്തിയത്. സമ്മേളനത്തിൽ ചർച്ച ചെയ്ത പ്രധാന പ്രമേയങ്ങൾ ഇവയാണ്:

• പാർലമെന്ററി പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിർമിത ബുദ്ധിയുടെയും (AI) ഡിജിറ്റൽ ടൂളുകളുടെയും പങ്ക്.
• പാർലമെന്ററി ചർച്ചകളിലും സ്ഥാപനപരമായ അധികാരത്തിലും സോഷ്യൽ മീഡിയ ചെലുത്തുന്ന സ്വാധീനം.
• പാർലമെന്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതുജനങ്ങളുടെ ധാരണ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുക.
• പാർലമെന്റ് അംഗങ്ങളുടെയും പാർലമെന്ററി ജീവനക്കാരുടെയും സുരക്ഷ, ആരോഗ്യം, ക്ഷേമം.

തയ്യാറെടുപ്പ് ഘട്ടത്തിൽ, 2025 ജനുവരിയിൽ ഗേൺസിയിൽ നടന്ന CSPOC സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റി യോഗത്തിൽ ബഹുമാനപ്പെട്ട ലോക്സഭാ സ്പീക്കർ അധ്യക്ഷത വഹിച്ചു, ഇത് സമ്മേളനത്തിന്റെ അജണ്ടയും സ്ഥാപനപരമായ ദിശയും രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ ഇന്ത്യയുടെ നേതൃപരമായ പങ്ക് വീണ്ടും ഉറപ്പിച്ചു.

CSPOC, ഗ്ലോബൽ സൗത്ത് എന്നിവയോടുള്ള ഇന്ത്യയുടെ സമകാലിക നിലപാടും പ്രസക്തിയും

സ്വന്തം ജനതയ്ക്കും ആഗോള സമൂഹത്തിനും പ്രയോജനപ്പെടുന്ന രീതിയിലാണ് അതിന്റെ ജനാധിപത്യ കരുത്തും സ്ഥാപനപരമായ ശേഷിയും ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളതെന്ന് ഇന്ത്യ ആഗോള നേതാക്കളുമായി പങ്കുവെച്ചു. 150-ലധികം രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് മരുന്നുകളും വാക്സിനുകളും വിതരണം ചെയ്യുന്ന ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വാക്സിൻ ഉത്പാദക രാജ്യമാണ് ഇന്ത്യ. സ്റ്റീൽ, നെല്ല് ഉത്പാദനത്തിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്തും വ്യോമയാന വിപണിയിൽ മൂന്നാം സ്ഥാനത്തും റെയിൽവേ ശൃംഖലയിൽ നാലാം സ്ഥാനത്തും മെട്രോ റെയിൽ സംവിധാനത്തിൽ മൂന്നാം സ്ഥാനത്തുമാണ് ഇന്ത്യ.

വൈവിധ്യത്തെ ഇന്ത്യ അതിന്റെ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ കരുത്താക്കി മാറ്റിയെന്നാണ് സമ്മേളനം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തുകൊണ്ട് പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി പറഞ്ഞത്. ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ "സ്ഥിരതയും വേഗതയും വ്യാപ്തിയും" നൽകുന്നുവെന്നും അവിടെ "ജനാധിപത്യം എന്നാൽ അവസാനത്തെ വ്യക്തിയിലേക്കും എത്തിക്കുക" എന്നാണെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. സംഭാഷണങ്ങളുടെയും ചർച്ചകളുടെയും ആഴത്തിലുള്ള വേരുകളിലാണ് ജനാധിപത്യം നിലനിൽക്കുന്നത്. ഒരു വിവേചനവുമില്ലാതെ ഓരോ വ്യക്തിക്കും ആനുകൂല്യങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കിക്കൊണ്ട് പൊതുജനക്ഷേമ മനോഭാവത്തോടെയാണ് ഇന്ത്യ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഈ ക്ഷേമ മനോഭാവം കാരണം അടുത്ത കാലത്തായി 25 കോടി ജനങ്ങൾ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരായെന്ന് അദ്ദേഹം പങ്കുവെച്ചു. "ഇന്ത്യയിൽ, ജനാധിപത്യം ഫലം നൽകുന്നു" എന്ന് അദ്ദേഹം ഉറപ്പിച്ചുപറഞ്ഞു.

CSPOC ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ ഈ ഗുണങ്ങൾ ഇന്ത്യയെ പാരമ്പര്യവും സ്ഥാപനപരമായ പരിവർത്തനവും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കാൻ കഴിവുള്ള വിശ്വസനീയവും മാതൃകയാക്കാവുന്നതുമായ ഒരു പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യ രാജ്യമായി പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു. പ്രധാനമന്ത്രി സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ, ഇന്ത്യ "എല്ലാ ആഗോള വേദികളിലും ഗ്ലോബൽ സൗത്തിന്റെ ആശങ്കകൾ ശക്തമായി ഉയർത്തുന്നു". ഇത് കോമൺവെൽത്തിലുടനീളമുള്ള നിയമനിർമ്മാണസഭകളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിൽ ഒരു പങ്കാളിയെന്ന നിലയിലുള്ള ഇന്ത്യയുടെ പങ്കിനെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. ജി20 അധ്യക്ഷതയിലും ഇന്ത്യ ഗ്ലോബൽ സൗത്തിന്റെ മുൻഗണനകളെ ആഗോള അജണ്ടയുടെ കേന്ദ്രസ്ഥാനത്ത് പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരുന്നുവെന്നും പ്രധാനമന്ത്രി കൂട്ടിച്ചേർത്തു.

ഉപസംഹാരം

ജനുവരി 16-ന് നടന്ന സമാപന സമ്മേളനത്തിൽ ലോക്‌സഭാ സ്പീക്കർ ഓം ബിർല 29-ാമത് CSPOC-യുടെ അധ്യക്ഷസ്ഥാനം യുകെ ഹൗസ് ഓഫ് കോമൺസ് സ്പീക്കർ സർ ലിൻഡ്‌സെ ഹോയ്‌ലിന് ഔദ്യോഗികമായി കൈമാറുകയും ലണ്ടനിൽ നടക്കാനിരിക്കുന്ന അടുത്ത സമ്മേളനത്തിന് ആശംസകൾ നേരുകയും ചെയ്തു. പങ്കെടുക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളിലുടനീളം പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള സുപ്രധാനമായ ഒരു രാഷ്ട്രീയേതര വേദിയായി CSPOC സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. നിഷ്പക്ഷത, നടപടിക്രമപരമായ നീതി, സ്ഥാപനപരമായ അഖണ്ഡത എന്നിവ ഉയർത്തിപ്പിടിക്കാൻ പ്രിസൈഡിംഗ് ഓഫീസർമാരെ പ്രാപ്തരാക്കുന്നതിലൂടെ CSPOC കൂട്ടായ പാർലമെന്ററി നേതൃത്വത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടക്കുന്ന സമ്മേളനങ്ങളിലൂടെയും സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റി പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെയും ഇത് സുസ്ഥിരമായ സംവാദങ്ങളെയും പുതിയ നിയമനിർമ്മാണ വെല്ലുവിളികൾക്കെതിരെയുള്ള ഏകോപിത പ്രതികരണങ്ങളെയും പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. 2026-ൽ 28-ാമത് CSPOC-ക്ക് ഇന്ത്യ ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചത് രാജ്യത്തിന്റെ പാർലമെന്ററി പാരമ്പര്യത്തെയും സാങ്കേതികവിദ്യ, പൊതുജന പങ്കാളിത്തം, സ്ഥാപനപരമായ പ്രതിരോധശേഷി എന്നിവയിലൂന്നിയ ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങളോടുള്ള പ്രതിബദ്ധതയെയും എടുത്തുകാണിക്കുന്നു.

• Press Release:Press Information Bureau
• Press Release:Press Information Bureau
• Press Release:Press Information Bureau

Conference of Speakers and Presiding Officers of the Commonwealth (CSPOC)

• Conference of Speakers and Presiding Officers of the Commonwealth
• https://www.cspoc.org/rules.html
• Rules - Conference of Speakers and Presiding Officers of the Commonwealth
• Standing Committee - Conference of Speakers and Presiding Officers of the Commonwealth

Lok Sabha Sansad

• file1333.pdf

Commonwealth Parliamentary Association

• https://x.com/CPA_Secretariat/status/2010758183539835247?s=20

Click here for pdf file.

-SK-