Press Note Details: Press Information Bureau

Social Welfare

ಸೋಮನಾಥ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಪರ್ವ

ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಆಳವಾದ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಹೆಮ್ಮೆ

Posted On: 10 JAN 2026 9:46AM

ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು

ಸೋಮನಾಥ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಪರ್ವ (8-11 ಜನವರಿ, 2026): ಕ್ರಿ.ಶ. 1026 ರಲ್ಲಿ ಮಹಮ್ಮದ್ ಘಜ್ನಿಯು ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಮೊದಲ ದಾಳಿಗೆ 1,000 ವರ್ಷಗಳು ತುಂಬಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಪರ್ವವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಈ ಪರ್ವವು ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅಚಲ ಚೇತನ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರು ಜನವರಿ 10-11, 2026 ರಂದು ಸೋಮನಾಥಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲಿದ್ದಾರೆ.
ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು 92 ರಿಂದ 97 ಲಕ್ಷ ಭಕ್ತರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
ಸೋಮನಾಥದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಒಟ್ಟು 906 ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ 262 ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದಾರೆ; ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಸುಮಾರು 363 ಮಹಿಳೆಯರು ಉದ್ಯೋಗ ಪಡೆದಿದ್ದು, ದೇವಾಲಯದ ಮೂಲಕ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು 9 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಪೀಠಿಕೆ

सौराष्ट्रे सोमनाथं च श्रीशैले मल्लिकार्जुनम् ।

उज्जयिन्यां महाकालम्ॐकारममलेश्वरम्”

ದ್ವಾದಶ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಸ್ತೋತ್ರದ ಈ ಆರಂಭಿಕ ಶ್ಲೋಕವು ಗುಜರಾತ್‌ನ ಸೋಮನಾಥವನ್ನು ಹನ್ನೆರಡು ಪವಿತ್ರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಮನಾಥಕ್ಕಿರುವ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಭೂಗೋಳದ ಅಡಿಪಾಯವೇ ಸೋಮನಾಥ ಎಂಬ ನಾಗರಿಕ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಇದು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಗುಜರಾತ್‌ನ ವೇರಾವಲ್ ಸಮೀಪವಿರುವ ಪ್ರಭಾಸ ಪಟಾಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಸೋಮನಾಥವು ಕೇವಲ ಆರಾಧನಾ ಸ್ಥಳವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದು ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನಿರಂತರತೆಯ ಜೀವಂತ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ, ಸೋಮನಾಥವು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಭಕ್ತಿಯ ಬದಲಾಗಿ ವಿನಾಶವನ್ನೇ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆದರೂ, ಸೋಮನಾಥದ ಇತಿಹಾಸವು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಭಕ್ತರ ಅದಮ್ಯ ಧೈರ್ಯ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.

ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಪರ್ವ: ಸಾಮೂಹಿಕ ಹೆಮ್ಮೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ

ಜನವರಿ 1026 ರಲ್ಲಿ ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯದ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಮೊದಲ ದಾಳಿಗೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ತುಂಬಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, "ಸೋಮನಾಥ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಪರ್ವ" ವನ್ನು 2026 ರ ಜನವರಿ 8 ರಿಂದ ಜನವರಿ 11 ರವರೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ವಿನಾಶದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಸೋಮನಾಥವು ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು; ಅವರ ಉದ್ದೇಶ ಭಕ್ತಿಯಾಗಿರದೆ ಕೇವಲ ಧ್ವಂಸ ಮಾಡುವುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ದೇವಿ ಅಹಲ್ಯಾ ಬಾಯಿ ಹೋಳ್ಕರ್ ಅವರಂತಹ ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪದ ಭಕ್ತರಿಂದ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮರುನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಈ ಅವಿರತ ಚಕ್ರವು ಸೋಮನಾಥವನ್ನು ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನಿರಂತರತೆಯ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಂಕೇತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 1951ರ ಮೇ 11 ರಂದು ಭಕ್ತರಿಗಾಗಿ ಪುನಃ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಆ ಘಟನೆಗೆ 2026ರಲ್ಲಿ 75 ವರ್ಷಗಳು ತುಂಬುತ್ತಿರುವುದು ವಿಶೇಷವಾದ ಕಾಕತಾಳೀಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು (1000 ವರ್ಷಗಳ ಸ್ಮರಣೆ ಮತ್ತು 75 ವರ್ಷಗಳ ಪುನರ್ ಉದ್ಘಾಟನೆ) ಸೇರಿ 'ಸೋಮನಾಥ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಪರ್ವ'ಕ್ಕೆ ಭದ್ರವಾದ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿವೆ.

ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಈ ಪರ್ವದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸೋಮನಾಥವು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮರಣೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ 72 ಗಂಟೆಗಳ ಅಖಂಡ ಓಂಕಾರ ಜಪ ಈ ಆಚರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ದೇವಸ್ಥಾನದ ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿ ಸಂಗೀತ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರವಚನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸೋಮನಾಥ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಪರ್ವವು ಭಾರತದ ಸನಾತನ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪಯಣದ ಕುರಿತಾದ ಹೆಮ್ಮೆ, ಸ್ಮರಣೆ ಮತ್ತು ಅಚಲ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂದರ್ಭ: ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಚೇತರಿಕೆ

ಸೋಮನಾಥದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬೇರುಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಸೋಮನಾಥವು ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ 'ಪ್ರಭಾಸ ತೀರ್ಥ'ವು ಶಿವನ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರದೇವನು ಮಾಡಿದ ತಪಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂದ್ರನು ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ತನ್ನ ಶಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆದನು; ಇದು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅಪಾರವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ಶತಮಾನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸೋಮನಾಥವು ಮರುನಿರ್ಮಾಣದ ಅನೇಕ ಹಂತಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತವೂ ಆಯಾ ಕಾಲದ ಭಕ್ತಿ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಒಂದಾದ ನಂತರ ಒಂದರಂತೆ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಇದು ನವೀಕರಣ ಮತ್ತು ನಿರಂತರತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಸೋಮನಾಥದ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕಷ್ಟದ ಕಾಲಘಟ್ಟವು ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.

ಜನವರಿ 1026ರಲ್ಲಿ, ಸೋಮನಾಥವು ಮಹಮ್ಮದ್ ಘಜ್ನಿಯಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದಾಳಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ಇದು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ದೇವಾಲಯದ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ನಿರಂತರ ವಿನಾಶ ಮತ್ತು ಮರುನಿರ್ಮಾಣದ ಸುದೀರ್ಘ ಹಂತದ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ಇಷ್ಟಾದರೂ, ಸೋಮನಾಥವು ಜನರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ದೇವಾಲಯದ ನಾಶ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಈ ಚಕ್ರವು ವಿಶ್ವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅಪ್ರತಿಮವಾದುದು. ಸೋಮನಾಥವು ಕೇವಲ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿರದೆ, ಅದು ನಂಬಿಕೆ, ಗುರುತು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಜೀವಂತ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಾರ್ತಿಕ ಶುದ್ಧ ಪಾಡ್ಯಮಿ, ಅಂದರೆ 12 ನವೆಂಬರ್ 1947ರ ದೀಪಾವಳಿಯ ದಿನದಂದು, ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲರು ಸೋಮನಾಥದ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ದೃಢಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಸೋಮನಾಥದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವು ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಅವರದಾಗಿತ್ತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಕಲ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಈ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 'ಕೈಲಾಸ ಮಹಾಮೇರು ಪ್ರಸಾದ' ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 11 ಮೇ 1951 ರಂದು ಅಂದಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಮಾರಂಭವು ಕೇವಲ ದೇವಾಲಯದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಗಿರದೆ, ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಪುನರುಚ್ಚಾರವಾಗಿತ್ತು.

ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿತ ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯವು 1951 ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ 50 ವರ್ಷಗಳ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ 31 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2001 ರಂದು ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭವು ದೇವಾಲಯದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್, ಕೆ. ಎಂ. ಮುನ್ಶಿ ಮತ್ತು ಇತರರು ವಹಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲರ 125 ನೇ ಜನ್ಮದಿನೋತ್ಸವದಂದೇ ನಡೆದಿದ್ದು ವಿಶೇಷವಾಗಿತ್ತು; ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ, ಅಂದಿನ ಗೃಹ ಸಚಿವ ಲಾಲ್ ಕೃಷ್ಣ ಅಡ್ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಗಣ್ಯರು ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು.

2026ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು 1951ರ ಆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಮಾರಂಭದ 75ನೇ ವರ್ಷವನ್ನು (ಅಮೃತ ಮಹೋತ್ಸವ) ಆಚರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆ ಸಮಾರಂಭವು ಕೇವಲ ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯದ ಪುನರ್ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಪುನರುಚ್ಚಾರವಾಗಿತ್ತು. ಏಳೂವರೆ ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ಸೋಮನಾಥವು ಇಂದು ನವಚೈತನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಮರುಜನ್ಮ ಪಡೆದಿದ್ದು, ನಮ್ಮ ಸಾಮೂಹಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಕಲ್ಪದ ಅಚಲ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯ: ಭವ್ಯತೆ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಜೀವಂತ ಪರಂಪರೆ

ಸೋಮನಾಥವನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ 12 ಆದಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಗರ್ಭಗೃಹ, ಸಭಾಮಂಟಪ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಮಂಟಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ತೀರದಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾಗಿ ತಲೆ ಎತ್ತಿ ನಿಂತಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಶಿಖರವು 150 ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ಅದರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ 10 ಟನ್ ತೂಕದ ಚಿನ್ನದ ಕಲಶವಿದೆ. 27 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಧ್ವಜದಂಡವು ದೇವಾಲಯದ ಅಚಲ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವು 1,666 ಚಿನ್ನದ ಲೇಪಿತ ಕಲಶಗಳು ಮತ್ತು 14,200 ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕುಶಲತೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.

ಸೋಮನಾಥವು ಸಕ್ರಿಯ ಆರಾಧನೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಭಕ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 92 ರಿಂದ 97 ಲಕ್ಷದಷ್ಟಿದೆ (2020ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 98 ಲಕ್ಷ ಯಾತ್ರಿಕರು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು). 'ಬಿಲ್ವ ಪೂಜೆ'ಯಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳು 13.77 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಕ್ತರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ, ಹಾಗೆಯೇ 2025ರ ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು 3.56 ಲಕ್ಷ ಭಕ್ತರು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಭಕ್ತರನ್ನು ಸೋಮನಾಥದ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ. 2003ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, 2017ರಲ್ಲಿ 3D ಲೇಸರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾದ 'ಲೈಟ್ ಅಂಡ್ ಸೌಂಡ್' ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 10 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. 'ವಂದೇ ಸೋಮನಾಥ ಕಲಾ ಮಹೋತ್ಸವ'ದಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸುಮಾರು 1,500 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ನೃತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಿವೆ. ಶ್ರೀ ಸೋಮನಾಥ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ಆಗಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಸೋಮನಾಥವು ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಹೊಸ ಹಂತಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಪಾದಯಾತ್ರೆ

ಸೋಮನಾಥ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಪರ್ವದ ಮುನ್ನಾದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಸೋಮನಾಥವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉತ್ಸಾಹದ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಗಿರ್ನಾರ್ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ಪವಿತ್ರ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸಂತರು ಶಂಖ ಚೌಕದಿಂದ ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯದವರೆಗೆ ಪಾದಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪ್ರಿಯವಾದ ಡಮರು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಸಂಗೀತದ ನಾದದೊಂದಿಗೆ ಮೊಳಗಿತು. ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕ ಧೋಲ್ ತಂಡದ ಸುಮಾರು 75 ಡೋಲು ವಾದಕರು ಭಾಗವಹಿಸಿ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಚೈತನ್ಯದಾಯಕ ಪರಿಸರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಾದ್ಯಂತ "ಹರ ಹರ ಮಹಾದೇವ" ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಗಳು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿದವು. ಸಂತರು ಮತ್ತು ಗಣ್ಯರು ಅಪಾರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಪಾದಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಾಗತಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ದೈವಿಕ ಭವ್ಯತೆಯ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದ ಭಕ್ತರು ಆಳವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು.

ಸೋಮನಾಥದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರತೆ

2018ರಲ್ಲಿ "ಸ್ವಚ್ಛ ಐಕಾನಿಕ್ ಪ್ಲೇಸ್" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೋಮನಾಥವು ನವೀನ ಸುಸ್ಥಿರ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ವರ್ಮಿಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ (ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ) ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು 1,700 ಬಿಲ್ವ ಮರಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಿದೆ. 'ಮಿಷನ್ ಲೈಫ್' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಪೇವರ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ; ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು 4,700 ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಳೆನೀರು ಕೊಯ್ಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಸುಮಾರು 30 ಲಕ್ಷ ಲೀಟರ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನೀರನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುತ್ತವೆ. 72,000 ಚದರ ಅಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ 7,200 ಮರಗಳ 'ಮಿಯಾವಾಕಿ' ಅರಣ್ಯವು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು 93,000 ಕಿಲೋಗ್ರಾಂ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಅಭಿಷೇಕದ ನೀರನ್ನು 'ಸೋಮಗಂಗಾಜಲ' ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಾಟಲಿಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಡಿಸೆಂಬರ್ 2024 ರ ವೇಳೆಗೆ 1.13 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳು ಇದರ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದಿವೆ.

ಸೋಮನಾಥವು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಪ್ರಬಲ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಯೂ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ 906 ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ 262 ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ 'ಬಿಲ್ವ ವನ'ವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 65 ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರಸಾದ ವಿತರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 30 ಮಹಿಳೆಯರು ದೇವಾಲಯದ ಭೋಜನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, 363 ಮಹಿಳೆಯರು ಇಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು ₹9 ಕೋಟಿ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರ ಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು

2026ರ ಜನವರಿ 8 ರಿಂದ 11ರ ನಡುವೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರ ಭೇಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೋಮನಾಥ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಪರ್ವವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

ಜನವರಿ 10, 2026 ರಂದು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು ಸೋಮನಾಥಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲಿದ್ದು, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಪರ್ವದ ಅಂಗವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದು ಸಂಜೆ ಅವರು ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ಓಂಕಾರ ಮಂತ್ರ ಪಠಣದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ. ನಂಬಿಕೆಯ ನಿರಂತರತೆ, ಏಕತೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ 72 ಗಂಟೆಗಳ ಅಖಂಡ ಓಂಕಾರ ಜಪದಲ್ಲಿ ಅವರು ಜೊತೆಗೂಡಲಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ಸಂಜೆ, ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಪರ್ವದ ಆಚರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಡ್ರೋನ್ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲಿದ್ದಾರೆ.

2026ರ ಜನವರಿ 11 ರಂದು, ಸೋಮನಾಥ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಪರ್ವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಮೆರವಣಿಗೆಯಾದ **'ಶೌರ್ಯ ಯಾತ್ರೆ'**ಯ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು ವಹಿಸಲಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಶೌರ್ಯ ಯಾತ್ರೆಯು ಶತಮಾನಗಳ ಸಂಕಷ್ಟದ ನಡುವೆಯೂ ಸೋಮನಾಥವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಧೈರ್ಯ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಅದಮ್ಯ ಚೇತನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾತ್ರೆಯ ನಂತರ, ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಿದ್ದಾರೆ.

ತದನಂತರ, ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು ಸೋಮನಾಥದಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದ ಜನರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಲಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ದೇವಾಲಯದ ನಾಗರಿಕ ಮಹತ್ವ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಪರ್ವದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸೋಮನಾಥಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಂಬಿಕೆ, ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸ್ವಗೌರವದ ಶಾಶ್ವತ ಸಂದೇಶದ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯು ಸೋಮನಾಥ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಪರ್ವದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರপন্থೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಭೇಟಿಯು ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನಿರಂತರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಜೀವಂತ ಹಾಗೂ ಶಾಶ್ವತ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಸೋಮನಾಥಕ್ಕಿರುವ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ

ಸೋಮನಾಥ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಪರ್ವವು ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿನಾಶದ ಮೇಲೆ ಚೇತರಿಕೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು, ಭಯದ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತದೆ. ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ವಿನಾಶಕಾರಿ ಶಕ್ತಿಗಳು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಧರ್ಮ, ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿರುವ ನಂಬಿಕೆಯು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕವು ಸೋಮನಾಥದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ:

आदिनाथेन शर्वेण सर्वप्राणिहिताय वै।

आद्यतत्त्वान्यथानीयं क्षेत्रमेतन्महाप्रभम्।

प्रभासितं महादेवि यत्र सिद्ध्यन्ति मानवाः॥

ಅರ್ಥ: ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಆದಿನಾಥನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶಾಶ್ವತ ತತ್ವದ ಮೂಲಕ 'ಪ್ರಭಾಸ ಖಂಡ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ದೈವಿಕ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಈ ಪುಣ್ಯಭೂಮಿಯು ಮನುಷ್ಯರು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಿದ್ಧಿ, ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪವಿತ್ರ ತಾಣವಾಗಿದೆ.

References: