पत्र सूचना कार्यालय

नवी दिल्‍ली, 28 नोव्‍हेंबर 2025

ठळक मुद्दे

• गिफ्ट आयएफएससीमध्ये 1034 हून अधिक नोंदणीकृत संस्था
• या केंद्रामध्ये 38 बँका कार्यरत असून त्यांचा एकूण मालमत्ता आधार 100.14 अब्ज डॉलर्स आहे
• हे केंद्र सुमारे 1000 एकर क्षेत्रात पसरलेले आहे, जे एसईझेड आणि डीटीए क्षेत्रांसह 3,300 एकराहून अधिक क्षेत्रावर विस्तारले आहे.
• आयएफएससी युनिट्सना 15 वर्षांच्या कालावधीत 10 वर्षांसाठी आयकर माफीची सवलत.

परिचय

‘गिफ्ट सिटी’ हे जागतिक दर्जाचे वित्तीय आणि आयटी केंद्र उभारण्याच्या दिशेने भारताचे एक धाडसी पाऊल आहे. दूरदृष्टी आणि अचूकतेने डिझाइन केलेले, हे शहर जागतिक मानांकनासह शाश्वत नवोन्मेषाचा सुंदर मिलाफ सादर करते. गुजरात इंटरनॅशनल फायनान्स टेक-सिटी (गिफ्ट सिटी) हे भारताचे पहिले आंतरराष्ट्रीय वित्तीय सेवा केंद्र (आयएफएससी) असून ते गुजरातमधील गांधीनगर येथे स्थित आहे. भारताचे पहिले कार्यान्वित स्मार्ट सिटी म्हणून, हे शहर वित्तीय आणि तांत्रिक सेवांसाठी जागतिक केंद्र बनवण्याच्या देशाच्या महत्त्वाकांक्षेचे प्रतिनिधित्व करते. भक्कम सरकारी पाठिंब्याने समर्थित, गिफ्ट सिटीची रचना जागतिक दर्जाच्या पायाभूत सुविधा आणि शाश्वत शहरी विकास यांना जोडण्यासाठी केली आहे. हे आंतरराष्ट्रीय वित्त आणि गुंतवणुकीमध्ये भारताच्या वाढत्या भूमिकेचे प्रतीक आहे. आज, गिफ्ट सिटी मध्ये जागतिक बँका, विमा कंपन्या, मालमत्ता व्यवस्थापक आणि फिनटेक कंपन्या कार्यरत असून ते सिंगापूर आणि दुबईसारख्या आंतरराष्ट्रीय केंद्रांसाठी एक उदयोन्मुख स्पर्धक बनले आहे. या शहरामध्ये एकात्मिक विकास समाविष्ट आहे, ज्यात व्यावसायिक व्यवसाय जिल्हा, स्वतंत्र निवासी क्षेत्रे, सक्षम सामाजिक पायाभूत सुविधा आणि एक चैतन्यपूर्ण किरकोळ विक्री केंद्र आणि मनोरंजन केंद्र यांचा समावेश आहे.

पार्श्वभूमी आणि दूरदृष्टी

‘गिफ्ट सिटी’चा जन्म भारताचे पहिले जागतिक वित्तीय केंद्र निर्माण करण्याच्या दूरदृष्टीतून झाला. हे वित्त आणि पायाभूत सुविधांमध्ये जागतिक दर्जाच्या मानकांशी बरोबरी साधण्याच्या देशाच्या महत्त्वाकांक्षेचे प्रतिबिंब आहे. आंतरराष्ट्रीय भांडवल आणि नवोन्मेषासाठी प्रवेशद्वार म्हणून ‘गिफ्ट सिटी’ विकसित करण्याची सरकारची दूरदृष्टी आहे. 2047 पर्यंत भारताला एक अग्रगण्य जागतिक वित्तीय केंद्र म्हणून स्थापित करणे हे याचे दीर्घकालीन ध्येय असून शाश्वतता आणि फिनटेक यांना त्यांच्या केंद्रस्थानी ठेवण्यात आले आहे.

• सेझ अधिनियम, २००५ अंतर्गत भारताचे पहिले आंतरराष्ट्रीय वित्तीय सेवा केंद्र (आयएफएससी) म्हणून गिफ्ट सिटीची स्थापना करण्यात आली आहे.
• गुजरातमधील गांधीनगर येथे स्थित, हे शहर जवळपास 1000 एकर क्षेत्रावर पसरलेले आहे आणि आता त्याचा विस्तार 3,300 एकरपेक्षा अधिक क्षेत्रावर केला जात आहे. हे शहर दोन भागांमध्ये विभागले आहे: डोमेस्टिक टॅरिफ एरिया (डीटीए) आणि मल्टी-सर्व्हिस स्पेशल इकॉनॉमिक झोन (गिफ्ट सेझ).

गिफ्ट सिटीची रचना देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय दोन्ही प्रकारच्या वित्तीय व्यवहारांना पाठबळ देण्यासाठी, जागतिक गुंतवणूक आकर्षित करण्यासाठी, नाविन्याला चालना देण्यासाठी आणि उच्च-गुणवत्तेच्या रोजगाराच्या संधी निर्माण करण्यासाठी करण्यात आली आहे. ज्यामुळे विकसित भारत २०२७ च्या भारताच्या दृष्टिकोनात योगदान मिळेल.

• सध्या ऑनशोअर स्वरूपातील अनेक महत्त्वपूर्ण वित्तीय सेवा निवासी तसेच अनिवासी व्यक्तींकडून ऑफशोअर केंद्रांमधून पार पाडल्या जात आहेत.
• भारताच्या विकसित भारत 2027 च्या दृष्टिकोनाकडे जागतिक भांडवल निर्देशित करण्यासाठी एक प्रमुख प्रवेशद्वार म्हणून कार्य करणे.
• भारताच्या कुशल मनुष्यबळासाठी उच्च-गुणवत्तेच्या रोजगाराच्या संधी निर्माण करणे.
• फिनटेक आणि वित्तीय उत्पादनांच्या विकासासाठी एकात्मिक रेग्युलेटरी सँडबॉक्सद्वारे नियामक नवोन्मेषाला चालना देणे.
• पारदर्शक आणि कार्यक्षम बाजारपेठेद्वारे सार्वभौम संपत्ती निधी, पेन्शन निधी, हेज फंड आणि प्रायव्हेट इक्विटीसह जागतिक संस्थात्मक गुंतवणूकदारांना आकर्षित करणे.

प्रशासन आणि संस्थात्मक फ्रेमवर्क

भारत सरकारने गिफ्ट सिटीला बहु-सेवा विशेष आर्थिक क्षेत्र (गिफ्ट सेझ) म्हणून घोषित केले असून त्याला देशाचे आंतरराष्ट्रीय वित्तीय सेवा केंद्र (IFSC) म्हणून अधिकृतपणे अधिसूचित केले आहे. याचे प्रशासन आंतरराष्ट्रीय वित्तीय सेवा केंद्र प्राधिकरण (आयएफएससीए) यांच्याकडे असून, त्याला मजबूत सरकारी देखरेख आणि धोरणात्मक पाठबळ मिळाले आहे. गिफ्ट आयएफएससी संस्थात्मक रचना जागतिक भांडवल आकर्षित करण्यासाठी, नाविन्याला चालना देण्यासाठी तसेच पारदर्शकता आणि शाश्वततेची आंतरराष्ट्रीय मानके जपण्यासाठी तयार केली आहे. सध्याच्या परकीय चलन व्यवस्थापन नियमांनुसार आयएफएससी युनिटला अनिवासी मानले जाते.

आंतरराष्ट्रीय वित्तीय सेवा केंद्र प्राधिकरण (आयएफएससीए): ची स्थापना आयएफएससीए कायदा, 2019 अंतर्गत करण्यात आली असून ते एप्रिल 2020 पासून कार्यरत आहे. हे गिफ्ट आयएफएससी मधील वित्तीय उत्पादने, सेवा आणि संस्थांसाठी एक एकीकृत नियामक म्हणून कार्य करते. हे प्राधिकरण आयएफएससीच्या कामकाजासाठी आरबीआय, सेबी, आयआरडीएआय आणि पीएफआरडीए यांच्यामध्ये पूर्वी विभागलेले अधिकार एकत्रित करते आणि वित्तीय सेवांचा विकास व नियमन करणे, व्यवसाय सुलभतेला चालना देणे आणि गिफ्ट सिटीला जागतिक मानकांशी संरेखित करणे, हे याचे उद्दिष्ट आहे.

इंडिया इंटरनॅशनल बुलियन एक्सचेंज (आयआयबीएक्स)

इंडिया इंटरनॅशनल बुलियन एक्सचेंज (आयआयबीएक्स) जुलै 2022 मध्ये गांधीनगर येथील गिफ्ट आयएफएससीमध्ये स्थापन करण्यात आले. एनएसई, इंडिया आयएनएक्स, एनएसडीएल, सीडीएसएल आणि एमसीएक्स यांसारख्या अग्रगण्य संस्थांनी याला प्रोत्साहन दिले असून याचे नियमन आयएफएससीए द्वारे केले जाते. हे एक्सचेंज भारतात बुलियन आयातीसाठी एक प्रवेशद्वार प्रदान करते, तसेच बुलियन वित्तीय उत्पादनांमध्ये व्यापार, गुंतवणूक आणि व्हॉल्टिंग सुविधांसाठी जागतिक दर्जाची परिसंस्था उपलब्ध करून देते. हे एक्सचेंज संघर्षग्रस्त आणि उच्च-जोखमीच्या भागांमधून पुरवठा साखळीच्या अखंडतेसाठी ओईसीडीच्या योग्य परिश्रम मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करून जबाबदार आणि पारदर्शक बुलियन व्यापाराची खात्री करते.

गिफ्ट आयएफएससीमध्ये बँका, विमा कंपन्या, मालमत्ता व्यवस्थापक, फिनटेक संस्था आणि इंडिया इंटरनॅशनल बुलियन एक्सचेंज (आयआयबीएक्स) यांचा समावेश आहे. सरकार, आयएफएससीए आणि उद्योग क्षेत्रातील भागधारकांमधील नियमित विचारविनिमय होत असून अडचणींचे निराकरण होऊन व्यवसायाच्या वाढीस चालना मिळते.

गिफ्ट सिटीमधील जीसीसी वाढ परिसंस्था

• सांकेतिक स्थान आणि कनेक्टिव्हिटी: गांधीनगर आणि अहमदाबादच्या दरम्यान स्थित, विमानतळ, मेट्रो, रेल्वे आणि बंदराच्या सुविधेसह.
• जागतिक दर्जाची पायाभूत सुविधा: स्मार्ट सिटी डिझाइन, आधुनिक कार्यालये, विस्तारक्षम सुविधा आणि नवोन्मेष केंद्राची क्षमता.
• धोरण आणि नियमन: सुलभ नियमन, सिंगल-विंडो क्लिअरन्स, तसेच भांडवली/संचालन खर्चासाठी प्रोत्साहन आणि शुल्क माफी.
• प्रतिभा परिसंस्था: कुशल मनुष्यबळ, उच्च दर्जाची विद्यापीठे आणि आयटी-बीपीएम केंद्रे जे सहकार्य आणि रोजगारक्षमतेला चालना देतात.
• जागतिक प्रवेशद्वार: फिनटेक भागीदारी आणि सक्रिय नियमन गिफ्ट आयएफएससीला एक उदयोन्मुख जागतिक वित्तीय केंद्र म्हणून स्थान देतात.

ग्लोबल इन-हाउस सेंटर्स (जीआयसी): आयएफएससीमधील ग्लोबल इन-हाउस सेंटर (जीआयसी) ही एक विशेष संस्था आहे, जी एखाद्या वित्तीय सेवा समूहासाठी केवळ वित्तीय उत्पादनांशी संबंधित सहाय्यक सेवा प्रदान करते. ही संस्था परवानगी असलेल्या कायदेशीर संरचनेअंतर्गत परकीय चलनात कार्यरत राहून बँका, एनबीएफसी, वित्तीय मध्यस्थ, गुंतवणूक बँका इत्यादी वित्तीय सेवा समूहांना सेवा देऊ शकते. गिफ्ट आयएफएससीमध्ये जीआयसीच्या मान्यता आणि कामकाजासाठी एक फ्रेमवर्क प्रदान करण्याकरिता आयएफएससीएने आयएफएससीए (ग्लोबल इन-हाउस सेंटर्स) नियमन, 2020 अधिसूचित केले. ही नियमावली गिफ्ट आयएफएससीमधील ग्लोबल कॅपेबिलिटी सेंटर्स (जीसीसी) च्या कार्यासाठी फ्रेमवर्क निश्चित करते.

गिफ्ट आयएफएससीमधील फिनटेक

गिफ्ट सिटी एक एक जागतिक फिनटेक केंद्र म्हणून वेगाने उदयास येत आहे. विशेष नियामक फ्रेमवर्क आणि अग्रगण्य तंत्रज्ञान कंपन्यांच्या सक्रिय सहभागामुळे हे शक्य झाले आहे. नवोन्मेष केंद्रे, सँडबॉक्स व्यवस्था आणि शैक्षणिक भागीदारी यांच्या माध्यमातून, ते वित्तीय तंत्रज्ञानामध्ये अत्याधुनिक संशोधन, इनक्यूबेशन आणि उद्योगाच्या वाढीस प्रोत्साहन देते.

• फिनटेक्ससाठी नियामक फ्रेमवर्क: 27 एप्रिल, 2022 रोजीच्या परिपत्रकाद्वारे सादर करण्यात आलेली गिफ्ट आयएफएससीला जागतिक स्तरावर स्पर्धात्मक फिनटेक केंद्र म्हणून विकसित करण्याचा उद्देश आहे.
• दुहेरी प्रवेश मार्ग: संस्था थेट अधिकृतता किंवा फिनटेक सँडबॉक्सच्या माध्यमातून काम करतात, ज्यामुळे नवोन्मेष आणि लवचिकतेला प्रोत्साहन मिळते.
• उद्योगाचा सहभाग: विप्रो, इन्फोसिस, कॉग्निझंट आणि हेक्सावेअर इत्यादी अग्रगण्य कंपन्यांनी कामकाज सुरू केले आहे, ज्यात सुमारे 2,500 व्यावसायिक कार्यरत आहेत.
• नोंदणीकृत संस्था: सप्टेंबर 2025 पर्यंत, गिफ्ट आयएफएससीमध्ये 20 फिनटेक/टेकफिन संस्था आणि 8 सँडबॉक्स सहभागी आहेत.

आंतरराष्ट्रीय फिनटेक नवोन्मेष आणि संशोधन केंद्र

गुजरात सरकार आणि एशियन डेव्हलपमेंट बँक यांचा हा एक प्रमुख उपक्रम आहे. हे केंद्र प्रशिक्षण, इन्क्यूबेशन, ॲक्सेलरेशन आणि संशोधनाद्वारे फिनटेकमध्ये जागतिक उत्कृष्टतेला चालना देते.

• शैक्षणिक आणि उद्योग भागीदार: आयआयटी गांधीनगर, अहमदाबाद विद्यापीठ, यूसी सॅन दिएगो, तसेच प्लग अँड प्ले.
• लक्ष्य क्षेत्रे: प्रतिभा विकास, स्टार्टअप्सना सहाय्य आणि वित्तीय तंत्रज्ञानामध्ये आंतरराष्ट्रीय सहकार्य.

व्यवसायाची स्थापना

गिफ्ट आयएफएससीमध्ये व्यवसाय स्थापनेसाठी पात्रता

• केवळ वित्तीय सेवा समूहांना सेवा देणे, ज्यांच्या संस्थांनी एफएटीएफ -अनुरूप अधिकारक्षेत्रातून कार्यरत असणे आवश्यक आहे.
• आर्थिक उत्पादनांशी संबंधित वित्तीय सेवा पुरवण्यावर समर्थनाचे लक्ष केंद्रित केले पाहिजे.
• कंपनी, एलएलपी, शाखा किंवा इतर अनुमत संस्था संरचनेच्या स्वरूपात स्थापन केले जाऊ शकते.
• भारताच्या परकीय चलन नियंत्रण नियमांनुसार अनिवासी मानले जाते.

व्यवसायिक ठळक वैशिष्ट्ये

गिफ्ट सिटी वेगाने एक प्रमुख आंतरराष्ट्रीय वित्तीय केंद्र म्हणून विकसित झाले आहे, विविध व्यवसायांना आकर्षित करत आहे आणि जागतिक स्तरावर ओळख मिळवत आहे. त्याची वाढती परिसंस्था, मजबूत संस्थात्मक उपस्थिती आणि कॉर्पोरेट्समधील वाढती पसंती जागतिक वित्त क्षेत्रातील त्याचे वाढते महत्त्व अधोरेखित करते.

• संस्थांची वाढ – बँकिंग, भांडवली बाजार, मालमत्ता व्यवस्थापन, फिनटेक, विमा आणि लीजिंग या क्षेत्रांमध्ये 1034 पेक्षा जास्त नोंदणीकृत संस्था.
• जागतिक क्रमवारी – ग्लोबल फायनान्शियल सेंटर्स इंडेक्स (मार्च 2025) मध्ये 46 वे स्थान मिळवले, जे आतापर्यंतचे सर्वोच्च स्थान आहे.
• उदयनोन्मुख केंद्र – 15 उदयनोन्मुख केंद्रांमध्ये 5 व्या क्रमांकावर आणि प्रतिष्ठा निर्देशांकात अव्वल.
• कर्ज वितरण – गिफ्ट सिटीमधील बँकांनी भारतीय कॉर्पोरेट्सना सुमारे 20 अब्ज अमेरिकन डॉलर्सचे कर्ज वितरित केले असून ते दोन वर्षांपूर्वीच्या 16% वाट्यापेक्षा जास्त आहे. लंडन आणि सिंगापूरसारख्या पारंपरिक हब्सला सुद्धा मागे टाकले आहे.

‘गिफ्ट सिटी’: व्यवसायाची ठळक वैशिष्ट्ये

प्रमुख संस्था: गिफ्ट सिटी हे अल्पावधीतच आघाडीच्या जागतिक आणि देशांतर्गत अग्रगण्य उद्योगांसाठी त्यांची कार्यालये आणि ग्लोबल कॅपेबिलिटी सेंटर्स (जीसीसी) स्थापन करण्यासाठी एक पसंतीचे ठिकाण बनले आहे. त्याचे सांकेतिक स्थान, आधुनिक पायाभूत सुविधा आणि प्रगत नियामक वातावरणामुळे सेमीकंडक्टर आणि ऊर्जा क्षेत्रापासून ते वित्त तसेच तंत्रज्ञान क्षेत्रापर्यंतच्या कंपन्या आकर्षित झाल्या आहेत.

पायाभूत सुविधांची वाढ: गिफ्ट सिटीच्या दृष्टिकोनाला चालना

‘गिफ्ट सिटी’ हे पायाभूत सुविधांच्या विकासाचे एक आधुनिक केंद्र म्हणून उदयास आले असून जागतिक आर्थिक आणि व्यावसायिक वाढीसाठी भारताच्या दृष्टिकोनाचे प्रतिबिंब आहे. भारताचे पहिले कार्यान्वित स्मार्ट शहर म्हणून डिझाइन केलेल्या गिफ्ट सिटीमध्ये अत्याधुनिक पायाभूत सुविधांचे आधुनिक शहरी नियोजनासह एकत्रीकरण केले आहे. याचा सर्वांगीण दृष्टिकोन प्रगत सुविधा, सामाजिक सोयी आणि अखंड संपर्क व्यवस्था यांना एकत्र आणून एक शाश्वत, जागतिक दर्जाचे व्यवसाय आणि निवास वातावरण निर्माण करतो. गिफ्ट सिटी जागतिक दर्जाची ‘प्लग-अँड-प्ले’ पायाभूत सुविधा प्रदान करते, ज्यामुळे व्यवसाय कोणत्याही विलंबाशिवाय आपले कामकाज लवकर सुरू करू शकतात. या सर्व सुविधा एकत्रितपणे एक सुयोजित वातावरण निर्माण करतात, जे खऱ्या अर्थाने "चालत कामावर जाण्याच्या" शहराच्या संकल्पनेला मूर्त रूप देते.

उच्च-दर्जाच्या नागरी पायाभूत सुविधा

• जिल्हा शीतकरण प्रणाली: ही एक केंद्रीकृत शीतकरण प्रणाली आहे ज्यामुळे स्वतंत्र एचव्हीएसी युनिट्सची गरज राहात नाही, ज्यामुळे ऊर्जेचा वापर, देखभालीचा खर्च आणि कार्बन फूटप्रिंट कमी होतो. पारंपरिक एसी प्रणालींपेक्षा 30% कमी ऊर्जा वापरून, केंद्रीकृत उत्पादनाद्वारे ही प्रणाली कार्बन फूटप्रिंटमध्ये लक्षणीय घट करते.
• स्वयंचलित कचरा संकलन प्रणाली (एडब्ल्यूसीएस): हे एक पॉनेमॅटिक कचरा व्यवस्थापन नेटवर्क आहे जे कार्यक्षम संकलन सुनिश्चित करते, वाहतुकीशी संबंधित उत्सर्जन कमी करते आणि संसाधन पुनर्प्राप्तीस समर्थन देते.
• भूमिगत उपयुक्तता बोगदा: एक 17-किमी लांबीचा एकात्मिक बोगदा, ज्यामध्ये वीज, पाणी, सांडपाणी आणि दूरसंचार वाहिन्या आहेत, ज्यामुळे अखंड सेवा वितरण शक्य होते आणि 'खोदकाम-मुक्त शहरा'ची संकल्पना साकार होते. समृद्धी सरोवर 1 किमी लांब आणि 7 मीटर खोल जलाशय आहे ज्यात 15 दिवसांच्या पिण्याच्या पाण्याचा साठा ठेवण्यासाठी तयार करण्यात आला आहे.
• शून्य-विसर्जन जल व्यवस्थापन: प्रगत जल पुनर्वापर प्रणाली प्रत्येक नळातून पिण्यायोग्य पाण्याची उपलब्धता सुनिश्चित करते आणि 24×7 पाणी उपलब्ध असतात, तसेच सांडपाण्याचा पुनर्वापर करून जवळपास शून्य विसर्जन राखले जाते.
• विश्वसनीय वीज पायाभूत सुविधा: अतिरिक्त स्रोतांसह दुहेरी 66/33KV प्राप्तिकेंद्र आणि केंद्रीकृत बॅकअप प्रणाली व्यावसायिक आणि निवासी क्षेत्रांसाठी अखंड वीज पुरवठ्याची हमी देतात. यामुळे 99.999% विजेची विश्वसनीयता साध्य होते, म्हणजेच दरवर्षी केवळ 5.3 मिनिटांसाठी वीजपुरवठा खंडित होतो.
• डिजिटल संपर्क व्यवस्थेचा कणा: अनेक दूरसंचार पुरवठादारांच्या सहकार्याने उभारलेली एक मजबूत ऑप्टिकल फायबर रिंग संपूर्ण शहरात वेगवान, सुरक्षित डिजिटल पायाभूत सुविधा उपलब्ध करून देते.
• श्रेणी-IV डेटा पायाभूत सुविधा: गिफ्ट सिटीमध्ये एसटीटी ग्लोबलद्वारे श्रेणी IV-प्रमाणित ग्रीन डेटा सेंटर कार्यरत आहे. यात 99.999% अपटाइम एसएलए, आयजीबीसी एलईईडी गोल्ड प्रमाणपत्र, प्रगत ISO/IEC 27001 अनुपालन आणि PCI DSS मानके समाविष्ट आहेत. यामुळे उद्योगांसाठी एक अत्यंत विश्वसनीय आणि शाश्वत डिजिटल आधार सुनिश्चित होतो. गिफ्ट सिटी 15 प्रमुख दूरसंचार सेवा पुरवठादारांद्वारे जागतिक स्तरावर जोडलेली आहे.

वाहतूक पायाभूत सुविधा

• शहरी गतिशीलता: गिफ्ट सिटी एकात्मिक रस्ते, एमआरटीएस, कार्यक्षम वाहतूक प्रणाली, पादचारी मार्ग आणि बहुमजली पार्किंग सुविधांद्वारे अखंड बाह्य संपर्क सुविधा सुनिश्चित करते.
• मेट्रो एकात्मता: अखंड मेट्रो संपर्क सुविधा गिफ्ट सिटीला अहमदाबाद आणि गांधीनगरशी जोडते.
• बुलेट ट्रेन जवळीक: प्रस्तावित हाय-स्पीड रेल टर्मिनलपासून केवळ 15 मिनिटांच्या अंतरावर.
• विमानतळाची सोय: अहमदाबादच्या आंतरराष्ट्रीय आणि देशांतर्गत विमानतळापासून केवळ 20 मिनिटांच्या अंतरावर.
• राष्ट्रीय महामार्गाचा फायदा: दिल्ली-मुंबई औद्योगिक कॉरिडॉरचा भाग असलेल्या राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक 48 वर मोक्याच्या ठिकाणी स्थित.
• ई-व्ही बस नेटवर्क: 12 इलेक्ट्रिक बसद्वारे गिफ्ट सिटी अहमदाबाद आणि गांधीनगरशी जोडलेली आहे.
• जवळच रेल्वे स्टेशन: एक प्रमुख रेल्वे स्टेशन केवळ 15 मिनिटांच्या अंतरावर आहे.
• देशांतर्गत हवाई संपर्क सुविधा: 1.5 तासांच्या उड्डाणातून प्रमुख भारतीय शहरांशी संपर्क साधता येतो, ज्यामुळे व्यावसायिक गतिशीलता वाढते.
• स्मार्ट सिटी पायाभूत सुविधा: गिफ्ट सिटी हे भारतातील पहिले कार्यान्वित स्मार्ट शहर आहे, ज्यात हरित, तंत्रज्ञान-सक्षम वाहतूक प्रणाली आहेत.

सामाजिक पायाभूत सुविधा

गिफ्ट सिटीमध्ये 21 एकरचा सेंट्रल पार्क, रिव्हरफ्रंट विकास प्रकल्प आणि लीलावती हॉस्पिटल यासारख्या प्रकल्पांद्वारे आपला शहरी अनुभव समृद्ध करत आहे. यामुळे मनोरंजन, पर्यावरणीय समृद्धी आणि आरोग्यसेवा सुविधांमध्ये लक्षणीय वाढ होणार आहे.

गिफ्ट सिटीचे कमांड अँड कंट्रोल सेंटर (C4) हे रिअल-टाइम युटिलिटी मॉनिटरिंग आणि समन्वित आपत्कालीन प्रतिसाद प्रणालीद्वारे सुरक्षित, तंत्रज्ञान-सक्षम शहरी व्यवस्थापन सुनिश्चित करते.

सिटी कमांड अँड कंट्रोल सेंटर (C4)

• एकात्मिक देखरेख: वीज, कूलिंग, पाणी, कचरा, प्रकाश व्यवस्था आणि जीआयएस सारख्या उपयुक्ततांवर देखरेख ठेवणारे केंद्रीकृत प्लॅटफॉर्म.
• एकत्रित कार्यप्रणाली: शहराच्या डिजिटल मज्जासंस्थेप्रमाणे कार्य करते, ज्यामुळे प्रशासन आणि आंतरविभागीय समन्वय सुलभ होतो.
• सिंगल विंडो इंटरफेस: एकाच डॅशबोर्डवरून सर्व उपयुक्तता सेवांचे कार्यक्षम नियंत्रण आणि नियोजन सक्षम करते.
• रिअल-टाइम घटना व्यवस्थापन: ऑनलाइन ट्रॅकिंगमुळे सेवा समस्या आणि व्यत्ययांना त्वरित प्रतिसाद मिळतो. 70,000 हून अधिक इनपुट/आउटपुट पॉइंट्सचे नेटवर्क रिअल-टाइम डेटा संकलन, स्वयंचलित नियंत्रण आणि शहरव्यापी कार्यप्रदर्शन देखरेख सक्षम करते.
• 24/7 उपयुक्तता देखरेख: स्काडा-आधारित प्रणाली अखंड पाणी आणि वीज पुरवठ्याची हमी देतात.
• विस्तारक्षम आणि स्मार्ट: अखंड शहरी व्यवस्थापनासाठी 70,000 हून अधिक नियंत्रण बिंदूंवर भविष्यातील विस्तारास समर्थन देण्यासाठी तयार केले आहे.

प्रतिभा आणि शिक्षण परिसंस्था

गिफ्ट सिटी आपल्या परिसरातील प्रमुख संस्थांमधून प्रतिभा आणि शैक्षणिक उत्कृष्टतेसाठी अतुलनीय संधी प्रदान करते. गिफ्ट सिटी शहर वित्त आणि तंत्रज्ञानातील जागतिक शिक्षणासाठी भारताचे प्रवेशद्वार म्हणून उदयास येत आहे, जिथे आघाडीच्या आंतरराष्ट्रीय विद्यापीठांचे कॅम्पस स्थापन होत आहेत.

आयआयएम अहमदाबाद, आयआयटी गांधीनगर आणि गुजरात मॅरिटाइम युनिव्हर्सिटी इत्यादी अग्रगण्य संस्थांच्या पाठबळामुळे राज्यात एक मजबूत टेकफिन प्रतिभा गट तयार झाला आहे. यात 86,000 हून अधिक सॉफ्टवेअर अभियंते, 71,000 वित्त व्यावसायिक आणि 21,000 व्यवस्थापन तज्ञांचा समावेश आहे. केवळ अहमदाबादमध्येच 17 लाखांहून अधिक व्यावसायिक आहेत आणि गेल्या वर्षभरात कृत्रिम बुद्धिमत्ता-कुशल प्रतिभेत 142% वाढ नोंदवली गेली आहे.

शैक्षणिक पायाभूत सुविधा सेवा प्रदाते (एआयएसपी): गिफ्ट सिटी आयएफएससी मध्ये आंतरराष्ट्रीय शिक्षणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी, आयएफएससीए ने एक परिपत्रक जारी केले आहे जे शैक्षणिक पायाभूत सुविधा सेवा प्रदात्यांची (एआयएसपी) ओळख करून देते. या अधिकृत संस्था कॅम्पस पायाभूत सुविधा, संशोधन आणि विकास जागा, प्रवेश प्रक्रिया, कर्मचारी भरती, विपणन आणि इतर मंजूर सेवा प्रदान करतात. या चौकटीमुळे गिफ्ट सिटीमध्ये परदेशी विद्यापीठांना शिथिल नियामक वातावरणात सहजपणे कॅम्पस स्थापन आणि संचालन करता येते. ग्लोबल युनिव्हर्सिटी सिस्टीम्स (यूके), जीईडीयू एज्युकेशन (यूके), आणि एज्युकेशन सेंटर ऑफ ऑस्ट्रेलिया हे गिफ्ट सिटीमध्ये कार्यरत असलेल्या विद्यमान शैक्षणिक पायाभूत सुविधा सेवा प्रदात्यांपैकी (एआयएसपी) आहेत.

गिफ्ट सिटीमधील व्यावसायिक लाभ

गिफ्ट सिटी हे वेग, विस्तार आणि धोरणात्मक स्थान शोधणाऱ्या उद्योगांसाठी एक भविष्य-सज्ज वातावरण प्रदान करते. आपल्या एकात्मिक पायाभूत सुविधा, प्रगतीशील नियामक फ्रेमवर्क आणि कुशल प्रतिभेच्या उपलब्धतेमुळे नवोन्मेष आणि जागतिक स्पर्धेसाठी एक सुलभ परिसंस्था तयार करते. व्यवसायांना सहाय्यक धोरणात्मक वातावरण आणि कामकाजातील सुलभतेचा फायदा होतो, ज्यामुळे उच्च-मूल्याच्या वाढीसाठी गिफ्ट हे एक पसंतीचे ठिकाण बनले आहे.

गेल्या 5 वर्षांत, भारत सरकारने गिफ्ट सिटीच्या विकासासाठी अनेक प्रगतीशील धोरणात्मक उपाययोजना केल्या आहेत, जसे की: -

• आंतरराष्ट्रीय वित्तीय सेवा केंद्र प्राधिकरण (आयएफएससीए) कायदा, 2019 च्या कलम 3(1) अंतर्गत नवीन युगातील वित्तीय उत्पादने आणि वित्तीय सेवांची अधिसूचना, जसे की विमान आणि जहाज भाडेपट्टी, जागतिक इन-हाउस केंद्रे, आयकर कायदा, 1961 च्या कलम 80-एलए अंतर्गत प्रदान केलेल्या सर्व IFSC युनिट्ससाठी 15 वर्षांच्या कालावधीपैकी 10 वर्षांसाठी व्यावसायिक उत्पन्नावर कर सवलत इत्यादी.
• शासनाने विशेष आर्थिक क्षेत्र (सेझ) कायदा, 2025 अंतर्गत विकास आयुक्तांचे अधिकार आंतरराष्ट्रीय वित्तीय सेवा केंद्र प्राधिकरण (आयएफएससीए ) यांना सोपवले आहेत.
• आयएफएससी युनिट्ससाठी सिंगल विंडो आयटी सिस्टीम (एसडब्ल्यूआयटीएस) सुरू केली आहे.

जागतिक आंतरराष्ट्रीय वित्तीय सेवा केंद्रे सहाय्यक कर प्रणाली निर्माण करण्यासाठी ओळखली जातात आणि गिफ्ट सिटी भारतात ही जागतिक सर्वोत्तम पद्धत प्रभावीपणे राबवते. विविध प्रकारच्या कर सवलती आणि सूट देऊन, गिफ्ट सिटी एक प्रगतीशील चौकट तयार करते, जी व्यक्ती आणि संस्था दोघांनाही भरभराटीसाठी प्रोत्साहित करते. हे उपाय केवळ स्पर्धात्मकता वाढवत नाहीत, तर गिफ्ट सिटीला आंतरराष्ट्रीय आणि देशांतर्गत वित्तीय कामकाजासाठी एक विश्वसनीय ठिकाण म्हणून स्थापित करतात.

एक खिडकी प्रशासन फ्रेमवर्क

गिफ्ट सिटी हे गिफ्ट अर्बन डेव्हलपमेंट अथॉरिटी आणि नोटिफाइड एरिया कमिटीच्या नेतृत्वाखाली सुव्यवस्थित सिंगल-विंडो प्रशासन प्रारुप अंतर्गत कार्य करते.

निष्कर्ष

‘गिफ्ट सिटी’ हे जागतिक दर्जाच्या स्मार्ट पायाभूत सुविधांसह भारताचे अग्रगण्य आंतरराष्ट्रीय वित्तीय आणि आयटी केंद्र म्हणून वेगाने विकसित झाले आहे. आयएफएससीए अंतर्गत मजबूत नियामक चौकट पारदर्शकता आणि स्पर्धात्मकता सुनिश्चित करते. प्रगत करसवलती आणि धोरणात्मक पाठबळामुळे हे जागतिक भांडवलासाठी आकर्षणाचे केंद्र बनले आहे. शहराचा विस्तार आणि फिनटेकवर असलेला विशेष भर भारताच्या भविष्यातील वित्तीय नेतृत्वासाठीची तयारी अधोरेखित करतो. शाश्वतता आणि नवोन्मेष हे केंद्रस्थानी ठेवत गिफ्ट सिटी विकसित भारत 2047 या भारताच्या दृष्टीकोनाला मजबूत आधार देण्यासाठी सज्ज आहे.

संदर्भ

अर्थ मंत्रालय

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2139983
• https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AS356_DlI00X.pdf?source=pqals

गुजरात इंटरनॅशनल फायनान्स टेक-सिटी कंपनी लिमिटेड:

• https://giftgujarat.in/business/ifsc?tab=setting-up-at-GIFT-city
• https://giftgujarat.in/business/ifsc?tab=incentives

पीडीएफ पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा

* * *

नितीन फुल्लुके/श्रद्धा मुखेडकर/दर्शना राणे