Economy
ರಫ್ತು ಉತ್ತೇಜನ ಮಿಷನ್: ಭಾರತದ ರಫ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಏಕೀಕೃತ ಚೌಕಟ್ಟು
Posted On:
06 DEC 2025 10:08AM
|
ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು
-
ಭಾರತದ ರಫ್ತನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎಂಎಸ್ಎಂಇಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರಮ-ತೀವ್ರ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲು, ಸರ್ಕಾರವು ₹ 25,060$ ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದ ರಫ್ತು ಉತ್ತೇಜನ ಮಿಷನ್ ಅನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ.
-
ಏಕೀಕೃತ ಚೌಕಟ್ಟು: ರಫ್ತು ಬೆಂಬಲ ಯೋಜನೆಗಳ ತ್ವರಿತ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕ ವಿತರಣೆಗಾಗಿ, ಡಿಜಿಎಫ್ಟಿ ಮೂಲಕ ಏಕೀಕೃತ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಾಲಿತ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಬಹು ರಫ್ತು-ಬೆಂಬಲ ಯೋಜನೆಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ.
-
ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳು: 'ನಿರ್ಯಾತ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹನ್' ಮತ್ತು 'ನಿರ್ಯಾತ್ ದಿಶಾ' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ರಫ್ತುದಾರರಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಿದ್ಧತಾ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
-
ಆರ್ಥಿಕ ಬಲವರ್ಧನೆ: ₹ 20,000$ ಕೋಟಿ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಬಿಐನ ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳು ರಫ್ತು ಸಾಲದ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ಹಣಕಾಸಿನ ದ್ರವ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ.
-
ಸಮಗ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆ: ಸುಂಕದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾದ ವಲಯಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಲ್ಲದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ರಫ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವ್ಯಾಪಕ ಆಧಾರಿತ, ಸಮಗ್ರ ರಫ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
|
ಪೀಠಿಕೆ
ಭಾರತದ ರಫ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಇದು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು, ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ. ರಫ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎಂಎಸ್ಎಂಇಗಳಿಗೆ, ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಶ್ರಮ-ತೀವ್ರ ವಲಯಗಳಿಗೆ, ಸರ್ಕಾರವು ರಫ್ತು ಉತ್ತೇಜನ ಮಿಷನ್ ಅನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ 2025–26 ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾದ ಈ ಮಿಷನ್ ಪ್ರಮುಖ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅನೇಕ ವಿಭಜಿತ ರಫ್ತು-ಬೆಂಬಲ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒಂದೇ, ಫಲಿತಾಂಶ ಆಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್-ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2025-26 ರಿಂದ FY 2030-31 ರವರೆಗೆ ₹ 25,060$ ಕೋಟಿ ಯ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚದೊಂದಿಗೆ, ಇಪಿಎಂ ಭಾರತದ ರಫ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು, ಕೈಗೆಟುಕುವ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಣಕಾಸು ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ವಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸನ್ನದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಮಿಷನ್ ಏಕೆ? ನೀತಿ ತಾರ್ಕಿಕತೆ
ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಡ್ಡಿಗೆ ಸಮಾನತೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ರಫ್ತು-ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಬೆಂಬಲ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಉದ್ದೇಶಿತ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳಿಂದ ಭಾರತದ ರಫ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಮಿಷನ್ ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ರಫ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಗುರುತಿಸಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಕೈಗೆಟುಕುವ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಣಕಾಸು ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಫ್ತು ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲ, ಸಮನ್ವಯದ ರಫ್ತು ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ-ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡುವುದು, ಮತ್ತು ಒಳನಾಡು ಹಾಗೂ ಕಡಿಮೆ-ರಫ್ತು-ತೀವ್ರತೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ರಫ್ತುದಾರರಿಗೆ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಅನಾನುಕೂಲತೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.
ಇತ್ತೀಚಿನ ರಫ್ತು ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ-ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬಲ್ಲ ಹೆಚ್ಚು ಸಮನ್ವಯದ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್-ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಬೆಂಬಲ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತವೆ.
ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ, ಡಿಜಿಟಲ್ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶ-ಸಂಬಂಧಿತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ರಫ್ತು ಉತ್ತೇಜನ ಮಿಷನ್ ಭಾರತದ ರಫ್ತುದಾರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಏಕೀಕೃತ, ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ರಚನೆ, ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು
ಇಪಿಎಂ ಆರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅಂದರೆ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2025-26 ರಿಂದ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2030-31 ರವರೆಗೆ ಒಟ್ಟು ₹ 25,060$ ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಮಿಷನ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಲಾಖೆ, ಎಂಎಸ್ಎಂಇ ಸಚಿವಾಲಯ, ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯ, ರಫ್ತು ಉತ್ತೇಜನ ಮಂಡಳಿಗಳು, ಸರಕು ಮಂಡಳಿಗಳು, ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಲಂಗರು ಹಾಕಿದೆ.
ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಯಿಂದ ಅನುಮೋದನೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಯವರೆಗೆ ಕೊನೆಯಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವೇದಿಕೆಯು ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಿಷನ್ ಅಂತರ-ಸಚಿವಾಲಯಗಳ ಸಮನ್ವಯ, ರಾಜ್ಯ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ-ಚಾಲಿತ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಎರಡು ಸಮಗ್ರ ಉಪ-ಯೋಜನೆಗಳು: ನಿರ್ಯಾತ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹನ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ಯಾತ್ ದಿಶಾ
ಇಪಿಎಂ ಎರಡು ಸಮಗ್ರ ಉಪ-ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇವು ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸೇತರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ:
ನಿರ್ಯಾತ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹನ್ (ಹಣಕಾಸು ಸೌಲಭ್ಯಗಳು) : ಈ ಉಪ-ಯೋಜನೆಯು ಎಂಎಸ್ಎಂಇ ರಫ್ತುದಾರರಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಣಕಾಸು ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಗಣೆಗೆ ಮುಂಚಿನ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಸಾಲದ ಮೇಲಿನ ಬಡ್ಡಿ ರಿಯಾಯಿತಿ, ರಫ್ತು-ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಡೀಪ್-ಟೈರ್ ಫೈನಾನ್ಸಿಂಗ್, ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ರಫ್ತುದಾರರಿಗೆ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ಗಳು, ರಫ್ತು ಸಾಲಕ್ಕಾಗಿ ಮೇಲಾಧಾರ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಕ್ರೆಡಿಟ್-ವರ್ಧನೆ ಮುಂತಾದ ಸಾಧನಗಳ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ನಿರ್ಯಾತ್ ದಿಶಾ (ಹಣಕಾಸೇತರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು) : ಈ ಉಪ-ಯೋಜನೆಯು ರಫ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಅನುಸರಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ (ಪರೀಕ್ಷೆ, ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ, ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆ), ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ಸಹಾಯ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮೇಳಗಳು ಮತ್ತು ಖರೀದಿದಾರ-ಮಾರಾಟಗಾರರ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ರಫ್ತು ಗೋದಾಮು ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ದೂರದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ರಫ್ತುದಾರರಿಗೆ ಒಳನಾಡು ಸಾರಿಗೆ ಮರುಪಾವತಿ ಮತ್ತು ಕ್ಲಸ್ಟರ್ಗಳು, ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಸೌಲಭ್ಯ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ವರ್ಧನೆ ಮೂಲಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸನ್ನದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ
ಇಪಿಎಂನ ಪ್ರಮುಖ ವಿನ್ಯಾಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಅದರ ಮೀಸಲಾದ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ಡಿಜಿಎಫ್ಟಿಯು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅನುಮೋದನೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾದ, ಕಾಗದರಹಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವೇದಿಕೆಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗಲಿದ್ದು, ಮಿಷನ್ನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ತಲುಪಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಈ ಮಿಷನ್ ಫಲಿತಾಂಶ-ಆಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಯಾಗಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಸಮನ್ವಯದ ಅನುಷ್ಠಾನ, ಫಲಿತಾಂಶ-ಸಂಬಂಧಿತ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಸಮಯೋಚಿತ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಿಷನ್ನ ದಕ್ಷತೆ, ಸಮಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತು-ಸಿದ್ಧತೆಯ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ವಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗಮನ
ಇಪಿಎಂ ಜಾಗತಿಕ ಸುಂಕ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುವ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಜವಳಿ, ಚರ್ಮ, ಆಭರಣ ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳು, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸರಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇತರ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ರಫ್ತು ವಲಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಇದು ನಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಮಿಷನ್ ಎಂಎಸ್ಎಂಇಗಳು, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡುವವರು ಮತ್ತು ಶ್ರಮ-ತೀವ್ರ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಸಮಗ್ರ ತಲುಪುವಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ನಿರ್ಯಾತ್ ದಿಶಾ ಘಟಕದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳು ಒಳನಾಡು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ-ರಫ್ತು-ತೀವ್ರತೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಳನಾಡು ಸಾರಿಗೆ ಮರುಪಾವತಿ, ಗೋದಾಮು ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೆಂಬಲ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ನೆರವು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ವರ್ಧನೆ ಮುಂತಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಭಾರತದ ರಫ್ತುಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
ರಫ್ತುದಾರರಿಗೆ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆ
ಈ ಮಿಷನ್ನೊಂದಿಗೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು ರಫ್ತುದಾರರಿಗೆ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ. ಇದು ಎಂಎಸ್ಎಂಇಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅರ್ಹ ರಫ್ತುದಾರರಿಗೆ ₹ 20,000$ ಕೋಟಿಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಾಲ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ಇಲಾಖೆ ಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಟ್ರಸ್ಟಿ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮೂಲಕ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸದಸ್ಯ ಸಾಲ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ 100% ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಕವರೇಜ್ ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಯೋಜನೆಯು ಎನ್ಸಿಜಿಟಿಸಿ ಮೂಲಕ 100% ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯಿಂದ ದ್ರವ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೇಲಾಧಾರ-ಮುಕ್ತ ಸಾಲದ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಮಂಜೂರಾದ ರಫ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರತ ಬಂಡವಾಳ ಮಿತಿಗಳ (20% ವರೆಗೆ) ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026 ರವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಸರ್ಕಾರದ ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ಹೊಸ ರಫ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ರಫ್ತುದಾರರ ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
ಈ ಯೋಜನೆಯು ಎನ್ಸಿಜಿಟಿಸಿ ಮೂಲಕ 100\% ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯಿಂದ ದ್ರವ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೇಲಾಧಾರ-ಮುಕ್ತ ಸಾಲದ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಮಂಜೂರಾದ ರಫ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರತ ಬಂಡವಾಳ ಮಿತಿಗಳ (20\% ವರೆಗೆ) ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026 ರವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಸರ್ಕಾರದ ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ಹೊಸ ರಫ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ರಫ್ತುದಾರರ ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
ಆರ್ಬಿಐ ಘೋಷಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಮಗಳು
-
ಮರುಪಾವತಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಮುಂದೂಡಿಕೆ: ನಿಯಂತ್ರಿತ ಘಟಕಗಳು ಅವಧಿ ಸಾಲದ ಕಂತುಗಳ ಮೇಲೆ ಮುಂದೂಡಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1 ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2025 ರ ನಡುವೆ ಬರಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಬಂಡವಾಳ (WC) ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ಬಡ್ಡಿಯು ಸರಳ-ಬಡ್ಡಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ, ಸಂಯುಕ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 31 ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30, 2026 ರ ನಡುವೆ ಮರುಪಾವತಿಸಬೇಕಾದ ಹಣಕಾಸು ಬಡ್ಡಿ ಅವಧಿ ಸಾಲವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದು.
-
ರಫ್ತು ಸಾಲದ ಅವಧಿಯ ವಿಸ್ತರಣೆ: ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026 ರವರೆಗೆ ವಿತರಿಸಲಾದ ಸಾಲಕ್ಕೆ ಸಾಗಣೆಗೆ ಮುಂಚಿನ ಮತ್ತು ನಂತರದ ರಫ್ತು ಸಾಲದ ಅನುಮತಿಸುವ ಸಾಲದ ಅವಧಿಯನ್ನು 450 ದಿನಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.
-
ಆಗಸ್ಟ್ 31, 2025ರ ಮೊದಲು ರಫ್ತುದಾರರು ಪಡೆದ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ, ಸಾಗಣೆ ನಡೆಯದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ದೇಶೀಯ ಮಾರಾಟದ ಆದಾಯ ಅಥವಾ ರಫ್ತು ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಬದಲಾವಣೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪರ್ಯಾಯ ಮೂಲದಿಂದ ದಿವಾಳಿಯಾಗಲು ಆರ್ಇ ಗಳು ಅನುಮತಿಸಬಹುದು.
-
ಕಾರ್ಯನಿರತ ಬಂಡವಾಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಯತೆ: ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಆರ್ಇಗಳು ಮಾರ್ಜಿನ್ಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಬಂಡವಾಳ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮರು-ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮರು-ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಬಹುದು.
-
ಆಸ್ತಿ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ: ಐಆರ್ಎಸಿಪಿ ಮಾನದಂಡಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಕಿ ಇರುವ ದಿನಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಿಂದ ಮುಂದೂಡಿಕೆ/ವಿಳಂಬ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ಮರು-ರಚನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಸಾಲ ಬ್ಯೂರೋಗಳಿಗೆ (CICs) ಸಾಲಗಾರರ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಇತಿಹಾಸಗಳು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
-
ನಿಬಂಧನೆ ಅಗತ್ಯತೆ: ಆಗಸ್ಟ್ 31, 2025 ರಂದು ಪ್ರಮಾಣಿತವಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾದ ಅರ್ಹ ಸಾಲಗಾರರ ಖಾತೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಘಟಕಗಳು ಕನಿಷ್ಠ 5 ಪ್ರತಿಶತ ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಬಂಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.
-
ರಫ್ತು ವಸೂಲಿಗಾಗಿ ಫೆಮಾ ಸಡಿಲಿಕೆಗಳು: ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ನಿರ್ವಹಣೆ (ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ರಫ್ತು) (ಎರಡನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ನಿಯಮಗಳು, 2025 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ರಫ್ತು ಆದಾಯದ ವಸೂಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಹಣ ತರುವ ಅವಧಿಯನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳಿಂದ 15 ತಿಂಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಮುಂಗಡ ಪಾವತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಸಾಗಣೆ ಅವಧಿಯನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷದಿಂದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
-
ಈ ನಿಯಂತ್ರಕ ಮತ್ತು ವಿತ್ತೀಯ ಕ್ರಮಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ರಫ್ತುದಾರರಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ಬೆಂಬಲದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ—ದ್ರವ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಸಾಲ ಶಿಸ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿತ ರಫ್ತು-ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮಿಷನ್ನ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡುವುದು.

ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥೂಲ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ರಫ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು, ಹಣಕಾಸು, ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಾನದಂಡಗಳು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಅಳೆಯಬಹುದಾದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಈ ಮಿಷನ್ ಅನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಸಮನ್ವಯದ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಚಾಲಿತ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮ-ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಇಪಿಎಂ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಣಕಾಸು, ಅನುಸರಣೆ ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಇಪಿಎಂ ನಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು:
-
ಎಂಎಸ್ಎಂಇಗಳಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಣಕಾಸು ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು.
-
ಅನುಸರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಬೆಂಬಲದ ಮೂಲಕ ರಫ್ತು-ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.
-
ಭಾರತೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶ, ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಗೋಚರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.
-
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಲ್ಲದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ವಲಯಗಳಿಂದ ರಫ್ತನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.
-
ಉತ್ಪಾದನೆ, ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಸೇವೆಗಳಾದ್ಯಂತ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು.
-
ಈ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅವು ರಫ್ತು-ಚಾಲಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ, ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ @ 2047 ರ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ರಫ್ತು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸುವ ಮತ್ತು ಆಧುನೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಮಿಷನ್ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪಾಲುದಾರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ
ರಫ್ತು ಉತ್ತೇಜನ ಮಿಷನ್ ಒಂದು ಸುಸಂಘಟಿತ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಚಾಲಿತ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ರಫ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಡೆಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ. ಹಣಕಾಸಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳು, ಹಣಕಾಸಿನ ಸೌಲಭ್ಯ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಕ ನಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ಮಿಷನ್-ಮೋಡ್ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಭಾರತದ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯುತ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.
ಆರ್ಬಿಐನ ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತೃತ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಮಿಷನ್ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಇದು ರಫ್ತು-ಚಾಲಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಧಾನವನ್ನು. ಇದು ಎಂಎಸ್ಎಂಇಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ವಾಣಿಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಪಾಲುದಾರನನ್ನಾಗಿ ಇರಿಸುತ್ತದೆ.
References
Ministry of Commerce & Industry
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2189383
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2190829
Cabinethttps://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2189389&s=09
RBI
https://www.rbi.org.in/Scripts/NotificationUser.aspx?Id=12921&Mode=0
https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/content/pdfs/FEMA23(R)(7)13112025.pdf
See in PDF
*****
(Explainer ID: 156371)
आगंतुक पटल : 86
Provide suggestions / comments