Social Welfare
আবৰ্জনাৰ পৰা সুস্থতালৈ: ভাৰতৰ অনাময় যাত্ৰা
Posted On:
19 NOV 2025 2:08PM
|
মুখ্য তথ্য
মুকলিত মলত্যাগমুক্ত প্লাছ গাঁওৰ সংখ্যা ৪৬৭% বৃদ্ধি হৈ ৫,৬৭,৭০৮ লৈ বৃদ্ধি পাইছে।
নৱেম্বৰ ২০২৫ লৈকে ৪৬৯২ খন চহৰে মুকলিত মলত্যাগমুক্ত মৰ্যাদা পাইছে।
২০১৯ চনত গ্ৰাম্য ভাৰতক মুকলিত মলত্যাগমুক্ত বুলি ঘোষণা কৰা হৈছিল।
|
পাতনি
নিৰাপদ শৌচাগাৰ আৰু উপযুক্ত অনাময় ব্যৱস্থাৰ উপলব্ধতা জনস্বাস্থ্য, মৰ্যাদা আৰু পৰিৱেশৰ বহনক্ষমতাৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয়। উন্নত অনাময় ব্যৱস্থাই পানীত হোৱা ৰোগ হ্ৰাস কৰে, উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি কৰে আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষিত কৰে। ই মহিলা আৰু শিশুক সুৰক্ষা, গোপনীয়তা আৰু উন্নত শিক্ষাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰি সবলীকৰণ কৰে। জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, দ্ৰুত নগৰীয়া সম্প্ৰসাৰণ আৰু অবিৰত বৈষম্যৰ আজিৰ যুগত, সুৰক্ষিত অনাময় ব্যৱস্থা মানুহৰ মৰ্যাদা, সামাজিক কল্যাণ আৰু বহনক্ষম প্ৰগতিৰ ভেটি হৈ ৰৈছে।
|
বিশ্ব শৌচাগাৰ দিৱস
বিশ্ব শৌচাগাৰ দিৱস প্ৰতি বছৰে ১৯ নৱেম্বৰত বিশ্বব্যাপী অনাময় সংকট আৰু সকলোৰে বাবে সুৰক্ষিত শৌচাগাৰৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ে সজাগতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ পালন কৰা হয়। ইয়াক ২০১৩ চনত আনুষ্ঠানিকভাৱে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ এক পালন হিচাপে মনোনীত কৰা হৈছিল। ই স্বাস্থ্য, মৰ্যাদা, সমতা আৰু বহনক্ষমতাৰ বাবে শৌচাগাৰক গুৰুত্বপূৰ্ণ হিচাপে আলোকপাত কৰে আৰু ২০৩০ চনৰ ভিতৰত সাৰ্বজনীন প্ৰৱেশৰ লক্ষ্যৰে বহনক্ষম উন্নয়নৰ লক্ষ্য ৬: স্বচ্ছ পানী আৰু অনাময়ক পোনপটীয়াকৈ সমৰ্থন কৰে।
|
ভাৰতৰ স্বচ্ছ ভাৰত অভিযানক প্ৰায়ে UNICEF ৰ দৰে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সংস্থাসমূহে বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ অনাময় অভিযান হিচাপে আলোকপাত কৰে, যিয়ে দেখুৱায় যে কেনেদৰে ৰাষ্ট্ৰীয় কাৰ্য্যই বিশ্বৰ লক্ষ্যত অৰিহণা যোগাব পাৰে। বিশ্ব শৌচালয় দিৱস পালন কৰাৰ লগে লগে ভাৰতে অনাময়ক দেশব্যাপী সাফল্যৰ কাহিনী হিচাপে ৰূপান্তৰিত কৰি আগবাঢ়িছে।
স্বচ্ছ ভাৰত অভিযান (SBM): অনাময় সংস্কাৰৰ বাবে বিশ্বব্যাপী আৰ্হি
ভাৰত চৰকাৰে দেশজুৰি অনাময় আৰু স্বাস্থ্যবিধিৰ উন্নতিৰ বাবে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ আৰম্ভ কৰিছে। স্বচ্ছ ভাৰত অভিযান (SBM) হৈছে মূল কাৰ্যসূচী, যাৰ লক্ষ্য হৈছে মুকলিত মলত্যাগমুক্ত কৰা আৰু গ্ৰাম্য আৰু নগৰীয়া অঞ্চল দুয়োটাতে সাৰ্বজনীন শৌচাগাৰৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা।
স্বচ্ছ ভাৰত অভিযান আৰম্ভ হোৱাৰ পাছৰে পৰা ভাৰতত ইয়াৰ অনাময় অভিযানৰ এক ৰূপান্তৰ দেখা গৈছে, যিয়ে গ্ৰাম্য আৰু নগৰীয়া অঞ্চলত শৌচাগাৰ আৰু অনাময় সুবিধাৰ উপলব্ধতাক ৰূপান্তৰিত কৰিছে।
স্বচ্ছ ভাৰত অভিযানৰ আৰম্ভণি (২০১৪) ২০১৪ চনৰ ২ অক্টোবৰত ঘোষণা কৰা এই অভিযানৰ লক্ষ্য আছিল মুকলিত মলত্যাগমুক্ত আৰু কঠিন আৰু তৰল আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনাৰ উন্নতি সাধন কৰা। ইয়াৰ দুটা অংশ আছে: SBM - গ্ৰামীণ (গ্ৰাম্য) আৰু SBM - নগৰীয়া (চহৰ আৰু নগৰ)। ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এই পদক্ষেপৰ অধীনত সকলো গাঁও, জিলা আৰু ৰাজ্যক মুকলিত মলত্যাগমুক্ত বুলি ঘোষণা কৰা হৈছিল।
SBM পৰ্যায় ১-ৰ ফলাফলসমূহ উল্লেখযোগ্য আছিল: -
স্বাস্থ্য লাভ: উন্নত অনাময় ব্যৱস্থাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰ অনুমান অনুসৰি ২০১৪ চনৰ তুলনাত ২০১৯ চনত ৩০০,০০০ কম লোকৰ ডায়েৰিয়াৰ ফলত মৃত্যু হৈছিল।
অৰ্থনৈতিক সঞ্চয়: মুকলিত মলত্যাগমুক্ত গাঁৱৰ পৰিয়ালসমূহে প্ৰতি বছৰে স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় ব্যয় প্ৰায় ৫০,০০০ টকা হ্ৰাস কৰিছে।
পৰিৱেশ সুৰক্ষা: মুকলিত মলত্যাগমুক্ত অঞ্চলসমূহত ভূগৰ্ভৰ পানী প্ৰদূষণৰ মাত্ৰাত উল্লেখযোগ্য হ্ৰাসৰ তথ্য পোৱা গৈছে।
মহিলাৰ সুৰক্ষা আৰু মৰ্যাদা: শৌচাগাৰৰ সুবিধা বৃদ্ধিৰ লগে লগে ৯৩% মহিলাই নিজৰ ঘৰত সুৰক্ষিত অনুভৱ কৰা বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।
|
এই মাইলৰ খুঁটিসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি, SBM (গ্ৰামীণ) দ্বিতীয় পৰ্যায়ত মুকলিত মলত্যাগমুক্ত ফলাফলসমূহক ধৰি ৰখা আৰু 'সম্পূৰ্ণ স্বচ্ছতা' লাভ কৰিবলৈ সংহত কঠিন আৰু তৰল আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনাৰ অগ্ৰগতিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।
ঘৰুৱা শৌচাগাৰ আৰু ফলপ্ৰসূ আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনাৰ সাৰ্বজনীন প্ৰৱেশাধিকাৰ নিশ্চিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে ২০২০ চনত গ্ৰাম্য শৌচাগাৰ ব্যৱস্থাৰ দ্বিতীয় পৰ্যায় আৰম্ভ কৰা হৈছিল, যাৰ উদ্দেশ্য হৈছে গাঁওবোৰক মুকলিত মলত্যাগমুক্ত প্লাছ মডেললৈ ৰূপান্তৰ কৰা। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে গাঁওবোৰৰ মুকলিত মলত্যাগমুক্ত স্থিতি বজাই ৰখা আৰু কঠিন আৰু তৰল আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা কাৰ্যকলাপৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অঞ্চলত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ স্তৰ উন্নত কৰা, যাৰ ফলত সকলো গাঁও মুকলিত মলত্যাগমুক্ত প্লাছ আৰ্হিত পৰিণত হ'ব, য'ত মুকলিত মলত্যাগমুক্ত বহনক্ষমতা, কঠিন আৰু তৰল আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা আৰু দৃশ্যমান পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা অন্তৰ্ভুক্ত।
|
|
|
মুকলিত মলত্যাগমুক্ত প্লাছ গাঁও
এটা মুকলিত মলত্যাগমুক্ত প্লাছ গাঁওক এনে এখন গাঁও হিচাপে সংজ্ঞায়িত কৰা হয় যিয়ে ইয়াৰ মুকলিত মলত্যাগমুক্ত স্থিতি বজাই ৰাখে, কঠিন আৰু তৰল আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা নিশ্চিত কৰে আৰু দৃশ্যগতভাৱে পৰিষ্কাৰ। মুকলিত মলত্যাগমুক্ত প্লাছ গাঁওৰ ৩টা প্ৰগতিশীল পৰ্যায় থাকে:
মুকলিত মলত্যাগমুক্ত প্লাছ উচ্চাকাংক্ষী: এখন গাঁও যি ইয়াৰ মুকলিত মলত্যাগমুক্ত স্থিতি বজাই ৰাখিছে আৰু কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা বা তৰল আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনাৰ ব্যৱস্থা আছে।
মুকলিত মলত্যাগমুক্ত প্লাছ উদীয়মান: এখন গাঁও যি নিজৰ মুকলিত মলত্যাগমুক্ত স্থিতি বজাই ৰাখিছে আৰু কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা আৰু তৰল আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা দুয়োটাৰ ব্যৱস্থা আছে।
মুকলিত মলত্যাগমুক্ত প্লাছ আৰ্হি: এখন গাঁও যি নিজৰ মুকলিত মলত্যাগমুক্ত স্থিতি বজাই ৰাখিছে আৰু কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা আৰু তৰল আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা দুয়োটাৰ ব্যৱস্থা আছে; দৃশ্যমান পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা পালন কৰে আৰু মুকলিত মলত্যাগমুক্ত প্লাছ তথ্য, শিক্ষা আৰু যোগাযোগৰ বাৰ্তা প্ৰদৰ্শন কৰে।
|
স্বচ্ছ ভাৰত অভিযানৰ অধীনত ভাৰতৰ অনাময় ব্যৱস্থাৰ অগ্ৰগতিয়ে উপলব্ধতাৰ পৰা বহনক্ষমতালৈ এক স্পষ্ট পৰিৱৰ্তন প্ৰতিফলিত কৰে। গ্ৰাম্য অঞ্চলসমূহত, গাঁওবোৰে মুকলিত মলত্যাগমুক্ত বুলি ঘোষণা কৰাৰ পৰা মুকলিত মলত্যাগমুক্ত প্লাছ আৰু মুকলিত মলত্যাগমুক্ত প্লাছ আৰ্হিৰ মৰ্যাদা লাভ কৰালৈকে ক্ৰমান্বয়ে অগ্ৰগতি লাভ কৰিছে, যিয়ে এই স্থিতি বজাই ৰখাত শক্তিশালী সামাজিক অংশগ্ৰহণ দেখুৱাইছে। ইফালে, নগৰীয়া কেন্দ্ৰসমূহে ঘৰুৱা আৰু ৰাজহুৱা শৌচাগাৰ নিৰ্মাণৰ লক্ষ্য অতিক্ৰম কৰিছে, যাৰ ফলত অনাময় আন্তঃগাঁথনিয়ে জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ লগত তাল মিলাই চলিছে।
মুকলিত মলত্যাগমুক্ত প্লাছ প্লাছ: ই এনে এক অঞ্চলক বুজায় য'ত মুকলিত শৌচ কৰা নহয় আৰু সকলো শৌচাগাৰ কাৰ্যক্ষম আৰু ভালদৰে ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা হয়। ইয়াত সকলো মল আৰু জাবৰ মুকলি নলা বা জলাশয়লৈ নোযোৱাকৈ নিষ্কাশন কৰি সুৰক্ষিতভাৱে পৰিচালনা কৰা হয়।
|
গ্ৰাম্য অনাময় (SBM-Gramin)
|
|
ভাৰতৰ ৯৫%তকৈ অধিক গাঁওক মুকলিত মলত্যাগমুক্ত প্লাছ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছিল।
|
|
মুকলিত মলত্যাগমুক্ত প্লাছ গাঁওসমূহত সংখ্যা ৪৬৭% বৃদ্ধি পাইছে - ২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ১ লাখৰ পৰা ৫.৬৭ লাখ গাঁৱলৈ বৃদ্ধি পাইছে।
|
|
মুকলিত মলত্যাগমুক্ত প্লাছ মডেল গাঁওৰ সংখ্যা বৃদ্ধি হৈ ৪,৮৫,৮১৮ হৈছে।
|
|
নগৰীয়া অনাময় (SBM-Urban)
|
|
৪,৬৯২খন চহৰ মুকলিত মলত্যাগমুক্ত, ৪,৩১৪খন চহৰে মুকলিত মলত্যাগমুক্ত + আৰু ১,৯৭৩খন চহৰে মুকলিত মলত্যাগমুক্ত ++ৰ মৰ্যাদা লাভ কৰিছে।
|
|
ব্যক্তিগত ঘৰুৱা শৌচাগাৰ:
নিৰ্মাণৰ হাৰ : ১০৮.৬২%
নিৰ্মাণ কৰা হৈছে : ৬৩,৭৪,৩৫৫
লক্ষ্য : ৫৮,৯৯,৬৩৭
|
|
সামূহিক আৰু ৰাজহুৱা শৌচাগাৰ:
নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ: ১২৫.৪৬%
নিৰ্মাণ কৰা হৈছে: ৬,৩৮,৮২৬
লক্ষ্য: ৫,০৭,৫৮৭
|
(১৯.১১.২০২৫ তাৰিখলৈকে)
পানী আৰু অনাময় সমন্বয়: অমৃত আৰু জল জীৱন অভিযান
অটল মিছন ফৰ ৰিজুভেনেশ্যন এণ্ড আৰবান ট্ৰেন্সফৰ্মেচন (AMRUT)ৰ দৰে পৰিপূৰক আঁচনিসমূহে নগৰীয়া নৰ্দমা আৰু নলাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে, আনহাতে জল জীৱন মিছনে পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাক শক্তিশালী কৰি ঘৰুৱাভাৱে নিৰ্ভৰযোগ্য পানী যোগান নিশ্চিত কৰে। এই নীতিসমূহে একেলগে বহনক্ষমতা, অন্তৰ্ভুক্তি আৰু মৰ্যাদাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে, যাৰ ফলত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা জনস্বাস্থ্য আৰু উন্নয়নৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্তম্ভ হৈ পৰে।
অটল মিছন ফৰ ৰিজুভেনেশ্যন এণ্ড আৰবান ট্ৰেন্সফৰ্মেচন (AMRUT) ২০১৫ চনত আৰম্ভ কৰা হৈছিল, যি নগৰীয়া অঞ্চলত পানী যোগান, নৰ্দমা আৰু ছেপ্টেজ ব্যৱস্থাপনাৰ খণ্ডত মৌলিক আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। ২০২১ চনত সকলো নগৰীয়া স্থানীয় সংস্থা (ULB)/চহৰত AMRUT 2.0 আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ৫০০ টা AMRUT চহৰত নৰ্দমা আৰু ছেপ্টেজ ব্যৱস্থাপনাৰ সাৰ্বজনীন কভাৰেজ প্ৰদান কৰাটো AMRUT 2.0 ৰ মুখ্য লক্ষ্য ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।
|
৩৪,৪৪৭ কোটি টকাৰ ৮৯০টা নৰ্দমা/ছেপ্টেজ প্ৰকল্পৰ কাম আৰম্ভ কৰা হৈছে।
|
|
পুনৰ্ব্যৱহাৰ বাবে ১,৪৩৭ মিলিয়ন লিটাৰ/দিনকে ধৰি ৪,৬২২ মিলিয়ন লিটাৰ/দিন নৰ্দমা শোধন ক্ষমতা সৃষ্টি কৰা হৈছে।
|
|
ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহে ৬৮,৪৬১.৭৮ কোটি টকাৰ ৫৮৬টা প্ৰকল্প হাতত লৈছে।
|
|
অনুমোদিত প্ৰকল্পসমূহে ৬,৯৬৪ মিলিয়ন লিটাৰ/দিন নৰ্দমা শোধন প্ৰকল্প ক্ষমতা যোগ কৰে, যাৰ ভিতৰত ১,৯৩৮.৯৬ মিলিয়ন লিটাৰ/দিন পুনৰ্ব্যৱহাৰৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত কৰা হৈছে।
|
(২০২৫ চনৰ ২১ আগষ্ট তাৰিখলৈকে)
২০১৯ চনৰ আগষ্ট মাহত আৰম্ভ কৰা জল জীৱন মিছনে সকলো গ্ৰাম্য পৰিয়ালক নিৰাপদ আৰু পৰ্যাপ্ত খোৱাপানী প্ৰদান কৰাৰ উপৰিও মুকলিত মলত্যাগমুক্ত গাঁওসমূহৰ অনাময় আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ ওপৰতো গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।
সামৰণি
ভাৰতৰ অনাময় যাত্ৰাই মুকলিত মলত্যাগ কৰাৰ পৰা স্বাস্থ্যবিধি আৰু আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনাৰ বহনক্ষম ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলাৰ পৰিৱৰ্তনক প্ৰতিফলিত কৰে। স্বচ্ছ ভাৰত মিছন, AMRUT, আৰু জল জীৱন মিছনৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে, দেশখনে আন্তঃগাঁথনি সৃষ্টিৰ পৰা গৈ মৰ্যাদা, অন্তৰ্ভুক্তি, আৰু দীৰ্ঘম্যাদী পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা নিশ্চিত কৰাৰ দিশত অগ্ৰসৰ হৈছে। আন্তৰ্জাতিক শৌচাগাৰ দিৱসৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান পালনৰ জৰিয়তে, এই প্ৰচেষ্টাই কেৱল জনস্বাস্থ্যক শক্তিশালী নকৰে, বৰঞ্চ বহনক্ষম উন্নয়ন লক্ষ্য ৬ৰ অধীনত বিশ্বব্যাপী প্ৰতিশ্ৰুতিৰ সৈতেও সংগতি ৰাখে, যাৰ ফলত ভাৰতক সকলোৰে বাবে সুৰক্ষিত অনাময়ৰ অগ্ৰগতিৰ ক্ষেত্ৰত এক নেতা হিচাপে স্থান দিয়া হৈছে।
সমল
Department of Drinking Water and Sanitation, Ministry of Jal Shakti:
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2089254
https://sbm.gov.in/sbmgdashboard/statesdashboard.aspx
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU4632_lRzPYO.pdf?source=pqals
Ministry of Housing and Urban Affairs:
https://sbmurban.org/#
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU4730_ge4vw3.pdf?source=pqals
https://swachhbharatmission.ddws.gov.in/sites/default/files/Technical-Notes/10Years_of_SBM_Brochure.pdf
https://sbmurban.org/storage/app/media/pdf/ODF_Plus_and_ODF_PlusPlus.pdf
Swachh Bharat Mission:
https://swachhbharatmission.ddws.gov.in/
United Nations:
https://www.un.org/en/desa/ensure-safe-and-hygienic-sanitation-all-un-urges-marking-world-toilet-day#:~:text=Calendar-,Ensure%20safe%20and%20hygienic%20sanitation%20for%20all%2C%20UN%20urges%2C%20marking,in%20vulnerable%20situations%2C%20by%202030
***
DPS
(Explainer ID: 156223)
आगंतुक पटल : 34
Provide suggestions / comments