• Skip to Content
  • Sitemap
  • Advance Search
Economy

ভাৰতৰ শ্ৰম সংস্কাৰ: সৰলীকৰণ, নিৰাপত্তা, আৰু বহনক্ষম বিকাশ

Posted On: 21 NOV 2025 4:40PM

 

 

মুখ্য তথ্য

  • চৰকাৰে ২৯ খন শ্ৰম আইনক চাৰিখন বিস্তৃত শ্ৰম সংহিতাত একত্ৰিত কৰিছে।
  • চাৰিখন শ্ৰমিক সংহিতাৰ ভিতৰত আছে মজুৰি সংহিতা, ২০১৯, উদ্যোগিক সম্পৰ্ক সংহিতা, ২০২০, সামাজিক সুৰক্ষা সংহিতা, ২০২০ আৰু বৃত্তিগত সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কৰ্ম পৰিস্থিতি সংহিতা, ২০২০।
  • এই ঐতিহাসিক সংস্কাৰে নিয়ম-নীতিৰ অনুসৰণ সুশৃংখলিত কৰে, পুৰণি বিধানসমূহ আধুনিকীকৰণ কৰে, আৰু শ্ৰমিকৰ অধিকাৰ আৰু কল্যাণ সুৰক্ষিত কৰাৰ লগতে ব্যৱসায় কৰাত সুচলতাক প্ৰসাৰিত কৰা এক সৰলীকৃত, দক্ষ পৰিকাঠামো সৃষ্টি কৰে।

 

ভাৰতৰ বিকাশৰ মূলতে শ্ৰমিক

শ্ৰমিকৰ সৱলীকৰণে শক্তিশালী, সমৃদ্ধিশালী, আৰু আত্মনিৰ্ভৰ ভাৰতৰ মূল ভেটি গঠন কৰে। এই লক্ষ্যক প্ৰতিফলিত কৰি ভাৰতত কৰ্মসংস্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত বৃহৎ অগ্ৰগতি দেখা গৈছে, ২০১৭–১৮ চনত নিয়োজিত লোকৰ সংখ্যা ৪৭.৫ কোটিৰ পৰা ২০২৩–২৪ চনত ৬৪.৩৩ কোটিলৈ বৃদ্ধি পাইছে, অৰ্থাৎ মাত্ৰ ছয় বছৰতে ১৬.৮৩ কোটি নতুন চাকৰিৰ সৃষ্টি হৈছে। একে সময়ছোৱাত নিবনুৱাৰ হাৰ ৬.০%ৰ পৰা ৩.২%লৈ তীব্ৰভাৱে হ্ৰাস পাইছে, আৰু ১.৫৬ কোটি মহিলাই আনুষ্ঠানিক কৰ্মশক্তিত যোগদান কৰিছিল, যিয়ে চৰকাৰে সৰ্বাংগীন আৰু দীৰ্ঘম্যাদী শ্ৰমিক সবলীকৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়াৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছে। শ্ৰম বজাৰৰ এই উন্নতিয়ে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দৰিদ্ৰ সীমাৰেখাৰ তলত বাস কৰা লোকৰ সংখ্যা হ্ৰাসকে ধৰি বহল সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক অগ্ৰগতিত অৰিহণা যোগাইছে। ইয়াৰ উপৰিও ভাৰতৰ সামাজিক সুৰক্ষা ব্যৱস্থা দ্ৰুতগতিত সম্প্ৰসাৰিত হৈছে আৰু এতিয়া ই বিশ্বৰ ভিতৰতে অন্যতম বৃহৎ।

অৰ্থনৈতিক বিকাশ আৰু উন্নয়নক আগুৱাই নিয়াত শ্ৰমিকসকলে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। শ্ৰমিকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰা ব্যৱস্থাটোক সৰল আৰু শক্তিশালী কৰিবলৈ চৰকাৰে ২৯ টা পৃথক শ্ৰম আইনক একত্ৰিত কৰি চাৰিটা প্ৰধান শ্ৰম সংহিতা, মজুৰি সংহিতা (২০১৯), ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক সংহিতা (২০২০), সামাজিক সুৰক্ষা সংহিতা (২০২০), আৰু বৃত্তিগত সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কৰ্ম পৰিস্থিতি সংহিতা (২০২০) গঠন কৰিছে। এই বৃহৎ সংস্কাৰে শ্ৰমিকসকলক নিৰাপত্তা, মৰ্যাদা, স্বাস্থ্য সুবিধা, আৰু কল্যাণমূলক ব্যৱস্থাৰ সুবিধা সহজে লাভ কৰাত সহায় কৰে, যিয়ে ভৱিষ্যতৰ বাবে এক ন্যায্য আৰু আধুনিক শ্ৰম ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলাৰ বাবে ভাৰতৰ দায়বদ্ধতা প্ৰকাশ কৰে।

 

বৰ্তমানৰ ২৯ খন শ্ৰম আইন সংহিতাকৰণৰ আঁৰৰ যুক্তি

শ্ৰম আইন সংস্কাৰ কৰাটো এক ধাৰাবাহিক প্ৰক্ৰিয়া। দেশৰ পৰিৱৰ্তিত অৰ্থনৈতিক আৰু ঔদ্যোগিক প্ৰয়োজনীয়তাৰ লগত খাপ খুৱাই চৰকাৰে শ্ৰম নিয়মসমূহ নিয়মিতভাৱে উন্নীতকৰণ কৰি থাকে। দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰত্যাহ্বানসমূহ সমাধান আৰু ব্যৱস্থাটোক অধিক আধুনিক আৰু কাৰ্যক্ষম কৰি তুলিবলৈ ২৯ খন শ্ৰম আইনক একত্ৰিত কৰি চাৰিটা শ্ৰম সংহিতাত পৰিণত কৰা হৈছিল। এই সংহিতাকৰণৰ উদ্দেশ্য হৈছে ব্যৱসায় কৰাটো সহজ কৰি তোলা, চাকৰি সৃষ্টিক উৎসাহিত কৰা, আৰু প্ৰতিজন শ্ৰমিকৰ বাবে সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য, সামাজিক সুৰক্ষা, আৰু উচিত মজুৰি নিশ্চিত কৰা।

এই সংস্কাৰৰ আঁৰৰ মূল কাৰণসমূহ হ’ল-

  • নিয়ম মানি চলা ব্যৱস্থা সৰল কৰা: আইনৰ একাধিকতাই মানি চলাত অসুবিধাৰ সৃষ্টি কৰে।
  • বলবৎকৰণ সুশৃংখলিত কৰা: বিভিন্ন শ্ৰম আইনত কৰ্তৃপক্ষৰ একাধিকতাই বলবৎ কৰাত জটিলতা আৰু অসুবিধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল।
  • পুৰণি আইনসমূহৰ আধুনিকীকৰণ: বেছিভাগ শ্ৰম আইন স্বাধীনতাৰ পূৰ্বেই প্ৰণয়ণ কৰা হৈছিল, যাৰ বাবে বৰ্তমানৰ অৰ্থনৈতিক অৱস্থা আৰু প্ৰযুক্তিগত উন্নতিৰ সৈতে মিল থকাটো প্ৰয়োজনীয় আছিল।

৪ খন শ্ৰম সংহিতা প্ৰণয়ন

 

শ্ৰম আইনসমূহক শ্ৰম সংহিতাত একত্ৰিত কৰাৰ এটা মূল কাৰণ আছিল এটা পঞ্জীয়ন, এখন অনুজ্ঞাপত্ৰ আৰু এটা ৰিটাৰ্ণ প্ৰৱৰ্তন কৰি পঞ্জীয়ন আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ প্ৰক্ৰিয়া সৰল কৰা। ইয়াৰ ফলত ব্যৱসায়ৰ ওপৰত কম্প্লাইয়েন্সৰ বোজা হ্ৰাস পায় আৰু অধিক নিয়োগক প্ৰসাৰিত কৰাত সহায় কৰে।

 

দ্বিতীয়টো ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম আয়োগে পৰামৰ্শ দিছিল যে বৰ্তমানৰ বহুতো শ্ৰম আইনক ইয়াৰ কাৰ্য্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৪ বা ৫ খন শ্ৰম সংহিতাত ভাগ কৰিব লাগে। এই পৰামৰ্শৰ পিছত শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ে বিভিন্ন শ্ৰম আইনসমূহৰ বিধানসমূহ সৰলীকৰণ, একত্ৰীকৰণ আৰু চাৰিটা সংহিতাত সংগঠিত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰে। ২০১৫ চনৰ পৰা ২০১৯ চনলৈকে চৰকাৰ, নিয়োগকৰ্তা, উদ্যোগ সংস্থা, আৰু ট্ৰেড ইউনিয়নৰ মাজত আলোচনাৰ অন্তত এই চাৰিখন শ্ৰম সংহিতা গৃহীত কৰা হয়। মজুৰি সংহিতা ২০১৯ চনৰ ৮ আগষ্টত অধিসূচনা কৰা হয়, আৰু বাকী তিনিখন শ্ৰম সংহিতা ২০২০ চনৰ ২৯ ছেপ্টেম্বৰত অধিসূচনা কৰা হয়।

A screen shot of a blue and white chartAI-generated content may be incorrect.

 

সংহিতা ১: মজুৰিৰ নিয়মাৱলী, ২০১৯

মজুৰি সংহিতা, ২০১৯-এ চাৰিখন পুৰণি আইনক একত্ৰিত কৰি সৰল কৰি তুলিছে, সেয়া ক্ৰমে - মজুৰি পৰিশোধ আইন (১৯৩৬), ন্যূনতম মজুৰি আইন (১৯৪৮), ভাট্টা পৰিশোধ আইন (১৯৬৫), আৰু সমান পাৰিতোষিক আইন (১৯৭৬)। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে শ্ৰমিকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত আৰু শক্তিশালী কৰাৰ লগতে মজুৰি সম্পৰ্কীয় নিয়মসমূহ নিয়োগকৰ্তাসকলে মানি চলিব পৰাকৈ সহজ আৰু একেধৰণৰ কৰি তোলা।

প্ৰধান দিশবোৰ

 

সাৰ্বজনীন নূন্যতম মজুৰি: সংহিতাই সংগঠিত আৰু অসংগঠিত দুয়োটা খণ্ডতে প্ৰতিজন শ্ৰমিকক ন্যূনতম মজুৰি লাভ কৰাৰ আইনী অধিকাৰ প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে ন্যূনতম মজুৰি আইনখন কেৱল কিছুমান তালিকাভুক্ত চাকৰিৰ ক্ষেত্ৰতহে প্ৰযোজ্য আছিল আৰু ইয়াত মাত্ৰ প্ৰায় ৩০% শ্ৰমিককহে সামৰি লোৱা হৈছিল।

ন্যূনতম (ফ্ল) মজুৰি প্ৰৱৰ্তন: চৰকাৰে জীৱন-যাপনৰ মৌলিক খৰচৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ন্যূনতম মজুৰি নিৰ্ধাৰণ কৰিব, আৰু ই অঞ্চলভেদে পৃথক হ’ব পাৰে। কোনো ৰাজ্যই এই মজিয়াৰ মজুৰিতকৈ কম ন্যূনতম মজুৰি নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ দিয়া নহয়। ইয়াৰ দ্বাৰা সমগ্ৰ দেশৰ শ্ৰমিকসকলে ন্যায্য আৰু পৰ্যাপ্ত মজুৰি লাভ কৰাটো নিশ্চিত হয়।

মজুৰি নিৰ্ধাৰণৰ বাবে মাপকাঠী: চৰকাৰে শ্ৰমিকজনৰ দক্ষতাৰ স্তৰ (অদক্ষ, অৰ্ধ-দক্ষ, দক্ষ, বা অতি দক্ষ), তেওঁলোকে কাম কৰা স্থান, আৰু চাকৰিৰ প্ৰকৃতি, উদাহৰণস্বৰূপে, কামটোত উচ্চ উষ্ণতা, আৰ্দ্ৰতা বা বিপজ্জনক পৰিস্থিতি জড়িত নেকি, সেইবোৰ চাই নূন্যতম মজুৰিৰ সিদ্ধান্ত ল’ব।

নিয়োগ ক্ষেত্ৰত লিংগ সমতা: নিয়োগকৰ্তাই ক্লীৱ লিংগকে ধৰি লিংগ ভিত্তিত শ্ৰমিকক বেলেগ ধৰণে ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰিব। একে ধৰণৰ কামৰ বাবে পুৰুষ, মহিলা, ক্লীৱ লিংগৰ ব্যক্তিয়ে সমান দৰমহা আৰু সমান কৰ্ম পৰিস্থিতি লাভ কৰিব লাগিব।

মজুৰি প্ৰদানৰ বাবে ইউনিভাৰ্চেল কভাৰেজ: শ্ৰমিকসকলক সময়মতে দৰমহা দিয়াটো নিশ্চিত কৰা আৰু কোনো ধৰণৰ অবৈধ কৰ্তন কৰা নোহোৱাটো নিশ্চিত কৰা নিয়ম সকলো কৰ্মচাৰীৰ বাবে প্ৰযোজ্য হ’ব, তেওঁলোকে যিমানেই উপাৰ্জন নকৰক কিয়। পূৰ্বে এই সুৰক্ষাসমূহ মাহে ২৪ হাজাৰ টকা পৰ্যন্ত উপাৰ্জন কৰা কৰ্মচাৰীৰ মাজতে সীমাবদ্ধ আছিল।

অতিৰিক্ত সময়ৰ ক্ষতিপূৰণ: নিয়মীয়া কৰ্ম সময়ৰ উপৰি কৰা যিকোনো কামৰ বাবে নিয়োগকৰ্তাই সকলো কৰ্মচাৰীকে অতিৰিক্ত সময়ৰ মজুৰি সাধাৰণ হাৰৰ কমেও দুগুণ দিব লাগিব।

মজুৰি প্ৰদানৰ দায়িত্ব: কোম্পানী, ফাৰ্ম বা সংস্থাকে ধৰি নিয়োগকৰ্তাসকলে তেওঁলোকে নিয়োগ কৰা শ্ৰমিকসকলক মজুৰি দিব লাগিব। যদি মজুৰি নিদিয়ে তেন্তে অনাদায় ধনৰ বাবে মালিক বা সংস্থাই জগৰীয়া হ’ব।

পৰিদৰ্শক তথা সুবিধাপ্ৰদানকাৰী: “পৰিদৰ্শক”ৰ পৰম্পৰাগত ভূমিকাক “পৰিদৰ্শক তথা সুবিধাপ্ৰদানকাৰী” হিচাপে সলনি কৰা হৈছে, য’ত নিয়ম মানি চলা ব্যৱস্থাটো উন্নত কৰিবলৈ বলবৎকৰণৰ সমান্তৰালভাৱে নিৰ্দেশনা, সজাগতা আৰু পৰামৰ্শদাতা ভূমিকাত গুৰুত্ব দিয়া হয়।

অপৰাধৰ জটিলতা: যদি কোনো নিয়োগকৰ্তাই প্ৰথমবাৰৰ বাবে আইন ভংগ কৰে আৰু অপৰাধটোত জেল পৰ্যায়ৰ শাস্তি নাথাকে, তেন্তে তেওঁলোকে জৰিমনা আদায় দি নিষ্পত্তি কৰিব পাৰে। কিন্তু পাঁচ বছৰৰ ভিতৰত একেটা অপৰাধ পুনৰাবৃত্তি হ’লে এইদৰে নিষ্পত্তি কৰিব নোৱাৰি।

অপৰাধৰ অপৰাধমুক্তকৰণ: কিছুমান প্ৰথমবাৰৰ বাবে আইন উলংঘাৰ বাবে সংহিতাই কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি আঁতৰাই তাৰ ঠাইত আৰ্থিক জৰিমনা (সৰ্বোচ্চ জৰিমনা ৫০% পৰ্যন্ত) প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত ব্যৱস্থাটো কম কঠোৰ হৈ পৰে আৰু নিয়োগকৰ্তাসকলে অপৰাধমূলক শাস্তিৰ ভয়তকৈ আইন মানি চলিবলৈ উৎসাহিত কৰে।

 

সংহিতা ২: ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক সংহিতা, ২০২০

ট্ৰেড ইউনিয়ন আইন, ১৯২৬, ঔদ্যোগিক নিয়োগ (ষ্টেণ্ডিং অৰ্ডাৰ) আইন, ১৯৪৬ আৰু ঔদ্যোগিক বিবাদ আইন, ১৯৪৭ৰ প্ৰাসংগিক বিধানসমূহ একত্ৰিত, সৰল আৰু যুক্তিসংগত কৰাৰ পিছত ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক সংহিতা (আই আৰ সংহিতা) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই ধাৰণাটোৰ জৰিয়তে ই ট্ৰেড ইউনিয়ন, নিয়োগৰ অৱস্থা, আৰু ঔদ্যোগিক বিবাদ নিষ্পত্তিৰ সৈতে জড়িত নিয়মসমূহ সহজ আৰু স্পষ্ট কৰি তোলে।

প্ৰধান দিশবোৰ

 

 

নিৰ্দিষ্ট সময়সীমা নিয়োগ (FTE): নিয়োগকৰ্তাই প্ৰত্যক্ষ চুক্তিৰ জৰিয়তে নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ বাবে শ্ৰমিক নিয়োগ কৰিব পাৰে। এই শ্ৰমিকসকলে স্থায়ী কৰ্মচাৰীৰ দৰেই মজুৰি আৰু সুবিধা লাভ কৰিব লাগিব, আৰু এবছৰ সেৱা আগবঢ়োৱাৰ পিছত তেওঁলোক গ্ৰেচুইটিৰ বাবে যোগ্য হৈ উঠে। এই ব্যৱস্থাই অপ্ৰয়োজনীয় চুক্তিবদ্ধ শ্ৰম হ্ৰাস কৰে আৰু লগতে নিয়োগকৰ্তাসকলক খৰচসমূহ দক্ষতাৰে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।

পুনঃদক্ষতা পুঁজি: চাকৰিৰ পৰা বৰ্খাস্ত কৰা (ছুটী দিয়া) শ্ৰমিকসকলক নতুন দক্ষতা শিকিবলৈ সহায় কৰিবলৈ এটা বিশেষ পুঁজিৰ সৃষ্টি কৰা হৈছে। চাকৰিৰ পৰা বৰ্খাস্ত কৰা প্ৰতিজন শ্ৰমিকৰ বাবে নিয়োগকৰ্তাই শ্ৰমিকৰ মজুৰিৰ ১৫ দিনৰ সমান ধন এই পুঁজিত অৱদান আগবঢ়াব লাগিব। নিয়মীয়া চাকৰিচ্যুতিৰ ক্ষতিপূৰণৰ পৰা এইটো পৃথক। চাকৰিচ্যুতিৰ ৪৫ দিনৰ ভিতৰত শ্ৰমিকৰ একাউণ্টত ধন জমা কৰিব লাগিব।

ট্ৰেড ইউনিয়নৰ স্বীকৃতি: যদি কোনো ট্ৰেড ইউনিয়নত ৫১% বা তাতকৈ অধিক শ্ৰমিক সদস্য হিচাপে থাকে তেন্তে ইয়াক আলোচনাপন্থী সংঘ (Negotiating Union) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হ’ব। যদি কোনো সংঘই এই প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ নকৰে তেন্তে কমেও ২০% প্ৰত্যেকৰে সদস্যপদ থকা সংঘৰ পৰা আলোচনা পৰিষদ গঠন কৰা হ’ব। এই ব্যৱস্থাই সামূহিক দৰদামক শক্তিশালী কৰে আৰু শ্ৰমিক আৰু নিয়োগকৰ্তাৰ মাজত আলোচনাক অধিক ফলপ্ৰসূ কৰি তোলে।

সম্প্ৰসাৰিত শ্ৰমিক সংজ্ঞা: প্ৰতিমাহে ১৮,০০০ টকা পৰ্যন্ত উপাৰ্জন কৰা বিক্ৰী প্ৰচাৰ কৰ্মচাৰী, সাংবাদিক, আৰু তত্বাৱধায়ক কৰ্মচাৰীক সামৰি লয়।

উদ্যোগৰ বহল সংজ্ঞা: এই সংহিতাত এতিয়া প্ৰায় সকলো সংগঠিত কাৰ্য্যকলাপ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে য’ত নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰীয়ে একেলগে কাম কৰে, তেওঁলোকে লাভ কৰক বা নহওক বা বৃহৎ মূলধন ৰাখক। অৰ্থাৎ অধিক শ্ৰমিকক শ্ৰম সুৰক্ষা আইনসমূহৰ অধীনত সামৰি লোৱা হৈছে।

চাকৰিচ্যুতি, বৰ্খাস্ত বা বন্ধ কৰাৰ বাবে উচ্চ থ্ৰেছহ'ল্ড: চাকৰিচ্যুতি, বৰ্খাস্ত বা বন্ধ কৰাৰ বাবে চৰকাৰী অনুমোদন লোৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্বৰ ১০০ শ্ৰমিকৰ সীমাৰ পৰিৱৰ্তে এতিয়া ৩০০ বা তাতকৈ অধিক শ্ৰমিক থকা প্ৰতিষ্ঠানৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য। ৰাজ্যসমূহেও প্ৰয়োজন হ’লে এই সীমা আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছে। এই পৰিৱৰ্তনে উদ্যোগসমূহৰ বাবে অনুসৰণ সহজ কৰি তোলে আৰু আনুষ্ঠানিক নিয়োগক সমৰ্থন কৰে।

মহিলাৰ প্ৰতিনিধিত্ব: লিংগ-সংবেদনশীল প্ৰতিকাৰৰ বাবে অভিযোগ সমিতিত মহিলাৰ আনুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব নিশ্চিত কৰে।

ষ্টেণ্ডিং অৰ্ডাৰ থ্ৰেছহ'ল্ড: ১০০ৰ পৰা ৩০০ কৰ্মচাৰীলৈ বৃদ্ধি কৰা, অনুসৰণ সহজ কৰা আৰু নমনীয় কৰ্মশক্তি ব্যৱস্থাপনা সক্ষম কৰা।

ঘৰৰ পৰা কামৰ ব্যৱস্থা: সেৱা খণ্ডত পাৰস্পৰিক সন্মতিৰে অনুমতি দিয়া হয়, যাৰ ফলত নমনীয়তা উন্নত হয়।

ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ: বিবাদ দ্ৰুত সমাধানৰ বাবে ন্যায়িক আৰু প্ৰশাসনিক সদস্যৰে গঠিত দুজনীয়া ন্যায়াধিকৰণ।

প্ৰত্যক্ষ ন্যায়াধিকৰণৰ সুবিধা আহৰণ: যদিহে মিলন প্ৰক্ৰিয়াই ৯০ দিনৰ ভিতৰত বিবাদ নিষ্পত্তি নকৰে তেন্তে পক্ষসমূহে অধিক ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ বাবে পোনপটীয়াকৈ ন্যায়াধিকৰণৰ কাষ চাপিব পাৰে।

ধৰ্মঘট/লকআউটৰ বাবে জাননী: সকলো প্ৰতিষ্ঠানে ধৰ্মঘট বা লকআউট আহ্বান কৰাৰ পূৰ্বে ১৪ দিনৰ আগতীয়া জাননী দিব লাগিব। এই নিয়মে আলোচনাক উৎসাহিত কৰে আৰু হঠাতে হোৱা ব্যাঘাত ৰোধ কৰাত সহায় কৰে।

ধৰ্মঘটৰ বিস্তাৰিত সংজ্ঞা: “ধৰ্মঘট” শব্দটোৱে এতিয়া এনে পৰিস্থিতিও অন্তৰ্ভুক্ত কৰে য’ত বহু শ্ৰমিকে একে সময়তে একেলগে আকস্মিক ছুটী লয়। ইয়াৰ ফলত হঠাতে, অঘোষিতভাৱে কাম বন্ধ হোৱা ৰোধ হয় আৰু ধৰ্মঘট আইনগতভাৱে হোৱাটো নিশ্চিত হয়।

অপৰাধমুক্তকৰণ আৰু যৌগিককৰণ: সৰু সৰু নিয়ম উলংঘাৰ বাবে জেলৰ পৰিৱৰ্তে নিয়োগকৰ্তাই আৰ্থিক জৰিমনা দি গোচৰটো নিষ্পত্তি কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত দীঘলীয়া আইনী ব্যৱস্থা লোৱাতকৈ অনুসৰণক উৎসাহিত কৰা হয়।

ডিজিটেল প্ৰক্ৰিয়াসমূহ: নিয়োগকৰ্তাসকলে এতিয়া ৰেকৰ্ড ৰক্ষা কৰিব পাৰিব, পঞ্জীয়ন সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰিব, আৰু ডিজিটেল পদ্ধতিৰ জৰিয়তে যোগাযোগ কৰিব পাৰিব। ইয়াৰ ফলত স্বচ্ছতা উন্নত হয় আৰু ব্যৱস্থাটো দ্ৰুত আৰু অধিক কাৰ্যক্ষম হয়।

 

সংহিতা ৩: সামাজিক সুৰক্ষাৰ সংহিতা, ২০২০

সামাজিক সুৰক্ষা সংহিতাই পূৰ্বৰ নটা সামাজিক সুৰক্ষা আইনক একত্ৰিত কৰি এটা আইনত পৰিণত কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আছে: • কৰ্মচাৰীৰ ক্ষতিপূৰণ আইন, ১৯২৩ • কৰ্মচাৰীৰ ৰাজ্যিক বীমা আইন, ১৯৪৮ • কৰ্মচাৰীৰ প্ৰভিডেণ্ট ফাণ্ড আৰু বিবিধ বিধান আইন, ১৯৫২ • নিয়োগ বিনিময় (খালী পদৰ বাধ্যতামূলক অধিসূচনা) আইন, ১৯৫৯ • প্ৰসূতি সুবিধা আইন, ১৯৬১ • দ্য পেমেণ্ট অৱ গ্ৰেচুইটি এক্ট, ১৯৭২ • চিনে-ৱৰ্কাৰছ ৱেলফেয়াৰ ফাণ্ড এক্ট, ১৯৮১ • বিল্ডিং এণ্ড আদাৰ কনষ্ট্ৰাকচন ৱৰ্কাৰছ’ ৱেলফেয়াৰ চেছ এক্ট, ১৯৯৬ • অসংগঠিত শ্ৰমিকৰ সামাজিক সুৰক্ষা আইন, ২০০৮। সংহিতাই নিশ্চিত কৰে যে অসংগঠিত খণ্ডৰ লোকসকল, গিগ কৰ্মী আৰু প্লেটফৰ্ম কৰ্মীসকলকে ধৰি সকলো শ্ৰমিকে যাতে সামাজিক সুৰক্ষাৰ সুবিধা লাভ কৰে। ইয়াত জীৱন বীমা, স্বাস্থ্য বীমা, প্ৰসূতিৰ সুবিধা, আৰু প্ৰভিডেণ্ট ফাণ্ড আদি গুৰুত্বপূৰ্ণ সুবিধাসমূহ সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰিও ই সামাজিক সুৰক্ষা প্ৰক্ৰিয়াসমূহ দ্ৰুত, সহজ আৰু অধিক কাৰ্যক্ষম কৰিবলৈ ডিজিটেল ব্যৱস্থা আৰু সুবিধা প্ৰদানকাৰী-ভিত্তিক অনুসৰণৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে।

 

মুখ্য দিশবোৰ

 

সম্প্ৰসাৰিত ESIC (কৰ্মচাৰীৰ ৰাজ্যিক বীমা) কভাৰেজ: ESIC এতিয়া সমগ্ৰ দেশতে উপলব্ধ হ’ব, আৰু কেৱল “অধিসূচিত অঞ্চল”তহে আবেদন কৰাৰ পূৰ্বৰ নিয়ম আঁতৰোৱা হৈছে। ১০ জনতকৈ কম কৰ্মচাৰী থকা প্ৰতিষ্ঠানসমূহেও স্বেচ্ছাই ESIC ত যোগদান কৰিব পাৰে যদিহে নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰী দুয়োজনে সন্মত হয়। বিপজ্জনক বৃত্তিৰ বাবে ESIC কভাৰেজ বাধ্যতামূলক হ’ব আৰু বাগিচাৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবেও ইয়াক সম্প্ৰসাৰিত কৰা হ’ব।

সময় নিৰ্ধাৰণ কৰা EPF (কৰ্মচাৰীৰ প্ৰভিডেণ্ট ফাণ্ড)ৰ অনুসন্ধান: EPF ৰ অনুসন্ধান আৰু পুনৰুদ্ধাৰৰ ব্যৱস্থা এতিয়া পাঁচ বছৰৰ ভিতৰত আৰম্ভ কৰিব লাগিব আৰু দুবছৰৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব (প্ৰয়োজন হ’লে সম্ভাৱ্য এবছৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে)। কৰ্তৃপক্ষৰ নিজৰ সিদ্ধান্তত আৰু গোচৰসমূহ পুনৰ মুকলি কৰিব নোৱাৰিব, যিয়ে নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে দ্ৰুত আৰু সময়োপযোগী সমাধান নিশ্চিত কৰে।

EPF আপীল জমা হ্ৰাস: যদি কোনো নিয়োগকৰ্তাই EPFO ৰ আদেশৰ বিৰুদ্ধে আপীল কৰিব বিচাৰে, তেন্তে তেওঁলোকে এতিয়া আগৰ ৪০–৭০% ধনৰ পৰিৱৰ্তে মূল্যায়িত ধনৰ মাত্ৰ ২৫%হে জমা কৰিব লাগিব। ইয়াৰ ফলত আৰ্থিক বোজা হ্ৰাস পায় আৰু ব্যৱসায়ীসকলে ন্যায় বিচাৰিবলৈ সহজ হৈ পৰে।

নিৰ্মাণ মাচুলৰ বাবে স্ব-মূল্যায়ন: বিল্ডিং আৰু নিৰ্মাণৰ কামৰ সৈতে জড়িত নিয়োগকৰ্তাসকলে এতিয়া চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষৰ মূল্যায়নৰ বাবে অপেক্ষা কৰাৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ চেছ দায়বদ্ধতা গণনা আৰু ঘোষণা কৰিব পাৰিব। ইয়াৰ ফলত পলম হ্ৰাস পায় আৰু চৰকাৰী হস্তক্ষেপৰ প্ৰয়োজনীয়তা সীমিত হয়।

গিগ আৰু প্লেটফৰ্মৰ কৰ্মীসকলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা: সংহিতাই নতুন সংজ্ঞা যেনে “এগ্ৰিগেটৰ”, “গিগ ৱৰ্কাৰ”, আৰু “প্লেটফৰ্ম ৱৰ্কাৰ” প্ৰৱৰ্তন কৰে যাতে এই শ্ৰমিকসকলে সামাজিক সুৰক্ষাৰ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰে। এগ্ৰিগেটৰ কোম্পানীসমূহে এনে শ্ৰমিকসকলৰ বাবে সামাজিক সুৰক্ষাৰ দিশত তেওঁলোকৰ বাৰ্ষিক টাৰ্ণঅভাৰৰ ১–২% অৰিহণা যোগাব, এই শ্ৰমিকসকলক দিয়া মুঠ ধনৰ ৫%তকৈ অধিক নহয়।

সামাজিক সুৰক্ষা পুঁজি: অসংগঠিত শ্ৰমিক, গিগ কৰ্মী, আৰু প্লেটফৰ্ম কৰ্মীৰ বাবে সামাজিক সুৰক্ষা আঁচনিৰ সহায়ৰ বাবে এটা বিশেষ পুঁজি প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছে। এই পুঁজিয়ে জীৱন বীমা, অক্ষমতা সহায়, স্বাস্থ্য কভাৰেজ, আৰু বৃদ্ধাৱস্থাৰ সুৰক্ষাৰ দৰে সুবিধা প্ৰদান কৰিব। অপৰাধৰ কম্পাউণ্ডিঙৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ধনো এই পুঁজিত যোগ কৰি চৰকাৰে শ্ৰমিকৰ কল্যাণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব।

নিৰ্ভৰশীলসকলৰ বিস্তাৰিত সংজ্ঞা: সংহিতাই সুবিধা লাভ কৰিব পৰা পৰিয়ালৰ সদস্যৰ তালিকা বিস্তাৰিত কৰে আৰু এতিয়া ইয়াত মাতৃৰ ফালৰ পৰা ককা-আইতাকক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে, আৰু মহিলা কৰ্মচাৰীৰ বাবে ইয়াত নিৰ্ভৰশীল শহুৰেক-দেউতাককো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত পৰিয়ালৰ অধিক সদস্যই প্ৰয়োজনৰ সময়ত সহায় লাভ কৰিব পৰাটো নিশ্চিত হয়।

মজুৰিৰ একেধৰণৰ সংজ্ঞা: “মজুৰি” শব্দটোৱে এতিয়া মৌলিক দৰমহা, মৰগীয়া বানচ, আৰু ৰিটেইনিং এলাৱেন্স অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যদি ভাট্টাসমূহে মুঠ দৰমহাৰ ৫০%তকৈ অধিক হয়, তেন্তে মজুৰি গণনা কৰাৰ সময়ত অতিৰিক্ত অংশটো পুনৰ যোগ কৰিব লাগিব। ইয়াৰ ফলত গ্ৰেচুইটি, পেঞ্চন, আৰু অন্যান্য সামাজিক সুৰক্ষাৰ সুবিধাসমূহ গণনাৰ বাবে এক একে পদ্ধতিৰ সৃষ্টি হয়।

অহা-যোৱা কৰা দুৰ্ঘটনাসমূহ সামৰি লোৱা হৈছে: ঘৰ আৰু কৰ্মস্থলীৰ মাজত যাত্ৰা কৰি থাকোঁতে যদি কোনো শ্ৰমিক কোনো দুৰ্ঘটনাৰ সন্মুখীন হয়, তেন্তে এতিয়া ইয়াক কৰ্মসংক্ৰান্তীয় দুৰ্ঘটনা হিচাপে গণ্য কৰা হ’ব। শ্ৰমিকজন (বা তেওঁলোকৰ পৰিয়াল) ক্ষতিপূৰণৰ বাবে যোগ্য হ’ব।

নিৰ্দিষ্ট ম্যাদী কৰ্মচাৰীৰ বাবে গ্ৰেচুইটি: ফিক্সড টাৰ্ম কৰ্মচাৰীয়ে এতিয়া এবছৰৰ অবিৰত সেৱা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত গ্ৰেচুইটি লাভ কৰিব, পূৰ্বৰ পাঁচ বছৰৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ পৰিৱৰ্তে।

পৰিদৰ্শক তথা সুবিধাপ্ৰদানকাৰী ব্যৱস্থা: এতিয়া অনলাইন, এলগৰিদম ভিত্তিক ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে পৰিদৰ্শনসমূহ যাদৃচ্ছিকভাৱে (randomly) নিৰ্বাচন কৰা হ’ব, যাতে ন্যায্যতা আৰু স্বচ্ছতা নিশ্চিত কৰিব পৰা যায়। পৰিদৰ্শকসকলে সুবিধা প্ৰদানকাৰী হিচাপেও কাম কৰিব, প্ৰতিষ্ঠানসমূহক আইন অনুসৰণ কৰাত সহায় কৰিব আৰু হাৰাশাস্তিৰ সম্ভাৱনা হ্ৰাস কৰিব।

অপৰাধমুক্তকৰণ আৰু আৰ্থিক জৰিমনা: কিছুমান অপৰাধৰ বাবে সংহিতাই কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি আঁতৰাই তাৰ ঠাইত আৰ্থিক জৰিমনা বিহে। কোনো আইনী ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাৰ আগতে নিয়োগকৰ্তাসকলক বিষয়টো শুধৰণি কৰিবলৈ বাধ্যতামূলক ৩০ দিনৰ জাননীৰ সময়সীমা দিব লাগিব।

অপৰাধৰ জটিলতা: যদি কোনো নিয়োগকৰ্তাই প্ৰথমবাৰৰ বাবে আইন ভংগ কৰে আৰু অপৰাধৰ শাস্তি কেৱল জৰিমনাৰেহে হয়, তেন্তে সৰ্বোচ্চ জৰিমনা ৫০% দি গোচৰটো নিষ্পত্তি কৰিব পাৰি। যদি অপৰাধৰ শাস্তি জৰিমনা বা কাৰাদণ্ডৰ হয় তেন্তে সৰ্বোচ্চ জৰিমনা ৭৫% আদায় দি নিষ্পত্তি কৰিব পাৰি। ইয়াৰ ফলত আদালতৰ গোচৰ হ্ৰাস পায় আৰু ব্যৱসায়ীসকলৰ বাবে নিয়ম মানি চলাটো সহজ হৈ পৰে।

ডিজিটাইজেচন অৱ কম্প্লাইয়েন্স: ৰেকৰ্ড, ৰেজিষ্টাৰ, আৰু ৰিটাৰ্ণৰ ইলেক্ট্ৰনিক ৰক্ষণাবেক্ষণৰ নিৰ্দেশ দিয়ে, খৰচ কমাব আৰু দক্ষতা বৃদ্ধি কৰে।

খালী পদৰ প্ৰতিবেদন: নিয়োগকৰ্তাই নিযুক্তিৰ পূৰ্বে নিৰ্দিষ্ট কেৰিয়াৰ কেন্দ্ৰত খালী পদৰ ৰিপৰ্ট দিব লাগিব, যাৰ ফলত নিয়োগৰ সুযোগত স্বচ্ছতা বৃদ্ধি পাব।

 

সংহিতা ৪: বৃত্তিগত সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কৰ্ম পৰিস্থিতি সংহিতা ২০২০

এই সংহিতাখন ১৩খন কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আইনৰ বিধানসমূহ একত্ৰিত, সৰলীকৰণ আৰু আপডেট কৰি সৃষ্টি কৰা হৈছে, য'ত অন্তৰ্ভুক্ত আছে: কাৰখানা আইন, ১৯৪৮বাগিচা শ্ৰমিক আইন, ১৯৫১খনি আইন, ১৯৫২কৰ্মৰত সাংবাদিক আৰু অন্যান্য বাতৰি কাকতৰ কৰ্মচাৰী (সেৱাৰ চৰ্ত আৰু বিবিধ বিধান) আইন, ১৯৫৫শ্ৰমিক সাংবাদিক (মজুৰিৰ হাৰ নিৰ্ধাৰণ) আইন, ১৯৫৮মটৰ পৰিবহণ শ্ৰমিক আইন, ১৯৬১বীদী আৰু চিগাৰ শ্ৰমিক (নিয়োগৰ চৰ্ত) আইন, ১৯৬৬চুক্তিবদ্ধ শ্ৰম (নিয়ন্ত্ৰণ আৰু বিলোপ) আইন, ১৯৭০বিক্ৰী প্ৰসাৰ কৰ্মচাৰী (সেৱাৰ চৰ্ত) আইন, ১৯৭৬আন্তঃৰাজ্যিক প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিক (নিয়োগ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সেৱাৰ চৰ্ত) আইন, ১৯৭৯চিনে-ৱৰ্কাৰছ এণ্ড চিনেমা থিয়েটাৰ ৱৰ্কাৰছ (নিয়োগ নিয়ন্ত্ৰণ) আইন, ১৯৮১ডক ৱৰ্কাৰছ (সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কল্যাণ) আইন, ১৯৮৬বিল্ডিং আৰু অন্যান্য নিৰ্মাণ শ্ৰমিক (নিয়োগ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সেৱাৰ চৰ্ত) আইন, ১৯৯৬

এই সংহিতাৰ মূল লক্ষ্য দুটা হৈছে শ্ৰমিকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰা আৰু নিৰাপদ কৰ্ম পৰিস্থিতি নিশ্চিত কৰা, আৰু ব্যৱসায়ীসকলৰ বাবে সহজে অনুসৰণ কৰিব পৰা নিয়ম সৃষ্টি কৰা। এই ভাৰসাম্যই অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধি আৰু চাকৰি সৃষ্টিত সহায় কৰিব, ভাৰতৰ শ্ৰম বজাৰখনক অধিক কাৰ্যক্ষম, ন্যায্য, আৰু ভৱিষ্যতৰ বাবে সাজু কৰি তুলিব।

মুখ্য দিশবোৰ

 

ঐক্যবদ্ধ পঞ্জীয়ন: পূৰ্বৰ আইন অনুসৰি ছটা ভিন্ন পঞ্জীয়নৰ পৰিৱৰ্তে ১০ বা তাতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী থকা প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে এতিয়া একক অনলাইন পঞ্জীয়নৰ প্ৰয়োজন। ইয়াৰ ফলত এটা কেন্দ্ৰীভূত তথ্যকোষৰ সৃষ্টি হ’ব আৰু ব্যৱসায়ীসকলে নিয়ম মানি চলাত সহজ হ’ব।

বিপজ্জনক কামলৈ সম্প্ৰসাৰণ: বিপজ্জনক বা জীৱন সংকটজনক কামৰ সৈতে জড়িত যিকোনো কৰ্মক্ষেত্ৰত চৰকাৰে এই সংহিতা প্ৰয়োগ কৰিব পাৰে, ইয়াত মাত্ৰ এজন কৰ্মচাৰী থাকিলেও প্ৰয়োগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত বিপজ্জনক চাকৰিত কৰ্মৰত শ্ৰমিকসকলৰ সুৰক্ষাৰ সুৰক্ষা সুনিশ্চিত হয়।

সৰলীকৃত অনুসৰণ: সংহিতাই প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে এটা অনুজ্ঞাপত্ৰ, এটা পঞ্জীয়ন, আৰু এটা ৰিটাৰ্ণৰ ব্যৱস্থা আনে। ইয়াৰ ফলত পুনৰাবৃত্তিমূলক কাগজ-পত্ৰৰ কাম হ্ৰাস পায় আৰু ব্যৱসায়ীসকলৰ বাবে অনুসৰণ কৰাটো বহুত সহজ হৈ পৰে।

প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিকৰ বহল সংজ্ঞা: “আন্তঃৰাজ্যিক প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিক” শব্দটোৱে এতিয়া নিজাববীয়াকৈ আন ৰাজ্যলৈ যোৱা শ্ৰমিক, নিয়োগকৰ্তাই পোনপটীয়াকৈ নিযুক্তি দিয়া শ্ৰমিক আৰু ঠিকাদাৰৰ জৰিয়তে নিযুক্তি দিয়া শ্ৰমিকক সামৰি লৈছে। প্ৰতিটো প্ৰতিষ্ঠানে এনে কিমান শ্ৰমিক নিয়োগ কৰে সেই বিষয়ে ৰিপৰ্ট দিব লাগিব। প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিকসকলে এতিয়া গুৰুত্বপূৰ্ণ সুবিধা লাভ কৰিব, য’ত আছে: নিজৰ গৃহ ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰিবলৈ প্ৰতি ১২ মাহত এবাৰ এককালীন ভ্ৰমণ ভাট্টা, ৰাজ্যসমূহৰ ভিতৰত ৰেচনৰ পৰ্টেবিলিটি (পিডিএছ) আৰু সামাজিক সুৰক্ষাৰ সুবিধা, সমৰ্থন আৰু সহায়ৰ বাবে এটা টোল-ফ্ৰী হেল্পলাইনৰ সুবিধা গ্ৰহণ।

স্বাস্থ্য আৰু আনুষ্ঠানিককৰণ: কৰ্মচাৰীৰ বাবে বিনামূলীয়া বাৰ্ষিক স্বাস্থ্য পৰীক্ষা।

নিযুক্তি পত্ৰৰ জৰিয়তে আনুষ্ঠানিককৰণ: প্ৰতিজন শ্ৰমিকে নিযুক্তি পত্ৰ লাভ কৰিব লাগিব, য’ত চাকৰিৰ সবিশেষ, মজুৰি, আৰু সামাজিক সুৰক্ষাৰ সুবিধাৰ বিষয়ে স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত স্বচ্ছতা বৃদ্ধি পায় আৰু নিয়োগকৰ্তাসকল অধিক জবাবদিহি হয়।

মহিলাৰ নিয়োগ: মহিলাসকলে সকলো ধৰণৰ কামত কাম কৰিব পাৰে আৰু লগতে ৰাতিৰ সময়ত (পুৱা ৬ বজাৰ আগতে আৰু সন্ধিয়া ৭ বজাৰ পিছত), যেতিয়ালৈকে তেওঁলোকে সন্মতি দিয়ে আৰু উপযুক্ত সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কৰ্মক্ষেত্ৰত সমতা আৰু অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰসাৰ ঘটে।

সম্প্ৰসাৰিত মিডিয়া কৰ্মীৰ সংজ্ঞা: “কৰ্মচাৰী সাংবাদিক” আৰু “চিনেমাৰ কৰ্মী” শব্দ দুটাৰ ভিতৰত এতিয়া ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যম আৰু সকলো ধৰণৰ দৃশ্য-শ্ৰাব্য প্ৰডাকচনত কাম কৰা লোকসকলকো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত অধিক সংবাদ মাধ্যমৰ পেছাদাৰী লোকক শ্ৰম সুৰক্ষাৰ অধীনত সামৰি লোৱাটো নিশ্চিত কৰা হয়।

অসংগঠিত শ্ৰমিকৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় তথ্যকোষ: প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিককে ধৰি অসংগঠিত শ্ৰমিকৰ বাবে এটা ৰাষ্ট্ৰীয় তথ্যকোষ সৃষ্টি কৰা হ’ব। ইয়াৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে চাকৰি বিচাৰি পাব, তেওঁলোকৰ দক্ষতা চিনাক্ত কৰিব, আৰু সামাজিক সুৰক্ষাৰ সুবিধাসমূহ অধিক সহজে লাভ কৰিব।

ভুক্তভোগীৰ ক্ষতিপূৰণ: যদি কোনো শ্ৰমিকৰ কোনো অপৰাধৰ বাবে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয় বা মৃত্যু হয় তেন্তে অপৰাধীৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা জৰিমনা কমেও ৫০% ক্ষতিপূৰণ হিচাপে ভুক্তভোগী বা তেওঁলোকৰ পৰিয়ালক দিব লাগে বুলি আদালতে নিৰ্দেশ দিব পাৰে।

চুক্তিবদ্ধ শ্ৰম সংস্কাৰ: ঠিকাভিত্তিক শ্ৰমৰ নিয়মসমূহ কেইবাটাও ধৰণে আপডেট কৰা হৈছে: পূৰ্বৰ ২০ জন সীমাৰ পৰিৱৰ্তে ৫০ জন বা তাতকৈ অধিক ঠিকাভিত্তিক শ্ৰমিক নিয়োগ কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ক্ষেত্ৰত এতিয়া এই আইন প্ৰযোজ্য হ’ব। ঠিকাদাৰসকলে ব্যক্তিগত ৱৰ্ক অৰ্ডাৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি অনুজ্ঞাপত্ৰৰ পৰিৱৰ্তে ৫ বছৰৰ বাবে বৈধ সৰ্বভাৰতীয় অনুজ্ঞাপত্ৰ লাভ কৰিব। ঠিকাভিত্তিক শ্ৰমিক, বিড়ি আৰু চিগাৰেট প্ৰস্তুত, আৰু কাৰখানাৰ বাবে একক সাধাৰণ অনুজ্ঞাপত্ৰ প্ৰদান কৰা হ’ব। যদিহে কৰ্তৃপক্ষই নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ ভিতৰত কোনো সঁহাৰি নিদিয়ে, তেন্তে অনুজ্ঞাপত্ৰখনক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে অনুমোদিত (অনুজ্ঞাপত্ৰ বুলি গণ্য কৰা) হিচাপে গণ্য কৰা হ’ব আৰু ইয়াক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে সৃষ্টি কৰা হ’ব। ঠিকাভিত্তিক শ্ৰমিক ব’ৰ্ড আঁতৰাই দিয়া হৈছে। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে মূল আৰু অমূল কাৰ্য্যকলাপৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহৰ পৰামৰ্শ দিবলৈ নিৰ্দিষ্ট কৰ্তৃপক্ষ নিযুক্তি দিয়া হ’ব।

সুৰক্ষা সমিতিসমূহ: ৫০০ বা তাতকৈ অধিক শ্ৰমিক থকা কৰ্মস্থলীত সুৰক্ষা সমিতি গঠন কৰিব লাগিব য’ত নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰী উভয়ৰে প্ৰতিনিধি থাকিব। এই সমিতিসমূহে কৰ্মক্ষেত্ৰৰ সুৰক্ষা উন্নত কৰাত সহায় কৰে আৰু ভাগ-বতৰা কৰা দায়িত্বক প্ৰসাৰিত কৰে।

ৰাষ্ট্ৰীয় বৃত্তিগত সুৰক্ষা আৰু স্বাস্থ্য পৰামৰ্শদাতা ব'ৰ্ড: পূৰ্বৰ ছখন ব’ৰ্ডৰ ঠাইত একক পৰামৰ্শদাতা ব’ৰ্ড গঠন কৰা হৈছে। এই নতুন ব’ৰ্ডত চৰকাৰ, নিয়োগকৰ্তা, আৰু শ্ৰমিকৰ প্ৰতিনিধি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে, আৰু ই সমগ্ৰ দেশৰ সকলো উদ্যোগৰ বাবে সুৰক্ষা আৰু স্বাস্থ্যৰ মানদণ্ড নিৰ্ধাৰণ কৰিব। ইয়াৰ দ্বাৰা দেশজুৰি একেধৰণৰ আৰু উচ্চমানৰ সুৰক্ষা নিয়ম নিশ্চিত কৰা হয়।

অপৰাধমুক্তকৰণ আৰু অপৰাধৰ সংযোজন: যদি কোনো অপৰাধৰ শাস্তি কেৱল জৰিমনাৰেহে হয়, তেন্তে সৰ্বোচ্চ জৰিমনা ৫০% আদায় দি গোচৰটো নিষ্পত্তি কৰিব পাৰি। যদি অপৰাধটোত জৰিমনা বা কাৰাদণ্ড বা দুয়োটাৰে শাস্তি থাকে তেন্তে সৰ্বোচ্চ জৰিমনা ৭৫% আদায় দি নিষ্পত্তি কৰিব পাৰি। বহু ক্ষেত্ৰত কাৰাদণ্ড আঁতৰাই তাৰ ঠাইত আৰ্থিক জৰিমনা বিহা হৈছে, যাৰ ফলত শাস্তিতকৈ মানি চলাক উৎসাহিত কৰা হৈছে।

সংশোধিত কাৰখানাৰ থ্ৰেছহোল্ড: এতিয়া এটা ইউনিটক ২০ জন বা তাতকৈ অধিক শ্ৰমিক (শক্তি ব্যৱহাৰ কৰি) বা ৪০ বা তাতকৈ অধিক শ্ৰমিক (শক্তি ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ) থাকিলেহে কাৰখানা হিচাপে গণ্য কৰা হ’ব। পূৰ্বে ১০ আৰু ২০ শ্ৰমিকৰ সীমা আছিল। এই পৰিৱৰ্তনে সৰু ইউনিটসমূহৰ বাবে অনুসৰণৰ বোজা হ্ৰাস কৰে।

সামাজিক সুৰক্ষা পুঁজি: অসংগঠিত শ্ৰমিকসকলৰ বাবে তেওঁলোকৰ কল্যাণ আৰু সুবিধা প্ৰদানৰ বাবে জৰিমনা আৰু কম্পাউণ্ডিং মাচুলৰ জৰিয়তে বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা পুঁজি স্থাপন কৰে।

চুক্তিবদ্ধ শ্ৰমিককল্যাণ আৰু মজুৰি: মূল নিয়োগকৰ্তাই নিশ্চিত কৰিব লাগিব যে ঠিকাভিত্তিক কৰ্মীসকলে স্বাস্থ্য আৰু সুৰক্ষা ব্যৱস্থাকে ধৰি সঠিক কল্যাণমূলক সুবিধা লাভ কৰে। যদি ঠিকাদাৰে শ্ৰমিকক দৰমহা নিদিয়ে তেন্তে প্ৰধান নিয়োগকৰ্তাই ঠিকাভিত্তিক শ্ৰমিকসকলক বাকী থকা মজুৰি দিব লাগিব।

কৰ্মৰ সময় আৰু অতিৰিক্ত সময়: এজন শ্ৰমিক দিনটোত ৮ ঘণ্টা আৰু সপ্তাহত ৪৮ ঘণ্টাতকৈ বেছি কাম কৰিব নালাগে। শ্ৰমিকজনে সন্মতি দিলেহে অতিৰিক্ত সময়ৰ অনুমতি দিয়া হয়, আৰু ইয়াক সাধাৰণ মজুৰিৰ হাৰৰ দুগুণ হাৰে দিব লাগিব।

পৰিদৰ্শক তথা সুবিধাপ্ৰদানকাৰী ব্যৱস্থা: পৰিদৰ্শকসকলে এতিয়া সুবিধা প্ৰদানকাৰী হিচাপে কাম কৰিব যাৰ মূল ভূমিকা হ’ল নিয়োগকৰ্তাসকলক কেৱল পুলিচিং বা শাস্তি দিয়াতকৈ আইন, নিয়ম আৰু নিয়ম অনুসৰণ কৰাত সহায় কৰা।

 

শ্ৰম সংহিতাৰ পৰিৱৰ্তনশীল শক্তি

ভাৰতৰ নতুন শ্ৰম সংহিতাই শ্ৰম আইন ব্যৱস্থাক সহজ, ন্যায্য আৰু বৰ্তমানৰ কৰ্মক্ষেত্ৰৰ বাবে অধিক উপযোগী কৰি তুলিছে। তেওঁলোকে শ্ৰমিকৰ অধিকাৰ শক্তিশালী কৰে, সুৰক্ষা আৰু সামাজিক সুৰক্ষা উন্নত কৰে, ব্যৱসায়ৰ বাবে অনুসৰণ সহজ কৰে, আৰু বৃদ্ধি পোৱা অৰ্থনীতিত চাকৰি সৃষ্টিত সহায় কৰে। সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰণয়ন কৰা শ্ৰম সংহিতাই শ্ৰম বজাৰত তলত উল্লেখ কৰা বৃহত্ পৰিৱৰ্তন আনিছে:

  • নতুন কৰ্মৰ ধৰণ, প্ৰযুক্তিগত পৰিৱৰ্তন, আৰু আধুনিক কৰ্মক্ষেত্ৰৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ সৈতে খোজ মিলাই আজিৰ অৰ্থনীতিৰ সৈতে মিল থকাকৈ শ্ৰম আইনসমূহ আপডেট কৰা হৈছে।
  • যিকোনো ধৰণৰ চাকৰিত প্ৰতিজন শ্ৰমিকে যাতে এটা ঐক্যবদ্ধ আৰু ব্যাপক ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য সুৰক্ষা, সামাজিক সুৰক্ষাৰ সুবিধা, আৰু ন্যায্য মজুৰি লাভ কৰাটো নিশ্চিত কৰা।
  • পদ্ধতিসমূহ সৰল কৰি নিয়োগৰ সুযোগ বৃদ্ধি কৰা আৰু বিনিয়োগ আৰু অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱা ব্যৱসায়িক-বন্ধুত্বপূৰ্ণ পৰিৱেশ গঢ়ি তোলা।
  • একেধৰণৰ সংজ্ঞা ব্যৱহাৰ কৰি আৰু মসৃণ আৰু সমস্যামুক্ত অনুসৰণৰ বাবে এটা পঞ্জীয়ন, এটা উভতি অহা, আৰু সৰল অনলাইন ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰি নিয়োগকৰ্তাসকলৰ বাবে নিয়মসমূহ অনুসৰণ কৰাত সহজ কৰি তোলা।
  • শ্ৰম আইনসমূহৰ প্ৰশাসন দ্ৰুত, অধিক কাৰ্যক্ষম আৰু অধিক স্বচ্ছ কৰিবলৈ অনলাইন পঞ্জীয়ন, অনুজ্ঞাপত্ৰ, আৰু পৰিদৰ্শনৰ দৰে ডিজিটেল ব্যৱস্থাৰ ব্যৱহাৰক প্ৰসাৰ কৰা।
  • অনলাইন, বিপদভিত্তিক পৰিদৰ্শন ব্যৱস্থা আৰু স্পষ্ট, বস্তুনিষ্ঠ পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি বলবৎকৰণক ন্যায্য আৰু স্বচ্ছ কৰি তোলা।
  • একাধিক পৃথক শ্ৰম আইনক চাৰিটা বিস্তৃত সংহিতাত একত্ৰিত কৰি শ্ৰম আইন ব্যৱস্থাক সৰল আৰু সুশৃংখলিত কৰা, সামঞ্জস্যতা নিশ্চিত কৰা আৰু প্ৰশাসনিক বোজা হ্ৰাস কৰা।

সামৰণি

নতুন শ্ৰম সংহিতা প্ৰৱৰ্তন ভাৰতৰ শ্ৰম ব্যৱস্থাৰ উন্নতিৰ ক্ষেত্ৰত এক ডাঙৰ মাইলৰ খুঁটি। সংহিতাসমূহে শ্ৰমিকৰ কল্যাণ সুৰক্ষিত কৰা আৰু ব্যৱসায়সমূহক মসৃণভাৱে চলাবলৈ সহায় কৰাৰ মাজত ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা অনুসৰণ সহজ হয়, কৰ্মক্ষেত্ৰৰ সুৰক্ষা উন্নত হয়, আৰু মজুৰি আৰু সুবিধাসমূহৰ ক্ষেত্ৰত ন্যায়পৰায়ণতা নিশ্চিত কৰা হয়। এই সংস্কাৰসমূহে অধিক ন্যায্য, স্বচ্ছ আৰু বিকাশকেন্দ্ৰিক অৰ্থনীতিৰ ভেটিও সৃষ্টি কৰে। তেওঁলোকে শ্ৰমিক আৰু উদ্যোগ উভয়কে সহায় কৰা আধুনিক শ্ৰম ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলাৰ প্ৰতি ভাৰতৰ দায়বদ্ধতা দেখুৱাইছে। সামগ্ৰিকভাৱে শ্ৰম সংহিতাই দেশৰ সৰ্বাংগীন আৰু বহনক্ষম উন্নয়নৰ পথ প্ৰশস্ত কৰে।

 

সমল

Labour.gov.in

https://labour.gov.in/sites/default/files/labour_code_eng.pdf

https://labour.gov.in/sites/default/files/the_code_on_wages_2019_no._29_of_2019.pdf

Ministry of Labour & Employment

https://www.pib.gov.in/newsite/pmreleases.aspx?mincode=21

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2147928#:~:text=As%20per%20the%20latest%20data,47.5%20crore%20in%202017%2D18

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2160547

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2147160

****

DPS/RD

(Explainer ID: 156187) आगंतुक पटल : 60
Provide suggestions / comments
इस विज्ञप्ति को इन भाषाओं में पढ़ें: English , हिन्दी , Hindi_Ddn , Marathi , Bengali , Gujarati , Kannada , Malayalam
Link mygov.in
National Portal Of India
STQC Certificate