पत्र सूचना कार्यालय

2014ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್ (SBM), ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಾಗಿ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಆಂದೋಲನವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಸಾಮೂಹಿಕ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ 2017 ರಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಭಿಯಾನವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಹಿ ಸೇವಾ' (SHS) ಮೂಲಕ ನಾಗರಿಕರ ವ್ಯಾಪಕ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೂ ಈ ಮಿಷನ್ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ಕಸ-ಮುಕ್ತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳತ್ತ ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ, 'ಕಸದಿಂದ ರಸ' (Waste to Wealth) ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ನೋಡುವ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಬಿಸಾಡಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮರುಪಡೆಯಬಹುದಾದ, ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಆವರ್ತಕತೆ (circularity), ಸಂಪನ್ಮೂಲ ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿದೆ. ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್ - ನಗರ 2.0 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಮೂಲದಲ್ಲೇ ಕಸ ವಿಂಗಡಣೆ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ನಗರಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಕೇವಲ ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಮನೆಗಳು, ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ.

ಒಂದು ಗೊಬ್ಬರದ ತೊಟ್ಟಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ತರುತ್ತದೆ

ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಅಡುಗೆಮನೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ (ಗೊಬ್ಬರ) ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು ಹೊಸ ಉಪಾಯವೇನಲ್ಲ. ಇದು ಇಂದಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ವಿಜಯವಾಡದಲ್ಲಿ, ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರಾದ ಕೆ. ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅವರು ಈ ಪರಿಚಿತ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ತಯಾರಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅವರ ಅನುಭವವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅವರ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಹಸಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಅವರ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಬಿಸಾಡಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಕಸವನ್ನು ಮರಳಿ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಕೋವಿಡ್-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಂಡೀಗಢದಲ್ಲೂ ಇಂತಹುದೇ ಪ್ರಯತ್ನವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿ ಕಮಲಜೀತ್ ಕೌರ್ ಡಿಯೋಲ್ ಅವರು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಹಸಿ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ತಯಾರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಒಂದು ಮನೆಯ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದದ್ದು, ಇತರರು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ತಯಾರಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಬೆಳೆಯಿತು. ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಸ್ವಚ್ಛ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ನಗರದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿವೆ.

ಈ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಂತೆ, ಈ ಕಲ್ಪನೆಯು ಸಂಘಟಿತ ಸಮುದಾಯ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲೂ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ತೆಲಂಗಾಣದ ಸಿದ್ದಿಪೇಟೆಯಲ್ಲಿರುವ 'ಸ್ವಚ್ಛ ಬಡಿ' ಎಂಬ ಮೀಸಲಾದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವು, ಮನೆಯ ಕಾಂಪೋಸ್ಟಿಂಗ್‌ನಿಂದ (ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆ) ಹಿಡಿದು ಸಮುದಾಯ ಮಟ್ಟದ ಕಾಂಪೋಸ್ಟಿಂಗ್‌ವರೆಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಅಭ್ಯಾಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯುವಜನರಿಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನುಭವವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕುರಿತು ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹತ್ತಿರವಾಗಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ 141 ಪುರಸಭೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಇಂತಹದೇ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಬಿನ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಕಾರ್ಯವು ವ್ಯಾಪಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಬಹುದು. ಇದು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಹಸಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಸ ಸುರಿಯುವ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ (ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಫಿಲ್‌ಗಳಿಗೆ) ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಜೀವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ಎಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಹೇಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ಕಳೆಯು ಅವಕಾಶವಾಗಿ ಬದಲಾದಾಗ

ಮನೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿ, ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ಸಮುದಾಯಗಳು ಈಗ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಅಸ್ಸಾಂನ ಮೊರಿಗಾಂವ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೋರ್ಚಿಲಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ, ಜಲಮೂಲಗಳ ಸುತ್ತ ವಾಸಿಸುವ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ನಿರಂತರ ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿರುವ ಸಸ್ಯವೊಂದಕ್ಕೆ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ 'ಪಾನಿ ಮೆಟೆಕಾ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ 'ವಾಟರ್ ಹಯಸಿಂತ್' (Water hyacinth), ಜಲಮೂಲಗಳಾದ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಹರಡುವ ಒಂದು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಲಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯದ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ವಾಟರ್ ಹಯಸಿಂತ್ ನದಿಗಳು, ಕೊಳಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳಂತಹ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವ ಒಂದು ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕ ಕಳೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆಯಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬೋರ್ಚಿಲಾ ಗ್ರಾಮದ ಮಹಿಳೆಯರು ವಾಟರ್ ಹಯಸಿಂತ್ ಅನ್ನು ಅವಕಾಶವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಹೊಸ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಸ್ಯವನ್ನು ಜಲಮೂಲಗಳಲ್ಲಿನ ಅನಗತ್ಯ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡುವ ಬದಲು, ಅವರು ಅದನ್ನು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯ ಅಭಿಯಾನದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದು, ಅವರು ಈ ಕೆಲಸದ ಮೂಲಕ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ₹10,000 ಗಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಲಮೂಲಗಳಿಗೆ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದ ಸಂಪನ್ಮೂಲವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆ (resource recovery) ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಅನುಭವವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊರೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಬಹುದಾಗಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉಪಯುಕ್ತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಇಂತಹ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸುಸ್ಥಿರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಾ, ಸ್ಥಳೀಯ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ.

ತೆಂಗಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿದೆ ಹೊಸ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ

ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಸಸ್ಯವೊಂದನ್ನು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮೂಲವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಈಗ ನಗರದ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಹೊರೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಮತ್ತೊಂದು ವಸ್ತುವಿನ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪಾಟ್ನಾದಲ್ಲಿ, ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪುಗಳು, ನಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಶೇಷಗಳನ್ನು ಮರುಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಗರವು ಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು 25-30 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೊದಲು ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಫಿಲ್‌ಗಳಿಗೆ (ಕಸ ಸುರಿಯುವ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ) ತಲುಪುವ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು, ಪಾಟ್ನಾ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯು ದಾನಾಪುರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಬಿಸಾಡಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ ಉಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಇದು ಹೊಸ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.

ಪಾಟ್ನಾದಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕ

ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೇಜಿಸಲಾದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವ ವಸ್ತುವಾಗಿ ನೋಡುವ ಬದಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಂದು ಸಂಪನ್ಮೂಲವಾಗಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ತೆಂಗಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಉಪಯುಕ್ತ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮರುಪಡೆದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಕೃಷಿ, ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉಪಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಈ ಘಟಕವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದಿನಕ್ಕೆ 10 ಟನ್‌ಗಳ ಆರಂಭಿಕ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಘಟಕವು, ಹಲವಾರು ಪಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ (ಶಿಫ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ 30 ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ತೆಂಗಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ನಾರುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಹಗ್ಗಗಳು

ತೆಂಗಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮರುಪಡೆದು ಉತ್ಪಾದಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಹಸಿ ಶೇಷಗಳನ್ನು (ಉಳಿಕೆಗಳನ್ನು) ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ತೆಂಗಿನ ನಾರನ್ನು, ನಿರ್ಮಾಣ, ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್, ಚಾಪೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕಾಯರ್ (ತೆಂಗಿನ ನಾರಿನ) ಹಗ್ಗಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಕೊಪೀಟ್ (Cocopeat) ಮತ್ತೊಂದು ಮೌಲ್ಯಯುತ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನರ್ಸರಿಗಳು (ಸಸ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳು) ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ (growing medium) ಇದರ ಬಳಕೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಈ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮರುಪಡೆಯುವ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಬೇಕಾದ ತೆಂಗಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಪಡೆದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮರಳಿ ಉತ್ಪಾದಕ ಬಳಕೆಗೆ ಸೇರಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ಆವರ್ತಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ (circular economy) ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನೋಪಾಯ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ತ್ಯಾಜ್ಯವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಬದಲಾದಾಗ

'ಕಸದಿಂದ ರಸ' (Waste to Wealth) ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ನಗರಗಳು ಬಿಸಾಡಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನೂ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದೆ. ಗುಜರಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ತ್ಯಾಜ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಬದಲು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಗರಗಳು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಅಂತಹ ಒಂದು ವಿಧಾನವೇ 'ವೇಸ್ಟ್ ಟು ವಂಡರ್' (ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ವಿಸ್ಮಯ) ಉದ್ಯಾನಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ. ಇಲ್ಲಿ ಬಿಸಾಡಿದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಹೊಸ ರೂಪವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ಆವರ್ತಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ (circular economy) ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ವಸ್ತುಗಳ ನಿರಂತರ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಅವುಗಳ ಬಳಕೆ ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ, ಮರುಬಳಕೆ, ದುರಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಮರುಚಕ್ರೀಕರಣವನ್ನು (reduce, reuse, repair, and recycle) ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಚಂಡೀಗಢವು ಈ ವಿಧಾನದ ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಗೃಹಬಳಕೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಲ್ಲಿನ 'ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್' (Rock Garden) ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಿಸಾಡಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸೃಜನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರವು 1.75 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ 'ವೇಸ್ಟ್ ಟು ವಂಡರ್ ಪಾರ್ಕ್' ಅನ್ನು ಸಹ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಕಬ್ಬಿಣದ ಹಾಳೆಗಳು, ರಾಡ್‌ಗಳು, ಫ್ಯಾನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳಂತಹ ಬಿಸಾಡಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಈ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿನ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದೆಹಲಿಯು ತನ್ನ 'ವೇಸ್ಟ್ ಟು ವಂಡರ್ ಪಾರ್ಕ್' (Waste to Wonder Park) ಮೂಲಕ ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಫಿಲ್‌ಗಳಿಂದ (ಕಸ ಸುರಿಯುವ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ) ತರಲಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಗುಜರಿ ಲೋಹ ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಿ ಪ್ರತಿರೂಪಗಳು (replicas) ಮತ್ತು ಇತರ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ನಗರ ಸೌಂದರ್ಯೀಕರಣವನ್ನು ಮೀರಿ, ಬಿಸಾಡಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಾಗಿ ಹೇಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ನಗರದ ಸೌಂದರ್ಯೀಕರಣದ ಹೊರತಾಗಿ, ಈ ಉದ್ಯಾನವು 50 KW ಸಂಯೋಜಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸೋಲಾರ್ ಮರಗಳು (solar trees) ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ಸೌರ ಫಲಕಗಳನ್ನು (rooftop solar panels) ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಶುದ್ಧ ಇಂಧನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ವಿತರಣಾ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಪೂರೈಸಬಹುದು. ಇದು ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನದ ಉತ್ಪಾದಕ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಆದಾಯ ಗಳಿಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಕಡೆಗೆ

ಬಿಸಾಡಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅಂತಿಮ ವಿಲೇವಾರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಬದಲು, ಅವುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಮರುಪಡೆಯಬಹುದು, ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಉತ್ಪಾದಕ ಬಳಕೆಗೆ ತರಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಕೇವಲ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಹೊರೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದಾಗಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ಭಾಗಗಳಾಗಿ, ಸೃಜನಶೀಲ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯದ ಮೂಲಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದು.

'ಕಸದಿಂದ ರಸ' (Waste to Wealth) ವಿಧಾನವು ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವ ವಸ್ತುವಾಗಿ ನೋಡುವ ಬದಲು, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಇದು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ತ ವಿಂಗಡಣೆ, ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಮೂಲಕ, ಬಿಸಾಡಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉಪಯುಕ್ತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದು. ಇದು ಸ್ವಚ್ಛ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು, ಸಂಪನ್ಮೂಲ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಆವರ್ತಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ (circular economy) ಕಡೆಗಿನ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.

References

Ministry of Housing & Urban Affairs

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2067772&lang=2&reg=3

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2210020&lang=1&reg=6

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2075883&lang=2&reg=3

PIB Backgrounder

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=160036&ModuleId=3&reg=48&lang=1

Click here to see pdf 

*****